Tránh những thực phẩm dưới đây có thể giúp bạn ngủ ngon hơn và hạn chế những vấn đề sức khỏe tiêu hóa.
Pizza
Pizza là món ăn khuya được yêu thích, nhưng có thể làm rối loạn giấc ngủ, đặc biệt với người bị trào ngược axit. Sốt cà chua được sử dụng trong nhiều loại pizza có tính axit và có thể gây kích ứng dạ dày, dẫn đến chứng ợ nóng, trào ngược và khó tiêu.
Pizza cũng chứa nhiều chất béo, cần nhiều thời gian hơn để tiêu hóa, làm tăng nguy cơ mắc các triệu chứng trên nếu bạn nằm ngay sau khi ăn.
Kem
Kem thường chứa đường, calo và chất béo không lành mạnh. Ăn quá nhiều kem vào ban đêm có thể khiến lượng đường trong máu tăng vọt và giảm nhanh, gây rối loạn giấc ngủ. Một nghiên cứu cho thấy các món ăn vặt nhiều đường và chất béo như kem có thể dẫn đến thói quen ăn khuya và gián đoạn chu kỳ ngủ – thức tự nhiên của trẻ em, còn được gọi là nhịp sinh học.
Khoai tây chiên
Khoai tây chiên chứa nhiều carbohydrate tinh chế, có thể làm tăng lượng đường trong máu gây khó ngủ hơn. Chúng cũng chứa hàm lượng calo, chất béo và natri cao. Nghiên cứu cho thấy tiêu thụ nhiều natri làm chất lượng giấc ngủ kém và thời gian ngủ ngắn. Natri cũng có thể dẫn đến gián đoạn giấc ngủ, như thức dậy thường xuyên vào ban đêm để đi tiểu.
Ớt
Thức ăn cay như ớt được biết đến là tác nhân gây chứng ợ nóng và khó tiêu, ăn trước khi đi ngủ có thể khiến bạn khó ngủ hơn. Chúng cũng chứa hàm lượng capsaicin cao – một hợp chất tạo nên vị cay, có thể làm tăng nhiệt độ cơ thể, cản trở giấc ngủ.
Cam quýt
Cam và các loại trái cây họ cam quýt khác, như bưởi và chanh, rất giàu dinh dưỡng. Tuy nhiên, chúng không phải là lựa chọn tốt trước khi đi ngủ với người dễ bị ợ nóng. Độ axit của chúng dễ gây ra chứng ợ nóng hơn các loại trái cây khác, đặc biệt nếu đi ngủ sau khi ăn.
Đậu
Đậu chứa chất xơ khó tiêu hóa, dẫn đến đầy hơi và chướng bụng, nhất là nếu bạn không quen ăn nhiều chất xơ. Tuy nhiên, chế độ ăn nhiều chất xơ vẫn có thể cải thiện giấc ngủ. Hãy bổ sung các thực phẩm giàu chất xơ như đậu và ngũ cốc nguyên hạt vào chế độ ăn uống hàng ngày, chỉ cần tránh ăn nhiều trước khi đi ngủ.
Chocolate đen
Chocolate đen tốt hơn chocolate sữa nhưng chứa nhiều caffeine hơn. Caffeine kích thích sản sinh axit trong dạ dày, dẫn đến khó chịu về tiêu hóa hoặc ợ nóng. Chúng cũng chứa theobromine, chất kích thích hệ thần kinh trung ương, khiến bạn khó ngủ hơn.
Trái cây sấy khô
Ăn một lượng nhỏ trái cây sấy khô vào ban đêm khó có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, nhưng ăn quá nhiều có thể gây mất ngủ. Ngoài chất xơ, món này còn chứa nhiều calo và đường tự nhiên hơn so với trái cây tươi, khiến khó ngủ và khó duy trì giấc ngủ.
Bánh mì kẹp thịt
Bánh mì kẹp thịt phô mai chứa hàm lượng chất béo bão hòa cao, có thể gây thức giấc nhiều hơn vào ban đêm và rút ngắn thời gian ngủ sâu vốn rất quan trọng để cơ thể tỉnh táo vào buổi sáng. Hơn nữa, việc thường xuyên ăn một bữa nhiều calo, nặng bụng như bánh mì kẹp thịt và khoai tây chiên trước khi đi ngủ có thể làm tăng nguy cơ béo phì và bệnh tim.
Ngũ cốc có đường
Ngũ cốc là món ăn nhẹ nhanh và ngon miệng vào đêm khuya. Song ngũ cốc ngọt lại chứa nhiều carbohydrate tinh chế, có thể làm tăng đột biến lượng đường trong máu và gián đoạn giấc ngủ. Các loại ngũ cốc này thường có hàm lượng calo cao và ít chất dinh dưỡng, ít tạo cảm giác no và góp phần gây tăng cân nếu ăn thường xuyên.
Ăn ngũ cốc và các thực phẩm giàu carbohydrate khác khoảng 4 giờ trước khi đi ngủ có thể có tác dụng ngược lại, giúp dễ ngủ hơn. Hãy thưởng thức ngũ cốc vào đầu buổi tối hoặc buổi chiều và chọn loại nguyên hạt không thêm đường.
Cách chọn đồ ăn nhẹ trước khi ngủ
Nếu cảm thấy đói, bạn vẫn nên ăn trước khi đi ngủ, song cần tránh những món nhiều calo, thực phẩm chiên rán, cay, chứa hàm lượng tinh bột tinh chế cao hoặc nhiều chất béo. Một bữa ăn nhẹ dưới 200 calo, giàu dinh dưỡng và carbohydrate có thể làm giảm cơn đói, giúp dễ ngủ hơn và ngủ ngon suốt đêm. Với người mắc bệnh tiểu đường, bữa ăn nhẹ giàu protein, chất béo lành mạnh, ít carbohydrate có thể ngăn ngừa lượng đường trong máu tăng đột biến vào ngày hôm sau.
Một số thực phẩm dưới đây cũng chứa những dưỡng chất có lợi cho giấc ngủ.
Tryptophan: Một axit amin giúp sản sinh serotonin và melatonin. Các thực phẩm giàu tryptophan bao gồm yến mạch, cá ngừ, đậu nành, hạt bí ngô, sữa ít béo, pudding hạt chia, thịt thăn lợn, ức gà tây và trứng.
Serotonin: Đây là hormone tạo cảm giác dễ chịu, serotonin hỗ trợ tâm trạng, trí nhớ và giấc ngủ. Các thực phẩm giàu serotonin bao gồm chuối, kiwi, dứa, mận và quả óc chó.
Melatonin: Hormone này điều chỉnh chu kỳ ngủ – thức. Các thực phẩm giàu melatonin bao gồm nước ép anh đào chua (không đường), hạnh nhân, quả óc chó, ngô và dâu tây.
Bởi đặc tính như nói trên, nên bệnh nhân mắc ung thư phổi thường được chẩn đoán, phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn.
Đó là thông tin được nêu ra tại hội thảo khoa học "Kỷ nguyên mới trong điều trị ung thư phổi: Hiện thực hóa mục tiêu triệt căn cùng liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch", do AstraZeneca Việt Nam phối hợp với Hội Ung thư Việt Nam tổ chức ngày 12.4 ở TP.HCM.
Theo tiến sĩ - bác sĩ Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, ung thư phổi hiện vẫn là một trong các thách thức y học hàng đầu tại Việt Nam - với hơn 24.000 ca mắc mới và gần 22.600 ca tử vong mỗi năm.
Tiến sĩ - bác sĩ Lê Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy thông tin: ung thư phổi là 1 trong 3 loại ung thư gặp nhiều nhất tại Việt Nam, theo thứ tự là: ung thư vú, phổi và gan. Ở giai đoạn sớm, ung thư phổi thường không có triệu chứng, hoặc có thể bị nhầm lẫn với các triệu chứng bệnh lý hô hấp khác, dễ bị bỏ sót. Do đó, bệnh nhân thường được chẩn đoán, phát hiện bệnh ung thư phổi ở giai đoạn muộn.
Tiến sĩ - bác sĩ Phạm Xuân Dũng, Phó chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam, Chủ tịch Hội Ung thư TP.HCM, cho rằng mặc dù những năm qua y học đã có nhiều phát triển trong chẩn đoán, điều trị bệnh ung thư nhưng tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư vẫn tăng, nhiều nhất là ở các nước đang phát triển.
"Trong những năm gần đây, Việt Nam đã có những phát triển trong chẩn đoán và điều trị ung thư, kể cả phẫu thuật điều trị. Tay nghề phẫu thuật của bác sĩ Việt Nam không thua kém các nước trong khu vực, tuy nhiên chúng ta cần nâng cao hơn nữa về khả năng chẩn đoán, điều trị ung thư", tiến sĩ Phạm Xuân Dũng nói.
Theo tiến sĩ Phạm Xuân Dũng, trước đây khi chẩn đoán ung thư phổi đã có di căn thì thì bình quân thời gian sống còn của bệnh nhân dưới 12 tháng, nhưng hiện nay thời gian này có thể là 2, 3, 4 năm. Vừa rồi, các nhà chuyên môn đã trình phác đồ điều trị ung thư theo hướng kỷ nguyên y học chính xác. Nghĩa là sẽ thiết kế điều trị cho từng cá thể bệnh nhân ung thư nhằm tăng kết quả điều trị (mục tiêu của điều trị chính xác).
Ngoài ra, theo tiến sĩ Phạm Xuân Dũng, vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng sẽ giúp chẩn đoán nhanh hơn, chính xác hơn và lựa chọn phương pháp điều trị ung thư cho người bệnh phù hợp hơn…
Theo tiến sĩ Diệp Bảo Tuấn, mặc dù có cải thiện sống còn ở bệnh nhân ung thư phổi, nhưng nguy cơ tái phát vẫn cao và thiếu các liệu pháp củng cố hiệu quả và nhất quán. Do vậy đặt ra nhu cầu cấp thiết về những tiếp cận mới nhằm kéo dài thời gian sống không bệnh và hướng tới mục tiêu kiểm soát bệnh triệt để. Trong bối cảnh đó, các liệu pháp toàn thân hiện đại - bao gồm liệu pháp nhắm trúng đích ở nhóm có đột biến EGFR và liệu pháp miễn dịch đang dịch chuyển ngày một gần hơn đến các giai đoạn sớm hơn của bệnh, và tiến đến thay đổi chiến lược điều trị từ "điều trị kéo dài sống còn" đến "hiện thực hóa mục tiêu triệt căn".
Trong chương trình của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) năm 2025, bác sĩ Lu Xiao (Phó trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện số 2 Đại học Y Chiết Giang) cảnh báo miếng bọt biển rửa bát là nơi trú ngụ của vô số mầm bệnh. Cấu trúc nhiều lỗ rỗng giúp chúng dễ tích tụ thức ăn thừa và hơi ẩm. Người nội trợ thường dùng chung một miếng bọt biển lau thớt thái thịt sống, chảo dầu mỡ và bát đĩa, vô tình tạo môi trường lý tưởng cho vi sinh vật sinh sôi.
Tương tự, năm 2024, kỹ thuật viên trưởng Guo Wei (Bệnh viện Trung Sơn, Đại học Phục Đán) nhấn mạnh việc dùng một chiếc khăn cho nhiều mục đích như lau bàn, bếp và bát đĩa dễ gây nhiễm khuẩn chéo. Khăn tích tụ cặn canxi, dầu mỡ lâu ngày làm xơ cứng sợi vải và sinh ra hợp chất hydro sulfide bốc mùi hôi. Nhà nghiên cứu khuyên các gia đình phân loại khăn theo mục đích, giặt sạch, phơi khô sau khi dùng, luộc trong nước sôi để sát khuẩn và thay mới mỗi tháng.
Bên cạnh dụng cụ vệ sinh, thói quen bảo quản thức ăn cũng tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng. Bác sĩ Xiong Zhujuan (khoa Dinh dưỡng Lâm sàng, Bệnh viện Ung thư Tứ Xuyên) chỉ ra sai lầm khi người dân cắm điện nồi cơm liên tục để giữ ấm thực phẩm. Khi người dùng để thức ăn trong nồi quá 4 giờ, vi khuẩn sẽ bùng phát và sản sinh chất gây ung thư. Chế độ giữ ấm thường duy trì ở mức 60-70 độ C. Tuy nhiên, nhiệt độ bề mặt thức ăn tiếp xúc với không khí dễ giảm xuống dưới 60 độ C, rơi vào "vùng nguy hiểm" theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Lúc này, các tác nhân gây bệnh như tụ cầu vàng hay salmonella nhân đôi số lượng sau mỗi 20 phút.
Đáng lo ngại hơn, vi khuẩn chuyển hóa nitrat tự nhiên trong rau xanh thành nitrit. Khi vào dạ dày, nitrit kết hợp với sản phẩm phân hủy protein tạo thành nitrosamine, tác nhân nhóm 1 gây ung thư gan, dạ dày và thực quản. Bác sĩ Xiong lưu ý mọi người ăn hết thực phẩm trong vòng 4 giờ sau khi nấu hoặc cất ngay vào tủ lạnh.
Các vật dụng bằng tre, gỗ như đũa và thớt cũng là mầm mống gây bệnh nếu người dùng bỏ qua khâu thay mới định kỳ. Chuyên gia Han Hongwei (Trung tâm Đánh giá Rủi ro An toàn Thực phẩm Quốc gia Trung Quốc) cảnh báo đũa tre, gỗ ẩm ướt dễ sinh nấm mốc và sinh ra aflatoxin, loại độc tố cực mạnh gây ung thư gan. Đũa không khử trùng đúng cách còn chứa E. coli và tụ cầu vàng gây tiêu chảy, viêm dạ dày ruột cấp tính. Ông đề xuất người dân đổi đũa 3-6 tháng một lần.
Cùng quan điểm, chuyên gia dinh dưỡng Wang Lu cho biết thớt gỗ dùng lâu ngày xuất hiện nhiều vết xước, tạo khe hở cho bụi bẩn trú ngụ. Việc thái chung đồ sống và chín trên một chiếc thớt xước khiến E. coli, salmonella từ thịt sống lây lan sang thức ăn khác, gây ngộ độc. Mỗi gia đình nên dùng hai thớt riêng biệt và vứt bỏ ngay khi thớt mốc, nứt nẻ hoặc ra mùn gỗ.
Cuối cùng, dụng cụ nấu ăn trực tiếp như chảo chống dính cũng mang lại rủi ro khi xuống cấp. Nghiên cứu công bố năm 2022 trên tạp chí Science of the Total Environment tiết lộ chảo trầy xước giải phóng hàng triệu hạt nhựa vi sinh vào thức ăn. Nhà sản xuất thường phủ Teflon (polytetrafluoroethylene) thuộc nhóm "hóa chất vĩnh cửu" PFAS lên bề mặt chảo.
Khi ma sát với vật cứng, lớp màng này mài mòn tạo ra hạt nhựa siêu nhỏ (dưới 5 mm đến 1 micrometer), đi vào cơ thể người qua đường ăn uống và gần như không thể đào thải. Các nhà khoa học nhắc nhở người tiêu dùng ngừng sử dụng ngay chảo chống dính trầy xước và mua sản phẩm mới thay thế.
PGS.TS.BS Nguyễn Thị Kim Liên, Trưởng khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, số lượng người trẻ đến khám vì đau lưng đang gia tăng rõ rệt trong những năm gần đây.
Mới đây, khoa tiếp nhận bệnh nhân nam làm công việc IT, thường xuyên ngồi văn phòng 8-10 giờ mỗi ngày. Những ngày gần đây, anh liên tục bị đau vùng thắt lưng, cơn đau lan xuống chân khiến sinh hoạt khó khăn.
Theo lời kể, người đàn ông này luôn trong tình trạng lưng cứng đờ, khó cúi gập hay xoay người. Lo sợ bị thoát vị đĩa đệm, anh đến bệnh viện kiểm tra. Kết quả thăm khám cho thấy bệnh nhân bị thoái hóa cột sống thắt lưng, đồng thời mất đáng kể đường cong sinh lý của cột sống dù chưa đến 40 tuổi.
“Bình thường cột sống thắt lưng có độ cong sinh lý tự nhiên. Tuy nhiên, ở bệnh nhân này, phần lưng gần như thẳng đứng như cây tre, một dấu hiệu của thoái hóa cột sống dù hiện vẫn ở mức độ nhẹ”, PGS Liên cho hay.
Nam giới 30-40 tuổi dễ gặp tình trạng đau lưng
Theo PGS Liên, nhiều người vẫn nghĩ phải lớn tuổi mới đau lưng, nhưng thực tế không ít bệnh nhân chưa đến 50 tuổi đã có dấu hiệu thoái hóa cột sống. Đáng chú ý, nhóm mắc nhiều nhất hiện nay là nam giới trong độ tuổi 30-40. Nguyên nhân chủ yếu đến từ lối sống ít vận động, ngồi lâu liên tục để làm việc, xem điện thoại, chơi game hoặc sử dụng máy tính nhiều giờ mà không thay đổi tư thế.
“Một trong những nguyên nhân gây đau lưng là người bệnh ít vận động, ít tập thể dục kèm theo thói quen ngồi lì một chỗ trong thời gian dài. Đây là tình trạng rất phổ biến ở nam giới trẻ hiện nay”, chuyên gia nhận định.
Ngoài việc dùng thuốc, điều quan trọng trong điều trị đau lưng là tập luyện đúng cách nhằm cân bằng nhóm cơ lưng và cơ bụng. Người bệnh cần được hướng dẫn các bài tập phù hợp với cột sống, thắt lưng dưới sự hỗ trợ của chuyên gia phục hồi chức năng và vật lý trị liệu.
Bên cạnh đó, nhiều người làm việc trong môi trường kín, ít tiếp xúc ánh nắng nên thiếu vitamin D, yếu tố quan trọng đối với sức khỏe xương khớp.
Những dấu hiệu đau lưng không nên chủ quan
Theo PGS Liên, một trong những yếu tố quan trọng khi đánh giá đau lưng là phân biệt đau cơ học và đau không cơ học. Đau cơ học thường tăng khi vận động, giảm khi nghỉ ngơi và liên quan rõ rệt đến tư thế. Trong khi đó, đau không cơ học thường kéo dài dai dẳng, không phụ thuộc vận động, thậm chí tăng về đêm và có thể đi kèm các triệu chứng toàn thân.
“Có những dấu hiệu cảnh báo người bệnh tuyệt đối không nên bỏ qua”, PGS Liên nhấn mạnh.
Cụ thể, nếu đau lưng kéo dài trên 2- 4 tuần dù đã nghỉ ngơi và thay đổi sinh hoạt hoặc cơn đau tái phát nhiều lần với xu hướng nặng dần, người bệnh cần đi khám sớm. Đặc biệt, các cơn đau không liên quan tư thế, đau ngay cả khi nằm nghỉ hoặc đau tăng về đêm là những dấu hiệu bất thường cần được đánh giá kỹ.
Ngoài ra, đau lưng kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài, mệt mỏi, chán ăn có thể liên quan đến các bệnh lý toàn thân, trong đó có nguy cơ ung thư.
Những dấu hiệu thần kinh như tê yếu chân, đi lại khó khăn, mất thăng bằng hoặc rối loạn tiểu tiện cũng là tình trạng nguy hiểm vì có thể liên quan đến chèn ép thần kinh.
Theo chuyên gia, nếu đau lưng đi kèm tiểu buốt, tiểu máu hoặc rối loạn kinh nguyệt, cần nghĩ đến nguyên nhân từ hệ tiết niệu hoặc phụ khoa, bởi khi đó đau lưng chỉ là biểu hiện thứ phát.
“Đau lưng là một triệu chứng, chứ không phải một chẩn đoán. Điều trị hiệu quả phải dựa trên việc xác định đúng nguyên nhân thay vì chỉ tập trung giảm đau”, PGS Liên khuyến cáo.
Chuyên gia cho rằng, trong nhiều trường hợp, việc điều chỉnh lối sống, tăng cường vận động và phục hồi chức năng đúng cách có thể cải thiện đáng kể tình trạng bệnh. Tuy nhiên, khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần thăm khám sớm để tránh những biến chứng đáng tiếc.
