Sách giả, sách lậu từ lâu trở thành vấn nạn của ngành xuất bản. Trước đây, việc vi phạm thường diễn ra dưới hình thức làm giả, in lậu, sau đó được rao bán, phân phối công khai. Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, hoạt động xuất bản có sự chuyển dịch sang môi trường số, tình trạng xâm phạm quyền tác giả, phát tán trái phép sách số trên không gian mạng ngày càng phức tạp. Một số hành vi phổ biến là chia sẻ tệp PDF, audiobook (sách nói), ebook (sách điện tử), lợi dụng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để kinh doanh.
Hơn 25 năm chống sách giả, ông Nguyễn Văn Phước, Giám đốc First News – Trí Việt cho biết gặp nhiều khó khăn bởi không thể ngăn chặn hoàn toàn. Ông từng thông báo kiện một số sàn thương mại điện tử bởi tiếp tay tiêu thụ sách giả với giá rẻ. Trên đó, hầu hếttác phẩm bán chạy của First News như Đắc nhân tâm (bìa mềm), Hiểu về trái tim, Quẳng gánh lo đi và vui sống đều không phải bản chuẩn, chất lượng in mờ nhạt.
Chung hoàn cảnh với First News, phần lớn sách của Nhã Nam bị scan, chuyển thành ebook trái phép và chia sẻ công khai dưới dạng PDF, epub, audiobook. Ông Nguyễn Xuân Minh – Giám đốc kế hoạch và Bản quyền của Nhã Nam – cho biết những dòng sách bị ảnh hưởng nhiều nhất thường là lãng mạn, trinh thám, kỳ ảo hoặc các ấn phẩm có cộng đồng độc giả trẻ lớn. Điều này không chỉ gây thiệt hại doanh thu mà còn làm suy giảm động lực đầu tư dài hạn của đơn vị làm sách, tạo môi trường cạnh tranh bất bình đẳng, tác động tiêu cực đến uy tín của ngành xuất bản Việt Nam cũng như các đơn vị phát hành sách trong nước với đối tác quốc tế.
Sách Kim Đồng cũng bị làm giả ở mọi thể loại như truyện tranh, tác phẩm văn học, lịch sử, kỹ năng như Doraemon, Conan, Shin – Cậu bé bút chì, Dế Mèn phiêu lưu ký, Kính vạn hoa, Búp sen xanh, 90% trẻ thông minh nhờ cách nói chuyện của cha mẹ. Theo bà Nguyễn Lê Việt Hà – Trưởng phòng kinh doanh của Nhà xuất bản Kim Đồng, có những đầu sách của đơn vị đạt số lượng phát hành lên đến hàng vạn cuốn, nhưng nay chỉ còn giữ được khoảng 30% do ”bị sách lậu bóp nghẹt”.
Trước thực trạng, cơ quan chức năng đã vào cuộc, xử lý nhiều trường hợp vi phạm. Tháng 6 năm ngoái, đường dây sản xuất, buôn bán sách giáo khoa tại Bắc Ninh bị loại bỏ. Hồi tháng 3, Bộ Công an lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong đó, việc “số hóa và phát tán trái phép các loại ấn phẩm định dạng in thành định dạng điện tử (ebook, PDF) để chia sẻ miễn phí hoặc bán kiếm lời” thuộc nhóm vi phạm quy định về phòng, chống hành vi xâm phạm trật tự xã hội trên không gian mạng, mức phạt tiền dự kiến dao động từ 10 đến 20 triệu đồng.
Hôm 5/5, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký công điện số 38/CĐ-TTg theo ủy quyền của Thủ tướng về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Thời gian qua, bên cạnh phối hợp các cơ quan chức năng, các nhà xuất bản, công ty sách chủ động thực hiện nhiều biện pháp. Phía Nhã Nam thường xuyên rà soát, báo cáo các trường hợp vi phạm trên nền tảng online, tăng cường dấu hiệu nhận diện sách thật, đẩy mạnh truyền thông để nâng cao nhận thức của bạn đọc về tác hại của sách lậu đối với tác giả và ngành xuất bản.
Trên website, Đông A Books đăng tải các bài viết cảnh báo sách giả với những hình ảnh chi tiết về sự khác biệt giữa bìa, dàn trang, chất lượng in, đồng thời đính kèm đường link mua tác phẩm chính hãng.
Trước đó, vào tháng 4/2015, Nhà xuất bản Trẻ lần đầu áp dụng hình thức tem thông minh hình chữ nhật, in ở bìa bốn bộ tiểu thuyết Ván bài lật ngửa. Khi mua bộ sách, độc giả có thể cào và nhắn tin về tổng đài, hoặc đăng nhập vào trang web của nhà xuất bản để kiểm tra nguồn gốc. Công nghệ này được đơn vị nghiên cứu gần một năm, được áp dụng để ”tuyên chiến” với nạn sách giả, lậu. Từ giữa năm 2020 trở đi, nhà xuất bản sử dụng tem vuông. Bên cạnh đó, bìa sách đều có mã QR dẫn đến website của đơn vị để bạn đọc tra cứu thêm thông tin về tác phẩm.
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật sử dụng một số loại tem chống giả khác nhau, phù hợp nhu cầu và điều kiện thực tế về bảo vệ bản quyền sách in trong từng giai đoạn nhất định. Trước đây, đơn vị chủ yếu dùng các loại tem nhũ hiệu ứng 3D (hologram), tem vỡ chống giả của Bộ Công an, mã vạch… Gần đây, nhà xuất bản áp dụng tem dạng kỹ thuật số, gắn mã QR định danh cho từng cuốn sách.
Nâng cao nhận thức người dùng là một trong số biện pháp được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chú trọng, giúp phụ huynh, giáo viên và học sinh về việc phân biệt và lựa chọn sách giáo khoa thật. Thông qua website, các kênh mạng xã hội, đơn vị liên tục khuyến nghị mọi người mua sách tại hệ thống phân phối chính thức, tránh xa những nguồn trôi nổi.
Với việc bảo vệ bản quyền xuất bản phẩm điện tử, Nhà xuất bản Khoa học – Công nghệ – Truyền thông triển khai nhiều giải pháp kỹ thuật, một trong số đó là áp dụng công nghệ quản lý bản quyền số (DRM – Digital Rights Management). Công nghệ này cho phép mã hóa nội dung xuất bản phẩm điện tử, kiểm soát quyền truy cập, giới hạn số lượng thiết bị sử dụng và ngăn chặn việc tải hoặc sao chép trái phép. Nhà xuất bản cũng thực hiện sao lưu dữ liệu định kỳ nhằm bảo đảm khả năng khôi phục hệ thống khi xảy ra sự cố, tăng cường giám sát nhật ký truy cập để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
Công điện số 38 của Thủ tướng được xem là tín hiệu tích cực đối với ngành xuất bản. Giám đốc First News Nguyễn Văn Phước cho biết chờ đợi động thái này từ lâu, bởi nạn sách giả, sách lậu đã kéo dài nhiều năm, liên tục được thảo luận nhưng không có kết quả.
Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn hy vọng sau công điện 38, việc xử lý sách giả, ebook lậu, các website phát tán nội dung vi phạm sẽ được thực hiện mạnh tay và thường xuyên, nhất là với các đầu mối lớn hoạt động công khai trong thời gian dài. Điều quan trọng hơn là nếu môi trường bản quyền được bảo vệ tốt, các nhà xuất bản sẽ mạnh dạn đầu tư dài hạn vào hệ thống phát hành sách điện tử hợp pháp.
Việc giáo dục để nâng cao nhận thức về bản quyền cũng cần được bắt đầu từ sớm, giúp mỗi người có ý thức tôn trọng lao động sáng tạo. Theo đại diện Nhã Nam, khi người đọc hiểu việc mua và sử dụng sách bản quyền là đang góp phần nuôi sống toàn bộ hệ sinh thái xuất bản, đồng thời là sự tôn trọng tri thức và công sức của những người thực hiện sách, lúc ấy mới có thể tạo ra thay đổi bền vững.
Tối 23/5, anh giới thiệu poster ca khúc Come my way, thu âm cùng Tyga. Đại diện truyền thông ca sĩ cho biết dù lần đầu làm việc, cả hai kết nối tự nhiên, ăn ý. Đơn vị xem màn hợp tác là bước đi tiếp theo trong quá trình mở rộng hoạt động ra quốc tế của Sơn Tùng M-TP. Tyga là giọng ca người Mỹ thứ hai Sơn Tùng M-TP kết hợp, sau Snoop Dogg với Hãy trao cho anh (2019).
Sơn Tùng M-TP gây chú ý khi hé lộ thông tin trở lại làng nhạc. Giữa tháng 5, anh đăng loạt poster những chữ cái đầu trong tên ca khúc, thu hút hàng trăm nghìn lượt tương tác. Hôm 19/5, anh giới thiệu teaser với hình ảnh ca sĩ tạo dáng bên các vũ công, đạt gần hai triệu lượt xem bốn ngày đăng. Ca khúc sẽ phát hành tối 28/5 trên YouTube và các nền tảng nhạc số.
Sơn Tùng M-TP tên thật là Nguyễn Thanh Tùng, sinh năm 1994 tại Thái Bình. Anh bén duyên ca hát với ca khúc Cơn mưa ngang qua vào tháng 8/2011. Năm 2012, anh đỗ thủ khoa Nhạc viện TP HCM, được nhạc sĩ Huy Tuấn dìu dắt. Anh tạo dấu ấn qua loạt bài hit Lạc trôi, Chúng ta không thuộc về nhau, Hãy trao cho anh, Đừng làm trái tim anh đau. Năm 2015, ca sĩ đóng phim điện ảnh Chàng trai năm ấy (đạo diễn Quang Huy), thành công với doanh thu 60 tỷ đồng.
Anh từng đoạt nhiều giải thưởng như: Nghệ sĩ xuất sắc khu vực Đông Nam Á (MTV Europe Music Awards 2015), Single của năm (Làn sóng xanh 2015), Ca sĩ của năm (Cống hiến 2016), Ca sĩ được yêu thích nhất (Làn sóng xanh 2016). Sơn Tùng M-TP là nghệ sĩ Việt đầu tiên đạt 10 triệu người theo dõi trên YouTube, thu hút hơn 810 triệu lượt nghe trên Spotify.
Tyga sinh năm 1989 tại Mỹ, tên thật là Michael Ray Stevenson. Rapper có cha mẹ là người Jamaica và Việt Nam. Anh bắt đầu gia nhập làng nhạc từ năm 2007, phát hành bản thu đầu tay với nhan đề Young On Probation. Rapper nổi tiếng với các ca khúc như Taste, Ayo, Still Got It, The Motto, từng hợp tác nhiều tên tuổi lớn như Drake, Chris Brown, Lil Wayne. Năm 2018, bản hit Taste anh kết hợp với rapper Offset đạt hơn 1,7 tỷ lượt xem trên YouTube, vào top 10 Billboard Hot 100. Anh từng hợp tác với rapper Pháo trong bản remix của bài hit Hai phút hơn.
Trò chuyện với Harper's Bazaar ngày 17/4, Natalie Portman cho biết đang mang thai con của bạn trai - nhà sản xuất nhạc Pháp Tanguy Destable. "Tanguy và tôi rất phấn khích. Tôi vô cùng biết ơn. Tôi cảm thấy đây là một đặc ân cũng như phép màu", diễn viên nói thêm.
Nghệ sĩ cũng cho biết tình trạng sức khỏe đang rất tốt, tràn đầy năng lượng. Cô đang duy trì thói quen bơi lội và tập Gyrotonics (phương pháp rèn luyện thân thể kết hợp yoga, khiêu vũ, bơi). Portman nói không bị những thông tin chia sẻ kinh nghiệm từ các mẹ bỉm sữa tác động do có kinh nghiệm sinh con hai lần, cho rằng lần mang bầu này cũng giống những lần trước. Cô và chồng trước - biên đạo múa Benjamin Millepied - có một trai một gái là Aleph, 15 tuổi, và Amalia, 9 tuổi.
Diễn viên cũng cho biết không bị thèm ăn quá nhiều, chỉ muốn ăn trái cây như dứa và dưa lưới. Cô cũng cho rằng đây có thể là lần cuối có con nên trân trọng từng phút giây. Là con của một bác sĩ chuyên chữa hiếm muộn, Portman hiểu những khó khăn, nỗi đau có thể đến trong quá trình mang thai. "Tôi biết mình may mắn như thế nào khi có con. Tôi hiểu được điều đó và rất biết ơn", cô nói thêm.
Natalie Portman, 45 tuổi, được cho hẹn hò Tanguy Destable, 46 tuổi, từ tháng 3/2025, một năm sau khi cô hoàn tất ly hôn Benjamin Millepied. Hiện cô sống ở Paris (Pháp) cùng hai con, thi thoảng về Mỹ nếu có lịch trình. Cô chuyển đến đây từ cuối năm 2014 sau khi Millepied trở thành giám đốc Nhà hát Opera Paris.
Trong cuộc phỏng vấn với Net-a-Porter năm 2025, Natalie Portman cho biết người dân ở Paris rất thân thiện và tôn trọng sự riêng tư. Diễn viên biết ơn môi trường sống tại đây giúp cô nuôi dạy hai con bằng sự lịch sự, trân trọng tình cảm những người xung quanh. "Tất cả đứa trẻ đến nhà tôi đều nói: 'Cháu chào cô' (Bonjour Madame), sau đó hôn tôi theo kiểu bise (má chạm má). Trước khi rời đi, tụi nhỏ còn nói: 'Cảm ơn cô đã đón tiếp chúng cháu'. Nếu tôi không ở gần đó, chúng sẽ chạy đi tìm tôi và chào tạm biệt như thế", cô nói thêm.
Người đẹp cũng bày tỏ yêu thích phong cách sống mang tính văn hóa, nghệ thuật của người dân Paris. Ngay cả những ngày "lạnh giá và âm u", họ có nhiều hoạt động tiêu khiển thời thượng như tham quan khu triển lãm, đi xem hòa nhạc, tổ chức tiệc ăn tối hoặc gặp gỡ giao lưu với các nhà văn.
Natalie Portaman hiện có hai bộ phim sắp ra mắt là The Gallerist (dự kiến ra rạp cuối năm 2026) và Good Sex (đầu năm 2027). Hãng phim do cô đồng thành lập - MountainA - sản xuất hai dự án trên. Ngoài ra, cô đang là gương mặt đại diện mới của thương hiệu Tiffany & Co., tiếp tục là "nàng thơ" của Dior. Cô và nhà mốt này hợp tác từ năm 2010.
Theo Harper's Bazaar, do các tác phẩm mới chưa phát hành, diễn viên có thêm thời gian dưỡng thai tại Pháp, dành thời gian cho các con. "Mùa xuân ở đây có thời tiết rất tốt. Thật tuyệt khi đi dạo trong những công viên tuyệt đẹp, xem triển lãm nghệ thuật. Đây chỉ là những hoạt động bình thường bạn có thể làm khi không làm việc", cô nói với tạp chí.
Natalie Portman sinh năm 1981, là người Mỹ gốc Israel. Cô từng giành giải Oscar Nữ diễn viên xuất sắc cho vai diễn trong phim tâm lý kinh dị Black Swan (2010) và Nữ diễn viên phụ xuất sắc tại Quả Cầu Vàng 2004 cho vai vũ nữ thoát y bí ẩn trong phim Closer (2004).
Ngoài diễn xuất, Natalie Portman là nhà đồng sáng lập đội bóng đá nữ Angel City FC tại Los Angeles năm 2020. Cô điều hành câu lạc bộ sách Natalie's Book Club, chuyên giới thiệu sách mới và tổ chức các cuộc thảo luận với giới văn chương.
Tại hậu trường lễ trao giải Saturn Awards 2026 của Viện Hàn lâm Phim Khoa học Viễn tưởng, Giả tưởng và Kinh dị (Mỹ) đầu tháng 3, đạo diễn James Cameron cho biết êkíp chưa đưa ra phương án về việc ra mắt phần thứ tư và năm.
"Điều đó có khả năng xảy ra nhưng không chắc chắn 100%. Chúng tôi sẽ rút kinh nghiệm từ ba phần trước", ông nói.
Giới chuyên môn cho rằng kế hoạch phát hành cho các phần tiếp khá mơ hồ. Ban đầu, đội ngũ lên kế hoạch thực hiện năm phim và đã quay một phần của phần bốn, dự kiến phát hành ngày 21/12/2029. Tập cuối Avatar 5 lên lịch vào ngày 19/12/2031. Nhưng theo nguồn tin nội bộ của The Wrap, hãng Disney đang thảo luận về cách làm giảm chi phí và rút ngắn thời lượng các phần tiếp theo nhằm tránh rủi ro tài chính khi sản xuất. Không chỉ ở mảng điện ảnh, kế hoạch mở rộng khu chủ đề Avatar tại một trong những công viên giải trí của họ ở California đang được xem xét lại.
Sự thận trọng của hãng phim đến từ việc Fire and Ash - với ngân sách khoảng 350 triệu USD, thêm 150 triệu USD cho hoạt động quảng bá - bị so sánh với những phần trước. Bộ phim đầu tiên Avatar hiện là tác phẩm ăn khách nhất mọi thời với hơn 2,9 tỷ USD, còn Avatar: The Way of Water đạt khoảng 2,3 tỷ USD và đứng trong nhóm phim ăn khách nhất lịch sử phòng vé.
Khi đặt cạnh những cột mốc này, doanh thu 1,4 tỷ USD của phần ba giảm sút đáng kể, dù thực tế đây vẫn là con số rất cao đối với thị trường điện ảnh toàn cầu. So với các dự án khác của Disney, chẳng hạn Zootopia 2 với hơn 1,8 tỷ USD, Fire and Ash bị nhìn nhận như bước lùi, dù quy mô và tính chất của hai phim khác nhau.
Trên The Wrap, ông Paul Dergarabedian - trưởng bộ phận xu hướng thị trường của công ty phân tích truyền thông Comscore - nhận xét thương hiệu đã thiết lập tiêu chuẩn doanh thu phòng vé, nên việc bị đối chiếu là không thể tránh khỏi. "Ngay khi tác phẩm mở màn ở Bắc Mỹ với 89 triệu USD và gần 1,5 tỷ USD toàn cầu, kết quả này - xét ở mọi góc độ - là con số gây thất vọng. Nhận thức ấy xuất phát từ vị thế của loạt phim này".
Quá trình phát hành Fire and Ash cho thấy một số vấn đề. Chiến dịch quảng bá bị cho là chưa tạo khác biệt, khiến khán giả không cảm nhận rõ tính mới mẻ. Thời lượng gần 200 phút làm người xem mất tập trung, đôi lúc làm nhịp kể chậm lại. Ngoài ra, sự thiếu vắng các sản phẩm ăn theo như đồ chơi, áo thun, poster hoặc đồ lưu niệm - vốn là phần quan trọng trong chiến lược truyền thông của Disney - khiến độ phủ của bộ phim bị hạn chế.
Thách thức lớn khác đến từ chi phí. Avatar nổi tiếng với quy trình thực hiện phức tạp, kết hợp giữa ghi hình chuyển động và xử lý kỹ xảo ở mức cao. Mỗi chi tiết như thiết kế phục trang, tạo hình nhân vật đòi hỏi thời gian và nguồn lực lớn. Việc cắt giảm chi phí mà vẫn duy trì chất lượng là "bài toán" không dễ để đưa ra lời giải. Dù có ý kiến đề xuất áp dụng trí tuệ nhân tạo, Cameron nhiều lần khẳng định ông không sử dụng công nghệ này trong quá trình sản xuất.
Nhà sản xuất được cho là tính đến việc chuyển giao series cho đạo diễn khác. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng dấu ấn cá nhân của Cameron là yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc. Việc tách ông khỏi series có thể làm suy giảm chất lượng và sức hấp dẫn của loạt phim.
Nhà sản xuất Jon Landau (1960-2024) từng nhiều lần nhấn mạnh tham vọng của series, gồm mở rộng câu chuyện ra ngoài bối cảnh hành tinh Pandora, đưa các nhân vật trở lại Trái Đất khai thác các xung đột quy mô lớn. Hiện đạo diễn Cameron quay trước một phần nội dung của phần bốn và hoàn thiện kịch bản cho hai tập mới. Đội ngũ sáng tạo gồm các tên tuổi hàng đầu Hollywood như biên kịch Rick Jaffa, Amanda Silver, Josh Friedman và Shane Salerno.
Trong cuộc phỏng vấn với Inverse đầu tháng 4, nhà sản xuất Rae Sanchini nói: "Chúng tôi đang nỗ lực hết sức, từ việc lập ngân sách, lên lịch quay, xây dựng hệ thống sản xuất mới cho các phần tiếp theo".
Dù vậy, quyết định phụ thuộc vào tính toán chiến lược của Disney và hiệu quả tiếp nhận của thị trường. Trong một ngành công nghiệp ngày càng khắt khe về hiệu quả đầu tư, những thương hiệu lớn nhất phải đối mặt những áp lực chưa từng có, nhất là sự phát triển vượt trội của trí tuệ nhân tạo ở lĩnh vực sản xuất phim.
Không chỉ Avatar mà nhiều thương hiệu lớn của Disney đang được rà soát hiệu quả hoạt động. Marvel Studios trải qua giai đoạn khó khăn sau một số dự án phát hành năm ngoái như Captain America: Brave New World, Thunderbolts không đạt kỳ vọng. Lucasfilm đang tìm hướng đi mới cho Star Wars, còn Pixar phụ thuộc các phần phim ăn theo.
Trên The Wrap, một thành viên giấu tên trong êkíp cho biết: "Tôi tin chắc James Cameron sẽ hoàn thành loạt phim năm phần. Đừng bao giờ đánh giá thấp ông ấy".
Ra mắt năm 2009, Avatar vượt Titanic trở thành phim điện ảnh ăn khách nhất mọi thời. Series dẫn dắt khán giả đến thế giới kỳ ảo, mang tính cảnh tỉnh về các vấn đề toàn cầu trong bối cảnh con người đứng trước cuộc cách mạng AI và ô nhiễm môi trường. James Cameron không đạo diễn phim điện ảnh nào ngoài Avatar mà dành nhiều thời gian nghiên cứu công nghệ và chuẩn bị kịch bản cho các phần kế tiếp.
Cát Tiên (theo The Wrap)
