Xung đột tại vùng Vịnh đã khiến gần một tỷ thùng dầu kẹt lại do eo biển Hormuz bị phong tỏa, làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng toàn cầu. Các nước châu Á và châu Âu phải gấp rút tìm nguồn thay thế cho lượng dầu bị đình trệ, khiến nhu cầu thị trường thế giới đối với dầu thô Mỹ tăng vọt.
Trong khi một số quốc gia đã bắt đầu hạn chế xuất khẩu xăng dầu từ nhiều tuần trước, Mỹ vẫn đang xuất khẩu nhiều dầu hơn lượng nhập khẩu. Theo dữ liệu được Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) công bố hôm 6/5, lượng xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ đã tăng vọt lên mức cao chưa từng thấy, đạt 8,2 triệu thùng mỗi ngày trong tuần qua.
Mức xuất khẩu kỷ lục này được thúc đẩy bởi nhu cầu mạnh mẽ đối với dầu diesel của Mỹ, với lượng xuất khẩu loại nhiên liệu này cũng chạm mốc cao nhất từ trước đến nay. Mỹ hiện đã trở thành nhà cung cấp nhiên liệu quan trọng cho thị trường toàn cầu, bao gồm các mặt hàng chiến lược như dầu diesel, nhiên liệu phản lực và xăng.
Dữ liệu liên bang công bố tuần qua cho thấy lượng tồn kho năng lượng của Mỹ, vốn được xem như “tấm đệm giảm sốc” cho thị trường xăng dầu ở nước này, tiếp tục giảm nhanh.
Trong khi xuất khẩu hàng triệu thùng xăng dầu mỗi ngày, Mỹ lại chứng kiến một nghịch lý khi giá xăng trong nước không ngừng tăng từ cuối tháng 3. Dữ liệu của GasBuddy cho thấy giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt 4,5 USD một gallon (1,2 USD một lít), cao nhất kể từ tháng 7/2022. California hiện là bang có giá xăng trung bình cao nhất cả nước, với 6,14 USD một gallon.
Tình trạng này khiến ngày càng nhiều người cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump nên áp lệnh hạn chế xuất khẩu xăng dầu để hạ nhiệt giá xăng trong nước. Hạ nghị sĩ Dân chủ Ro Khanna gần đây tái đề xuất dự luật cấm xuất khẩu dầu trong giai đoạn giá nhiên liệu tăng cao.
“Tại sao chúng ta lại xuất khẩu dầu ra nước ngoài trong khi người dân Mỹ dốc sạch túi ở cây xăng? Nguồn cung dầu nên phục vụ người Mỹ trước. Điều đó sẽ giúp hạ giá nhiên liệu tại Mỹ”, ông nói với Fox Business.
Một số chuyên gia trong ngành năng lượng thừa nhận việc hạn chế xuất khẩu có thể giúp kiềm chế giá nhiên liệu trong ngắn hạn. Rapidan Energy Group, hãng phân tích đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tại Mỹ, đánh giá có 35% khả năng giá năng lượng tăng mạnh đến mức Nhà Trắng phải áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu xăng dầu.
“Đây là ý tưởng tồi, nhưng sẽ rất khó cưỡng lại nếu giá xăng tiếp tục tăng”, Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy Group và từng là cố vấn năng lượng cho cựu tổng thống George W. Bush, nhận định.
Cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng hiện nay, được nhiều người xem là cú sốc nghiêm trọng nhất lịch sử, cũng khiến một số chuyên gia Mỹ từng phản đối kiểm soát xuất khẩu xăng dầu phải xem xét lại quan điểm này.
McNally không loại trừ khả năng chính quyền Tổng thống Trump sẽ áp đặt một số hình thức hạn chế xuất khẩu, nếu khủng hoảng năng lượng tiếp tục xấu đi như dự đoán của nhiều công ty.
Vikas Dwivedi, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại hãng Macquarie Group, cho rằng lệnh cấm tạm thời xuất khẩu dầu và các sản phẩm dầu mỏ có thể giúp giá năng lượng tại Mỹ giảm mạnh, qua đó giảm áp lực lên người tiêu dùng trước cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ vào tháng 11.
“Tôi không thể tin mình lại nói điều này. Trong suốt sự nghiệp, tôi đã luôn cho rằng lệnh cấm xuất khẩu sẽ không hiệu quả và không nên thực hiện”, Dwivedi nói.
Chính quyền Tổng thống Trump đã nhiều lần nói hạn chế xuất khẩu xăng dầu không nằm trong các lựa chọn đang được xem xét, phần lớn vì phương án này quá nhiều rủi ro.
Giới chuyên gia cảnh báo rằng biện pháp kiểm soát xuất khẩu về lâu dài có thể gây tổn hại nặng nề cho ngành lọc dầu Mỹ, làm suy giảm uy tín của Washington với vai trò nhà cung cấp năng lượng đáng tin cậy, đồng thời đẩy các đồng minh vào nguy cơ suy thoái.
Một phần nguyên nhân nằm ở chuỗi cung ứng năng lượng phức tạp của Mỹ, vốn phụ thuộc đồng thời vào cả nhập khẩu lẫn xuất khẩu. Matt Smith, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler, nhấn mạnh rằng dù Mỹ là nước xuất khẩu ròng dầu mỏ, nước này vẫn nhập khoảng 6,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày.
Các nhà máy lọc dầu lâu đời của Mỹ hiện đã sử dụng tối đa lượng dầu nhẹ, ít lưu huỳnh được khai thác từ lưu vực Permian ở bang Texas và New Mexico. Để sản xuất xăng và dầu diesel, họ thường phải pha trộn loại dầu đá phiến này với dầu nặng hơn nhập từ Canada, Trung Đông và Mỹ Latin. Phần dầu thô dư thừa của Mỹ sau đó được xuất khẩu ra nước ngoài, đồng nghĩa Mỹ không thể tự tách khỏi hệ thống năng lượng toàn cầu.
McNally cho rằng bất kỳ đợt giảm giá xăng nào ở Mỹ nhờ lệnh hạn chế xuất khẩu cũng chỉ mang tính tạm thời. Ông cảnh báo lệnh cấm xuất khẩu sẽ buộc các nhà máy lọc dầu Mỹ chỉ sử dụng dầu nội địa, điều có thể làm giảm lợi nhuận của họ, “từ đó dẫn đến sản lượng xăng ít hơn và cuối cùng là giá tăng trở lại”.
Robert Auers, phụ trách mảng nhiên liệu tinh chế tại RBN Energy, cũng nhận định lệnh cấm xuất khẩu xăng dầu có thể kéo giá năng lượng giảm trong ngắn hạn, nhưng cái giá dài hạn sẽ rất lớn. Ông động thái này sẽ tạo ra “một núi hỗn loạn”, buộc các nhà máy lọc dầu phải cắt giảm sản lượng và thậm chí khiến một số cơ sở đóng cửa vĩnh viễn.
“Bạn có thể kéo giá xuống rất mạnh ngay tuần tới, nhưng tác động đó sẽ giảm dần theo thời gian. Một năm sau, giá có thể chẳng khác gì hiện nay”, Auers nói.
Giám đốc điều hành Chevron Mike Wirth tuần này cảnh báo các biện pháp như cấm xuất khẩu hay áp trần giá sẽ không mang lại hiệu quả. Phát biểu tại hội nghị toàn cầu của Viện Milken, ông Wirth cho rằng những chính sách này có thể xuất phát từ ý định tốt, nhưng lịch sử cho thấy chúng thường tạo ra những hệ quả ngoài dự kiến khiến tình hình tệ hơn.
“Một chính sách như vậy sẽ rất tệ và ngành công nghiệp dầu mỏ sẽ phản đối quyết liệt”, một nguồn tin trong lĩnh vực dầu khí nói với CNN.
Việc hạn chế nguồn cung xăng dầu Mỹ cho phần còn lại của thế giới còn có thể gây tổn hại nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu và cuối cùng tác động ngược trở lại chính nước Mỹ.
Dwivedi dự đoán giá dầu, xăng, nhiên liệu máy bay và các sản phẩm năng lượng khác trên thị trường thế giới sẽ tăng “điên cuồng” nếu Mỹ hạn chế xuất khẩu. “Bạn có thể đẩy cả thế giới vào nguy cơ suy thoái đột ngột. Và Mỹ không thể miễn nhiễm trước điều đó. Tác động cuối cùng sẽ quay lại với chính chúng ta”, ông nói.
Các đồng minh của Mỹ ở châu Âu và châu Á, những bên đang phụ thuộc vào nguồn năng lượng Mỹ trong giai đoạn khủng hoảng, sẽ phải trả giá bằng mức nhiên liệu cực kỳ đắt đỏ.
“Chúng ta sẽ phá hủy vĩnh viễn danh tiếng của mình với tư cách kho bảo hiểm năng lượng của thế giới”, McNally cảnh báo.
Từ ngày 28 đến 30-4, tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York (Mỹ), Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã tổ chức phiên thảo luận mở cấp cao về “Tình hình Trung Đông và vấn đề Palestine” dưới sự chủ trì của Ngoại trưởng Bahrain - nước Chủ tịch luân phiên Hội đồng Bảo an từ tháng 4-2026.
Phiên họp có sự tham gia của Trợ lý Tổng thư ký Liên hợp quốc phụ trách Trung Đông, châu Âu, châu Mỹ, châu Á - Thái Bình Dương Mohamed Khaled Khiari, Ngoại trưởng Na Uy Espen Barth Eide, trên cương vị Chủ tịch Ủy ban Liên lạc Đặc biệt về Viện trợ cho người Palestine và cựu Thủ tướng Anh Tony Blair - thành viên Ban Điều hành Hội đồng Hòa bình.
Trong phiên họp, các nước đã tập trung thảo luận về những diễn biến phức tạp ở Trung Đông thời gian gần đây, bao gồm Dải Gaza, Bờ Tây, Nam Lebanon và eo biển Hormuz.
Hầu hết ý kiến kêu gọi các bên thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế, Hiến chương và các nghị quyết liên quan của Liên hợp quốc, tuân thủ các thỏa thuận ngừng bắn, tiếp tục nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột và đạt được hòa bình bền vững.
Liên quan đến eo biển Hormuz, các nước nhấn mạnh tính cấp thiết của việc bảo đảm tự do và an ninh hàng hải, hạn chế tác động tiêu cực đối với thương mại quốc tế, an ninh năng lượng, lương thực và tình hình nhân đạo toàn cầu.
Phát biểu tại phiên họp, Công sứ Nguyễn Hoàng Nguyên đã bày tỏ quan ngại về tình hình phức tạp tại nhiều điểm nóng ở Trung Đông.
Theo đó, Việt Nam phản đối các cuộc tấn công quân sự vào các quốc gia có chủ quyền, nhất là những nước đã tuyên bố không liên quan đến xung đột, đồng thời lên án các hành động thù địch nhằm vào nhân sự và cơ sở của Liên hợp quốc.
Ngoài ra ông Nguyễn Hoàng Nguyên cũng chia buồn với Liên hợp quốc, các chính phủ và gia đình của các nhân viên gìn giữ hòa bình thiệt mạng trong các vụ tấn công vào phái bộ Lực lượng lâm thời Liên hợp quốc tại Lebanon (UNIFIL) gần đây.
Đại diện Việt Nam khẳng định dân thường và hạ tầng dân sự thiết yếu phải được bảo vệ trong mọi tình huống theo Nghị quyết 2573 (2021) của Hội đồng Bảo an.
Việt Nam nhấn mạnh an toàn, an ninh, tự do hàng hải và hàng không phải được bảo đảm theo luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.
Nhân dịp này, Phó trưởng Phái đoàn Việt Nam kêu gọi cộng đồng quốc tế không để các diễn biến gần đây tại Trung Đông làm lu mờ vấn đề Palestine, qua đó tái khẳng định Việt Nam kiên định ủng hộ quyền tự quyết của người dân Palestine, ủng hộ Nhà nước Palestine trở thành thành viên đầy đủ của Liên hợp quốc.
Ông Nguyễn Hoàng Nguyên khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục ủng hộ giải pháp hai Nhà nước trên cơ sở đường biên giới trước năm 1967, phù hợp với luật pháp quốc tế và các nghị quyết liên quan của Liên hợp quốc.
Khoảng 49 quốc gia từ châu Âu, châu Á và Trung Đông đã tham dự hội nghị trực tuyến do Anh và Pháp đồng chủ trì, nhằm thúc đẩy kế hoạch đảm bảo tự do hàng hải tại tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược eo biển Hormuz. Mỹ và Iran - hai bên trực tiếp liên quan xung đột - không tham gia cuộc họp, theo AFP.
Anh và Pháp cho biết sẽ dẫn đầu một lực lượng đa quốc gia mang tính phòng thủ, chỉ được triển khai khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn lâu dài hoặc xung đột kết thúc. Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh mục tiêu duy trì dòng chảy thương mại thông suốt qua eo biển Hormuz.
Động thái trên diễn ra trong bối cảnh giới chức Iran ngày 17.4 tuyên bố eo biển Hormuz vẫn mở cửa cho tất cả các tàu thương mại trong thời gian còn lại của thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon, theo Reuters.
Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cho rằng eo biển đã "sẵn sàng cho lưu thông hoàn toàn", nhưng khẳng định lệnh phong tỏa hải quân nhằm vào Iran vẫn được duy trì cho đến khi đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Việc gián đoạn tuyến hàng hải eo biển Hormuz làm dấy lên lo ngại toàn cầu về nguồn cung năng lượng, lạm phát và chuỗi cung ứng lương thực.
Dù trước đó kêu gọi đồng minh hỗ trợ thực thi phong tỏa eo biển Hormuz, ông Trump sau hội nghị Paris lại tuyên bố không cần đến họ, và chê trách các đồng minh đã không đến khi Mỹ cần hỗ trợ. Anh, Pháp và nhiều nước cho rằng tham gia phong tỏa đồng nghĩa can dự trực tiếp vào xung đột, song sẵn sàng tham gia bảo vệ hàng hải khi tình hình ổn định hơn.
Tổng thống Macron cho biết các nước tham dự đã gửi thông điệp chung kêu gọi mở cửa vô điều kiện eo biển Hormuz và đảm bảo tự do hàng hải. Một phần lực lượng hải quân Pháp tại Địa Trung Hải và biển Đỏ có thể được điều động cho nhiệm vụ này.
Thủ tướng Starmer cho hay: "Chúng tôi sẽ tiếp tục thảo luận vấn đề này tại một hội nghị kế hoạch quân sự ở London vào tuần tới, nơi chúng tôi sẽ công bố chi tiết hơn về thành phần của sứ mệnh, và hơn chục quốc gia đã đề nghị đóng góp các nguồn lực".
Đức cũng bày tỏ sẵn sàng tham gia, trong khi các nhà ngoại giao châu Âu cho rằng bất kỳ cơ chế nào cũng cần phối hợp với Mỹ và Iran.
Giới quan sát nhận định kế hoạch có thể khó thành hiện thực nếu tình hình nhanh chóng ổn định, song các biện pháp như chia sẻ tình báo, hộ tống tàu hoặc rà phá bom mìn vẫn có thể được triển khai trong giai đoạn chuyển tiếp.
Trong một diễn biến khác, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan kêu gọi các bên kiềm chế và thúc đẩy đối thoại, theo South China Morning Post. Phát biểu tại Diễn đàn ngoại giao Antalya ngày 17.4, ông nhấn mạnh "con đường ngắn nhất dẫn đến hòa bình là đối thoại và ngoại giao", đồng thời cảnh báo nguy cơ các hành động khiêu khích có thể phá vỡ tiến trình đàm phán.
Lúc đầu, chỉ có những cuộn khói dày đặc bốc ra từ lối vào phía trước quán pub Na Ladprao ở phía bắc Bangkok. Lúc đó là khoảng nửa đêm 12/7, rạng sáng 13/7.
Chỉ vài giây sau, một ngọn lửa lớn phụt ngang qua cánh cửa hướng ra đường, theo video được các nhân chứng ghi lại. Tiếng la hét và gào khóc vang lên khắp nơi.
Đang đứng bên ngoài hút thuốc, Usa Tadsree ban đầu thấy đèn trong quán chập chờn, rồi nhận ra khói bắt đầu bốc lên. "Tôi muốn chạy vào trong để kéo bạn bè ra nhưng hơi nóng tỏa ra quá dữ dội, nên tôi đành phải chạy thoát thân", Usa, 41 tuổi, kể.
Ít nhất 33 người đã thiệt mạng và hàng chục người bị thương trong vụ cháy, trong đó 24 người đang trong tình trạng nguy kịch. Số thương vong này một lần nữa làm dấy lên những câu hỏi về việc thực thi quy định an toàn phòng cháy chữa cháy trong ngành dịch vụ lưu trú và giải trí của Thái Lan.
Giới chức địa phương xác định vụ hỏa hoạn bắt đầu lúc 23h57 ngày 12/7, có thể là do chập điện hệ thống điều hòa lắp trên trần lợp tôn.
Quán pub nằm tại một ngã tư đông đúc ở Bangkok, cạnh các ga tàu và hai trung tâm thương mại. Đây là một trong nhiều quán tương tự trong khu vực, thường kín khách vào tối cuối tuần, chuyên phục vụ đồ ăn, đồ uống, nhạc sống và chiếu các sự kiện thể thao.
Hai chuyên gia nghiên cứu về vụ hỏa hoạn cho hay các vật liệu trang trí sân khấu trong quán pub, vốn dễ cháy và có thể được sử dụng để tăng hiệu quả cách âm, đã bốc cháy gần như ngay lập tức. Chúng tạo ra sức nóng dữ dội, khói dày đặc và khí độc chết người, khiến nhiều người mắc kẹt bên trong bị ngạt thở.
"Vụ cháy trở nên đặc biệt nghiêm trọng do lượng vật liệu dễ cháy quá lớn", Busakorn Saensookh, chủ tịch Ủy ban Kỹ thuật Phòng cháy chữa cháy thuộc Viện Kỹ sư Thái Lan, nhận định sau khi trực tiếp khảo sát hiện trường vụ hỏa hoạn ngày 12/7.
Bà chỉ ra các vật liệu cách âm và đồ trang trí rất dễ bắt lửa, bao gồm cả cây và hoa giả được lắp đặt khắp trần nhà để tạo thành một vòm cây xanh, đặc biệt là xung quanh khu vực sân khấu và quầy bar.
Video về địa điểm này trước vụ cháy cho thấy một loại vật liệu giống như cỏ xanh che phủ trần nhà phía trên sân khấu, cùng với các tấm xốp cách âm màu đen phía trên các khu vực bố trí san sát bàn ghế cho khách.
"Vụ cháy có liên quan đến nhiều vật liệu nhựa và là loại nhựa khá dày. Khi bén lửa, chúng tạo thành luồng lửa phụt mạnh do lượng nhiệt tích tụ quá lớn", bà Busakorn nói.
Bà thêm rằng khi lượng nhiệt đó truyền xuống phía dưới, chúng khiến mọi thứ bên dưới bốc cháy. "Những chiếc ghế bọc nệm đã bị thiêu rụi hoàn toàn", bà nói.
Việc sử dụng vật liệu xốp trên trần quán pub ở Bangkok gợi nhớ đến vụ hỏa hoạn thảm khốc tại khu nghỉ dưỡng trượt tuyết Crans-Montana ở Thụy Sĩ vào đêm giao thừa vừa qua. Loại vật liệu tương tự được cho là đã góp phần khiến ít nhất 40 người thiệt mạng và 119 người khác bị thương.
Chỉ khoảng 5 phút sau khi đám cháy bùng phát, lính cứu hỏa Chakrit Khongkom có mặt tại hiện trường và thấy quán pub hoàn toàn bị bao trùm trong khói. Anh đã cố gắng dùng vòi nước dập tắt ngọn lửa đang phun ra từ cửa chính.
Nhưng ở bên trong, khoảng 100 người lần mò trong bóng tối và khói đen đặc quánh, tìm cách hướng về cửa thoát hiểm. Tuy nhiên, một số người sống sót cho hay cửa thoát hiểm rất nhỏ hẹp, bị một phần kệ bán hàng cản trở, nên mỗi lần chỉ có một người lách qua được.
Điều đó đã biến không gian quán pub thành một "bẫy tử thần", nơi những người mắc kẹt nhanh chóng hít phải khí độc và gục xuống. "Hầu hết những người sống sót đều đang bị ngạt khói", lính cứu hỏa Chakrit nói.
Amorn Pimanmas, chủ tịch Hiệp hội Kỹ sư Công trình Thái Lan, cho hay các vật trang trí được làm từ xốp ở trong quán không có khả năng chống cháy. Khi bốc cháy, chúng tạo ra khói đen chứa khí carbon monoxide (CO) và cyanide, khiến những người mắc kẹt bên trong bị ngạt.
"Mọi người tử vong do hít phải khói độc trước khi bị ngọn lửa thiêu đốt. Một số thi thể không có dấu hiệu bị bỏng", ông nói.
Giống nhiều cơ sở khác ở Bangkok, quán pub này được đăng ký dưới danh nghĩa nhà hàng dù thực tế hoạt động như cơ sở giải trí, loại hình phải tuân thủ những quy định quản lý nghiêm ngặt hơn, theo ông Amorn và bà Busakorn.
"Nếu một cơ sở không đăng ký là địa điểm kinh doanh giải trí, hệ thống phòng cháy chữa cháy sẽ không đầy đủ, chẳng hạn thiếu hệ thống thông gió và hút khói", ông Amorn nói. "Điều này sẽ dẫn đến việc tích khói và nhiệt, tạo ra những rủi ro nguy hiểm".
Sau khi dập lửa, một đội tìm kiếm cứu nạn đã được cử vào bên trong quán pub, phát hiện nhiều nạn nhân nằm xung quanh khu nhà vệ sinh ở phía cuối quán, nơi giới chức cho biết nhiều lối thoát hiểm đã bị bàn ghế và các két bia chặn lại.
Tình trạng sử dụng vật liệu dễ cháy, đồ trang trí bắt lửa, không gian quá đông và lối thoát hiểm không đảm bảo tại các cơ sở kinh doanh ở Thái Lan từng nhiều lần bị cảnh báo. Những vấn đề này từng được nêu ra sau vụ cháy hộp đêm làm 13 người chết ở Chonburi năm 2022 và vụ cháy một hộp đêm khác khiến 65 người tử vong ở Bangkok năm 2009.
Kể từ sau vụ cháy cuối tuần qua, chính quyền thành phố Bangkok cho biết họ sẽ rà soát lại nhiều quy định, bao gồm việc sử dụng vật liệu trang trí và định nghĩa về các cơ sở giải trí.
"Những rủi ro ngày nay lớn hơn rất nhiều, nhưng chúng ta vẫn áp dụng các bộ luật được viết từ 30-40 năm trước, vốn không còn phù hợp với thực tế hiện tại", bà Busakorn nói.
