Th.S Nguyễn Ngọc Tuấn, Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, Bệnh viện Đại học Y dược – cơ sở Linh Đàm (Hà Nội), cho biết thực tế điều trị các bác sĩ đã ghi nhận các ca bệnh nhập viện do bị người khác cắn. Tổn thương do người cắn thường gặp nhất trong các vụ bạo lực là mất tai, mất môi hoặc một phần mũi.
Mới đây nhất, người đàn ông 45 tuổi ở Bắc Ninh vào cấp cứu do bị người thân cắn đứt rời môi trên, khuyết toàn bộ phần mềm môi trên. Mảnh môi bị đứt rời và thất lạc, nên các bác sĩ đã phải thực hiện phẫu thuật tạo hình môi mới cho bệnh nhân. Đây là phẫu thuật phức tạp và cần nhiều thời gian “hoàn thiện”.
“Vết thương do người cắn là một dạng tổn thương rất đặc biệt”, Th.S Nguyễn Ngọc Tuấn nói và cho hay cơ chế tổn thương khác các vết thương thông thường, không chỉ là rách da mà còn có lực nghiền, xé và đâm xuyên do răng dẫn đến dễ làm dập nát mô, tổn thương sâu.
Bác sĩ Tuấn lưu ý thêm, trong các vụ xô xát, ẩu đả, bạo lực, có dạng vết thương rất điển hình khác là “clenched fist injury” (chấn thương do đấm vào răng người khác). Trường hợp này vết thương bên ngoài nhỏ nhưng tổn thương sâu vào khớp bàn tay. Vết thương này có nguy cơ nhiễm trùng cao, dễ bị bỏ sót do biểu hiện ban đầu kín đáo, khiến người có vết thương đến cơ sở y tế muộn, do đó cách xử trí cũng cần thận trọng.
Đáng lưu ý, theo bác sĩ Tuấn, vết thương do người cắn là vết thương bẩn tương đương vết thương do súc vật cắn, vì trong khoang miệng người chứa hệ vi khuẩn rất phức tạp, nhiều hơn cả một số loài động vật. Trung bình có hàng trăm loài vi khuẩn: hiếu khí và kỵ khí, trong đó, có một số vi khuẩn điển hình: Streptococcus, Staphylococcus aureus, Eikenella corrodens (rất đặc trưng trong vết cắn người), vi khuẩn kỵ khí như Fusobacterium, Prevotella…
Khi cắn, các vi khuẩn này được “tiêm” trực tiếp vào mô sâu, là nguy cơ nhiễm trùng cao (10 – 50%), thậm chí gây viêm mô tế bào, áp xe, rất nguy hiểm cho nạn nhân.
“Nếu chẳng may gặp tai nạn này, việc quan trọng nhất là tìm lại các mảnh đã bị cắt (mảnh môi, tai bị cắn rời), bảo quản đúng cách để tăng cơ hội nối lại thành công. Bệnh nhân cần được đưa đến các cơ sở có chuyên khoa phẫu thuật tạo hình càng sớm càng tốt để được xử lý đúng quy trình chuyên môn”, bác sĩ Tuấn hướng dẫn.
Dữ liệu phân tích mới nhất tại khu vực Tây Thái Bình Dương và Đông Nam Á chỉ ra gánh nặng lớn từ virus hợp bào hô hấp (RSV) ở trẻ dưới 5 tuổi. Cụ thể, Việt Nam có tỷ lệ trẻ nhiễm RSV trong số các ca bệnh nhiễm trùng hô hấp chiếm 35,5%, đứng sau Myanmar và New Zealand. Loại mầm bệnh này lưu hành liên tục quanh năm tại nước ta thay vì chỉ bùng phát theo mùa.
Thảo luận tại hội nghị khoa học "Hành trình miễn dịch trọn đời" vừa diễn ra tại Quy Nhơn với sự tham gia của hơn 400 chuyên gia y tế trong nước và quốc tế, GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, cảnh báo RSV là tác nhân hô hấp rất phổ biến ở trẻ nhũ nhi, có thể gây ra các di chứng như hen suyễn và thở khò khè với tỷ lệ nhập viện cao hơn 5-16 lần so với cúm.
Mỗi năm có hàng chục triệu ca mắc RSV trên toàn cầu, với nguy cơ tử vong cao ở trẻ nhỏ, nhất là những bé có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Bệnh thường khởi phát giống cảm lạnh nhưng có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm tiểu phế quản, viêm phổi và suy hô hấp.
Thực tế cho thấy phần lớn các ca nhập viện rơi vào nhóm trẻ từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi. Đây đa số là những em bé sinh đủ tháng và hoàn toàn khỏe mạnh trước khi mắc bệnh. Tình trạng này không chỉ đe dọa sức khỏe của trẻ mà còn vắt kiệt tài chính của nhiều gia đình và tạo áp lực lên hệ thống y tế. Vì vậy, giáo sư Tiến nhấn mạnh tầm quan trọng của nhận diện nguy cơ sớm, trao đổi thông tin với nhân viên y tế một cách liên tục, bao gồm cả giai đoạn thai kỳ cho đến sau khi trẻ chào đời.
Bên cạnh trẻ nhỏ, các chuyên gia tại hội nghị cũng cảnh báo về rào cản dự phòng ở chiều ngược lại của vòng đời, tức nhóm người cao tuổi và người có bệnh nền. PGS.TS.BS Lê Khắc Bảo, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, nhận định quá trình lão hóa khiến hệ miễn dịch suy giảm nhanh. Người từ 65 tuổi rất dễ mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp thể nặng. Đặc biệt, tình trạng đồng nhiễm cả virus và vi khuẩn có thể khiến bệnh tình chuyển biến xấu chớp nhoáng và đẩy nguy cơ tử vong lên mức cao.
Mặc dù rủi ro lớn, tỷ lệ người dân chủ động bảo vệ sức khỏe lại thấp. Khảo sát thực tế năm 2024 tại một cơ sở y tế ở Hà Nội cho thấy chỉ có 11,5% người lớn tiêm phòng phế cầu khuẩn. Thậm chí, theo khảo sát của Bộ Y tế năm 2023, chưa đến 6% người cao tuổi chủ động phòng ngừa cúm hàng năm.
Giáo sư Jana Shaw, Đại học Upstate, Mỹ, lý giải tỷ lệ dự phòng thấp không hẳn do thiếu dịch vụ y tế. Nguyên nhân đến từ tâm lý chần chừ và phân vân của người dân. Nhiều người trì hoãn việc phòng bệnh do chưa nhận thức đủ độ nguy hiểm của các loại virus, lo ngại về tính an toàn hoặc gặp rào cản về chi phí.
Để giải quyết bài toán này, GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Vệ sinh dịch tễ Trung ương, nhấn mạnh ngành y tế cần chuyển dịch sang chiến lược "miễn dịch trọn đời". Khái niệm này đòi hỏi tiếp cận dự phòng theo vòng đời - tức xem xét rủi ro và nhu cầu bảo vệ sức khỏe theo từng giai đoạn phát triển, theo từng lứa tuổi và nhóm nguy cơ - thay vì chỉ nhìn theo từng bệnh riêng lẻ.
Trong y khoa, căn bệnh này có tên khoa học là Melioidosis, hay còn gọi là bệnh Whitmore. Khi vi trùng xâm nhập, nó gây ra những triệu chứng rất dễ nhầm lẫn các bệnh thông thường giống viêm phổi: sốt cao, lạnh run, ho, khó thở; giống bệnh lao: sốt nhẹ kéo dài, sụt cân, ho dai dẳng; giống viêm da: nổi mụn mủ, áp xe, sưng đau ngoài da.
Nguy hiểm nhất là khi vi trùng đi vào máu gây nhiễm trùng huyết. Lúc này, bệnh diễn tiến cực nhanh, gây suy đa tạng, khiến bác sĩ và người nhà nhiều khi không kịp trở tay. Tỉ lệ tử vong của căn bệnh này có nơi lên đến 40%, một con số rất đáng giật mình.
Vi trùng gây bệnh sốt đất có tên Burkholderia pseudomallei. Nó sống rất dai trong đất ẩm và nước bẩn. Nó vào cơ thể chúng ta qua ba con đường chính:
1 Qua da: Đây là đường phổ biến nhất. Chỉ cần một vết trầy xước nhỏ xíu khi lội ruộng, làm vườn mà tiếp xúc với bùn đất bẩn, vi trùng sẽ theo đó mà vào.
2 Qua đường thở: Hít phải bụi đất chứa vi trùng, nhất là sau những trận mưa lớn hoặc giông lốc.
3 Qua đường ăn uống: Sử dụng nguồn nước ao hồ chưa qua xử lý, không đảm bảo vệ sinh.
Hiện nay, chúng ta chưa có vắc xin phòng ngừa bệnh Whitmore. Việc điều trị cũng cực kỳ gian nan, đòi hỏi phải dùng kháng sinh mạnh truyền tĩnh mạch liên tục ít nhất hai tuần, sau đó phải uống thuốc duy trì cả nửa năm trời để tránh tái phát.
Vì vậy, bà con mình nên nhớ nguyên tắc bệnh hơn chữa bệnh, bằng 4 biện pháp đơn giản sau:
- Bảo hộ kỹ càng: Khi ra ruộng, xuống mương hay làm vườn, ráng mang ủng và găng tay cao su.
- Sơ cứu ngay vết thương: Nếu lỡ bị trầy xước, hãy rửa sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, sát trùng ngay và hạn chế để vết thương tiếp xúc với bùn đất cho đến khi lành hẳn.
- Ăn chín, uống sôi: Tuyệt đối không dùng nước chưa qua xử lý để ăn uống, sinh hoạt. Thực phẩm thủy sinh phải ngâm rửa qua nước muối. Đặc biệt là nhóm nguy cơ cao: những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận mãn tính hay nghiện rượu thì sức đề kháng yếu hơn, nếu mắc bệnh này sẽ rất nặng.
Dịp lễ, mọi người có xu hướng uống nhiều rượu bia, đồ uống có cồn để thư giãn và gắn kết tình cảm. Tuy nhiên, niềm vui ấy đôi khi lại vô tình trở thành "gánh nặng" cho sức khỏe nếu không biết cách kiểm soát.
PGS.TS Nguyễn Quang Dũng, Phó trưởng Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm, Đại học Y Hà Nội, hướng dẫn cách uống để giảm thiểu nguy hại sức khỏe, cụ thể:
Không để bụng đói
Sau khi uống rượu, mọi người có thể uống nước gừng để giải rượu. Gừng có vị nóng làm cho các mạch máu lưu thông tốt hơn, từ đó hóa giải nhanh chất cồn trong cơ thể. Có thể cho thêm vào nước gừng nóng một thìa nhỏ mật ong để có thể hấp thụ nhanh và giúp giải say rượu. Một số thức uống khác như nước chanh, nước cam, nước dừa, mía, sắn dây, dưa hấu cũng giải rượu hiệu quả.
Sau uống rượu, bạn không nên uống các loại thuốc giảm đau đầu, như paracetamol rất nguy hiểm. Đây cũng không phải thuốc để giải rượu hay giảm cảm giác say rượu, mệt mỏi.
Tuy nhiên, sử dụng quá nhiều rượu, bia, đồ uống có cồn có thể dẫn tới các vấn đề sức khỏe về tim mạch, gan, thận, tuỵ, thần kinh, nội tiết. "Mọi biện pháp trên chỉ là phương án giảm thiểu", bác sĩ nói.
Cách bảo vệ sức khỏe tốt nhất trong những ngày lễ là uống có chừng mực, có văn hóa và luôn ưu tiên sự an toàn cho bản thân cũng như những người xung quanh, không lái xe sau khi sử dụng đồ uống có cồn).
Mỗi ngày nam giới không nên uống quá 720 ml bia hoặc 300 ml rượu vang hoặc 60 ml rượu whisky. Đối với nữ giới, mỗi ngày không nên uống quá 360 ml bia hoặc 150 ml rượu vang hay 30 ml rượu whisky. Không để cho trẻ em và vị thành niên uống rượu bia. Cố gắng kiểm soát lượng uống ở mức nguy cơ thấp nhất trong một lần.
Khi thấy biểu hiện đau đầu, đau bụng, chóng mặt, hạ thân nhiệt, huyết áp, nhìn mờ bóng mây sau uống rượu, người dân cần tới các cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và điều trị kịp thời.
