Chiều muộn cuối tháng 4, khi cơn mưa lớn bắt đầu trút xuống Hà Nội đúng giờ tan tầm, anh Tuấn Minh, làm việc tại Cầu Giấy, không mở ứng dụng thời tiết mặc định trên iPhone như thường lệ. Thay vào đó, anh bật ứng dụng xem lượng mưa tại trạm đo gần nhà để phán đoán tình hình.
“68 mm. Mưa to”, ứng dụng thông báo với những con số chuyển từ màu xanh sang cam, báo hiệu mưa lớn, đủ để anh hiểu con đường cạnh nhà có thể sẽ ngập.
Hơn một năm nay, VRain trở thành ứng dụng quen thuộc với anh. “Các app khác chỉ thông báo mưa hay không. còn ứng dụng này cho biết lượng mưa bao nhiêu. Đôi khi chỉ cách vài km mà lượng mưa đã khác hẳn”, anh Minh nói lý do chọn ứng dụng. Sau vài lần dùng thử, anh dần chuyển sang sử dụng thường xuyên hơn, đặc biệt vào những ngày thời tiết xấu hoặc khi đi công tác đến các tỉnh, thay cho app dự báo truyền thống.
Ứng dụng của công ty Việt Watec cũng trở thành lựa chọn của nhiều người muốn theo dõi dữ liệu thời tiết thời gian thực thay vì chỉ xem các bản dự báo tổng quát. VRain liên tục nằm trong top 20 ứng dụng thời tiết được tải nhiều tại Việt Nam. Đầu tháng 5, sản phẩm được Apple giới thiệu nổi bật trên App Store như một ví dụ về nền tảng do người Việt phát triển và giúp được cho hàng chục nghìn người.
Kết quả này được coi như một kỳ tích với Watec – công ty về quan trắc thành lập năm 2003 tại Đà Nẵng, vốn xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ cơ quan khí tượng thủy văn và các đơn vị phòng chống thiên tai theo dõi dữ liệu thực địa. Từ nhu cầu thực tế của người dân trong mùa mưa bão, dự án được mở rộng thành ứng dụng công khai, miễn phí, với tham vọng đưa dữ liệu môi trường trở thành một phần của đời sống số hàng ngày.
Từ hệ thống nội bộ đến ứng dụng thời tiết phổ biến
Ông Văn Phú Chính, Tổng giám đốc Watec, cho biết hơn 10 năm trước, công ty chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực tư vấn kỹ thuật và thường xuyên làm việc với các địa phương, đơn vị phòng chống thiên tai. Trong quá trình triển khai dự án thực tế, đội ngũ nhận thấy nhiều quyết định quan trọng lại thiếu dữ liệu thời gian thực để đối chiếu.
Năm 2015, khi hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn cục bộ, ngập lụt hay hạn mặn xuất hiện ngày càng nhiều, đội ngũ nhận ra khoảng trống lớn trong lĩnh vực quan trắc môi trường tại Việt Nam: dữ liệu thực tế ngoài hiện trường thiếu, phân tán và cập nhật chậm.
Thay vì dừng ở vai trò tư vấn, Watec quyết định tự xây dựng mạng lưới quan trắc riêng. Đây cũng là giai đoạn công ty bắt đầu phát triển nhiều lớp công nghệ khác nhau, từ thiết bị IoT ngoài thực địa, hệ thống truyền dữ liệu, hạ tầng đám mây đến phần mềm phân tích và hiển thị bản đồ. Theo ông Chính, thời tiết tại Việt Nam có tính cục bộ cao, cách vài km lượng mưa đã khác biệt. Đây là lý do công ty đầu tư mở rộng mạng lưới hàng nghìn trạm quan trắc trên toàn quốc.
“Khi mạng lưới đạt quy mô đủ lớn, chúng tôi nhận ra dữ liệu không nên chỉ nằm trong dashboard nội bộ. Người dân mới là những người cần dữ liệu thời gian thực nhất”, ông Chính nói.
Từ đó, VRain ra đời, hướng đến thành ứng dụng dành cho cộng đồng. Thay vì chỉ dự báo, nền tảng hiển thị chi tiết lượng mưa theo mm đo được tại trạm đo từng khu vực, từ đó cho phép người dùng phổ thông nhanh chóng theo dõi lượng mưa, mực nước hoặc nguy cơ ngập tại khu vực xung quanh.
Một trong những thách thức là làm sao biến dữ liệu chuyên ngành trở nên dễ hiểu với số đông. Theo nhà phát triển, chỉ riêng một tính năng hiển thị lượng mưa trên ứng dụng cũng liên quan đến nhiều lớp hệ thống phía sau, từ thiết bị quan trắc, đường truyền dữ liệu đến xử lý máy chủ và trải nghiệm người dùng. Ứng dụng cũng được phát triển theo hướng của một sản phẩm công nghệ tiêu dùng hiện đại với giao diện đơn giản, tốc độ cập nhật nhanh và không hiển thị quảng cáo. Theo ông Chính, đội ngũ muốn giữ trải nghiệm “sạch” và đáng tin cậy, đặc biệt trong các tình huống thời tiết cực đoan hoặc thiên tai.
Ngoài ứng dụng trên iOS và Android, nền tảng còn có phiên bản trên trình duyệt web, tích hợp thêm bản đồ và thông tin từ ứng dụng Windy để đưa thông tin đa dạng hơn.
Dù vậy, theo một số người dùng, trải nghiệm của VRain vẫn thiên về hiển thị dữ liệu hơn là chú trọng yếu tố thị giác như các ứng dụng thời tiết quốc tế phổ biến. Theo anh Minh, nếu so với Apple Weather hay AccuWeather, giao diện VRain khá đơn giản. “Thiết kế giúp ứng dụng tải nhanh và dễ theo dõi ngay cả khi mạng yếu hoặc thời tiết xấu, nhưng tạo cảm giác khô và ít trực quan”, anh nói.
Ngoài ra, số lượng trạm quan trắc của VRain mới phân bổ tập trung ở một số khu vực như Tây Bắc Bộ, Tây Nam Bộ và một số tỉnh thành trung tâm, chưa đủ dữ liệu chi tiết trên khắp cả nước.
Kỳ vọng thành ứng dụng thời tiết quốc dân
Theo ông Chính, lượng truy cập thường tăng mạnh trong giai đoạn xuất hiện mưa lớn, bão hoặc ngập lụt tại nhiều địa phương. Khi đó, hệ thống phải xử lý số lượng cảnh báo tăng đột biến, trong khi hàng nghìn trạm quan trắc vẫn cần hoạt động ổn định liên tục. Tuy nhiên, đó cũng là lúc họ cảm nhận rõ ý nghĩa của hệ thống mình xây dựng.
“Cảm giác nhìn dữ liệu từ hàng nghìn trạm hoạt động liên tục giữa lúc thời tiết cực đoan, và biết thông tin đang giúp ai đó đưa ra quyết định sớm hơn, an toàn hơn, là điều rất đặc biệt”, ông nói. “Watec không xem mình chỉ là một công ty thiết bị hay tư vấn kỹ thuật, mà là công ty công nghệ làm trong lĩnh vực môi trường và thiên tai”.
Từ đó, những tiến bộ công nghệ mới được nhóm liên tục thử nghiệm, áp dụng. Chẳng hạn với hệ thống bản đồ, thay vì chỉ sử dụng Google Maps, họ dần tích hợp cả Apple MapKit để tối ưu trải nghiệm, đặc biệt trên bản web nhằm phục vụ lượng lớn người dùng miễn phí. Trong đó, công cụ Weather Kit có sẵn được dùng để bổ sung các lớp dữ liệu dự báo ngắn hạn, dữ liệu khí quyển quy mô lớn và thông tin thời tiết lịch sử. Theo công ty, các ứng dụng thời tiết quốc tế mạnh ở mô hình dự báo quy mô lớn, trong khi VRain tập trung vào dữ liệu quan trắc thực tế ở địa phương.
Trong thời gian tới, VRain dự kiến thực hiện một số thay đổi lớn. Ngoài dữ liệu lượng mưa, nền tảng mở rộng các lớp thông tin như mức gió, nguy cơ ngập, chất lượng không khí và cảnh báo thiên tai. Đây cũng là thế mạnh của công ty Việt khi có hệ thống trạm đo mưa, đo gió, đo mực nước trên khắp Việt Nam.
Ngoài ra, phiên bản mới sẽ tích hợp AI để người dùng đặt câu hỏi bằng tiếng Việt. Theo đại diện Watec, mục tiêu dài hạn là xây dựng trợ lý dữ liệu môi trường thời gian thực cho người Việt. “Chúng tôi tin trong tương lai, dữ liệu môi trường không còn chỉ dành cho cơ quan chuyên môn, mà trở thành một hạ tầng dữ liệu quan trọng cho toàn xã hội”, ông Chính nói.
Việc hiểu rõ mức độ sử dụng dữ liệu di động là quan trọng để tiết kiệm chi phí lâu dài, chẳng hạn, những người tiêu thụ ít dữ liệu có thể tiết kiệm bằng cách chọn các gói cước rẻ hơn. Trong thực tế, hầu hết người dùng chỉ cần từ 15 đến 20 GB mỗi tháng, con số đủ để phục vụ cho việc xem video trực tuyến, chơi game, nghe nhạc và duyệt web thông thường.
Nếu thường xuyên di chuyển đến những khu vực không có Wi-Fi ổn định và sử dụng nhiều ứng dụng tiêu tốn dữ liệu, có thể người dùng sẽ cần một gói cước lớn hơn. Ngược lại, những người ở nhà và luôn kết nối Wi-Fi có thể chỉ cần một vài GB cho những trường hợp đặc biệt.
Để xác định lượng dữ liệu phù hợp với nhu cầu cá nhân, người dùng nên kiểm tra mức sử dụng dữ liệu trên điện thoại và thiết lập giới hạn nếu cần thiết. Việc này sẽ giúp người dùng tránh được những khoản phí vượt mức bất ngờ.
Các bước kiểm tra mức sử dụng dữ liệu hằng tháng có thể khác nhau tùy thuộc vào thương hiệu và phiên bản hệ điều hành. Đối với iPhone, người dùng hãy vào Settings > Cellular. Dưới phần Cellular Data, người dùng sẽ thấy dữ liệu được chia thành Current Period và Current Period Roaming. Người dùng có thể cuộn xuống để xem chi tiết theo ứng dụng.
Trên Android, giao diện có thể khác nhau tùy thuộc vào kiểu máy. Đối với các thiết bị Pixel, người dùng hãy vào Settings > Network & internet > SIMs > App data usage. Tại đây, người dùng cũng có thể chọn phạm vi ngày để xem chu kỳ thanh toán hàng tháng.
Nếu lo ngại về việc vượt quá giới hạn dữ liệu, người dùng có thể thiết lập giới hạn sử dụng. Trên iPhone, không thể đặt giới hạn trực tiếp, nhưng có thể hạn chế dữ liệu cho các ứng dụng bằng cách vào Settings > Cellular Data và chuyển về trạng thái tắt. Người dùng cũng có thể giảm mức sử dụng dữ liệu của các ứng dụng chạy ngầm bằng cách vào Settings > Cellular > Cellular Data Options, chọn Data Mode > Low Data Mode.
Đối với Android, thao tác đơn giản hơn. Ví dụ với điện thoại Pixel, người dùng hãy vào Settings > Network & internet > SIMs, sau đó chọn Data warning & limit > Data limit và thiết lập giá trị giới hạn.
Việc theo dõi và quản lý mức sử dụng dữ liệu không chỉ giúp người dùng tiết kiệm chi phí mà còn đảm bảo trải nghiệm sử dụng điện thoại luôn mượt mà.
Ít ai ngờ rằng những ô vuông đen trắng xuất hiện từ thực đơn nhà hàng đến vé tàu điện thực chất là một 'biến thể' hiện đại của cờ vây - trò chơi trí tuệ có lịch sử hàng ngàn năm.
Mã QR (Quick Response) đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống số hóa toàn cầu. Tuy nhiên, hành trình của nó không bắt đầu từ một phòng thí nghiệm máy tính cao siêu, mà từ những quân cờ trên bàn gỗ. Ra đời tại Nhật Bản vào năm 1994, mã QR được lấy cảm hứng trực tiếp từ hệ thống lưới và cách sắp xếp các quân cờ đen trắng của cờ vây (Go).
Cha đẻ của công nghệ này, Masahiro Hara - một nhân viên tại công ty phụ tùng ô tô Denso Wave - đã nhận thấy sự bế tắc của mã vạch UPC truyền thống. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, mã vạch cũ tỏ ra chậm chạp và chứa quá ít thông tin, không đủ để theo dõi khối lượng linh kiện khổng lồ. Chính sự tương phản và cấu trúc lưới của bàn cờ vây đã gợi ý cho ông về một loại mã mới: nhanh hơn, dung lượng lớn hơn và có thể quét được từ mọi góc độ.
Tại sao mã QR lại tạo nên cơn sốt toàn cầu? Câu trả lời nằm ở khả năng lưu trữ dữ liệu khủng khiếp. Nếu như mã vạch UPC chỉ có thể chứa vỏn vẹn 12 chữ số theo chiều dọc, thì mã QR tận dụng cả chiều dọc lẫn chiều ngang.
Số liệu cho thấy sự khác biệt kinh ngạc: Một mã QR phiên bản 40 có thể chứa tới 23.648 bit dữ liệu, tương đương với hơn 4.200 ký tự chữ và số. Điều này cho phép chúng ta tích hợp từ đường link trang web, hình ảnh, đến toàn bộ thực đơn hay vé tàu chỉ trong một ô vuông nhỏ.
Dù nắm giữ bản quyền công nghệ cực kỳ giá trị, Denso Wave đã có một quyết định táo bạo là công khai mã QR miễn phí cho toàn thế giới. Thay vì thu phí bản quyền, họ tập trung vào bán thiết bị quét trong những ngày đầu. Chính bước đi chiến lược này đã giúp mã QR len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống khi điện thoại thông minh bùng nổ.
Ngày nay, khi trí tuệ nhân tạo như AlphaGo đã có thể đánh bại các kỳ thủ hàng đầu, thì người anh em công nghệ của nó là mã QR cũng đã hoàn thành sứ mệnh thay đổi cách nhân loại kết nối giữa thế giới thực và không gian số.
Tại chương trình, ông Trần Đức Định - Trưởng Phòng Công nghệ thông tin Sở Y tế TP.HCM - đánh giá “Smart Hospital Connect 2026” là chương trình ý nghĩa đối với ngành y tế thành phố, góp phần tăng cường sự kết nối giữa Hội Tin học y tế, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp và đội ngũ công nghệ thông tin trong ngành.
Đây là cơ hội để các đơn vị cùng đồng hành, tiếp nối các mục tiêu chuyển đổi số y tế, phát huy hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin trong khám chữa bệnh, hướng đến lợi ích thiết thực cho người dân và người bệnh.
Ông Nguyễn Hữu Trọng - Tổng thư ký Hội Tin học y tế, Trưởng Văn phòng đại diện phía Nam - cho biết nhu cầu chuyển đổi số trong ngành y tế hiện nay là yêu cầu cấp bách.
Xuất phát từ thực tế đó, Hội Tin học y tế nhận thấy cần thiết phải xây dựng một cộng đồng công nghệ thông tin trong lĩnh vực y tế để các đơn vị có thể hỗ trợ lẫn nhau và cùng phát triển.
Cũng theo ông Trọng, chuyển đổi số y tế là một quá trình rất khó khăn và phức tạp. Nguồn ngân sách đầu tư cho công nghệ trong y tế còn hạn chế, điều này khiến nhiều đơn vị gặp khó trong việc duy trì tính ổn định, lâu dài và bền vững của các dự án chuyển đổi số.
“Kể cả những ứng dụng đã triển khai cũng cần được nhìn lại xem đã thực sự an toàn hay chưa”, ông nói.
Ông Trọng dẫn chứng thời gian gần đây đã xuất hiện một số bệnh viện bị xâm nhập hệ thống, bị tấn công an ninh mạng. Chỉ khi những sự cố như vậy xảy ra, nhiều đơn vị mới nhận thấy rõ sự cần thiết của việc có một cộng đồng chuyên môn đủ mạnh để hỗ trợ lẫn nhau kịp thời.
Ngoài ra văn phòng Hội Tin học y tế cũng mong muốn thành lập ban liên lạc hội viên, mở rộng kết nạp hội viên mới, không chỉ gói gọn trong phạm vi công việc chuyên môn mà còn hướng đến sự gắn kết trong đời sống để cùng nhau chung sức và đồng hành.
Từ phía hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bà Lê Thị Bé Ba - Phó giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM - cho biết lễ ra mắt văn phòng đại diện Hội Tin học y tế TP.HCM là sự kết nối quan trọng giữa các giải pháp công nghệ, bệnh viện, chuyên gia, nhà quản lý và các dự án đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện để các ý tưởng được triển khai thực tế tại cả khu vực công và bệnh viện tư.
“Chúng tôi kỳ vọng đây không chỉ là điểm kết nối trong phạm vi ngành y tế mà còn là nơi cùng nhau xây dựng các giải pháp thực thi cụ thể, đưa đổi mới sáng tạo từ ý tưởng đến thực tiễn”, bà Bé Ba chia sẻ.
