Xung đột tại vùng Vịnh đã khiến gần một tỷ thùng dầu kẹt lại do eo biển Hormuz bị phong tỏa, làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng toàn cầu. Các nước châu Á và châu Âu phải gấp rút tìm nguồn thay thế cho lượng dầu bị đình trệ, khiến nhu cầu thị trường thế giới đối với dầu thô Mỹ tăng vọt.
Trong khi một số quốc gia đã bắt đầu hạn chế xuất khẩu xăng dầu từ nhiều tuần trước, Mỹ vẫn đang xuất khẩu nhiều dầu hơn lượng nhập khẩu. Theo dữ liệu được Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) công bố hôm 6/5, lượng xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ đã tăng vọt lên mức cao chưa từng thấy, đạt 8,2 triệu thùng mỗi ngày trong tuần qua.
Mức xuất khẩu kỷ lục này được thúc đẩy bởi nhu cầu mạnh mẽ đối với dầu diesel của Mỹ, với lượng xuất khẩu loại nhiên liệu này cũng chạm mốc cao nhất từ trước đến nay. Mỹ hiện đã trở thành nhà cung cấp nhiên liệu quan trọng cho thị trường toàn cầu, bao gồm các mặt hàng chiến lược như dầu diesel, nhiên liệu phản lực và xăng.
Dữ liệu liên bang công bố tuần qua cho thấy lượng tồn kho năng lượng của Mỹ, vốn được xem như “tấm đệm giảm sốc” cho thị trường xăng dầu ở nước này, tiếp tục giảm nhanh.
Trong khi xuất khẩu hàng triệu thùng xăng dầu mỗi ngày, Mỹ lại chứng kiến một nghịch lý khi giá xăng trong nước không ngừng tăng từ cuối tháng 3. Dữ liệu của GasBuddy cho thấy giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt 4,5 USD một gallon (1,2 USD một lít), cao nhất kể từ tháng 7/2022. California hiện là bang có giá xăng trung bình cao nhất cả nước, với 6,14 USD một gallon.
Tình trạng này khiến ngày càng nhiều người cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump nên áp lệnh hạn chế xuất khẩu xăng dầu để hạ nhiệt giá xăng trong nước. Hạ nghị sĩ Dân chủ Ro Khanna gần đây tái đề xuất dự luật cấm xuất khẩu dầu trong giai đoạn giá nhiên liệu tăng cao.
“Tại sao chúng ta lại xuất khẩu dầu ra nước ngoài trong khi người dân Mỹ dốc sạch túi ở cây xăng? Nguồn cung dầu nên phục vụ người Mỹ trước. Điều đó sẽ giúp hạ giá nhiên liệu tại Mỹ”, ông nói với Fox Business.
Một số chuyên gia trong ngành năng lượng thừa nhận việc hạn chế xuất khẩu có thể giúp kiềm chế giá nhiên liệu trong ngắn hạn. Rapidan Energy Group, hãng phân tích đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tại Mỹ, đánh giá có 35% khả năng giá năng lượng tăng mạnh đến mức Nhà Trắng phải áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu xăng dầu.
“Đây là ý tưởng tồi, nhưng sẽ rất khó cưỡng lại nếu giá xăng tiếp tục tăng”, Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy Group và từng là cố vấn năng lượng cho cựu tổng thống George W. Bush, nhận định.
Cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng hiện nay, được nhiều người xem là cú sốc nghiêm trọng nhất lịch sử, cũng khiến một số chuyên gia Mỹ từng phản đối kiểm soát xuất khẩu xăng dầu phải xem xét lại quan điểm này.
McNally không loại trừ khả năng chính quyền Tổng thống Trump sẽ áp đặt một số hình thức hạn chế xuất khẩu, nếu khủng hoảng năng lượng tiếp tục xấu đi như dự đoán của nhiều công ty.
Vikas Dwivedi, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại hãng Macquarie Group, cho rằng lệnh cấm tạm thời xuất khẩu dầu và các sản phẩm dầu mỏ có thể giúp giá năng lượng tại Mỹ giảm mạnh, qua đó giảm áp lực lên người tiêu dùng trước cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ vào tháng 11.
“Tôi không thể tin mình lại nói điều này. Trong suốt sự nghiệp, tôi đã luôn cho rằng lệnh cấm xuất khẩu sẽ không hiệu quả và không nên thực hiện”, Dwivedi nói.
Chính quyền Tổng thống Trump đã nhiều lần nói hạn chế xuất khẩu xăng dầu không nằm trong các lựa chọn đang được xem xét, phần lớn vì phương án này quá nhiều rủi ro.
Giới chuyên gia cảnh báo rằng biện pháp kiểm soát xuất khẩu về lâu dài có thể gây tổn hại nặng nề cho ngành lọc dầu Mỹ, làm suy giảm uy tín của Washington với vai trò nhà cung cấp năng lượng đáng tin cậy, đồng thời đẩy các đồng minh vào nguy cơ suy thoái.
Một phần nguyên nhân nằm ở chuỗi cung ứng năng lượng phức tạp của Mỹ, vốn phụ thuộc đồng thời vào cả nhập khẩu lẫn xuất khẩu. Matt Smith, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler, nhấn mạnh rằng dù Mỹ là nước xuất khẩu ròng dầu mỏ, nước này vẫn nhập khoảng 6,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày.
Các nhà máy lọc dầu lâu đời của Mỹ hiện đã sử dụng tối đa lượng dầu nhẹ, ít lưu huỳnh được khai thác từ lưu vực Permian ở bang Texas và New Mexico. Để sản xuất xăng và dầu diesel, họ thường phải pha trộn loại dầu đá phiến này với dầu nặng hơn nhập từ Canada, Trung Đông và Mỹ Latin. Phần dầu thô dư thừa của Mỹ sau đó được xuất khẩu ra nước ngoài, đồng nghĩa Mỹ không thể tự tách khỏi hệ thống năng lượng toàn cầu.
McNally cho rằng bất kỳ đợt giảm giá xăng nào ở Mỹ nhờ lệnh hạn chế xuất khẩu cũng chỉ mang tính tạm thời. Ông cảnh báo lệnh cấm xuất khẩu sẽ buộc các nhà máy lọc dầu Mỹ chỉ sử dụng dầu nội địa, điều có thể làm giảm lợi nhuận của họ, “từ đó dẫn đến sản lượng xăng ít hơn và cuối cùng là giá tăng trở lại”.
Robert Auers, phụ trách mảng nhiên liệu tinh chế tại RBN Energy, cũng nhận định lệnh cấm xuất khẩu xăng dầu có thể kéo giá năng lượng giảm trong ngắn hạn, nhưng cái giá dài hạn sẽ rất lớn. Ông động thái này sẽ tạo ra “một núi hỗn loạn”, buộc các nhà máy lọc dầu phải cắt giảm sản lượng và thậm chí khiến một số cơ sở đóng cửa vĩnh viễn.
“Bạn có thể kéo giá xuống rất mạnh ngay tuần tới, nhưng tác động đó sẽ giảm dần theo thời gian. Một năm sau, giá có thể chẳng khác gì hiện nay”, Auers nói.
Giám đốc điều hành Chevron Mike Wirth tuần này cảnh báo các biện pháp như cấm xuất khẩu hay áp trần giá sẽ không mang lại hiệu quả. Phát biểu tại hội nghị toàn cầu của Viện Milken, ông Wirth cho rằng những chính sách này có thể xuất phát từ ý định tốt, nhưng lịch sử cho thấy chúng thường tạo ra những hệ quả ngoài dự kiến khiến tình hình tệ hơn.
“Một chính sách như vậy sẽ rất tệ và ngành công nghiệp dầu mỏ sẽ phản đối quyết liệt”, một nguồn tin trong lĩnh vực dầu khí nói với CNN.
Việc hạn chế nguồn cung xăng dầu Mỹ cho phần còn lại của thế giới còn có thể gây tổn hại nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu và cuối cùng tác động ngược trở lại chính nước Mỹ.
Dwivedi dự đoán giá dầu, xăng, nhiên liệu máy bay và các sản phẩm năng lượng khác trên thị trường thế giới sẽ tăng “điên cuồng” nếu Mỹ hạn chế xuất khẩu. “Bạn có thể đẩy cả thế giới vào nguy cơ suy thoái đột ngột. Và Mỹ không thể miễn nhiễm trước điều đó. Tác động cuối cùng sẽ quay lại với chính chúng ta”, ông nói.
Các đồng minh của Mỹ ở châu Âu và châu Á, những bên đang phụ thuộc vào nguồn năng lượng Mỹ trong giai đoạn khủng hoảng, sẽ phải trả giá bằng mức nhiên liệu cực kỳ đắt đỏ.
“Chúng ta sẽ phá hủy vĩnh viễn danh tiếng của mình với tư cách kho bảo hiểm năng lượng của thế giới”, McNally cảnh báo.
"Chúng tôi hoàn toàn không còn dầu mazut và dầu diesel. Chúng tôi không có nguồn dự trữ", Bộ trưởng Năng lượng Cuba Vicente de la O Levy cho biết hôm 13/5, thêm rằng lưới điện quốc gia đang trong tình trạng "nguy cấp".
Các nhà máy nhiệt điện tại Cuba vận hành bằng dầu mazut và dầu diesel.
Bộ trưởng O Levy cho biết tính từ tháng 12/2025, Cuba đã trải qua gần 4 tháng không được chuyển giao nhiên liệu. "Không có tàu chở nhiên liệu nào cập cảng cho đến khi lô hàng viện trợ gồm khoảng 100.000 tấn dầu thô của Nga tới", ông nói.
Granma, cơ quan ngôn luận của Trung ương đảng Cộng sản Cuba, nói rằng lô hàng giúp giảm bớt phần nào tình trạng khó khăn trong vài tuần. Số dầu thô được xử lý tại nhà máy lọc dầu Cienfuegos, tạo ra sản phẩm phục vụ cho quá trình phát điện.
Dù vậy, lượng dầu chỉ đủ dùng trong một phần tháng 4 và vài ngày trong tháng 5. Số nhiên liệu này đã cạn kiệt, khiến Cuba một lần nữa phải đối mặt với tình hình cực kỳ khó khăn. Tình trạng càng trầm trọng hơn do nhiệt độ tăng cao và nhu cầu sử dụng điện lớn hơn khi mùa hè bắt đầu.
Quan chức Cuba nói rằng tình trạng mất điện đã gia tăng trên khắp thủ đô Havana trong hai tuần qua, khiến nhiều khu dân cư phải sống trong tình trạng không có ánh sáng gần như cả ngày.
Lưới điện quốc gia Cuba đang vận hành hoàn toàn bằng dầu thô nội địa, khí đốt tự nhiên và năng lượng tái tạo. Bộ trưởng O Levy cho biết Cuba đã lắp đặt 1.300 MW điện Mặt Trời trong hai năm qua, song phần lớn công suất bị thất thoát do sự thiếu ổn định của lưới điện giữa lúc thiếu hụt nhiên liệu, làm giảm hiệu suất và sản lượng.
Cuba đang tiếp tục đàm phán để nhập khẩu nhiên liệu dù bị áp đặt phong tỏa về năng lượng, song giá dầu và chi phí vận chuyển tăng cao do xung đột Trung Đông đang khiến nỗ lực này trở nên khó khăn hơn. "Cuba chào đón bất kỳ ai muốn bán nhiên liệu", ông O Levy cho hay.
Venezuela và Mexico, từng là hai nhà cung cấp dầu hàng đầu cho Cuba, đã không chuyển nhiên liệu cho quốc đảo này kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 1 đe dọa áp thuế đối với mọi quốc gia làm điều đó.
Nhà Trắng hồi tháng 4 cho biết tuần duyên Mỹ không chặn tàu dầu Nga đến Cuba nhằm phục vụ nhu cầu nhân đạo của người dân, thêm rằng những quyết định như vậy được đưa ra dựa trên từng trường hợp cụ thể. Điện Kremlin nói đã thảo luận trước với Mỹ về hoạt động vận chuyển dầu tới Cuba.
Liên Hợp Quốc tuần trước gọi lệnh phong tỏa nhiên liệu của Mỹ với Cuba là "bất hợp pháp", cản trở "quyền phát triển của người dân Cuba và làm suy yếu quyền về lương thực, giáo dục, y tế, nước và vệ sinh".
Nga đã bắt đầu ngụy trang các phương tiện bọc thép bằng họa tiết ngựa vằn nhằm đánh lừa các UAV Ukraine sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tấn công mục tiêu hậu cần.
Những hình ảnh được chia sẻ trên các kênh Telegram của Nga và Ukraine cho thấy các xe KamAZ của Nga, loại phương tiện được quân đội Nga sử dụng rộng rãi gần tiền tuyến để vận chuyển hậu cần và binh sĩ, được sơn kín bằng các sọc đen trắng.
Thiết kế kiểu ngựa vằn này tương tự chiến thuật “ngụy trang gây nhiễu thị giác” từ thời Thế chiến I, khi hàng nghìn tàu chiến của phe Đồng minh được sơn hình các hoa văn hình học đen trắng nhằm làm méo hình dáng tàu và gây khó khăn cho các tàu ngầm của đối thủ trong quá trình ngắm bắn.
Các đường sọc khiến đối phương khó xác định tốc độ, khoảng cách và hướng di chuyển của tàu từ xa, đặc biệt trong điều kiện thời tiết không đủ để che khuất mục tiêu.
Tuy nhiên, phương pháp này dần biến mất sau khi radar, sonar và công nghệ theo dõi vệ tinh ra đời.
Hiện nay, kỹ thuật hơn 100 năm tuổi này được cho là đang được hồi sinh nhằm đánh lừa các thuật toán nhận dạng mục tiêu tự động được sử dụng trên các UAV FPV có hỗ trợ AI của Ukraine.
Đặc biệt, các UAV Hornet do Mỹ sản xuất, có giá khoảng 4.600 USD, tầm hoạt động lên tới gần 200km và sử dụng cơ chế khóa mục tiêu bán tự động, đang gây tổn thất đáng kể cho hệ thống hậu cần của Nga ở khu vực “tầm trung”, được xác định là cách tiền tuyến từ khoảng 30km đến 180km.
Các UAV Hornet được huấn luyện bằng hàng nghìn giờ video về mục tiêu quân sự Nga và được trang bị mạng vệ tinh Starlink để chống gây nhiễu cũng như duy trì liên lạc với người điều khiển ở khoảng cách xa. Chúng được xem là một trong những vũ khí nguy hiểm nhất trong kho UAV tầm trung của Kiev.
Các nhà phân tích cho rằng về mặt lý thuyết, hệ thống nhận dạng mục tiêu dựa trên AI có thể bị đánh lừa nếu hình dạng của phương tiện bị biến đổi đủ nhiều khiến thuật toán không còn nhận ra được đó là mục tiêu quân sự.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của chiến thuật này vẫn bị nghi ngờ bởi trong nhiều trường hợp, con người vẫn đóng vai trò quyết định cuối cùng đối với các UAV bán tự động.
“Nếu một chiếc KamAZ sơn họa tiết ngựa vằn lọt vào tầm ngắm của một người điều khiển UAV Ukraine, lớp sơn đó có lẽ sẽ không mang lại nhiều tác dụng ngoài yếu tố tâm lý. Người điều khiển thậm chí có thể không nhận ra lớp sơn đó nếu UAV đang sử dụng camera ảnh nhiệt", trang phân tích công nghệ quân sự Ukraine Defence Express nhận định.
Tuy nhiên, chưa rõ hiệu quả thực tế của phương pháp này. Trước đó, Nga từng nhiều lần áp dụng các biện pháp đặc biệt để bảo vệ vũ khí. Ukraine từng cho đó là biện pháp kỳ lạ, nhưng khi nó thể hiện hiệu quả thì Kiev lại học tập theo.
Ví dụ, Nga đã đi tiên phong trong việc chế tạo hàng loạt giáp rùa, bồ công anh nhằm ngăn chặn UAV của Ukraine bay khắp chiến trường. Chúng khiến cho xe tăng trở nên khác lạ, nhưng hiệu quả.
Sự gia tăng nhanh chóng của các đòn tấn công ở khu vực hậu phương tầm trung, được đánh giá là một trong những bước tiến nổi bật nhất của Ukraine trong năm nay, góp phần ngăn chặn đà tiến của Nga.
Quyết định của Tổng thống Donald Trump sa thải toàn bộ 22 thành viên Hội đồng Khoa học quốc gia Mỹ (NSB) gây chấn động giới khoa học và chính trị tại Mỹ.
Đầu tuần này, Nhà Trắng đột ngột gửi email thông báo cho từng thành viên NSB, hội đồng giám sát Quỹ Khoa học quốc gia (NSF), họ đã bị "chấm dứt hợp đồng, có hiệu lực ngay lập tức".
Việc này diễn ra sau nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm cắt giảm mạnh ngân sách của NSF và làm dấy lên lo ngại trong cộng đồng khoa học rằng nó có thể làm suy yếu cơ chế kiểm soát độc lập vốn là nền tảng của hệ thống nghiên cứu Mỹ.
Theo giới phân tích, đây là một phần trong nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm tái định hình vai trò của khoa học trong hệ thống quyền lực liên bang.
NSB là cơ quan giám sát và định hướng cho NSF, tổ chức tài trợ nghiên cứu khoa học lớn nhất của Mỹ.
Các cơ quan như NSB gia được thiết kế để đảm bảo tính liên tục, đánh giá chuyên môn và tầm nhìn dài hạn trong các lĩnh vực giao thoa giữa nghiên cứu, đổi mới và chính sách quốc gia.
Vì vậy các thành viên NSB thường được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ chồng lấn (thời hạn 6 năm) giữa các đời tổng thống nhằm bảo đảm tính ổn định và tránh bị chi phối bởi chính trị ngắn hạn.
Chính vì vậy việc sa thải toàn bộ hội đồng cùng lúc được các chuyên gia mô tả là "chưa từng có tiền lệ".
Theo Hãng tin Reuters, việc sa thải diễn ra đột ngột khiến nhiều chương trình và quyết định khoa học đang trong quá trình triển khai rơi vào trạng thái bất định.
Về dài hạn, các nhà khoa học lo ngại những động thái này sẽ làm sụp đổ sự đầu tư vào nghiên cứu cơ bản và phát triển nhân tài, thay thế bằng sự tập trung vào những lĩnh vực mà chính quyền quan tâm như năng lượng hạt nhân, máy lượng tử, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu lớn...
Ông Willie May, một trong những thành viên hội đồng bị sa thải và là phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu và phát triển kinh tế tại Đại học Morgan, cho biết ông "vô cùng thất vọng" nhưng không ngạc nhiên.
"Tôi đã theo dõi việc phá bỏ có hệ thống cơ sở hạ tầng tư vấn khoa học của chính phủ này với sự lo ngại ngày càng tăng, và NSB chỉ đơn giản là nạn nhân mới nhất", ông nhận định.
Chính quyền ông Trump cũng đang tìm cách cắt một nửa ngân sách của NSF cho năm 2026.
"Tôi nghĩ đây là một dấu hiệu nữa cho thấy những thay đổi sâu rộng mà chính quyền đang lên kế hoạch cho NSF", nhà nghiên cứu Yolanda Gil nói với tờ Los Angeles Times.
Theo Đài NPR, chính quyền ông Trump thời gian qua làm suy yếu hoặc gạt bỏ vai trò của các cơ quan tư vấn khoa học trong toàn chính phủ, bao gồm việc giải tán các hội đồng tư vấn tại Cơ quan Bảo vệ môi trường và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh.
Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ nhân sinh Robert F. Kennedy Jr., một người hoài nghi vắc xin, đã loại bỏ các thành viên của Ủy ban cố vấn về thực hành tiêm chủng.
"Những hành động tương tự của chính quyền trên khắp các lĩnh vực của chính phủ liên bang và đặc biệt là liên quan đến nghiên cứu khoa học, dường như chỉ là vấn đề thời gian", ông Keivan Stassun, một thành viên của NSB đang làm việc tại Đại học Vanderbilt, cảnh báo.
Nhà Trắng giải thích việc sa thải hội đồng NSB phù hợp với phán quyết của Tòa án tối cao năm 2021, trong đó "đặt ra các câu hỏi hiến pháp về việc liệu những người được bổ nhiệm không được Thượng viện phê chuẩn có thể thực hiện các quyền hạn mà Quốc hội đã trao cho Hội đồng Khoa học quốc gia hay không".
Tuy nhiên ông Roger Beachy, một thành viên NSB cũng bị sa thải, cho rằng việc này có thể mở đường cho giám đốc mới của NSB Jim O'Neill, nhà đầu tư công nghệ sinh học và không có chuyên môn khoa học, đưa người của mình vào.
Nó cũng tương tự như khi Bộ trưởng Y tế Kenedy đưa những người cùng quan điểm vào ủy ban cố vấn vắc xin. Điều này dẫn đến lo ngại rằng, theo ông Beachy, NSB có thể trở thành một hội đồng mang tính đảng phái, thiên vị và "nhận mệnh lệnh từ chính quyền thay vì hoạt động độc lập".
Nữ nghị sĩ Đảng Dân chủ California Zoe Lofgren, thành viên cấp cao của Ủy ban Khoa học, Không gian và Công nghệ Hạ viện, cơ quan giám sát NSF, gọi động thái này là một "cuộc tấn công vào khoa học".
"Trước đây các khoản tài trợ (của NSF) dựa trên thành tích. Giờ đây, chúng dường như có ảnh hưởng chính trị nhiều hơn", bà nói.
