Xung đột tại vùng Vịnh đã khiến gần một tỷ thùng dầu kẹt lại do eo biển Hormuz bị phong tỏa, làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng toàn cầu. Các nước châu Á và châu Âu phải gấp rút tìm nguồn thay thế cho lượng dầu bị đình trệ, khiến nhu cầu thị trường thế giới đối với dầu thô Mỹ tăng vọt.
Trong khi một số quốc gia đã bắt đầu hạn chế xuất khẩu xăng dầu từ nhiều tuần trước, Mỹ vẫn đang xuất khẩu nhiều dầu hơn lượng nhập khẩu. Theo dữ liệu được Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) công bố hôm 6/5, lượng xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ đã tăng vọt lên mức cao chưa từng thấy, đạt 8,2 triệu thùng mỗi ngày trong tuần qua.
Mức xuất khẩu kỷ lục này được thúc đẩy bởi nhu cầu mạnh mẽ đối với dầu diesel của Mỹ, với lượng xuất khẩu loại nhiên liệu này cũng chạm mốc cao nhất từ trước đến nay. Mỹ hiện đã trở thành nhà cung cấp nhiên liệu quan trọng cho thị trường toàn cầu, bao gồm các mặt hàng chiến lược như dầu diesel, nhiên liệu phản lực và xăng.
Dữ liệu liên bang công bố tuần qua cho thấy lượng tồn kho năng lượng của Mỹ, vốn được xem như “tấm đệm giảm sốc” cho thị trường xăng dầu ở nước này, tiếp tục giảm nhanh.
Trong khi xuất khẩu hàng triệu thùng xăng dầu mỗi ngày, Mỹ lại chứng kiến một nghịch lý khi giá xăng trong nước không ngừng tăng từ cuối tháng 3. Dữ liệu của GasBuddy cho thấy giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt 4,5 USD một gallon (1,2 USD một lít), cao nhất kể từ tháng 7/2022. California hiện là bang có giá xăng trung bình cao nhất cả nước, với 6,14 USD một gallon.
Tình trạng này khiến ngày càng nhiều người cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump nên áp lệnh hạn chế xuất khẩu xăng dầu để hạ nhiệt giá xăng trong nước. Hạ nghị sĩ Dân chủ Ro Khanna gần đây tái đề xuất dự luật cấm xuất khẩu dầu trong giai đoạn giá nhiên liệu tăng cao.
“Tại sao chúng ta lại xuất khẩu dầu ra nước ngoài trong khi người dân Mỹ dốc sạch túi ở cây xăng? Nguồn cung dầu nên phục vụ người Mỹ trước. Điều đó sẽ giúp hạ giá nhiên liệu tại Mỹ”, ông nói với Fox Business.
Một số chuyên gia trong ngành năng lượng thừa nhận việc hạn chế xuất khẩu có thể giúp kiềm chế giá nhiên liệu trong ngắn hạn. Rapidan Energy Group, hãng phân tích đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tại Mỹ, đánh giá có 35% khả năng giá năng lượng tăng mạnh đến mức Nhà Trắng phải áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu xăng dầu.
“Đây là ý tưởng tồi, nhưng sẽ rất khó cưỡng lại nếu giá xăng tiếp tục tăng”, Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy Group và từng là cố vấn năng lượng cho cựu tổng thống George W. Bush, nhận định.
Cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng hiện nay, được nhiều người xem là cú sốc nghiêm trọng nhất lịch sử, cũng khiến một số chuyên gia Mỹ từng phản đối kiểm soát xuất khẩu xăng dầu phải xem xét lại quan điểm này.
McNally không loại trừ khả năng chính quyền Tổng thống Trump sẽ áp đặt một số hình thức hạn chế xuất khẩu, nếu khủng hoảng năng lượng tiếp tục xấu đi như dự đoán của nhiều công ty.
Vikas Dwivedi, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại hãng Macquarie Group, cho rằng lệnh cấm tạm thời xuất khẩu dầu và các sản phẩm dầu mỏ có thể giúp giá năng lượng tại Mỹ giảm mạnh, qua đó giảm áp lực lên người tiêu dùng trước cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ vào tháng 11.
“Tôi không thể tin mình lại nói điều này. Trong suốt sự nghiệp, tôi đã luôn cho rằng lệnh cấm xuất khẩu sẽ không hiệu quả và không nên thực hiện”, Dwivedi nói.
Chính quyền Tổng thống Trump đã nhiều lần nói hạn chế xuất khẩu xăng dầu không nằm trong các lựa chọn đang được xem xét, phần lớn vì phương án này quá nhiều rủi ro.
Giới chuyên gia cảnh báo rằng biện pháp kiểm soát xuất khẩu về lâu dài có thể gây tổn hại nặng nề cho ngành lọc dầu Mỹ, làm suy giảm uy tín của Washington với vai trò nhà cung cấp năng lượng đáng tin cậy, đồng thời đẩy các đồng minh vào nguy cơ suy thoái.
Một phần nguyên nhân nằm ở chuỗi cung ứng năng lượng phức tạp của Mỹ, vốn phụ thuộc đồng thời vào cả nhập khẩu lẫn xuất khẩu. Matt Smith, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler, nhấn mạnh rằng dù Mỹ là nước xuất khẩu ròng dầu mỏ, nước này vẫn nhập khoảng 6,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày.
Các nhà máy lọc dầu lâu đời của Mỹ hiện đã sử dụng tối đa lượng dầu nhẹ, ít lưu huỳnh được khai thác từ lưu vực Permian ở bang Texas và New Mexico. Để sản xuất xăng và dầu diesel, họ thường phải pha trộn loại dầu đá phiến này với dầu nặng hơn nhập từ Canada, Trung Đông và Mỹ Latin. Phần dầu thô dư thừa của Mỹ sau đó được xuất khẩu ra nước ngoài, đồng nghĩa Mỹ không thể tự tách khỏi hệ thống năng lượng toàn cầu.
McNally cho rằng bất kỳ đợt giảm giá xăng nào ở Mỹ nhờ lệnh hạn chế xuất khẩu cũng chỉ mang tính tạm thời. Ông cảnh báo lệnh cấm xuất khẩu sẽ buộc các nhà máy lọc dầu Mỹ chỉ sử dụng dầu nội địa, điều có thể làm giảm lợi nhuận của họ, “từ đó dẫn đến sản lượng xăng ít hơn và cuối cùng là giá tăng trở lại”.
Robert Auers, phụ trách mảng nhiên liệu tinh chế tại RBN Energy, cũng nhận định lệnh cấm xuất khẩu xăng dầu có thể kéo giá năng lượng giảm trong ngắn hạn, nhưng cái giá dài hạn sẽ rất lớn. Ông động thái này sẽ tạo ra “một núi hỗn loạn”, buộc các nhà máy lọc dầu phải cắt giảm sản lượng và thậm chí khiến một số cơ sở đóng cửa vĩnh viễn.
“Bạn có thể kéo giá xuống rất mạnh ngay tuần tới, nhưng tác động đó sẽ giảm dần theo thời gian. Một năm sau, giá có thể chẳng khác gì hiện nay”, Auers nói.
Giám đốc điều hành Chevron Mike Wirth tuần này cảnh báo các biện pháp như cấm xuất khẩu hay áp trần giá sẽ không mang lại hiệu quả. Phát biểu tại hội nghị toàn cầu của Viện Milken, ông Wirth cho rằng những chính sách này có thể xuất phát từ ý định tốt, nhưng lịch sử cho thấy chúng thường tạo ra những hệ quả ngoài dự kiến khiến tình hình tệ hơn.
“Một chính sách như vậy sẽ rất tệ và ngành công nghiệp dầu mỏ sẽ phản đối quyết liệt”, một nguồn tin trong lĩnh vực dầu khí nói với CNN.
Việc hạn chế nguồn cung xăng dầu Mỹ cho phần còn lại của thế giới còn có thể gây tổn hại nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu và cuối cùng tác động ngược trở lại chính nước Mỹ.
Dwivedi dự đoán giá dầu, xăng, nhiên liệu máy bay và các sản phẩm năng lượng khác trên thị trường thế giới sẽ tăng “điên cuồng” nếu Mỹ hạn chế xuất khẩu. “Bạn có thể đẩy cả thế giới vào nguy cơ suy thoái đột ngột. Và Mỹ không thể miễn nhiễm trước điều đó. Tác động cuối cùng sẽ quay lại với chính chúng ta”, ông nói.
Các đồng minh của Mỹ ở châu Âu và châu Á, những bên đang phụ thuộc vào nguồn năng lượng Mỹ trong giai đoạn khủng hoảng, sẽ phải trả giá bằng mức nhiên liệu cực kỳ đắt đỏ.
“Chúng ta sẽ phá hủy vĩnh viễn danh tiếng của mình với tư cách kho bảo hiểm năng lượng của thế giới”, McNally cảnh báo.
Truyền thông quốc tế hôm qua đưa tin trong bài phát biểu tại Nhà Trắng, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo siết chặt các biện pháp cấm vận đối với ngành dầu mỏ của Iran. Theo đó, Washington khởi động chiến dịch mang tên "Cơn thịnh nộ kinh tế", mà ông Bessent nói sẽ gây tác động đến tài chính Iran "tương đương một chiến dịch ném bom". Điểm cốt lõi của chiến lược này là kết hợp phong tỏa các cảng của Iran cùng với đe dọa áp cấm vận thứ cấp lên bất kỳ quốc gia hoặc ngân hàng nước ngoài nào tiếp nhận dòng tiền từ dầu mỏ của nước CH Hồi giáo.
Chiến lược mới nhất nhằm gia tăng sức ép trực tiếp lên Iran trong bối cảnh các quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump cho rằng các diễn biến sau lệnh ngừng bắn và phong tỏa cảng biển Iran ở eo biển Hormuz đang có lợi cho Mỹ. CNN hôm qua dẫn lời nhà phân tích kỳ cựu Miad Maleki từ Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, đánh giá lệnh phong tỏa kết hợp cấm vận của Mỹ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu của Tehran, từ đó giáng thêm đòn vào nền kinh tế Iran, điều mà các cuộc oanh tạc quân sự khó sánh bằng.
Dù vậy, giới quan sát cũng nêu ra những rủi ro mà lệnh cấm vận mới nhất có thể "dội ngược" lại nền kinh tế Mỹ. Ông Daniel Pickard, luật sư chuyên về luật thương mại quốc tế tại Công ty luật Buchanan Ingersoll & Rooney (Mỹ), cho rằng việc áp cấm vận thứ cấp có thể dẫn đến "phản ứng tiêu cực về ngoại giao và kinh tế" từ các đồng minh, gây tổn hại nỗ lực xây dựng liên minh chống Tehran. "Nhiều đối tác thương mại của Mỹ đã công khai phản đối cuộc xung đột tại Iran. Hầu hết chuyên gia nắm về các lệnh cấm vận đều đồng tình rằng biện pháp cấm vận kinh tế sẽ mang hiệu quả cao hơn khi có càng nhiều bên phối hợp tham gia", ông Pickard nói với AP.
Theo CNN, một số nhà phân tích bảo thủ khi đánh giá tác động của lệnh phong tỏa đã nêu ra những kịch bản có phần "lý tính", đó là thiệt hại kinh tế sẽ buộc giới lãnh đạo Tehran nhượng bộ trên bàn đàm phán. Thế nhưng, khả năng chịu đựng của Iran trước các đòn đánh kinh tế được xem là biến số khó đoán. Một số hãng truyền thông Mỹ đưa tin Tổng thống Trump ban đầu cho rằng cuộc tấn công của Mỹ - Israel có thể sớm kết thúc cuộc chiến, ngay cả trước khi Iran chính thức tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz.
Trước lệnh phong tỏa từ Mỹ, quân đội Iran cảnh báo sẽ ngăn chặn hoạt động vận tải ở vùng Vịnh. Hãng thông tấn Mehr ngày 16.4 dẫn lời chỉ huy thuộc quân đội Iran Ali Abdollahi tuyên bố: "Nếu Mỹ tiếp tục hành động gây mất an ninh cho tàu dầu và tàu thương mại Iran, lực lượng vũ trang Iran sẽ không cho phép bất kỳ hình thức xuất nhập khẩu nào tiếp diễn ở vịnh Ba Tư, biển Oman và biển Đỏ".
Giờ đây, giới quan sát đang dõi theo kịch bản nào sẽ xảy ra trước. Đó là liệu áp lực của Mỹ lên Iran sẽ buộc Tehran sớm thay đổi hay lệnh phong tỏa kéo dài sẽ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế, năng lượng toàn cầu, mà Mỹ cũng chịu tác động. Nếu kịch bản chuyển biến bất lợi cho Washington, uy tín chính trị của ông Trump và đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 có thể giảm sút.
Trong nỗ lực trung gian hòa giải, Pakistan đã cử phái đoàn do Thống chế Asim Munir dẫn đầu đến Iran ngày 15.4. Theo Reuters, giới chức Iran cho biết chuyến thăm đã có hiệu quả trong việc giảm bớt khác biệt giữa các bên nhưng những bất đồng cơ bản vẫn tồn tại, bao gồm lập trường về chương trình hạt nhân của Iran.
Giới chức thành phố Garden Grove ngày 22/5 phát hiện bồn chứa khoảng 26.500 lít methyl methacrylate (MMA) ở công ty sản xuất hàng không vũ trụ địa phương bị rò hơi.
Đến ngày 23/5, giới chức cập nhật không còn rò khí, nhưng cho biết bồn chứa đang trong tình trạng bất ổn định nghiêm trọng chưa thể kiểm soát, có thể vỡ hoặc phát nổ bất cứ lúc nào. MMA là hóa chất công nghiệp dễ bay hơi, dễ cháy, thường dùng để sản xuất nhựa acrylic.
"Hiện chỉ có hai khả năng. Một là vỡ bồn, làm tràn toàn bộ hóa chất độc hại ra bãi đỗ xe trong khu vực. Hai là bồn rơi vào tình trạng mất kiểm soát nhiệt và phát nổ, tác động đến các bồn xung quanh, vốn cũng chứa nhiên liệu hoặc hóa chất", Craig Covey, lãnh đạo Cơ quan Cứu hỏa Quận Cam, nói trong cập nhật ngày 23/5.
Giới chức đang triển khai sơ tán theo hai kịch bản này đối với 40.000 người dân tại khu vực. Lệnh sơ tán mở rộng trên 5 thành phố khác của quận Cam gồm Cypress, Stanton, Anaheim, Buena Park và Westminster.
Hơn 12 trường học tạm thời đóng cửa. Các trường nằm gần khu vực sơ tán hủy các hoạt động ngoài trời.
Ông Covey cho biết cơ sở này có ba bồn chứa. Bồn chứa MMA đang trong tình trạng bất ổn đã nóng lên và phình ra trong ngày 22/5. Chất trung hòa không phát huy hiệu quả, còn phương án rút hóa chất ra ngoài cũng không thể thực hiện do hệ thống van bị hỏng.
Regina Chinsio Kwong, quan chức y tế Quận Cam, cho biết nếu xảy ra nổ, hóa chất có thể phát tán dưới dạng hơi. Người hít phải hơi này có thể gặp các vấn đề nghiêm trọng về hô hấp. Các triệu chứng khác có thể gồm đau họng, chảy nước mũi, ngứa và bỏng rát mắt, thậm chí buồn nôn và đau đầu.
Giới chức cho biết hiện chưa rõ khi nào người dân có thể trở về nhà.
"Chất này rất dễ biến động, rất độc và rất dễ cháy", ông Covey nói, kêu gọi người dân sơ tán. "Đây không phải là biện pháp phòng ngừa. Sự cố sẽ xảy ra, trừ khi một người cực kỳ xuất sắc nào đó tìm ra cách kiểm soát sự cố. Bồn này sẽ hỏng, chúng tôi chỉ không biết khi nào".
Garden Grove có khoảng 172.000 dân, trong đó có khoảng 73.000 người gốc Á. Garden Grove cùng Westminster là hai trung tâm chính của Little Saigon ở Quận Cam, nơi tập trung cộng đồng người Việt lớn nhất bên ngoài Việt Nam.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) ngày 19/7 cho biết hai tàu đã bị tê liệt và hai tàu khác đã từ bỏ ý định đi qua khu vực mà họ mô tả là tuyến đường không an toàn ở eo biển Hormuz.
“Vài giờ trước, 4 con tàu vi phạm, với sự hỗ trợ của các lực lượng Mỹ, đã tắt hệ thống định vị và phớt lờ các cảnh báo từ căn cứ kiểm soát eo biển Hormuz của Lực lượng Vệ binh Cách mạng”, hải quân IRGC cho hay.
Theo IRGC, hai trong số các con tàu đã gặp tai nạn và bất động tại chỗ, trong khi hai tàu còn lại đã quay đầu trở về.
IRGC không đưa ra thông tin chi tiết nào về tên, quốc kỳ, thủy thủ đoàn của các con tàu hay bất kỳ thương vong nào, đồng thời cho biết họ chưa thể xác minh ngay lập tức vụ việc này.
IRGC nói thêm rằng họ vẫn duy trì quyền kiểm soát hoàn toàn đối với eo biển và các tàu thuyền chỉ có thể di chuyển an toàn qua tuyến đường do lực lượng Iran chỉ định.
“Sẽ không có một giọt dầu, khí đốt hay phân bón hóa học nào được đi qua eo biển Hormuz mà không có sự phối hợp và cho phép”, hải quân IRGC tuyên bố.
Tuyên bố cũng cảnh báo rằng các tàu thuyền đi vào những tuyến đường mà Iran coi là không an toàn sẽ phải đối mặt với tai nạn.
IRGC tuyên bố eo biển Hormuz sẽ tiếp tục không an toàn chừng nào cái mà họ gọi là sự can thiệp của Mỹ trong khu vực vẫn tiếp diễn. Lực lượng này cũng cảnh báo quân đội Mỹ hãy chuẩn bị cho một "chiến dịch trừng phạt".
Trong tuần qua, cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran đã chuyển từ các cuộc ăn miếng trả miếng âm ỉ sang một trạng thái giống với một cuộc chiến toàn diện hơn nhiều.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước đã đe dọa sẽ mở rộng cuộc chiến trừ khi Iran ngừng tấn công các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Trong những ngày gần đây, Mỹ đã mở rộng các mục tiêu của mình vượt ra ngoài các địa điểm ven biển của Iran, nơi đặt các cơ sở radar và máy bay không người lái, để bao gồm cả các tuyến đường bộ, đường hầm, đường sắt, cơ sở hạ tầng cảng biển và một nhà máy khử muối trong nước.
Để đáp trả, Iran cũng đã mở rộng danh sách mục tiêu của mình trên khắp 7 quốc gia trong khu vực. Theo truyền thông Iran, các cảng biển lớn ở các quốc gia Ả rập Vùng Vịnh có thể sớm trở thành mục tiêu của Tehran. Kuwait là nơi phải gánh chịu làn sóng tấn công nặng nề nhất của Iran, với một nhà máy khử muối và một nhà máy lọc dầu bị hư hại. Jordan cũng phải hứng chịu các loạt đạn pháo kích thường xuyên.
Cuộc xung đột đang ở một bước ngoặt. Nó có thể nhường chỗ cho một vòng hòa giải và đàm phán khác. Tuy nhiên, đối với hầu hết các nhà phân tích, điều đó dường như khó xảy ra. Không bên nào có vẻ muốn đối thoại, cả hai bên đều tuyên bố rằng bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) được thống nhất vào tháng 6 sau nhiều tuần đàm phán gian khổ hiện không còn hiệu lực.
