Chiều cao người Việt vẫn thuộc nhóm thấp nhất thế giới, làm sao để cải thiện?

Ngày 16/5, tại hội thảo tổng kết Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng các chuyên gia y tế, giáo dục đã cảnh báo về "khủng hoảng thiếu vận động" ở giới trẻ Việt Nam.

Theo WHO, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động ở mức cao, với 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai chưa đáp ứng khuyến nghị vận động tối thiểu mỗi ngày. Những con số đáng báo động này cho thấy lối sống tĩnh tại ngày càng phổ biến ở giới trẻ.

Thiếu vận động thể chất là một trong những tác nhân chính góp phần làm gia tăng gánh nặng các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, như béo phì, tim mạch, tiểu đường và các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên khiến thanh thiếu niên thiếu thời gian vận động đến từ áp lực học tập khổng lồ. Dữ liệu từ Nghiên cứu Y tế Học đường Toàn cầu (GSHS) do WHO và Bộ Y tế thực hiện chỉ ra phần lớn học sinh duy trì thói quen tĩnh tại do ngồi học quá lâu, trong khi môn giáo dục thể chất tại trường học nhiều nơi vẫn nặng tính hình thức, thời lượng ít ỏi và thiếu sức hút.

Nguyên nhân thứ hai là sự bùng nổ của kỷ nguyên số, khi thiết bị thông minh và mạng xã hội dần thay thế các hoạt động thể chất ngoài trời, "giam lỏng" giới trẻ trong không gian ảo.

Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh làm thu hẹp không gian xanh, công viên và sân chơi tại các thành phố lớn cũng tạo ra rào cản đáng kể. Khi môi trường sống thiếu không gian vận động an toàn, cộng thêm tình trạng ô nhiễm không khí và giao thông phức tạp, phụ huynh có xu hướng giữ con ở nhà, vô tình đẩy trẻ vào lối sống khép kín.

Cuối cùng, nguyên nhân sâu xa thuộc về văn hóa gia đình là tâm lý ưu tiên tuyệt đối cho thành tích học tập, xem nhẹ vai trò của thể thao. Hệ lụy của nhận thức này, kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng dư thừa thức ăn nhanh, đã được Viện Dinh dưỡng Quốc gia liên tục cảnh báo qua tỷ lệ béo phì ở học sinh thành thị đang ở mức báo động đỏ, kéo theo sự khởi phát sớm của các bệnh lý rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường type 2 và tăng huyết áp ngay ở độ tuổi học đường.

Trong nỗ lực can thiệp, tổ chức PATH cùng các đối tác trong nước và quốc tế đã triển khai chương trình thúc đẩy thể thao học đường giai đoạn 2025-2026. Trải qua gần hai năm, dự án giúp hơn 229.000 học sinh cùng người dân duy trì thói quen tập luyện thường xuyên, đồng thời tăng 22,6% tỷ lệ học sinh đạt chuẩn vận động tại 10 trường thí điểm.

TS.BS Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc chương trình Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu tại PATH, cho biết ban tổ chức lồng ghép nhiều hoạt động quen thuộc như đạp xe, khiêu vũ hay kéo co nhằm thu hút giới trẻ, giúp các em rèn luyện thể lực và xây dựng tinh thần đồng đội.

Thay đổi tích cực từ dự án đã chạm đến nhiều học sinh. Em Lê Khánh Thy, trường THCS Cao Xuân Huy (Nghệ An), cho hay bản thân từng ngại chơi thể thao nhưng nay đã tự tin truyền cảm hứng vận động cho cộng đồng.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao cách tiếp cận trao quyền cho học sinh dẫn dắt phong trào thể chất, từ đó tạo ra tác động bền vững mà nhiều quốc gia khác có thể học hỏi. WHO đặt mục tiêu toàn cầu giảm 15% tình trạng thiếu vận động thể chất vào năm 2030, trong đó trường học được xem là môi trường trọng tâm để thay đổi hành vi.

Bên cạnh giới trẻ, WHO cũng khuyến cáo người trưởng thành cần duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa hoặc 75 phút cường độ mạnh mỗi tuần. Thói quen rèn luyện thể chất thường xuyên giúp mọi người giảm 30% nguy cơ mắc bệnh tim mạch, kiểm soát tốt cân nặng, huyết áp và mỡ máu. Các chuyên gia nhấn mạnh việc duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát định kỳ giúp con người phòng ngừa đến 80% số ca tử vong sớm do bệnh lý tim mạch.

Tin Gốc: Vnexpress

Trước khi đột quỵ xảy ra, cơ thể đôi khi phát đi những tín hiệu cảnh báo sớm, trong đó khuôn mặt là nơi dễ nhận thấy. Nhận biết các dấu hiệu này và xử trí kịp thời có thể giúp giảm nguy cơ tử vong cũng như hạn chế tổn thương não lâu dài.

Méo mặt hoặc cười lệch

Theo Hiệp hội Đột quỵ Mỹ (ASA), méo mặt là một trong những dấu hiệu đột quỵ phổ biến nhất. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng một bên mặt xệ xuống, khó nâng khóe miệng hoặc không thể cười cân đối.

Một cách đơn giản để kiểm tra là yêu cầu người bệnh cười. Nếu nụ cười bị lệch hoặc một bên khuôn mặt gần như không cử động, có thể cảnh báo nguy cơ đột quỵ.

Tê hoặc mất cảm giác một bên mặt

Không chỉ tay chân, đột quỵ cũng có thể gây tê bì hoặc cảm giác châm chích ở một bên mặt. Tình trạng tê hoặc yếu đột ngột ở mặt, tay hoặc chân, đặc biệt chỉ xảy ra ở một bên cơ thể, là dấu hiệu cảnh báo quan trọng.

Trang Verywell Health chỉ ra người bệnh có thể cảm thấy tê bì, châm chích hoặc như có kiến bò, mất cảm giác hoặc nặng trĩu bất thường ở một bên mặt. Triệu chứng này thường xuất hiện đột ngột và không nên xem nhẹ.

Nói ngọng hoặc khó diễn đạt

Các cơ vùng mặt và miệng đóng vai trò quan trọng trong việc phát âm. Khi đột quỵ làm gián đoạn lưu lượng máu đến não, người bệnh có thể nói ngọng, phát âm khó hoặc không thể diễn đạt ý muốn nói.

Theo Healthline một số trường hợp người bệnh vẫn hiểu người khác nói gì nhưng gặp khó khăn trong việc sắp xếp từ ngữ hoặc phát âm rõ ràng. Đây là dấu hiệu cần được cấp cứu ngay vì thời gian điều trị càng sớm thì khả năng phục hồi càng cao.

Miệng lệch, biểu cảm mất cân đối

Theo Timesofindia, ngoài tình trạng méo mặt rõ rệt, một số người chỉ xuất hiện những thay đổi tinh tế hơn như khóe miệng xệ xuống, môi lệch hoặc biểu cảm khuôn mặt không còn cân xứng.

Dấu hiệu này có thể dễ nhận thấy khi người bệnh nói chuyện, ăn uống hoặc thể hiện cảm xúc. Một số trường hợp còn gặp khó khăn khi uống nước hoặc nuốt thức ăn do các cơ vùng miệng hoạt động kém hiệu quả.

Chảy nước dãi hoặc khó kiểm soát cơ mặt

Theo Medical News Today, tổn thương các dây thần kinh kiểm soát cơ mặt có thể khiến người bệnh khó giữ nước bọt trong miệng, dẫn đến chảy nước dãi hoặc cảm giác mất kiểm soát các cơ quanh môi. Dù triệu chứng này không phải lúc nào cũng xuất hiện, nhưng khi đi kèm méo mặt, tê mặt hoặc nói ngọng, nguy cơ đột quỵ cần được đặc biệt lưu ý.

Người bệnh không nên chờ các triệu chứng tự biến mất. Ngay cả khi tình trạng chỉ kéo dài vài phút rồi hồi phục, đó vẫn có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) - dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự trong tương lai gần.

Các chuyên gia khuyến nghị ghi nhớ quy tắc FAST để nhận biết đột quỵ sớm gồm F (Face) - khuôn mặt méo hoặc xệ một bên; A (Arm) - tay yếu hoặc tê một bên; S (Speech) - nói khó, nói ngọng; và T (Time) - gọi cấp cứu ngay lập tức khi xuất hiện các dấu hiệu trên.

Điều trị trong những giờ đầu sau đột quỵ có thể giúp hạn chế đáng kể tổn thương não và cải thiện khả năng phục hồi của người bệnh.

Tin Gốc: Vnexpress

Trứng là nguồn protein chất lượng cao và có chi phí phải chăng. Tuy nhiên, protein trong trứng không phải lúc nào cũng được hấp thu giống nhau, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).

Một nghiên cứu đăng trên chuyên san The Journal of Nutrition cho thấy cơ thể hấp thụ protein từ trứng chín tốt hơn đáng kể so với trứng sống. Các nhà nghiên cứu ghi nhận khả năng tiêu hóa protein ở trứng chín đạt khoảng 90,9%, trong khi trứng sống chỉ khoảng 51,3%.

Nguyên nhân là nhiệt độ khi nấu làm thay đổi cấu trúc protein, giúp enzyme tiêu hóa dễ phân giải hơn. Trong khi đó, protein trong trứng sống vẫn giữ cấu trúc tự nhiên nên khó tiêu hóa hơn.

Điều này có nghĩa là dù lượng protein ghi trên lý thuyết là tương đương, cơ thể thực tế hấp thu được nhiều protein hơn khi trứng chín, kể cả ở dạng lòng đào.

Ngoài ra, lòng trắng trứng sống chứa avidin, một loại protein có khả năng gắn với vitamin B7. Avidin lại làm cản trở khả năng hấp thu B7 của cơ thể.

Vitamin B7 đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa năng lượng, hoạt động thần kinh và sức khỏe của tóc, da. Khi lòng trắng được nấu chín, avidin sẽ bị biến tính và gần như không còn ảnh hưởng đáng kể đến hấp thu B7 nữa. Vì vậy, trứng lòng đào hoặc trứng chín thường có lợi thế hơn trứng sống về khả năng sử dụng vitamin của cơ thể.

Nấu chín trứng giúp tăng khả năng hấp thụ protein. Tuy nhiên, nhiệt độ quá cao trong thời gian dài cũng có thể ảnh hưởng đến một số chất dinh dưỡng nhạy cảm với nhiệt. Những cách chế biến nhẹ nhàng như luộc lòng đào thường giúp cân bằng giữa việc làm chín protein và giữ lại giá trị dinh dưỡng.

Một số hợp chất chống ô xy hóa trong lòng đỏ như lutein và zeaxanthin vẫn được giữ lại khá tốt khi trứng ở trạng thái lòng đào. Ngược lại, nếu chiên hoặc nấu quá lâu ở nhiệt độ cao, một số vitamin và chất béo trong trứng có thể bị biến đổi. Đây cũng là lý do nhiều người xem trứng lòng đào là lựa chọn vừa ngon miệng vừa giữ được khá nhiều dưỡng chất tự nhiên của trứng, theo Healthline.

Tin Gốc: Thanh Niên