Trả lời báo chí nhân Ngày tăng huyết áp thế giới 17/5, GS. Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim Mạch – Bệnh viện 198, nói tăng huyết áp là “kẻ giết người thầm lặng” bởi bệnh thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm nhưng có thể gây ra các biến chứng nặng nề như đột quỵ não, nhồi máu cơ tim, suy tim, rung nhĩ, suy thận mạn, tổn thương mạch máu và tử vong sớm.
Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành khoảng 25-30%, tương đương hàng chục triệu người mắc bệnh. Đáng lo ngại, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa nhanh chóng do lối sống ít vận động, stress kéo dài, ăn mặn, béo phì và sử dụng nhiều rượu bia.
Kết quả Điều tra quốc gia yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS) năm 2021 của Bộ Y tế cho thấy lượng muối trung bình người Việt tiêu thụ mỗi ngày khoảng 8,1 g, giảm so với mức 9,4 g năm 2015 nhưng vẫn cao gần gấp đôi khuyến nghị dưới 5 g/ngày của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Khoảng 8,7% dân số thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn chứa hàm lượng muối cao.
Các chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo ăn mặn là một trong những nguyên nhân dẫn tới tăng huyết áp và hàng loạt bệnh lý tim mạch nguy hiểm. ThS.BS. Ngô Thị Hà Phương, Viện Dinh dưỡng cho hay natri (thành phần của muối) là khoáng chất cần thiết giúp cơ thể duy trì cân bằng dịch, dẫn truyền thần kinh và hoạt động cơ bắp. Tuy nhiên, dư thừa natri so với nhu cầu khuyến nghị, gây tăng tính thấm, tăng trương lực thành mạch, gây ứ nước trong tế bào, tăng sức cản ngoại vi gây ra tăng huyết áp.
Bác sĩ Phương nhìn nhận điều đáng lo ngại là tăng huyết áp do ăn mặn thường diễn ra âm thầm qua nhiều năm. Tiêu thụ nhiều natri (muối, gia vị, các thực phẩm chứa muối…) trong thời gian dài làm tăng huyết áp ở hầu hết mọi người và tương tác với các con đường chuyển hóa liên quan đến béo phì, kháng insulin và tổn thương thận.
Nhiều người cho rằng thận có thể tự đào thải lượng muối dư thừa nên ăn mặn không đáng lo nếu cơ thể còn khỏe mạnh. Thực tế, khi lượng muối nạp vào quá lớn trong thời gian dài, thận phải làm việc liên tục để đào thải natri và nước. Quá tải kéo dài khiến chức năng thận suy giảm, đồng thời làm tăng nguy cơ tăng huyết áp.
Không chỉ vậy, chế độ ăn nhiều muối còn khiến các thuốc điều trị tăng huyết áp, đặc biệt là thuốc lợi tiểu, giảm hiệu quả. Huyết áp tăng kéo dài làm tổn thương thành mạch máu, thúc đẩy xơ vữa động mạch, tăng nguy cơ đột quỵ, suy tim và bệnh mạch vành.
Theo một nghiên cứu năm 2011, trong khẩu phần ăn của người Việt, khoảng 80% lượng natri đến từ gia vị được thêm vào khi nấu nướng và chấm trực tiếp như nước mắm, bột canh, hạt nêm, mắm tôm, xì dầu. Khoảng 20% đến từ thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, giò chả, đồ hộp, snack, mì ăn liền và các thực phẩm tự nhiên có chứa muối. Nhiều món ăn quen thuộc tại hàng quán cũng chứa lượng muối cao do khẩu vị chuộng đậm đà. Điều này khiến không ít người vô tình vượt ngưỡng muối khuyến nghị mỗi ngày mà không nhận ra.
Nghiên cứu chỉ ra nếu lượng muối tiêu thụ mỗi ngày được kiểm soát ở mức 5-6 g, huyết áp có thể giảm 2-8 mmHg. Nếu duy trì chế độ ăn nhạt lâu dài, nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ cũng giảm đáng kể.
Các chuyên gia khuyến cáo để phòng tăng huyết áp và bệnh tim mạch, người dân cần thay đổi thói quen ăn uống từ sớm. Biện pháp quan trọng nhất là giảm dần lượng muối trong chế biến, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và giảm thói quen chấm thêm nước mắm, nước sốt trong bữa ăn. Khi mua thực phẩm đóng gói, cần chú ý đọc hàm lượng natri trên nhãn dinh dưỡng.
Từ ngày 11–17/5 diễn ra Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về muối. Chiến dịch năm nay kêu gọi giảm lượng muối trong thực phẩm chế biến và thực phẩm đóng gói.
Nhiều loại sữa chua chứa prebiotics, những sinh vật sống mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe khi được tiêu thụ với hàm lượng phù hợp. Probiotic (men vi sinh) trong sữa chua hỗ trợ tiêu hóa và giúp hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh hơn. Hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh giúp tăng cường sức khỏe miễn dịch, tăng cường giao tiếp giữa não và ruột.
Để tăng cường lợi khuẩn, nên lựa chọn các loại sữa chua có nhãn “vi khuẩn sống và hoạt tính”, chứng nhận các sản phẩm chứa lượng lớn lợi khuẩn (probiotics) sống sót sau chế biến. Các vi khuẩn có lợi gồm Lactobacillus và Bifidobacterium.
Dưa cải bắp
Dưa cải bắp muối chua truyền thống chứa nhiều loại vi khuẩn axit lactic phát triển trong quá trình lên men tự nhiên. Chúng có thể hỗ trợ sức khỏe đường ruột bằng cách tăng cường sự phát triển của các vi khuẩn có lợi. Chúng cũng tạo ra các hợp chất axit béo chuỗi ngắn, có thể giúp giảm viêm và tăng cường sức khỏe của hàng rào ruột.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải tất cả các thực phẩm lên men đều chứa probiotic. Để một loại thực phẩm được coi là probiotic, cần phải có nghiên cứu chứng minh rằng chủng vi khuẩn cụ thể của nó có lợi cho sức khỏe.
Vì dưa cải bắp truyền thống không được tiêu chuẩn hóa hoặc kiểm tra các loại vi khuẩn cụ thể, nên về mặt kỹ thuật, nó không đáp ứng định nghĩa đó. Nhiều loại dưa cải bắp được tiệt trùng, nghĩa là chúng không chứa vi khuẩn sống.
Chuối là một nguồn tinh bột kháng tốt. Chất xơ này hoạt động như một probiotic, giúp nuôi dưỡng các vi khuẩn có lợi trong đường ruột và hỗ trợ sản xuất các axit béo chuỗi ngắn, giúp tăng cường sức khỏe đường ruột và sức khỏe tổng thể.
Chuối cũng có thể kích thích cơ thể sản sinh nhiều chất nhầy hơn trong dạ dày, tạo ra một lớp chắn tốt hơn giữa axit dạ dày và các tác nhân gây ra các vấn đề như ợ hơi hoặc đau dạ dày.
Măng tây chứa inulin, một loại chất xơ prebiotic giúp nuôi dưỡng vi khuẩn có lợi trong đường ruột. Chất xơ prebiotic hỗ trợ sự phát triển và hoạt động của vi khuẩn có lợi cho đường ruột, từ đó giúp cải thiện sức khỏe tiêu hóa.
Loại rau này cũng là nguồn cung cấp vitamin K dồi dào. Bốn ngọn măng tây nấu chín chứa 30mcg vitamin K, tương đương 25% giá trị hằng ngày. Vitamin K có thể giúp cải thiện hệ vi sinh vật đường ruột và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể.
Các loại quả mọng
Các loại quả mọng như việt quất, dâu tây, mâm xôi giàu hợp chất thực vật polyphenol và chất xơ, cả 2 chất này giúp mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe đường ruột. Chất xơ trong quả mọng giúp thúc đẩy quá trình tiêu hóa khỏe mạnh hơn, trong khi polyphenol có thể đóng vai trò trong hỗ trợ hệ vi sinh vật đường ruột khỏe mạnh hơn và giúp giảm cholesterol xấu LDL.
Được làm bằng cách ninh xương động vật trong nước trong thời gian dài, nước hầm xương chứa một lượng đáng kể collagen, khoáng chất và axit amin, các khối xây dựng protein.
Các axit amin và khoáng chất trong nước hầm xương có thể mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe đường ruột, bao gồm giảm viêm và cải thiện hàng rào ruột.
Trên thực tế, có những người đã giảm muối trong chế độ ăn nhưng huyết áp vẫn cao. Nguyên nhân là do họ chưa nhận ra các nguyên nhân âm thầm khác đang tác động đến huyết áp, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Dưới đây là những yếu tố quan trọng ngoài muối có thể làm tăng huyết áp:
Khi bị stress, cơ thể sẽ phản ứng như đang đối mặt với nguy hiểm. Lúc này, hệ thần kinh kích hoạt và giải phóng các hoóc môn như adrenaline và cortisol. Chúng làm tim đập nhanh hơn và mạch máu co lại, khiến huyết áp tăng.
Nếu stress chỉ diễn ra trong thời gian ngắn thì không quá đáng lo. Nhưng nếu stress kéo dài hoặc lặp đi lặp lại mỗi ngày, huyết áp sẽ thường xuyên bị đẩy lên cao. Theo thời gian, điều này có thể làm tổn thương thành mạch và góp phần gây tăng huyết áp mạn tính.
Cơ thể con người được thiết kế để vận động. Khi ít vận động, hệ tim mạch cũng hoạt động kém hiệu quả hơn. Mạch máu trở nên kém linh hoạt, trong khi tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu đi khắp cơ thể.
Ngoài ra, ít vận động còn dễ dẫn đến tăng cân và rối loạn chuyển hóa như tiểu đường, mỡ máu. Những yếu tố này đều dẫn đến huyết áp cao.
Một điểm quan trọng khác là khi vận động, cơ thể tạo ra nitric oxide, chất giúp mạch máu giãn ra. Nếu vận động không đủ, cơ chế này suy giảm và làm mạch máu dễ bị co lại, huyết áp tăng cao. Mọi người không cần tập luyện quá nặng. Chỉ cần duy trì các hoạt động đơn giản như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc tập thể dục nhẹ mỗi ngày là đủ.
Khi cơ thể có nhiều mỡ, tim phải làm việc nhiều hơn để cung cấp máu cho toàn bộ mô trong cơ thể. Điều này làm tăng áp lực trong mạch máu và khiến huyết áp tăng lên.
Ngoài ra, mỡ thừa cũng làm tăng kháng insulin và gây viêm mạn tính. Hai yếu tố khiến mạch máu hoạt động kém hiệu quả. Chức năng điều hòa lượng nước và muối của thận cũng bị ảnh hưởng. Khi đó, thể tích máu sẽ tăng và đẩy huyết áp lên cao.
Tin tốt là không cần giảm cân quá nhiều. Chỉ cần giảm khoảng 5 - 10% trọng lượng cơ thể cũng đã đủ để cải thiện đáng kể huyết áp, theo Healthline.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Tấn Vũ (Đơn vị Điều trị Ban ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3) cho biết, sử dụng lá ngải cứu giảm đau xương khớp thường mang lại hiệu quả điều trị rất tốt. Hiện nay, có nhiều cách dùng ngải cứu chữa đau xương khớp như sắc thuốc, rang nóng để chườm, kết hợp ngải cứu với một số nguyên liệu khác...
Thuốc sắc từ ngải cứu: Bài thuốc chữa đau xương khớp này cần chuẩn bị một bó ngải cứu tươi hoặc khô. Sau đó, nhặt những lá tươi đem đi rửa sạch và cho vào ấm đun sôi với 0,5 lít nước sạch trong thời gian 20 phút. Sau thời gian đó, đổ nước thuốc sắc ngải cứu ra cốc rồi chia thành 3 phần bằng nhau, sử dụng 3 lần trong ngày. Phương thuốc này đòi hỏi sự kiên nhẫn, sử dụng thuốc này hằng ngày sẽ thấy tình trạng đau xương khớp được cải thiện rõ rệt.
Kết hợp giấm và ngải cứu: Nguyên liệu thực hiện gồm có 100 g lá ngải cứu và giấm gạo. Rửa sạch lá ngải cứu rồi cho vào trong cối giã nát. Sau đó, cho một ít giấm vào trộn đều với bã lá ngải cứu, lưu ý không để hỗn hợp quá ướt. Tiếp theo, làm nóng hỗn hợp rồi cho vào một túi vải sạch. Tiến hành chườm nhẹ lên vùng xương khớp bị đau trong khoảng 15 phút. Hãy cố gắng kiên trì thực hiện phương pháp này từ 2 - 3 lần mỗi ngày, nhiệt độ nóng kèm theo chất sát khuẩn từ giấm và hoạt chất trong lá ngải cứu sẽ làm giảm cơn đau xương khớp một cách nhanh chóng.
Lá ngải cứu rang muối: Ngải cứu kết hợp với muối sẽ tạo ra các hoạt chất sát khuẩn mạnh, ngoài ra còn có tác dụng kháng viêm, giảm đau nhức hiệu quả. Phương pháp này thường được sử dụng cho những bệnh nhân bị đau xương khớp do viêm khớp hay thoái hóa xương khớp hoặc phong thấp.
Chuẩn bị nguyên liệu gồm lá ngải cứu và muối hạt với lượng phù hợp với vùng xương khớp bị đau. Sau đó, rửa lá ngải cứu bằng nước sạch và để thật ráo nước, rồi mới đem rang chung với muối cho nóng lên. Cuối cùng, đổ hỗn hợp vừa rang ra một khăn mềm hoặc túi vải bọc lại và tiến hành chườm nóng lên vùng khớp bị viêm. Bệnh nhân có thể áp dụng bài thuốc này vài lần mỗi ngày để giúp giảm cảm giác đau vùng xương khớp
Lá ngải cứu với mật ong: Lấy lá ngải cứu đã rửa sạch với nước muối, sau đó giã nát, vắt lấy nước và thêm mật ong vào phần nước cốt đã chiết được. Nên uống hằng ngày vào buổi trưa và chiều trong khoảng 2 tuần, cách làm này sẽ giảm đáng kể chứng đau đầu thường gặp.
Lá ngải cứu với đậu đen, trứng gà: Lá ngải cứu với đậu đen trị bệnh đau đầu, chóng mặt, khí huyết hư tổn. Ngâm đậu đen trong nước đến khi mềm thì lấy toàn bộ đun sôi với lá ngải cứu và trứng gà (lưu ý đun với lửa nhỏ cho đến khi chín nhừ). Trứng gà sau khi chín ăn, cùng với phần nước ngải cứu và đậu đen liên tục trong 10 ngày để chữa bệnh đau đầu. Cách chữa này đặc biệt tốt cho người mới ốm dậy, cơ thể suy nhược, khí huyết kém.
Trứng lá ngải cứu: Đây là một món ăn ưa thích, quen thuộc của nhiều người. Lá ngải xắt nhỏ và đánh tan với trứng gà, thêm gia vị vừa đủ và chiên chín với dầu, ăn nóng. Món trứng chiên lá ngải có tác dụng cải thiện khả năng tuần hoàn máu não, phòng ngừa chứng đau đầu kinh niên rất tốt.
Lá ngải cứu chữa đau đầu, kèm cảm cúm: Lấy lá ngải cứu, lá tía tô, lá tần dầy - mỗi loại 100 gr và 50 gr lá sả. Đun các dược liệu trên trong một 1 lít nước đến khi giảm còn một số nước và để dùng để uống từ 3 - 5 ngày. Tác dụng chữa đau đầu, chứng đau cổ họng và cảm cúm.
