Bộ Ngoại giao Iran ngày 6/5 đưa ra cảnh báo bất thường nhắm vào “những nhà cầm quyền tại Abu Dhabi”, thủ đô Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), quốc gia nằm đối diện với Iran qua vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz.
Tehran cáo buộc quốc gia vùng Vịnh giàu dầu mỏ này đang bắt tay với Mỹ và Israel để chống lại Iran, đồng thời đe dọa về những “hậu quả nguy hiểm” nếu UAE không chấm dứt quan hệ với các nước này.
Thay vì lùi bước và nhượng bộ trước lời đe dọa của Iran, chỉ vài giờ sau đó, hãng thông tấn nhà nước UAE đưa tin Tổng thống Mohammed bin Zayed đã điện đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ông Netanyahu bày tỏ sự đoàn kết với UAE sau khi nghe tin về một đợt tấn công mới bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran nhắm vào cơ sở dầu mỏ của nước này hồi đầu tuần.
Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran bùng phát ngày 28/2, UAE đã hứng chịu nhiều cuộc tấn công từ Iran hơn bất kỳ quốc gia nào khác, bao gồm cả các đợt oanh tạc mới nhất vào sáng 8/5.
Vivian Nereim, nhà bình luận của NY Times, cho rằng cuộc điện đàm của Tổng thống Mohammed bin Zayed với Thủ tướng Netanyahu là một trong nhiều dấu hiệu cho thấy chính phủ UAE đã quyết định thắt chặt hơn nữa liên minh với Israel và Mỹ, bất chấp rủi ro từ các đòn tấn công của Iran.
Xu hướng này vẫn tiếp tục ngay cả khi Tổng thống Donald Trump và quan chức Mỹ dường như hạ thấp mức độ nghiêm trọng của các cuộc tấn công vào UAE trong bối cảnh lệnh ngừng bắn, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 8/4, đang được thực thi.
“Có một niềm tin tuyệt đối rằng ông Trump sẽ hành động đúng đắn. Những gì phù hợp với di sản của ông ấy và lợi ích của Mỹ cũng sẽ phù hợp với chúng tôi”, Nadim Koteich, nhà bình luận thân cận với chính phủ UAE, nói.
Mức độ đáp trả của Iran đối với chiến dịch của Mỹ và Israel đã gây cú sốc lớn cho nhiều người tại UAE. Dù quốc gia này cho phép Mỹ đặt căn cứ không quân, Abu Dhabi không phải là bên trực tiếp tham gia xung đột và vốn có quan hệ văn hóa, kinh tế lâu đời với Iran.
Trước xung đột, UAE là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Iran. Khi tên lửa, UAV Iran lao xuống các cơ sở năng lượng, sân bay và khách sạn UAE giai đoạn đầu xung đột, làm ít nhất 10 dân thường thiệt mạng, cú sốc đó đã biến thành nỗi phẫn nộ.
“Cả lãnh đạo và người dân ngày càng thấy rằng việc Iran tập trung tấn công vào UAE đã biến cuộc chiến này thành ‘khoảnh khắc 11/9’ của chúng tôi”, Marwan Alblooshi, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Chính sách UAE ở Abu Dhabi, nói, đề cập tới ngày xảy ra cuộc khủng bố ở Mỹ năm 2001.
Tối 7/5, giới chức Iran cáo buộc UAE không kích các mục tiêu phía nam nước này. Khi được đề nghị bình luận, UAE không xác nhận cũng không bác bỏ, mà dẫn lại tuyên bố lên án Iran mà họ đưa ra trước đó. Sau đó, quân đội Mỹ tuyên bố đã “tấn công các cơ sở quân sự Iran đứng sau các cuộc tập kích vào lực lượng Mỹ” gần eo biển Hormuz.
Hiện chưa rõ tại sao UAE lại rơi vào tầm ngắm của Iran nhiều hơn các nước láng giềng vùng Vịnh. Dubai cách bờ biển của Iran khoảng 160 km, đồng nghĩa thành phố này có thể bị tấn công bằng các loại vũ khí tầm ngắn.
Ông Koteich gọi đây là “tâm điểm của toàn cầu hóa”, có nghĩa là tác động kinh tế khi tấn công vào UAE sẽ gây tiếng vang lớn hơn nhiều so với việc tập kích Kuwait hay Bahrain.
Giới chức Iran cũng nhiều lần chỉ trích UAE vì mối quan hệ mật thiết với Israel, vốn được thiết lập từ năm 2020. Mối quan hệ đối tác này thậm chí còn trở nên khăng khít hơn trong thời gian xung đột. Theo hai nguồn tin thân cận, quân đội Israel đã triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt tại UAE nhằm đối phó với UAV và tên lửa tầm ngắn Iran.
Ông Koteich mô tả cuộc xung đột giống như “liều thuốc kích thích cho mối quan hệ này”.
Xung đột cũng đã khiến chính phủ UAE phải đánh giá lại các mối quan hệ khu vực. Giới chức nước này phàn nàn rằng các láng giềng Arab đã không thể hiện đủ sự đồng cảm và tinh thần đoàn kết cần thiết. Họ cho rằng Pakistan, nước đang làm trung gian giữa Mỹ và Iran, quá mềm mỏng và sẵn sàng chiều theo lập trường của Tehran.
“Cuộc chiến càng kéo dài, họ càng có thêm thời gian để suy ngẫm về vị thế của mình trên thế giới, vị trí của họ ở vùng Vịnh, cũng như ai thực sự là bạn, ai không phải. Họ đang nhìn mọi thứ theo lằn ranh rất rõ ràng: bạn hay thù”, Barbara A. Leaf, cựu đại sứ Mỹ tại UAE, nói.
Mối quan hệ của UAE với Arab Saudi, vốn từng là đồng minh thân cận, đã trở nên căng thẳng suốt nhiều tháng qua. Abu Dhabi tháng trước thông báo rút khỏi OPEC, liên minh các nước xuất khẩu dầu mỏ mà trong đó Riyadh được xem là lãnh đạo thực tế.
Giới chức UAE cho biết động thái này nhằm cho phép đất nước của họ tự tăng sản lượng dầu để đáp ứng nhu cầu dài hạn của thị trường, nhưng đồng thời cũng cho thấy UAE ngày càng muốn đi theo con đường riêng. UAE hiện tin họ cần gắn bó chặt chẽ hơn với Mỹ.
“Mỹ đã ở bên chúng tôi”, Abdulkhaleq Abdulla, nhà khoa học chính trị nổi tiếng của UAE, nói. “Nếu không có các hệ thống như Patriot của Mỹ để đánh chặn tên lửa Iran, chúng tôi đã không thể bảo vệ mình. Quan hệ với Mỹ là trụ cột thiết yếu đối với sự ổn định của chúng tôi”.
Theo Hãng tin AFP, ngày 23-5, ông Mohammad Bagher Ghalibaf - Chủ tịch Quốc hội Iran và là nhà đàm phán hàng đầu của nước này - cảnh báo Tehran sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Mỹ nối lại các hành động thù địch, sau khi truyền thông Mỹ đưa tin khả năng Washington tiến hành các cuộc tấn công mới.
"Các lực lượng vũ trang của chúng tôi đã tái xây dựng sức mạnh trong thời gian ngừng bắn, đến mức nếu ông Trump lại có hành động dại dột và tái khởi động chiến tranh, chắc chắn hậu quả sẽ còn tàn khốc và cay đắng hơn đối với Mỹ so với ngày đầu tiên của cuộc chiến" - ông Ghalibaf cảnh báo trên mạng xã hội.
Trước đó trang tin Axios và Đài CBS News của Mỹ đưa tin Nhà Trắng đang cân nhắc mở lại các cuộc tấn công.
Ông Ghalibaf đưa ra cảnh báo trên sau cuộc gặp tại Tehran với tướng Pakistan Asim Munir, nhân vật chủ chốt trong các nỗ lực quốc tế nhằm đàm phán chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ - Iran. Ông Munir đến Tehran vào hôm 22-5 và rời đi vào ngày hôm sau.
Ngày 23-5, Iran tuyên bố rằng bất kỳ cơ chế nào liên quan đến eo biển Hormuz phải được thống nhất giữa Iran, Oman và các quốc gia nằm dọc tuyến đường thủy này, đồng thời khẳng định Mỹ "không có liên quan gì" đến vấn đề đó, theo Hãng tin Reuters.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cũng cho biết Iran hiện tập trung vào việc hoàn tất một bản ghi nhớ (MOU) thông qua các cuộc đàm phán do Pakistan làm trung gian giữa Tehran và Washington.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói có khả năng Iran sẽ chấp nhận thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Trung Đông, sớm nhất là trong ngày 23-5, theo Hãng tin AFP.
Phát biểu của ông đưa ra trong bối cảnh đại diện Pakistan đến Tehran và Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ hủy dự đám cưới con trai để ở lại Washington vì "những tình huống liên quan đến chính phủ", làm dấy lên suy đoán rằng các cuộc đàm phán đã bước vào giai đoạn nhạy cảm.
Ông Rubio cho biết các cuộc đàm phán đã đạt được một số tiến triển, song không loại trừ khả năng ông Trump sẽ mở lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
"Có thể sẽ có tin tức nào đó vào cuối ngày hôm nay. Cũng có thể là không. Nhưng tôi hy vọng là sẽ có" - Ngoại trưởng Rubio nói với các phóng viên tại New Delhi vào ngày 23-5 trong chuyến thăm đầu tiên của ông tới Ấn Độ.
"Đã có một số tiến triển, một số bước tiến đã đạt được. Ngay cả khi tôi đang nói chuyện với các vị lúc này, một số công việc vẫn đang được tiến hành. Có khả năng vào cuối ngày hôm nay, ngày mai hoặc trong vài ngày tới, chúng tôi sẽ có điều gì đó để công bố" - ông nói.
Ngày 23-5, nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon cho biết họ đã nhận được thông điệp từ Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, trong đó khẳng định Iran sẽ không từ bỏ việc ủng hộ Hezbollah, theo Hãng tin Reuters.
Trong một tuyên bố, Hezbollah cho biết đề xuất mới nhất của Tehran - được chuyển thông qua bên trung gian Pakistan - tiếp tục tái khẳng định yêu cầu rằng Lebanon phải được đưa vào bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào.
Hôm nay Pháp thông báo cấm Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel, ông Itamar Ben Gvir, nhập cảnh vào nước này sau khi ông chế giễu các nhà hoạt động bị binh sĩ Israel bắt giữ trên một đoàn tàu viện trợ hướng tới Dải Gaza, theo Hãng tin AFP.
"Kể từ hôm nay, ông Itamar Ben Gvir bị cấm nhập cảnh vào lãnh thổ Pháp sau những hành động đáng lên án nhằm vào các công dân Pháp và châu Âu tham gia đoàn tàu nhân đạo" - Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot thông báo trên X.
Ông cũng cho biết, cùng với Ý, Pháp đang kêu gọi Liên minh châu Âu áp các biện pháp trừng phạt ở cấp độ toàn khối đối với vị bộ trưởng cực hữu của Israel.
Theo Đài MBS News ở Nhật Bản, vụ tai nạn xảy ra vào ngày 26.5 tại một công trường thuộc thành phố Kusatsu, tỉnh Shiga. Hai nạn nhân tử vong do bị xi măng vùi lấp.
Giới chức địa phương xác định danh tính 2 nạn nhân là công dân Việt Nam, anh Lu Thanh Vang (27 tuổi) và anh Nguyen Te Phong (25 tuổi). Hai người sinh sống tại thành phố Osaka và được cho là thực tập sinh kỹ thuật làm việc tại công trường.
Sự việc xảy ra vào khoảng 10 giờ 30 sáng 26.5, khi hai người đang làm việc bên trong một đường ống dẫn nước nông nghiệp đã xuống cấp, có đường kính khoảng 1.5 m, nằm sâu 12 m dưới lòng đất.
Trong lúc bên trên đang tiến hành bơm xi măng để lấp kín đường ống, thì bất ngờ gặp sự cố khiến xi măng ồ ạt tràn vào, vùi lấp cả hai người. Khi các công nhân khác phát hiện sự việc và khẩn trương kéo hai người ra ngoài thì cả hai đã rơi vào tình trạng ngừng tim phổi, đã được đưa đến bệnh viện nhưng không qua khỏi.
Cảnh sát Nhật Bản ngày 27.5 đã tiến hành khám nghiệm tử thi, xác định nguyên nhân tử vong và đang điều tra vụ việc, nhằm đánh giá xem liệu có tình trạng tắc trách trong quá trình quản lý an toàn thi công hay không.
Hôm qua 26.5, ngoại trưởng của 4 thành viên nhóm Bộ tứ bao gồm bà Penny Wong (Úc), ông S. Jaishankar (Ấn Độ), ông Toshimitsu Motegi (Nhật Bản) và ông Marco Rubio (Mỹ) đã có cuộc hội nghị cấp cao tại Ấn Độ. Đây là cuộc họp thứ ba của ngoại trưởng 4 nước này kể từ tháng 9.2024.
Công bố sau cuộc họp ngày 26.5, ngoại trưởng của 4 nước trên thông báo đồng ý cùng xây dựng một cảng ở Fiji và ký các hiệp ước bao gồm các khoáng sản quan trọng và an ninh năng lượng, đồng thời thúc đẩy năng lượng mới cho nhóm. Đây là một phần trong khuôn khổ hợp tác về khoáng sản mà 4 nước đạt được qua hội nghị.
Reuters dẫn lời Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết khuôn khổ khoáng sản sẽ mở ra cách tận dụng các công cụ chính sách kinh tế và phối hợp đầu tư để củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng - bao gồm cả khai thác và chế biến - và tái chế khoáng sản quan trọng. Vì thế, sáng kiến này có thể có ý nghĩa quan trọng đối với Nhật Bản sau khi Trung Quốc ngừng vận chuyển một số khoáng sản được sử dụng trong ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và bán dẫn sau căng thẳng ngoại giao giữa Tokyo và Bắc Kinh.
Bên cạnh đó, ông Rubio cũng công bố sáng kiến hàng hải mới ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo - Pacific) nhằm tăng cường phối hợp giám sát khu vực giữa các thành viên Bộ tứ. Vị Ngoại trưởng Mỹ cho biết đây là Sáng kiến Hợp tác giám sát hàng hải Indo - Pacific hướng đến tận dụng khả năng giám sát hàng hải của mỗi nước thành viên ở khu vực này để tăng cường chia sẻ thông tin. "Liên quan điều đó cũng là việc mở rộng Sáng kiến Nhận thức về lĩnh vực hàng hải Indo - Pacific, có thể cung cấp dữ liệu nhận thức về lĩnh vực hàng hải thương mại gần như theo thời gian thực cho các quốc gia trên khắp khu vực", Ngoại trưởng Rubio nói thêm.
Bộ tứ đã trở thành một nền tảng quan trọng cho hợp tác về an ninh hàng hải, chuỗi cung ứng và chiến lược Indo - Pacific khi Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng quân sự và kinh tế ở khu vực. Nên giới quan sát đánh giá những nỗ lực của Bộ tứ về hàng hải, nhất là giám sát và chia sẻ thông tin với cả các đối tác khác, nhằm hạn chế các hành động của Bắc Kinh ở Indo - Pacific.
Tuy nhiên, thông báo kết quả hội nghị lần này, các ngoại trưởng không đề cập về khả năng tổ chức hội nghị thượng đỉnh của Bộ tứ trong năm nay. Trong khi đó, hồi cuối tuần trước, Ngoại trưởng Rubio từng tiết lộ cuộc họp lần này sẽ thảo luận về việc tổ chức hội nghị thượng đỉnh vào cuối năm nay.
Kể từ khi tiếp nhận nhiệm kỳ 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump không đề cập nhiều đến sự hợp tác của Bộ tứ. Mặt khác, quan hệ giữa Washington và New Delhi trở nên căng thẳng xoay quanh vấn đề thuế cũng như việc Ấn Độ nhập dầu thô từ Nga, khiến nhóm này thiếu gắn kết cũng như tiến hành các hoạt động chung trong hơn 1 năm qua. Không những vậy, năm 2025 - dưới thời Ấn Độ giữ vai trò Chủ tịch luân phiên của Bộ tứ, nhóm này đã không tổ chức hội nghị thượng đỉnh chung, mà nguyên nhân được cho là do căng thẳng giữa New Delhi và Washington.
Trả lời Thanh Niên, GS Yoichiro Sato (chuyên gia về quan hệ quốc tế, ĐH Ritsumeikan châu Á - Thái Bình Dương, Nhật Bản) đánh giá hội nghị ngoại trưởng Bộ tứ lần này nhằm tìm cách hàn gắn quan hệ Ấn Độ - Mỹ.
"Chính sách thuế quan của Tổng thống Trump đối với New Delhi là điểm nhức nhối trong quan hệ song phương, đặc biệt là vì Mỹ trích dẫn nhập khẩu năng lượng của Ấn Độ từ Nga. Nguồn cung năng lượng của Ấn Độ bị hạn chế hơn nữa bởi cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran khiến eo biển Hormuz bị đóng cửa. Vì thế, hội nghị lần này đề cập an ninh năng lượng toàn diện của cả 4 thành viên, điều mà Mỹ cho đến nay vẫn bỏ qua", GS Sato phân tích và đánh giá thêm: "Liệu nguồn dầu từ Mỹ và Venezuela có trở thành một phần trong bức tranh dài hạn của chiến lược hợp tác hay không là không chắc chắn, vì những sự thay thế như vậy chỉ khả thi khi giá dầu cao hơn. Tuy nhiên, hội nghị vẫn là cơ hội để thu hút sự chú ý của Mỹ trở lại Indo - Pacific. Sự hiện diện của Ngoại trưởng Rubio ở Ấn Độ giúp trấn an các nhà lãnh đạo của các thành viên Bộ tứ".
Cũng trả lời Thanh Niên, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) cho rằng: "Bộ tứ thời gian qua đã giảm sút từ một diễn đàn quy tụ các nhân tố chủ chốt ở Indo - Pacific sang một vai trò thầm lặng hơn, chủ yếu do Tokyo và Canberra dẫn dắt, sau khi Tổng thống Trump áp thuế quan lên Ấn Độ và những phản ứng dữ dội sau đó từ New Delhi. Hơn nữa, ông Trump thích các mối quan hệ và sáng kiến giữa các nhà lãnh đạo mang lại kết quả tức thời, có thể được Nhà Trắng tận dụng cho lợi ích chính trị trong nước, hơn là các sáng kiến như Bộ tứ. Do đó, Tokyo và Canberra đã nỗ lực duy trì nhóm với các mối quan hệ tích cực hơn ngoài Ấn Độ và Mỹ".
"Có lẽ, Nhật Bản và Úc kỳ vọng nhóm nỗ lực duy trì hợp tác qua nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Trump và tiếp tục phát triển thành một nhóm đa phương bền vững, tạo ra đối trọng kinh tế và chính trị để cân bằng quy mô và tầm ảnh hưởng của Bắc Kinh", GS Nagy nhận định.
