Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU do Liên minh Bưu chính Thế giới tổ chức thường niên từ năm 1971, dành cho học sinh dưới 15 tuổi. Việt Nam tham gia từ năm 1989 và đã giành 19 giải thưởng quốc tế.
UPU lần thứ 55 có chủ đề “Hãy viết thư cho một người bạn, giải thích vì sao sự kết nối giữa người với người lại cần thiết trong thế giới số”, được phát động từ ngày 19/12/2025 đến 5/3/2026. Năm nay, Việt Nam ghi nhận 1,3 triệu bài dự thi, tương đương hơn 10.000 kg thư. Sau vòng sơ khảo, 143 bài được chọn vào vòng chấm giải. Bài dự thi đoạt giải Nhất đã được dịch sang tiếng Pháp để gửi tham dự vòng quốc tế tại Bern, Thụy Sĩ.
Robot cũng có trái tim
Trong bài thi giành giải Nhất UPU Việt Nam năm 2026, Trần Chí Cường, học sinh lớp 9D, Trường THCS Bình Hàn, Hải Phòng, không chọn viết cho một người bạn cùng lớp hay người thân quen thuộc. Em để hai robot viết thư cho nhau.
Một robot tên Buddy, chăm sóc trẻ tự kỷ. Robot còn lại là Jibo, hỗ trợ người cao tuổi. Cả hai xuất hiện trong một gia đình hiện đại, nơi mọi người đều bận rộn. Ban đầu, robot được tạo ra để hỗ trợ con người. Nhưng trong câu chuyện của Cường, chúng dần trở thành “người chứng kiến” sự xa cách giữa các thành viên trong gia đình.
Chúng quan sát cảnh mỗi người gắn với một màn hình riêng, ít trò chuyện, ít chia sẻ. Và rồi chính các robot lại bắt đầu đặt câu hỏi về cảm xúc con người. Không xây dựng những chi tiết công nghệ phức tạp, bài viết của nam sinh lớp 9 tập trung vào cảm xúc và các mối quan hệ trong đời sống hiện đại.
Cường gửi gắm thông điệp trong cuộc trò chuyện giữa hai robot: “Tớ mong những robot như chúng ta được tạo ra không phải để thay thế con người trong các mối quan hệ, mà để nhắc họ nhớ rằng phía bên kia màn hình luôn có một con người thật đang chờ được thấu hiểu”.
Nhận xét về bài viết của Cường, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long, Trưởng ban tổ chức cuộc thi, cho rằng câu chuyện chứa đựng thông điệp sâu sắc về giá trị của tình thân và của sự hiện diện trong thời đại số.
Thư gửi mèo máy Doraemon
Nguyễn Minh Thu, học sinh lớp 9A3, Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành, Hà Nội, chọn Doraemon – nhân vật quen thuộc với nhiều thế hệ trẻ em để gửi gắm câu chuyện.
Trong thư, Thu gọi đây là “chú mèo máy phiên bản lỗi”. Em lý giải, Doraemon vốn là robot nhưng lại mang nhiều cảm xúc rất con người: biết buồn, vui, sợ hãi, thích ăn bánh rán và luôn gắn bó với những người bạn của mình. Nhưng chính những điều không hoàn hảo lại khiến nhân vật trở nên đặc biệt.
Doraemon là mèo máy “phiên bản lỗi” bởi không có tai vì từng bị chuột cắn mất. Nhưng “lỗi” lớn hơn, theo cách nhìn của nữ sinh, là một robot lại có cảm xúc và tình cảm chân thành như con người. Từ đó, em đặt ra câu hỏi: “Phải chăng chính những điều không hoàn hảo lại tạo nên giá trị đặc biệt nhất?”
Xuyên suốt bức thư, Thu liên tục hỏi vì sao Doraemon quyết định ở lại thế giới con người, ở lại bên Nobita và những người bạn. Và câu trả lời em tìm thấy là sự kết nối chân thành giữa con người với nhau luôn đáng quý, kể cả trong thời đại số.
“Thế giới số mang lại nhiều điều kỳ diệu cho nhân loại, nhưng không thể thay thế sự hiện diện của tình người và sự tìm đến bên nhau của những trái tim cùng chung nhịp đập”, em viết.
Nhà văn Lê Phương Liên, Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam, cho biết bà xúc động khi đọc bức thư này. Theo giám khảo, khát vọng lớn nhất khi con người tạo ra robot là khiến chúng trở nên gần gũi nhất với con người. Doraemon chính là hình ảnh thể hiện điều đó. “Các em đều biết Doraemon sợ chuột và thích ăn bánh rán. Đó đều là những cảm xúc rất con người”, bà nói.
Thư gửi người “ăn mày laptop”
Khác với những câu chuyện giàu màu sắc tưởng tượng, Nguyễn Anh Khôi, học sinh lớp 8A5, Trường THCS Linh Đàm, Hà Nội, chọn viết thư cho một người có thật. Đó là nhà báo Trần Trọng An – nhà sáng lập dự án “Ăn mày laptop”, chuyên xin laptop cũ, sửa chữa rồi tặng lại cho sinh viên khó khăn.
Khôi cho biết em biết đến nhà báo An với những câu chuyện về sinh viên nghèo phải chật vật tìm cách tiếp tục việc học, thậm chí có bạn phải bán tóc để mua máy tính.
Từ câu chuyện ấy, nam sinh lớp 8 nhìn lại chiếc laptop cũ trong nhà theo cách khác. Đó từng là món đồ bố mẹ mua cho em, nhưng sau thời gian không sử dụng, chiếc máy gần như bị bỏ quên.
Lúc này, em mới nhận ra rằng những món đồ với mình có thể không còn giá trị sử dụng, nhưng với người khác lại là một tài sản lớn. Cảm xúc đó đã được em cụ thể hóa thành những dòng thư gửi tới nhà báo chưa từng gặp.
Theo nhà báo Đỗ Thị Thanh Bình, Phó trưởng ban giám khảo, chủ đề năm nay của cuộc thi gần gũi với thế hệ Gen Z, Gen Alpha – những người lớn lên cùng Internet và công nghệ số.
Người bạn trong câu chuyện của các em có thể là những chuyên gia công nghệ, những nhà khoa học máy tính hàng đầu thế giới, những nhà sáng tạo nội dung, ca sĩ nổi tiếng; cũng có thể là các trợ lý ảo như Siri, ChatGPT, Gemini; hay những nhân vật hoạt hình, văn học như Hoàng tử bé, Doraemon… “Có những bức thư gửi tới nhân vật trên không gian mạng nhưng chứa đựng thông điệp khiến cả người lớn cũng phải suy ngẫm”, bà nói.
Ban giám khảo cũng ghi nhận sự xuất hiện ngày càng rõ nét của AI trong các bài dự thi. Theo bà Bình, phần lớn học sinh đã biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ phát triển ý tưởng. “Vấn đề không nằm ở việc học sinh có dùng AI hay không, mà là khả năng làm chủ công nghệ và sáng tạo của người viết”, nữ giám khảo cho hay.
Tại phiên khai mạc sự kiện Vietnam - Asia DX Summit 2026 diễn ra ngày 28/5, câu chuyện về AI đã dịch chuyển sang một khái niệm lớn hơn: “Agentic Enterprise”, tức doanh nghiệp tự vận hành với sự phối hợp giữa con người và tác nhân AI.
Trong phiên tham luận thuộc diễn đàn do Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA) tổ chức, ông Lê Hồng Quang, Tổng Giám đốc Tập đoàn MISA, cho rằng sự phát triển nhanh chóng của tác nhân AI đang mở ra cách vận hành doanh nghiệp hoàn toàn khác trước đây.
Nếu ở mô hình truyền thống, phần lớn hoạt động phụ thuộc vào thời gian và năng lực xử lý của con người thì trong mô hình mới, AI có thể tham gia trực tiếp vào nhiều khâu công việc như lập kế hoạch, xử lý tác vụ, phân tích dữ liệu hay phối hợp liên phòng ban.
“Doanh nghiệp không ngủ” là cách mà ông Quang mô tả về mô hình này, khi AI có thể xử lý công việc liên tục 24/7, không bị giới hạn bởi giờ hành chính, cuối tuần hay ngày nghỉ.
Theo ông Quang, khi kết hợp mô hình “Người + Máy”, năng lực của mỗi nhân sự có thể tăng lên đáng kể. Ông cho rằng một doanh nghiệp quy mô nhỏ nhưng ứng dụng AI sâu có thể đạt hiệu quả tương đương doanh nghiệp lớn vận hành theo cách truyền thống.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% mỗi năm và nâng tỷ trọng kinh tế số lên khoảng 30% GDP vào năm 2030, AI được xem là một trong những công nghệ có thể tạo ra thay đổi lớn về năng suất lao động.
“Nếu mô hình Agentic Enterprise được áp dụng rộng rãi, Việt Nam có thể hình thành một lực lượng lao động mới với năng suất cao hơn nhiều lần. Từ đó, tạo ra lượng giá trị và của cải vật chất vượt trội, mở ra khả năng đạt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số”, ông Lê Hồng Quang nhận định.
Thời điểm hiện tại, nhiều doanh nghiệp trong nước đã bắt đầu thử nghiệm tác nhân AI vào vận hành thực tế.
Theo số liệu từ MISA, trong một số khâu phát triển sản phẩm, AI có thể hỗ trợ từ 70-100% khối lượng công việc như phân tích yêu cầu, lập trình hay kiểm thử. Nhờ đó, thời gian phát triển sản phẩm mới được rút ngắn từ vài tháng xuống còn khoảng 1-2 tháng.
Ở mảng chăm sóc khách hàng, tác nhân AI hiện xử lý khoảng 70% yêu cầu hỗ trợ, giúp số lượng yêu cầu được xử lý mỗi ngày tăng từ khoảng 6.000 lên hơn 18.000.
Trong các nghiệp vụ vận hành nội bộ, thời gian xử lý hồ sơ nhân sự được rút ngắn từ khoảng một giờ xuống còn vài phút, trong khi việc xử lý hóa đơn kế toán giảm từ nhiều giờ xuống còn khoảng 30 phút.
Tại sự kiện, vị Tổng Giám đốc MISA cũng kêu gọi các doanh nghiệp chủ động ứng dụng AI vào các nghiệp vụ cụ thể và bắt đầu từ những bài toán thực tế trong vận hành hằng ngày, hướng tới nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Đây là kết quả từ thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa Liên đoàn Thể thao điện tử Đông Nam Á (SEAEF), nền tảng Vietnam GameVerse và nhà phát hành VNGGames. Chia sẻ tại sự kiện Ngày hội Game Việt Nam (Vietnam GameVerse đang diễn ra tại TP.HCM ngày 8 và 9.5), đại diện ban tổ chức cho biết SNC được định hướng vận hành theo mô hình thi đấu cấp đội tuyển quốc gia, ra đời với mục tiêu thiết lập một hệ thống giải đấu có cấu trúc chuẩn hóa và chuyên nghiệp cho toàn khu vực Đông Nam Á.
Trong mùa giải đầu tiên khai mạc vào năm 2026, các vận động viên sẽ tranh tài ở 5 bộ môn với 9 nội dung huy chương. Danh sách thi đấu quy tụ các tựa game đang có cộng đồng người chơi lớn mạnh như PUBG Mobile, Teamfight Tactics (TFT), Crossfire Legends (CFL) và Total Football. Ban tổ chức cũng chính thức công bố tổng quỹ giải thưởng của SNC 2026 đạt mức 41.000 USD (tương đương hơn 1 tỉ đồng).
Theo nhận định từ giới chuyên môn, việc đưa SNC về Việt Nam đóng vai trò đòn bẩy thúc đẩy phong trào eSports nội địa, đồng thời thắt chặt mối liên kết cốt lõi giữa thể thao điện tử, công nghiệp sản xuất trò chơi và chuỗi giá trị nội dung số. Tham gia với tư cách là đối tác trực tiếp phối hợp vận hành, VNGGames kỳ vọng thỏa thuận này sẽ là bước đệm vững chắc để nâng cao năng lực tổ chức, mở đường đưa thêm nhiều giải đấu eSports quy mô lớn của quốc tế về Việt Nam trong tương lai.
Triển lãm Vietnam GameVerse 2026 (diễn ra từ ngày 8 đến 9.5 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn - SECC, TP.HCM). Sự kiện do Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử chỉ đạo, phối hợp cùng các đơn vị báo chí và Liên minh Game Việt Nam tổ chức. Năm nay, sự kiện lấy chủ đề "Do Local - Go Global", quy tụ nhiều hoạt động như Diễn đàn Game Việt Nam, Vietnam Game Awards, chung kết Cosplay Contest 2026, khu trải nghiệm game, hoạt động kết nối doanh nghiệp và các chương trình biểu diễn giải trí dành cho cộng đồng game thủ.
Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature tuần này, nhóm nhà khoa học từ Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC) phát triển thành công nguyên mẫu Jiuzhang 4.0, đánh dấu cột mốc mới cho công nghệ máy tính lượng tử quang tử.
Lu Chaoyang, giáo sư tại USTC, cho biết họ đã phát triển nguồn sáng dao động tham số quang học hiệu suất cao cùng giao thoa kế mã hóa lai không - thời gian. Bằng cách tích hợp 1.024 trường quang học trạng thái nén hiệu suất cao vào một mạch mã hóa lai không - thời gian 8.176 chế độ, nhóm nghiên cứu có thể điều khiển và phát hiện tới 3.050 photon. Đây là bước tiến đáng kể so với 255 photon mà mẫu máy tính tiền nhiệm Jiuzhang 3.0 đạt được năm 2023.
Theo Lu, Jiuzhang 4.0 giải quyết bài toán lấy mẫu boson Gaussian chỉ trong 25 micro giây, nhanh hơn một cái chớp mắt, trong khi El Capitan, siêu máy tính mạnh nhất thế giới của Mỹ, cần tới 10^42 năm. Ông cho biết, Jiuzhang 4.0 thể hiện bước tiến lớn về quy mô và độ phức tạp của bộ xử lý lượng tử quang học tổn hao thấp, mở ra những khả năng mới để xây dựng "trạng thái cụm ba chiều chế độ nghìn tỷ qubit" và "phần cứng điện toán lượng tử quang học chịu lỗi" trong tương lai.
Máy tính lượng tử hoạt động dựa trên các định luật cơ học lượng tử. Theo định nghĩa của Microsoft, qubit, viết tắt của quantum bit (bit lượng tử), là đơn vị thông tin cơ bản trong điện toán lượng tử. Khác với bit cổ điển chỉ có trạng thái 0 hoặc 1, qubit có thể tồn tại đồng thời ở cả hai trạng thái nhờ đặc tính chồng chập lượng tử. Điều này cho phép máy tính lượng tử khám phá nhiều hướng tính toán song song, mang lại tốc độ xử lý tăng theo cấp số nhân cho một số tác vụ, chẳng hạn giải toán và mô phỏng các hệ thống lượng tử.
Các hướng công nghệ điện toán lượng tử chính hiện nay gồm siêu dẫn, bẫy ion, quang tử và nguyên tử trung hòa. Dòng máy tính Jiuzhang thuộc nhóm máy tính lượng tử quang tử, mã hóa thông tin bằng hạt ánh sáng hay photon. Tốc độ của chúng phụ thuộc vào khả năng điều khiển, thao tác những photon này.
Theo China Daily, USTC phát triển thành công nguyên mẫu máy tính lượng tử quang tử Jiuzhang với 76 photon vào năm 2020, đưa Trung Quốc trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới sau Mỹ đạt ưu thế lượng tử (khi máy tính lượng tử vượt qua máy tính truyền thống) và là nước đầu tiên đạt được điều này trong một hệ thống quang học. Trung Quốc cũng chú trọng công nghệ lượng tử trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030), coi đây là ngành công nghiệp tương lai và lĩnh vực chiến lược cần phát triển lâu dài.
