Năm nay, hàng ngàn vận động viên đến từ 70 quốc gia sẽ hội tụ tại Đà Nẵng để chinh phục Ironman 70.3 Vietnam 2026, đây được xem là một trong những mùa giải lớn nhất trong lịch sử Ironman tại Việt Nam. Đặc biệt, Đà Nẵng cũng lần đầu đăng cai cự ly 226 km, đưa Việt Nam trở thành quốc gia thứ 32 trên thế giới đủ điều kiện tổ chức một giải Ironman toàn phần.
Ironman vốn được xem là một trong những giải đấu khắc nghiệt nhất hành tinh. Với cự ly toàn phần, vận động viên phải hoàn thành 3,8 km bơi, 180 km đạp xe và 42,2 km chạy bộ liên tục trong điều kiện thời tiết nóng ẩm.
Trong môi trường thi đấu cường độ cao, cơ thể có thể nhanh chóng rơi vào mất nước, sốc nhiệt, rối loạn điện giải hoặc biến cố tim mạch. Đây là lý do công tác y tế luôn được xem là “xương sống” của các giải Ironman quốc tế.
Theo Bệnh viện FV, ê-kíp cấp cứu tại sự kiện được trang bị hệ thống y tế hiện đại và đầy đủ theo tiêu chuẩn cấp cứu ngoại viện, bao gồm máy sốc điện, monitor theo dõi sinh hiệu đa thông số, máy thở di động, hệ thống oxy lưu động, máy hút đàm, thiết bị cố định chấn thương, cáng cứu thương chuyên dụng cùng đầy đủ thuốc và dụng cụ cấp cứu chuyên sâu.
Ngoài ra, đội ngũ y tế còn được trang bị xe cứu thương túc trực phối hợp cùng trung tâm cấp cứu 115 Đà Nẵng và các thiết bị hỗ trợ hồi sức tim phổi nhằm đảm bảo khả năng phản ứng nhanh trong mọi tình huống khẩn cấp.
Tổ cấp cứu được bố trí xuyên suốt dọc đường đua và lều y tế trung tâm tại khu vực triển lãm của sự kiện, sẵn sàng tiếp cận hiện trường trong thời gian ngắn nhất để đảm bảo an toàn tối đa cho tất cả vận động viên và khách tham dự.
BS Trình Văn Hải – Trưởng khoa Tai nạn và cấp cứu, Bệnh viện FV – cho biết: “Điều nguy hiểm nhất ở Ironman không phải chấn thương thông thường mà là các biến cố như ngưng tim, sốc nhiệt hay đuối nước. Chỉ cần nhanh hơn vài phút đã có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn”.
Không phải ngẫu nhiên FV được lựa chọn cho vai trò này. Đây là bệnh viện đạt chuẩn JCI quốc tế và từng tham gia hỗ trợ y tế cho nhiều sự kiện ngoại giao cấp cao, trong đó có chuyến thăm Việt Nam của cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama và cựu Tổng thống Pháp Francois Hollande năm 2016. Bệnh viện FV cũng là đơn vị tài trợ y tế cho IRONMAN 2025 tại Phú Quốc, sự kiện âm nhạc Ravolution Music Festival 2022 quy mô lên tới hàng chục ngàn người và nhiều sự kiện thể thao quy mô lớn khác.
Điểm khác biệt trong chiến lược đồng hành với vai trò đối tác y tế của FV là không dừng ở khâu “xử lý sự cố”. Thông qua Đơn vị y học thể thao, bệnh viện đang theo đuổi mô hình chăm sóc toàn diện cho cộng đồng những người chơi thể thao đòi hỏi sức bền tại Việt Nam, từ tầm soát nguy cơ, tối ưu thể lực đến phục hồi sau vận động.
Theo ThS-BS Nguyễn Xuân Vinh – Đơn vị y học thể thao, Bệnh viện FV – phần lớn người chơi thể thao hiện chỉ đi khám khi đã chấn thương, trong khi y học thể thao hiện đại tập trung vào phát hiện sớm rủi ro trước khi cơ thể vượt ngưỡng chịu đựng.
Tại FV, chương trình đánh giá sức khỏe trước vận động (PPE) gồm điện tim, siêu âm tim, test gắng sức tim phổi, xét nghiệm chuyển hóa, đo chỉ số thành phần cơ thể (InBody) và đánh giá cơ xương khớp nhằm giúp vận động viên hiểu rõ giới hạn cơ thể và xây dựng giáo án phù hợp.
Mô hình này cũng được FV tài trợ cho 4 vận động viên tham gia Ironman năm nay. Trong số đó có Võ Trí Trung, VĐV lần đầu thi đấu Solo 70.3 sau nhiều năm thi tiếp sức. Qua kiểm tra chuyên sâu tại bệnh viện FV, đội ngũ bác sĩ phát hiện chỉ số lọc cầu thận của Trung ở mức thấp và kịp thời điều chỉnh chế độ tập luyện, dinh dưỡng trước giải đấu.
Đặc biệt, trong giải đấu lần này, Đội tiếp sức FV Hospital 1 do FV tài trợ gồm 3 VĐV: Nguyễn Đăng Khoa, Từ Vĩnh Phát và Đoàn Ngọc Hoàng – đã đạt TOP 2 Tiếp sức nam (All male relay).
“Các bác sĩ không chỉ đọc kết quả mà còn phân tích rất kỹ cơ thể mình đang chịu áp lực gì và cần thay đổi ra sao. Điều đó giúp tôi tự tin hơn khi bước vào giai đoạn tập luyện cường độ cao”, Trung chia sẻ.
Đáng chú ý, năm nay FV còn trực tiếp đưa hai đội thi tiếp sức gồm 6 nhân viên tham gia tranh tài tại Ironman. Hình ảnh các nhân viên văn phòng, bác sĩ, điều dưỡng bước lên đường đua được xem như thông điệp về lối sống vận động khoa học và bền vững mà bệnh viện theo đuổi.
Trong bối cảnh marathon và triathlon phát triển mạnh tại Việt Nam, sự xuất hiện của những mô hình y học thể thao chuyên sâu như FV đang trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái thể thao sức bền. Không chỉ bảo vệ vận động viên trong những tình huống nguy cấp, y học thể thao hiện đại còn giúp họ tập luyện thông minh hơn, thi đấu an toàn hơn và bền bỉ hơn trên hành trình chinh phục giới hạn.
Để biết thêm thông tin về Đơn vị y học thể thao tại Bệnh viện FV, bạn đọc có thể đến trực tiếp số 06 Nguyễn Lương Bằng, phường Tân Mỹ (quận 7 cũ), TP.HCM hoặc liên hệ số điện thoại (028) 35 11 33 33. Hotline cấp cứu 24/7: (028) 35 11 35 00.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP HCM, cố vấn Khoa Nhiễm Thần kinh Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết phế cầu khuẩn từ lâu được xem là tác nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa và nhiễm trùng huyết, song nhận thức của người dân về bệnh chưa cao. Sau đại dịch Covid-19, khi tình trạng bội nhiễm hô hấp được nhắc nhiều hơn, phế cầu khuẩn mới được chú ý hơn.
"Nhiều người chưa hiểu đúng mức độ nguy hiểm của vi khuẩn phế cầu", bác sĩ Khanh nói, thêm rằng không ít người nghĩ viêm phổi là bệnh hô hấp thông thường mà không biết phế cầu khuẩn là tác nhân phổ biến có thể phòng ngừa bằng vaccine.
Theo bác sĩ Khanh, khi nghi ngờ phế cầu khuẩn xâm lấn vào phổi hoặc màng não, bác sĩ gần như luôn phải tính đến nguy cơ kháng thuốc. Điều này khiến phế cầu khuẩn ngày càng khó điều trị, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh nền, suy giảm miễn dịch. Bác sĩ thường không dùng đơn lẻ một loại kháng sinh thông thường điều trị phế cầu khuẩn, mà phối hợp từ hai loại trở lên, thậm chí dùng đến kháng sinh mạnh.
Phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi ở trẻ nhỏ, liên quan khoảng 70% ca nhập viện và với viêm màng não, tỷ lệ cũng rất cao. Vi khuẩn còn gây viêm tai giữa, có thể để lại giảm thính lực lâu dài ở trẻ. Vi khuẩn này có thể cư trú trong họng người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng, lây qua giọt bắn khi nói chuyện, tiếp xúc gần. Trẻ dưới 5 tuổi và người trên 60 tuổi dễ mắc bệnh nặng, còn người khỏe mạnh vẫn có thể trở thành "nguồn lây thầm lặng".
Bệnh xuất hiện quanh năm nhưng tăng khi thời tiết thay đổi hoặc sau các đợt nhiễm virus hô hấp như cúm, RSV do virus làm suy yếu niêm mạc, tạo điều kiện cho phế cầu khuẩn tấn công. Phế cầu khuẩn có hơn 100 type huyết thanh, trong đó một số type dễ gây bệnh nặng và xâm lấn não, máu. Các type lưu hành cũng thay đổi theo thời gian và khu vực, khiến vaccine phế cầu liên tục được cải tiến, từ bao phủ 7 type lên 13, 14, 15 và hiện nay là 20 type. Vì vậy, bác sĩ sẽ tư vấn lựa chọn biện pháp phòng ngừa phù hợp cho bệnh nhân.
Trẻ có thể sống thực vật sau viêm màng não
Nhiều trường hợp mắc di chứng nặng nề do phế cầu khuẩn xâm lấn. Bác sĩ Khanh dẫn trường hợp một bé hơn 3 tháng tuổi nhập viện vì viêm màng não do phế cầu khuẩn kháng thuốc. Bé được cứu sống song bị tổn thương thần kinh nghiêm trọng, tái nhập viện nhiều lần và sống phụ thuộc hoàn toàn.
Một trường hợp khác vài tháng tuổi bị viêm màng não tiến triển thành áp xe não, phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật dẫn lưu mủ trên sọ. Thời gian điều trị các ca xâm lấn thường kéo dài từ hai tuần đến vài tháng, tiêu tốn hàng chục triệu đồng.
Theo bác sĩ, tỷ lệ tử vong do phế cầu khuẩn phụ thuộc thời điểm nhập viện và mức độ nặng của bệnh. Điều đáng lo hơn là di chứng thần kinh sau viêm màng não, xảy ra khoảng 30% trường hợp với mức độ khác nhau. Nhiều trường hợp cứu được nhưng trẻ không thể phát triển bình thường nữa.
Vaccine phế cầu khuẩn được tiêm chủng bắt buộc mở rộng từ 1/7
Từ ngày 1/7, vaccine phế cầu được bổ sung vào Chương trình tiêm chủng mở rộng cùng vaccine HPV. Theo bác sĩ Khanh, đây là bước tiến quan trọng khi nhiều nước phát triển đã triển khai tiêm miễn phí vaccine phế cầu từ lâu và ghi nhận hiệu quả rõ rệt trong giảm bệnh nặng, nhập viện và kháng kháng sinh.
Ngoài vaccine, các biện pháp như rửa tay, đeo khẩu trang khi mắc bệnh hô hấp, tránh hôn trẻ nhỏ và hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng cúm cũng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Tuy nhiên, phế cầu khuẩn thường trú trong họng người lành và có thể phát tán ngay cả khi không ho hay sốt.
"Đây là loại vi khuẩn rất khó kiểm soát bằng biện pháp thông thường, vaccine vẫn là cách hiệu quả nhất để giảm bệnh nặng và hạn chế nguồn lây trong cộng đồng", bác sĩ Khanh nói.
Với góc nhìn chuyên môn, tôi khẳng định không có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy nào cho thấy thụt rửa đại tràng bằng đậu bắp có thể phòng ung thư đại trực tràng. Đây là một quan niệm vượt quá dữ liệu khoa học hiện có.
Các khuyến cáo phòng ngừa ung thư đại trực tràng hiện nay tập trung vào những biện pháp đã được chứng minh như tầm soát đúng độ tuổi, phát hiện và cắt polyp. Duy trì vận động thể lực, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia, không hút thuốc và xây dựng chế độ ăn lành mạnh.
Đậu bắp là một thực phẩm có thể nằm trong chế độ ăn cân đối vì thuộc nhóm rau củ giàu chất xơ. Chế độ ăn nhiều chất xơ, ngũ cốc nguyên hạt, rau quả và đậu hạt nói chung có giảm nguy cơ một số ung thư, trong đó có ung thư đại trực tràng. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc một thực phẩm riêng lẻ như đậu bắp có thể "thải độc", "làm sạch đại tràng" hay "ngăn ung thư".
Khái niệm "đại tràng tích tụ chất thải lâu năm cần thụt rửa để phòng ung thư" cũng không phản ánh đúng sinh lý học. Đại tràng không cần các biện pháp làm sạch định kỳ để ngừa ung thư.
Trong y khoa, làm sạch ruột chỉ được chỉ định trong những hoàn cảnh cụ thể, điển hình là chuẩn bị nội soi đại tràng và phải dùng phác đồ chuẩn đã được kiểm chứng. Ngược lại, các biện pháp như thụt rửa không đúng chỉ định có thể gây hại, bao gồm mất nước, rối loạn điện giải, đau quặn bụng, nôn ói, tiêu chảy. Ở người có bệnh lý đại tràng, hành động này còn có thể làm triệu chứng nặng hơn hoặc gây biến chứng như chảy máu tiêu hóa.
Bệnh nhân đừng thay thế tầm soát và tư vấn y khoa bằng mẹo truyền miệng trên mạng. Với ung thư đại trực tràng, nội soi hoặc các xét nghiệm tầm soát phân theo khuyến cáo mới là cách giúp phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư và can thiệp kịp thời.
Người có các dấu hiệu như đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, đau bụng, sụt cân, thiếu máu, hoặc tiền sử gia đình ung thư đại trực tràng, nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa hoặc ung bướu sớm.
Bị ung thư, nhiều người mặc định không có tiền chạy đua theo thuốc thế hệ mới đồng nghĩa với buông tay. Thế nhưng, với điểm tựa vững chắc từ bảo hiểm y tế (bhyt) và một phác đồ khoa học, người bệnh vẫn luôn có những lối rẽ hiệu quả, phù hợp với túi tiền.
Thực tế lâm sàng tại các bệnh viện tuyến cuối đang chứng minh: "vũ khí" tối tân chưa chắc đã là vũ khí phù hợp nhất và cơ hội sống luôn rộng mở cho những ai hiểu đúng về hành trình này.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS.BS Lê Tuấn Anh - Giám đốc Trung tâm ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) - cho biết số lượng bệnh nhân ung thư điều trị tại bệnh viện tăng 42% sau năm năm. Phần lớn bệnh nhân ung thư sử dụng các thuốc nằm trong danh mục được BHYT chi trả, qua đó giúp giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho người bệnh.
Số bệnh nhân sử dụng các thuốc thế hệ mới có giá đắt đỏ như thuốc miễn dịch hay thuốc trúng đích chỉ chiếm tỉ lệ nhỏ, do đây là thuốc có chỉ định chặt chẽ và không phải trường hợp nào cũng phù hợp để dùng.
BS Tuấn Anh lưu ý việc điều trị ung thư là cả một lộ trình tổng thể, cần được hội chẩn đa chuyên khoa để xây dựng phác đồ phù hợp, bao gồm cả chi phí toàn bộ quá trình điều trị.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ quyết định thứ tự điều trị như mổ, hóa trị, xạ trị, miễn dịch hay thuốc trúng đích. Điều quan trọng là bệnh nhân phải được nhìn thấy "bức tranh toàn cảnh" của cả hành trình điều trị để chuẩn bị tài chính, nơi điều trị, điều kiện đi lại và sinh hoạt.
Đối với thuốc trúng đích và miễn dịch là những liệu pháp điều trị có điều kiện, không phải bệnh nhân nào cũng dùng được. Có những trường hợp xét nghiệm không phát hiện đột biến gene phù hợp thì dù có điều kiện kinh tế cũng không thể chỉ định sử dụng.
Khi tư vấn, bác sĩ phải đưa ra các phương án phù hợp để bệnh nhân cân nhắc. Nếu điều kiện kinh tế và sức khỏe cho phép, bệnh nhân thường được ưu tiên phương án hiệu quả nhất.
Tuy nhiên có trường hợp người bệnh ung thư có khả năng tiếp cận được thuốc tốt nhất nhưng tình trạng bệnh lại không phù hợp do suy gan, suy thận hoặc các vấn đề sức khỏe khác, khi đó bác sĩ sẽ chuyển sang lựa chọn tiếp theo phù hợp hơn.
Không có một lựa chọn điều trị duy nhất đúng cho mọi trường hợp mà luôn có thứ tự ưu tiên trong phác đồ. Thông thường sẽ có lựa chọn ưu tiên số 1, rồi đến lựa chọn 2, 3… dựa trên hiệu quả đã được nghiên cứu chứng minh. Bác sĩ phải cân nhắc nhiều yếu tố trước khi quyết định phác đồ điều trị phù hợp cho người bệnh.
Bác sĩ Võ Đức Hiếu, Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho hay thuốc điều trị ung thư tại Việt Nam ngày càng đa dạng, chuyên biệt, không chỉ là các thuốc hóa trị, nội tiết truyền thống mà còn là những thuốc nhắm trúng đích và thuốc miễn dịch thế hệ mới, hiệu quả cao hơn nhưng chi phí cũng tăng nhanh.
Việc Bộ Y tế cấp phép thêm thuốc điều trị ung thư (thuốc sinh học tương tự thuộc nhóm miễn dịch trị ung thư) giúp tăng cạnh tranh, mở rộng lựa chọn cho người bệnh và tạo cơ hội giảm giá thành thuốc điều trị gốc. Đây là xu hướng toàn cầu, những quốc gia như Mỹ, châu Âu… cũng thực hiện chứ không riêng gì Việt Nam.
Nhờ có nhiều nhóm thuốc mới, nhiều nhóm thuốc sinh học tương tự mới, người bệnh - đặc biệt ở giai đoạn tiến xa - hưởng lợi rõ rệt về không chỉ về kết quả điều trị mà còn về giảm giá thành điều trị. Tuy nhiên điều quan trọng hơn hết là đẩy mạnh tầm soát phát hiện sớm, giúp điều trị ít tốn kém và hiệu quả cao hơn nhiều so với giai đoạn muộn.
Trả lời trước những thắc mắc của Tuổi Trẻ về việc làm sao để người bệnh sớm tiếp cận được thuốc điều trị ung thư giá rẻ, bà Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ BHYT, Bộ Y tế - cho biết dù BHYT chỉ chi trả một phần, việc đưa các thuốc điều trị ung thư thế hệ mới vào danh mục vẫn mang ý nghĩa rất lớn đối với người bệnh.
"Đây là nhóm thuốc có hiệu quả điều trị cao nhưng rất đắt đỏ. Việc BHYT hỗ trợ ở mức đồng chi trả 30-70% cũng giúp giảm đáng kể áp lực tài chính và tăng khả năng tiếp cận điều trị", bà Trang nói.
Không chỉ mở rộng thuốc ung thư, dự thảo sắp tới đây của Bộ Y tế còn bổ sung 24 thuốc điều trị bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, hô hấp, tâm thần và tiết niệu. Đây đều là các bệnh cần điều trị lâu dài, khiến chi phí tích lũy trở thành gánh nặng với nhiều gia đình.
Theo bà Trang, quá trình xây dựng danh mục thuốc BHYT mới đang được đẩy nhanh tiến độ. Hiện Bộ Y tế đã tổ chức khoảng một nửa trong tổng số hơn 20 hội đồng chuyên môn thẩm định các nhóm thuốc như tim mạch, hô hấp, ung thư, chuyển hóa hay nhiễm khuẩn.
"Đây là quy trình bắt buộc để bảo đảm tính khoa học và chính xác. Từng hoạt chất, chỉ định, danh pháp và điều kiện sử dụng đều phải được rà soát cẩn trọng. Theo kế hoạch, trong tháng 5 sẽ hoàn tất các hội đồng chuyên môn trước khi chuyển sang bước thẩm định pháp lý để trình lãnh đạo Bộ Y tế ban hành. Dự kiến trong quý 2 sẽ ban hành danh mục này", bà Trang cho hay.
Bộ Y tế khuyến khích doanh nghiệp hỗ trợ phần chi phí đồng chi trả mà BHYT chưa thanh toán. "Có những thuốc rất đắt, bảo hiểm chỉ chi trả một phần, phần còn lại vẫn là gánh nặng lớn với người bệnh. Vì vậy việc khuyến khích doanh nghiệp hỗ trợ thêm là rất cần thiết", bà Trang nói.
Bà cũng cho hay đây là hướng đi nhiều quốc gia đã áp dụng nhằm tăng khả năng tiếp cận thuốc điều trị ung thư. Một số nước triển khai cơ chế đàm phán giá thuốc tập trung, chia sẻ rủi ro giữa quỹ bảo hiểm và doanh nghiệp dược hoặc xây dựng các quỹ hỗ trợ riêng cho bệnh nhân ung thư.
Các giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí điều trị mà còn mang lại lợi ích kinh tế - xã hội lâu dài khi người bệnh được điều trị sớm, giảm biến chứng và duy trì khả năng lao động.
