Thiếu niên 15 tuổi thách thức lệnh cấm mạng xã hội
Kể từ cuối năm 2025, Australia trở thành quốc gia tiên phong khi cấm người dưới 16 tuổi sử dụng một số nền tảng mạng xã hội phổ biến.
“Các hạn chế nhằm bảo vệ thanh thiếu niên khỏi áp lực và rủi ro, những vấn đề có thể xảy ra khi họ đăng nhập mạng xã hội”, bà Julie Inman Grant, Ủy viên An toàn điện tử của Australia chia sẻ.
Dẫu vậy, trường hợp của Noah Jones, thiếu niên 15 tuổi tại Australia gây chú ý khi khẳng định trải nghiệm trực tiếp của mình “gần như không thay đổi”.
“Tôi chỉ gặp một chút bất tiện trên Instagram nhưng sau đó đã vượt qua được”, Noah nói.
Cậu cho biết bản thân chưa bị xóa tài khoản khỏi bất kỳ nền tảng mạng xã hội nào kể từ khi chính sách có hiệu lực vào cuối năm ngoái.
Đáng chú ý, Noah là một trong hai thiếu niên tham gia vào vụ kiện lên Tòa án Tối cao vào cuối năm nay nhằm phản đối lệnh cấm.
Thiếu niên này thừa nhận mạng xã hội có những mặt trái như bắt nạt trực tuyến hay nội dung nhạy cảm. Nhưng cậu khẳng định rằng với thế hệ trẻ hiện nay, mạng xã hội là nguồn tiếp nhận thông tin chính thay vì qua truyền hình, báo chí.
Mẹ của Noah nêu quan điểm: “Việc nuôi dạy con cái sử dụng không gian mạng như thế nào là quyền của tôi”. Thay vì cấm đoán con, bà chọn cách đặt ra những nguyên tắc nghiêm ngặt trong việc sử dụng thiết bị điện tử, chẳng hạn như cất điện thoại vào ban đêm hay kiểm soát mật khẩu thiết bị.
Không chỉ trường hợp của Noah, báo cáo của cơ quan An toàn Điện tử Australia vào tháng 3/2026 cho thấy dù hơn 5 triệu tài khoản đã bị vô hiệu hóa sau khi lệnh cấm có hiệu lực, hơn hai phần ba thanh thiếu niên dưới 16 tuổi vẫn tiếp tục sử dụng các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Instagram hay Snapchat bằng nhiều cách lách xác minh độ tuổi.
Muôn kiểu lách luật
Ghi nhận của Đài CNN chỉ ra rằng chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi lệnh cấm tại Australia có hiệu lực vào tháng 12 năm ngoái, nhiều thiếu niên đã quay trở lại TikTok, Instagram hay Snapchat bằng tài khoản mới.
Một số dùng ảnh AI giả gương mặt người lớn để vượt hệ thống xác minh tuổi. Thậm chí, một số khác dùng chính gương mặt của bố mẹ hoặc người lớn tuổi hơn để vượt qua bộ lọc kiểm tra. Trên Reddit, một số người dùng còn gợi ý mua mặt nạ lưới in 3D để đánh lừa công cụ nhận diện khuôn mặt.
Vào đầu tháng 5 vừa qua, nghiên cứu của các nhà khoa học tại Đại học Melbourne và Lund mang đến những kết quả bất ngờ.
Nhóm tác giả đã tiến hành phỏng vấn 15 trẻ em từ 12-16 tuổi sau khi lệnh cấm có hiệu lực và phát hiện phần lớn các em đều cho rằng quy định thiếu hiệu quả, đồng thời dễ dàng tìm ra nhiều cách để vượt qua hệ thống xác minh độ tuổi. Cụ thể, nhiều em chia sẻ rằng thường khai báo ngày sinh giả hoặc mượn tài khoản, giấy tờ của người lớn tuổi hơn như bố mẹ, anh chị.
Khi bị khóa tài khoản, các em lại tiếp tục tạo tài khoản mới. Tinh vi hơn, để đánh lừa AI nhận diện khuôn mặt, một số trẻ nhờ người lớn quét khuôn mặt hộ, dùng video khuôn mặt trên YouTube để xác minh hoặc trang điểm, dùng ánh sáng tối, đeo râu giả để trông bản thân già hơn.
Từ thực tế này, khái niệm “sneaking” hình thành. Đây là thuật ngữ được nhóm nghiên cứu sử dụng để mô tả việc trẻ em âm thầm thử nghiệm, khai thác lỗ hổng và tìm cách lách các cơ chế kiểm soát kỹ thuật số.
Tương tự, một nghiên cứu khác của các nhà khoa học tại các trường đại học khác nhau vừa công bố hồi cuối tháng 4 đã khảo sát hơn 700 thiếu niên Australia sau 4 tháng nước này áp dụng lệnh cấm mạng xã hội.
Kết quả chỉ ra rằng phần lớn trẻ em vẫn dễ dàng lách luật bằng cách dùng ngày sinh giả, tài khoản của người lớn tuổi hơn hoặc dùng VPN để tiếp tục truy cập. Đặc biệt, có tới 75% người tham gia khảo sát khẳng định việc vượt qua lệnh cấm là dễ.
Ngoài những cách thức trên, nhiều thiếu niên bắt đầu chuyển sang các ứng dụng khác như Lemon8, Yope, Coverstar hay WhatsApp. Trong đó, Lemon8, một ứng dụng thuộc Tập đoàn công nghệ ByteDance (Trung Quốc) từng có thời điểm vươn lên dẫn đầu về lượt tải xuống trên App Store tại Australia.
Một số ý kiến cho rằng các dịch vụ nhắn tin, nền tảng trò chơi, ứng dụng không phổ biến sẽ chứng kiến mức tăng trưởng đột biến khi trẻ em bị đẩy khỏi các nền tảng thuộc danh sách cấm.
Mặc dù vậy, bà Ellese Ferdinands, giảng viên Trường Đại học Sydney nhận định: “Sự trỗi dậy của các ứng dụng ít phổ biến đã phản ánh những lỗ hổng trong lệnh cấm của Chính phủ Australia”.
Vị giảng viên này đặt vấn đề rằng những nền tảng như TikTok hay Instagram đang chịu giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý, trong khi các nền tảng kém phổ biến hơn lại không có sự giám sát tương tự.
Trên thực tế, nguyên nhân khiến trẻ em tự tin lách luật bởi đây là đối tượng hoàn toàn không cảm thấy rủi ro cá nhân vì luật chủ yếu tập trung xử phạt các nền tảng nhiều hơn. Thêm vào đó, nỗi sợ bị bỏ lỡ các tương tác xã hội đã tạo động lực thúc đẩy các em tìm cách để lách luật nhằm theo kịp bạn bè.
Cấm thôi liệu đã đủ để bảo vệ trẻ em?
Chia sẻ trên tờ The Guardian, Samantha Floreani, một nhà hoạt động về quyền kỹ thuật số tại Australia cho hay: “Nếu các nhà hoạch định chính sách thực sự muốn giảm thiểu tác hại đối với trẻ em trên môi trường mạng, họ nên tập trung kiểm soát những mô hình vận hành dựa trên quảng cáo hành vi, thu thập dữ liệu người dùng và thuật toán đề xuất nội dung”.
Cùng quan điểm với Samantha, OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) cho rằng các biện pháp kiểm soát truy cập mạng xã hội đối với trẻ em không thể giải quyết triệt để các rủi ro trên môi trường số nếu chỉ dừng ở việc giới hạn độ tuổi hay cấm truy cập.
Theo tổ chức này, điều quan trọng không kém là xây dựng các nền tảng an toàn ngay từ khâu thiết kế, kiểm soát cách vận hành của thuật toán, cơ chế đề xuất nội dung và tính năng tương tác.
Ở một góc nhìn khác đến từ nghiên cứu vào đầu năm 2026 của nhóm tác giả từ Đại học Manchester, các nhà nghiên cứu đã nhìn nhận mối quan hệ giữa thanh thiếu niên và mạng xã hội được định hình bởi nhiều yếu tố khác nhau.
Trong đó, nhóm nghiên cứu đề xuất những chính sách trao thêm quyền kiểm soát cho phụ huynh thông qua công cụ giám sát hoặc kiểm soát nội dung sẽ phù hợp với thực tế hơn bởi cha mẹ thường là những người hiểu rõ nhất mức độ trưởng thành, nhu cầu và khả năng tự quản lý của con mình.
Một số chuyên gia khác cũng đề xuất thay vì cấm đoán hoàn toàn, các quốc gia nên tập trung phát triển năng lực số, tăng minh bạch thuật toán, yêu cầu nền tảng thiết kế an toàn hơn cho trẻ và áp dụng các giới hạn phù hợp theo từng mức tuổi.
Tính đến tháng 4/2026, đã có tới 25 quốc gia trên thế giới đưa ra các đề xuất hoặc chính sách liên quan đến việc hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội. Tuy nhiên, chỉ ba quốc gia gồm Australia, Brazil và Indonesia chính thức ban hành luật, trong khi phần lớn vẫn đang ở giai đoạn tham vấn hoặc xem xét chính sách.
Đáng chú ý nhất là trường hợp của Chính phủ Anh khi quốc gia này triển khai các thử nghiệm thực tế với thanh thiếu niên nhằm đánh giá tác động của việc hạn chế mạng xã hội thay vì lập tức áp dụng lệnh cấm trên diện rộng.
Các thử nghiệm bao gồm nhiều kịch bản như cấm hoàn toàn mạng xã hội, giới hạn thời gian sử dụng mỗi ngày hoặc áp dụng “giới nghiêm kỹ thuật số” vào ban đêm để theo dõi ảnh hưởng tới giấc ngủ, sức khỏe tinh thần và hành vi của trẻ.
Hôm 10/7, tên lửa Trường Chinh 10B cất cánh từ Trung tâm phóng vệ tinh Văn Xương, đảo Hải Nam, trong chuyến bay thử nghiệm đầu tiên. Khoảng sáu phút sau khi chia tách với tầng thứ hai, tầng tên lửa thứ nhất lao xuống thẳng đứng có kiểm soát. Bộ phận này sau đó được Navigator, phương tiện trang bị giàn lưới chuyên dụng, đón lấy ngoài biển, cách bãi phóng hơn 300 km.
"Rất đúng tâm lưới. Khả năng điều khiển chính xác rất xuất sắc", Chen Mingbo, Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ và Khoa học Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) nhận xét.
Sự kiện đánh dấu lần đầu tiên Trung Quốc thu hồi thành công tầng đẩy tên lửa trong chuyến bay lên quỹ đạo, trở thành quốc gia thứ hai sau Mỹ thực hiện điều này. Theo Global Times, đây cũng là lần đầu tiên trên thế giới tầng tên lửa được thu hồi bằng hệ thống lưới.
Trường Chinh 10B là tên lửa hai tầng nhiên liệu lỏng do Viện Công nghệ Phương tiện Phóng Trung Quốc (CALT) thuộc CASC giám sát phát triển. Tên lửa tái sử dụng này cao 70 m, rộng 5 m, khối lượng phóng khoảng 760 tấn và chở được 16 tấn hàng hóa lên quỹ đạo Trái Đất thấp.
Trong khi tên lửa tái sử dụng thường hạ cánh bằng chân đáp có thể bung ra, chẳng hạn Falcon 9 của SpaceX, Trường Chinh 10B lại dùng 4 móc nằm cạnh các vây lưới ở phần thân. Trong quá trình hạ cánh, chúng sẽ móc vào những dây cáp bằng thép của Navigator.
Navigator là phương tiện bắt giữ tên lửa bằng lưới chuyên dụng đầu tiên của Trung Quốc, dài 144 m, rộng 50 m và nặng 25.000 tấn khi trang bị đầy đủ. Nhờ hệ thống định vị động, phương tiện này có thể giữ vững vị trí trong điều kiện sóng gió, đóng vai trò như bệ đáp di động đáng tin cậy trên vùng biển rộng lớn.
Theo Sun Zhenlian, chuyên gia kỹ thuật tại CALT, khi tầng thứ nhất của tên lửa Trường Chinh 10B xuống tới vùng không gian phía trên bệ thu hồi, nó vẫn tiếp tục giảm tốc. Hệ thống định vị và dẫn đường của tầng tên lửa liên tục thu thập dữ liệu vận tốc và vị trí theo thời gian thực, truyền thông tin đến hệ thống điều khiển để chỉnh hướng và tốc độ cho phù hợp. Cùng lúc, Navigator cũng giám sát tình trạng tầng tên lửa để điều khiển dây cáp bắt giữ.
Sun gọi quá trình này là "cuộc gặp gỡ hai chiều" với độ chính xác cao. Toàn bộ quá trình diễn ra trong thời gian ngắn, chịu tác động của sóng gió trên biển, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thân tên lửa, dây cáp và cơ chế móc. "Điều này giống như thả chiếc bút từ tầng 100 xuống hộp đựng bút trong khi vẫn giữ kiểm soát tốc độ và hướng", Hao Jinjie, kỹ sư làm việc tại CASC, nói với CGTN.
Tải trọng tức thời cũng đặt ra thách thức khổng lồ với cơ chế móc, đòi hỏi nó chịu được những lực phức tạp khi tiếp xúc với lưới, bị trượt hoặc kéo. "Cơ chế móc giống như bàn tay đầy sức mạnh, giữ chặt tầng tên lửa", Sun mô tả.
Tiếp theo, Navigator phải cố định tầng tên lửa. "Do yếu tố môi trường như sóng và gió biển, tầng tên lửa có thể lắc lư bên trong giàn lưới. Hệ thống thu hồi sẽ làm ổn định bằng hai bước. Đầu tiên, các dây cáp phụ giữ chặt tầng tên lửa ở nhiều hướng. Sau đó, bệ khóa tự động di chuyển đến bên dưới, kẹp và khóa lại", Sun giải thích. Ông nói thêm, quá trình này giống như thắt dây an toàn quanh tầng tên lửa, giúp nó ổn định ngay cả trên biển.
Theo Chen Muye, chuyên gia kỹ thuật tại CALT, hệ thống thu hồi bằng lưới có nhiều ưu điểm, bao gồm giúp đơn giản hóa cấu trúc tên lửa vì không cần trang bị chân đáp. Điều này tiếp tục làm giảm khối lượng tổng thể, tăng khả năng chở hàng và hiệu quả hoạt động cho tên lửa. Giàn lưới cũng có thể điều chỉnh linh hoạt nên khả năng chịu sai lệch khi hạ cánh khá tốt. Ngoài ra, hệ thống có thể thiết kế theo dạng module để phục vụ nhiều loại tên lửa kích thước khác nhau.
Các chuyên gia sẽ tân trang tầng đẩy vừa thu hồi để tái sử dụng cho chuyến bay tiếp theo, dự kiến diễn ra cuối năm nay. "Nếu số lần tái sử dụng đủ nhiều, chi phí có thể giảm 20-30%. Khi cải tiến thêm, mức giảm có thể đạt 50-60%", Hao nhận định.
Kan Lei, chuyên gia công nghệ tên lửa tại CALT, cho rằng thành công của nhiệm vụ phóng và thu hồi Trường Chinh 10B đánh dấu bước tiến quan trọng trong ngành vũ trụ Trung Quốc. Trong tương lai, công nghệ tái sử dụng dự kiến giúp giảm đáng kể chi phí phóng thương mại, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh của Trung Quốc trên thị trường thế giới.
Theo báo cáo "People at Work 2026" của tập đoàn dịch vụ tiền lương ADP được Hãng tin AFP trích dẫn ngày 2-7, chỉ 22% người từ 27 đến 39 tuổi thường xuyên sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tin rằng công việc của họ sẽ không bị thay thế.
Nỗi lo này đang khiến nhiều người trẻ cân nhắc chuyển hướng sang các nghề đòi hỏi kỹ năng thực hành, vốn được đánh giá khó bị AI thay thế.
Nizier Lawrence (20 tuổi), học viên ngành điện tại Trường Kỹ thuật Apex ở Manhattan, New York, cho biết trước đại dịch COVID-19, phần lớn học sinh đều được định hướng vào đại học.
Tuy nhiên sau ba năm theo học tại một trường đại học tư, anh quyết định chuyển sang trường nghề và khẳng định bản thân học được nhiều kiến thức thực tế hơn.
"Ba tuần học ở đây còn giúp tôi học được nhiều hơn ba năm học đại học", anh nói.
Không chỉ Lawrence, ngày càng nhiều người trẻ tin rằng các nghề như thợ điện, thợ sửa ống nước, kỹ thuật viên điều hòa không khí hay thợ hàn sẽ mang lại việc làm ổn định trong dài hạn.
Anthony Byrd, bạn học của Lawrence, nhận định nhu cầu đối với thợ điện sẽ luôn tồn tại, khi hầu hết mọi hoạt động của xã hội đều phụ thuộc vào điện năng.
"Hiện nay mọi thứ đều vận hành bằng điện. Nếu không có chúng tôi, cả thế giới có lẽ sẽ tê liệt", anh chia sẻ.
Xu hướng này cũng được thúc đẩy bởi sự phát triển của AI.
Việc hàng loạt trung tâm dữ liệu được xây dựng để phục vụ các hệ thống AI đã làm gia tăng nhu cầu tuyển dụng lao động kỹ thuật, đặc biệt là thợ điện.
Cục Thống kê lao động Mỹ dự báo số việc làm trong ngành điện sẽ tăng 9% trong giai đoạn 2024 - 2034, cao hơn đáng kể so với mức tăng trung bình của các ngành nghề khác. Trong khi đó mức lương trung bình của thợ điện đã tăng 55% trong giai đoạn 2015 - 2025.
Theo bà Zelda Cuesta - điều phối viên của Trường Kỹ thuật Apex, số học sinh vừa tốt nghiệp trung học đăng ký vào trường ngày càng nhiều.
Nếu trước đây các trường phổ thông thường khuyến khích học sinh theo học đại học, thì nay trường nghề cũng được nhìn nhận như một con đường nghề nghiệp đầy triển vọng.
Ngoài triển vọng việc làm, chi phí và thời gian đào tạo cũng là lợi thế của trường nghề. Học phí tại Apex khoảng 18.000 USD, thấp hơn đáng kể so với mức hơn 38.000 USD mỗi năm của nhiều trường đại học ở Mỹ.
Trong khi chương trình đại học thường kéo dài ít nhất bốn năm, Apex chỉ mất khoảng bảy tháng để đào tạo một thợ điện.
Ngoài ra, đại dịch COVID-19 đã góp phần thay đổi suy nghĩ của nhiều người trẻ.
Sau thời gian dài học tập và làm việc trực tuyến, không ít người mong muốn theo đuổi những công việc đòi hỏi sự tương tác trực tiếp và thao tác thực hành.
Đây được xem là một trong những yếu tố giúp các ngành nghề kỹ thuật truyền thống lấy lại sức hút trong kỷ nguyên AI.
Trong phiên thảo luận sau bài phát biểu chính, Apple thông báo các bản cập nhật mới sẽ đánh dấu sự kết thúc vòng đời của 16 thiết bị thuộc 4 nhóm danh mục sản phẩm khác nhau.
Cụ thể, Apple sẽ ngừng hỗ trợ iPadOS 27, watchOS 27, macOS 27 Golden Gate và tvOS 27 cho các thiết bị trong danh sách dưới đây, với sự tập trung vào danh mục các thành viên gia đình Apple Watch, iPad, Mac và Apple TV.
Danh sách 16 thiết bị không còn được Apple hỗ trợ cập nhật hệ điều hành:
Đáng chú ý, watchOS 27 sẽ ngừng hỗ trợ cho 5 mẫu Apple Watch, đánh dấu đợt cắt giảm khả năng tương thích lớn nhất trong lịch sử nền tảng này. Các thiết bị bị ảnh hưởng gồm Watch Series 6, Series 7, Series 8, Watch Ultra thế hệ đầu tiên và Watch SE thế hệ thứ hai. Để sử dụng watchOS 27, người dùng sẽ cần phần cứng mới hơn với chip S9 hoặc S10 của Apple.
Dòng sản phẩm iPad cũng chứng kiến sự giảm đáng kể về số lượng thiết bị được hỗ trợ, khi Apple nâng yêu cầu phần cứng tối thiểu lên chip A14 Bionic. Điều đó đồng nghĩa với việc 5 mẫu iPad hiện tại sẽ không còn đủ điều kiện để chạy iPadOS 27, bao gồm iPad Air thế hệ thứ ba, iPad Pro 12,9 inch thế hệ thứ ba, iPad Pro 11 inch thế hệ đầu tiên, iPad thế hệ thứ tám và iPad mini thế hệ thứ năm.
macOS 27 Golden Gate cũng là một bản cập nhật quan trọng, chính thức đánh dấu sự chuyển đổi của Apple khỏi bộ xử lý Intel. Đây là bản phát hành macOS đầu tiên chỉ hỗ trợ phần cứng Apple Silicon, do đó, các mẫu MacBook Pro (16 inch, 2019), MacBook Pro (13 inch, 2020 với 4 cổng Thunderbolt 3), iMac (2020) và Mac Pro (2019) sẽ không đủ điều kiện để cập nhật.
Apple cũng thông báo ngừng hỗ trợ cho Apple TV HD ra mắt năm 2015 và Apple TV 4K thế hệ đầu tiên ra mắt năm 2017. Chỉ các mẫu Apple TV 4K thế hệ thứ hai và thứ ba mới nhận được bản cập nhật tvOS 27.
Riêng với người dùng iPhone, iOS 27 sẽ vẫn tương thích với tất cả các mẫu iPhone hiện chạy iOS 26, bao gồm cả iPhone 11, ra mắt cách nay hơn 6 năm (tháng 9.2019). Mặc dù vậy, các mẫu iPhone cũ hơn dòng iPhone 15 Pro sẽ không nhận được các tính năng mới của Apple Intelligence. Bên cạnh đó, chỉ iPhone 17 Pro, 17 Pro Max và iPhone Air mới nhận được tính năng Siri AI nâng cao.
Một điều cần lưu ý là Apple thường sẽ tiếp tục phát hành các bản cập nhật bảo mật và vá lỗi cho các phiên bản hệ điều hành cũ trong ít nhất 1 năm sau khi phiên bản mới ra mắt. Các bản cập nhật phần mềm mới nhất hiện có sẵn trong bản beta dành cho nhà phát triển và dự kiến sẽ được phát hành rộng rãi vào cuối năm nay.
