Sách giả, sách lậu từ lâu trở thành vấn nạn của ngành xuất bản. Trước đây, việc vi phạm thường diễn ra dưới hình thức làm giả, in lậu, sau đó được rao bán, phân phối công khai. Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, hoạt động xuất bản có sự chuyển dịch sang môi trường số, tình trạng xâm phạm quyền tác giả, phát tán trái phép sách số trên không gian mạng ngày càng phức tạp. Một số hành vi phổ biến là chia sẻ tệp PDF, audiobook (sách nói), ebook (sách điện tử), lợi dụng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để kinh doanh.
Hơn 25 năm chống sách giả, ông Nguyễn Văn Phước, Giám đốc First News - Trí Việt cho biết gặp nhiều khó khăn bởi không thể ngăn chặn hoàn toàn. Ông từng thông báo kiện một số sàn thương mại điện tử bởi tiếp tay tiêu thụ sách giả với giá rẻ. Trên đó, hầu hết tác phẩm bán chạy của First News như Đắc nhân tâm (bìa mềm), Hiểu về trái tim, Quẳng gánh lo đi và vui sống đều không phải bản chuẩn, chất lượng in mờ nhạt.
Chung hoàn cảnh với First News, phần lớn sách của Nhã Nam bị scan, chuyển thành ebook trái phép và chia sẻ công khai dưới dạng PDF, epub, audiobook. Ông Nguyễn Xuân Minh - Giám đốc kế hoạch và Bản quyền của Nhã Nam - cho biết những dòng sách bị ảnh hưởng nhiều nhất thường là lãng mạn, trinh thám, kỳ ảo hoặc các ấn phẩm có cộng đồng độc giả trẻ lớn. Điều này không chỉ gây thiệt hại doanh thu mà còn làm suy giảm động lực đầu tư dài hạn của đơn vị làm sách, tạo môi trường cạnh tranh bất bình đẳng, tác động tiêu cực đến uy tín của ngành xuất bản Việt Nam cũng như các đơn vị phát hành sách trong nước với đối tác quốc tế.
Sách Kim Đồng cũng bị làm giả ở mọi thể loại như truyện tranh, tác phẩm văn học, lịch sử, kỹ năng như Doraemon, Conan, Shin - Cậu bé bút chì, Dế Mèn phiêu lưu ký, Kính vạn hoa, Búp sen xanh, 90% trẻ thông minh nhờ cách nói chuyện của cha mẹ. Theo bà Nguyễn Lê Việt Hà - Trưởng phòng kinh doanh của Nhà xuất bản Kim Đồng, có những đầu sách của đơn vị đạt số lượng phát hành lên đến hàng vạn cuốn, nhưng nay chỉ còn giữ được khoảng 30% do ''bị sách lậu bóp nghẹt''.
Trước thực trạng, cơ quan chức năng đã vào cuộc, xử lý nhiều trường hợp vi phạm. Tháng 6 năm ngoái, đường dây sản xuất, buôn bán sách giáo khoa tại Bắc Ninh bị loại bỏ. Hồi tháng 3, Bộ Công an lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong đó, việc "số hóa và phát tán trái phép các loại ấn phẩm định dạng in thành định dạng điện tử (ebook, PDF) để chia sẻ miễn phí hoặc bán kiếm lời" thuộc nhóm vi phạm quy định về phòng, chống hành vi xâm phạm trật tự xã hội trên không gian mạng, mức phạt tiền dự kiến dao động từ 10 đến 20 triệu đồng.
Hôm 5/5, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký công điện số 38/CĐ-TTg theo ủy quyền của Thủ tướng về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Thời gian qua, bên cạnh phối hợp các cơ quan chức năng, các nhà xuất bản, công ty sách chủ động thực hiện nhiều biện pháp. Phía Nhã Nam thường xuyên rà soát, báo cáo các trường hợp vi phạm trên nền tảng online, tăng cường dấu hiệu nhận diện sách thật, đẩy mạnh truyền thông để nâng cao nhận thức của bạn đọc về tác hại của sách lậu đối với tác giả và ngành xuất bản.
Trên website, Đông A Books đăng tải các bài viết cảnh báo sách giả với những hình ảnh chi tiết về sự khác biệt giữa bìa, dàn trang, chất lượng in, đồng thời đính kèm đường link mua tác phẩm chính hãng.
Trước đó, vào tháng 4/2015, Nhà xuất bản Trẻ lần đầu áp dụng hình thức tem thông minh hình chữ nhật, in ở bìa bốn bộ tiểu thuyết Ván bài lật ngửa. Khi mua bộ sách, độc giả có thể cào và nhắn tin về tổng đài, hoặc đăng nhập vào trang web của nhà xuất bản để kiểm tra nguồn gốc. Công nghệ này được đơn vị nghiên cứu gần một năm, được áp dụng để ''tuyên chiến'' với nạn sách giả, lậu. Từ giữa năm 2020 trở đi, nhà xuất bản sử dụng tem vuông. Bên cạnh đó, bìa sách đều có mã QR dẫn đến website của đơn vị để bạn đọc tra cứu thêm thông tin về tác phẩm.
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật sử dụng một số loại tem chống giả khác nhau, phù hợp nhu cầu và điều kiện thực tế về bảo vệ bản quyền sách in trong từng giai đoạn nhất định. Trước đây, đơn vị chủ yếu dùng các loại tem nhũ hiệu ứng 3D (hologram), tem vỡ chống giả của Bộ Công an, mã vạch... Gần đây, nhà xuất bản áp dụng tem dạng kỹ thuật số, gắn mã QR định danh cho từng cuốn sách.
Nâng cao nhận thức người dùng là một trong số biện pháp được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chú trọng, giúp phụ huynh, giáo viên và học sinh về việc phân biệt và lựa chọn sách giáo khoa thật. Thông qua website, các kênh mạng xã hội, đơn vị liên tục khuyến nghị mọi người mua sách tại hệ thống phân phối chính thức, tránh xa những nguồn trôi nổi.
Với việc bảo vệ bản quyền xuất bản phẩm điện tử, Nhà xuất bản Khoa học - Công nghệ - Truyền thông triển khai nhiều giải pháp kỹ thuật, một trong số đó là áp dụng công nghệ quản lý bản quyền số (DRM - Digital Rights Management). Công nghệ này cho phép mã hóa nội dung xuất bản phẩm điện tử, kiểm soát quyền truy cập, giới hạn số lượng thiết bị sử dụng và ngăn chặn việc tải hoặc sao chép trái phép. Nhà xuất bản cũng thực hiện sao lưu dữ liệu định kỳ nhằm bảo đảm khả năng khôi phục hệ thống khi xảy ra sự cố, tăng cường giám sát nhật ký truy cập để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
Công điện số 38 của Thủ tướng được xem là tín hiệu tích cực đối với ngành xuất bản. Giám đốc First News Nguyễn Văn Phước cho biết chờ đợi động thái này từ lâu, bởi nạn sách giả, sách lậu đã kéo dài nhiều năm, liên tục được thảo luận nhưng không có kết quả.
Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn hy vọng sau công điện 38, việc xử lý sách giả, ebook lậu, các website phát tán nội dung vi phạm sẽ được thực hiện mạnh tay và thường xuyên, nhất là với các đầu mối lớn hoạt động công khai trong thời gian dài. Điều quan trọng hơn là nếu môi trường bản quyền được bảo vệ tốt, các nhà xuất bản sẽ mạnh dạn đầu tư dài hạn vào hệ thống phát hành sách điện tử hợp pháp.
Việc giáo dục để nâng cao nhận thức về bản quyền cũng cần được bắt đầu từ sớm, giúp mỗi người có ý thức tôn trọng lao động sáng tạo. Theo đại diện Nhã Nam, khi người đọc hiểu việc mua và sử dụng sách bản quyền là đang góp phần nuôi sống toàn bộ hệ sinh thái xuất bản, đồng thời là sự tôn trọng tri thức và công sức của những người thực hiện sách, lúc ấy mới có thể tạo ra thay đổi bền vững.
Tin Gốc: Vnexpress
