Trung tâm Trẻ em và Phát triển (CCD) thuộc Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam mới đây đã có báo cáo tổng kết giai đoạn 2021-2025 của Chương trình giáo dục giới tính TEENYEEU.
“Làm sao để bố mẹ hiểu con hơn?”, “Tại sao nhiều người vẫn xem tình dục là điều xấu?”, “Làm thế nào để kiểm soát cảm xúc?”, “Làm sao biết mình thuộc giới tính nào?”… Đó không phải những dòng tìm kiếm vô danh trên mạng, mà là các câu hỏi thật của học sinh THCS, THPT được ghi nhận trong quá trình khảo sát của chương trình giáo dục giới tính TEENYEEU.
Phía sau những câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy là khoảng trống lớn về kiến thức, sự đồng hành và môi trường an toàn mà nhiều đứa trẻ đang phải tự mình xoay xở trong giai đoạn dậy thì.
Đi qua nhiều tỉnh thành từ Hà Nội, Đà Nẵng đến TP.HCM và Quảng Trị…, chương trình giáo dục giới tính TEENYEEU do CCD triển khai đã phác thảo một bức tranh thực trạng với nhiều mảng màu suy ngẫm về giáo dục giới tính.
Hàng trăm câu hỏi học sinh gửi về TEENYEEU khiến không ít phụ huynh, giáo viên giật mình: “Bao nhiêu tuổi thì nên yêu?”, “Nếu bị bố mẹ cấm yêu phải làm sao?”, “Làm thế nào để kiểm soát cảm xúc?”, “Cách phòng tránh bạo lực tình dục?”… Điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở việc trẻ đặt câu hỏi về giới tính, mà ở chỗ các em đang ngày càng thiếu người để chia sẻ và dẫn dắt đúng cách.
Khảo sát của TEENYEEU tại thành phố Đà Nẵng mới đây cho thấy, phần lớn học sinh ngại ngùng, sợ bị la mắng nên không dám trò chuyện với cha mẹ về giới tính dù rất muốn được lắng nghe. Có đến hơn 59% học sinh cho biết đã tiếp cận thông tin về giới và tính dục qua Facebook, TikTok, YouTube…
Ở chiều ngược lại, hơn 64% phụ huynh Đà Nẵng thừa nhận muốn tìm hiểu thêm về giáo dục giới tính để đồng hành cùng con. Tuy nhiên, nhiều người vẫn mang tâm lý e ngại, sợ “vẽ đường cho hươu chạy”, sợ nói sai hoặc làm trẻ mất đi sự hồn nhiên.
Không chỉ gia đình, nhà trường cũng gặp nhiều lúng túng. Khoảng một nửa giáo viên tham gia khảo sát cho biết thiếu kinh nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm về giáo dục giới tính; gần 40% chưa biết cách lồng ghép nội dung vào bài giảng và gần 32% thiếu kỹ năng tư vấn cho học sinh, phụ huynh khi xảy ra tình huống thực tế.
“Một quan niệm phổ biến rất dễ gây hiểu lầm là giáo dục giới tính đồng nghĩa với việc “nói với trẻ về quan hệ tình dục. Chính điều này khiến nhiều bố mẹ e ngại, chọn cách né tránh hoặc nói chung chung mà bỏ qua vai trò then chốt: phải là người thầy đầu tiên cho con về giáo dục giới tính. Tại trường học, vì chưa phải là môn học chính thức nên giáo dục giới tính thường được lồng ghép vào các môn khác, dẫn đến thiếu tính hệ thống và chưa thật sự chạm tới những vấn đề cốt lõi”, bà Vũ Phương Thảo, Giám đốc miền Trung chương trình TEENYEEU, chia sẻ.
Trong khi đó, giáo dục giới tính toàn diện còn bao gồm kiến thức về cơ thể, cảm xúc, ranh giới cá nhân, sự tôn trọng và kỹ năng tự bảo vệ bản thân.
Bà Thảo cho rằng, khi gia đình và nhà trường thiếu đối thoại, mạng xã hội sẽ trở thành “người thầy” thay thế của trẻ. Những thiếu hụt trong giáo dục giới tính không chỉ khiến trẻ thiếu kiến thức mà còn làm gia tăng nguy cơ bị xâm hại tình dục.
Mới đây, tại thành phố Đà Nẵng, cơ quan chức năng phát hiện trường hợp bé gái chưa đủ 13 tuổi mang thai. Qua điều tra, công an xác định em quen biết và nảy sinh tình cảm với nhiều nam thanh niên thông qua mạng xã hội Facebook. Dù các mối quan hệ được cho là “tự nguyện”, cơ quan công an xác định các bị can liên quan phạm tội “Hiếp dâm người dưới 16 tuổi”.
“Vụ việc đau lòng này đã không còn là một hiện tượng cá biệt, mà phản ánh đúng thực trạng đáng báo động về xu hướng “trẻ hóa” độ tuổi quan hệ tình dục hiện nay theo các số liệu khảo sát của WHO và Bộ Y tế công bố. Học sinh không thiếu thông tin về giới tính nhưng lại rất thiếu người hướng dẫn đúng, và đó mới là rủi ro lớn nhất của giáo dục hiện nay. Câu hỏi đặt ra là: chúng ta đã dạy trẻ những gì?”, bà Vũ Phương Thảo nói.
Theo báo cáo tổng kết giai đoạn 2021 – 2025 của TEENYEEU do Trung tâm Trẻ em và phát triển công bố từ các khảo sát trên toàn quốc, gần 50% học sinh cảm thấy khó nói chuyện về giới tính với cha mẹ. Tương tự, gần một nửa phụ huynh cũng không biết nên bắt đầu câu chuyện với con như thế nào.
Sự im lặng từ cả 2 phía vô tình tạo nên “vùng trống” thông tin ngay trong gia đình. Khi đó, trẻ dễ tìm đến mạng xã hội hoặc bạn bè để giải đáp thắc mắc, trong khi đây lại là những nguồn tiềm ẩn nhiều nội dung sai lệch và nguy cơ bị xâm hại. Khảo sát cũng cho thấy học sinh không dừng lại ở việc quan tâm đến thay đổi sinh học tuổi dậy thì mà còn muốn được giải đáp về cảm xúc, tình yêu, ranh giới cá nhân và kỹ năng xây dựng các mối quan hệ an toàn.
Một nữ sinh lớp 8 tại thành phố Đà Nẵng từng đặt câu hỏi với TEENYEEU: “Giới tính có phải là điều cố định không? Ngoài nam và nữ còn có những bản dạng giới nào?”. Theo các chuyên gia, đó không đơn thuần là sự tò mò, mà là nhu cầu được lắng nghe và thấu hiểu.
Sau 5 năm triển khai, TEENYEEU là một trong những đơn vị tiên phong xây dựng hệ sinh thái giáo dục giới tính toàn diện đầu tiên tại Việt Nam, dựa trên hướng dẫn của WHO, UNESCO, SIECUS và bám sát khung chương trình giáo dục giới tính, tình dục toàn diện của Bộ GD-ĐT.
Giai đoạn 2021 – 2025, chương trình đã phát triển hơn 320 sản phẩm truyền thông và giáo dục; xây dựng 25 bộ công cụ giáo dục dành cho giáo viên, phụ huynh và học sinh; đồng thời tiếp cận 155 trường học thông qua các khóa đào tạo giáo viên. Bàn triển lãm là sáng kiến độc đáo, nơi hàng trăm học liệu giáo dục giới tính có thể được trưng bày để học sinh có thể tiếp cận một cách trực quan sinh động.
Từ các hoạt động trực tiếp, TEENYEEU đã phát triển sang mô hình kết hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để gia tăng khả năng tiếp cận công bằng cho học sinh trên cả nước. Bà Phí Mai Chi, sáng lập dự án TEENYEEU, cho hay Chatbot AI và kho học liệu số là bước ngoặt để TEENYEEU mở rộng khả năng tiếp cận, không còn bị giới hạn bởi không gian địa lý.
“Chúng tôi mong muốn mỗi trẻ em đều có một người bạn đồng hành đáng tin cậy để giúp các em hiểu bản thân, biết tự bảo vệ mình và tôn trọng người khác”, bà Chi chia sẻ.
Trong giai đoạn tới, TEENYEEU dự kiến tiếp tục mở rộng các câu lạc bộ tại trường học ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM và nhiều địa phương khác, đồng thời chuyển giao các bộ công cụ giáo dục giới tính cho các sở giáo dục và trường học có nhu cầu.
Từ 14 giờ đến 15 giờ ngày 14.4, Báo Thanh Niên tổ chức chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến 2026 "Xét tuyển ĐH: Những điều cần lưu ý khi chọn ngành". Chương trình diễn ra đồng thời ở các kênh: thanhnien.vn, fanpage Facebook, kênh YouTube, TikTok Báo Thanh Niên.
Như Thanh Niên đã đưa, đến nay các trường THPT tại TP.HCM đã bước đầu thăm dò việc lựa chọn 2 môn thi tự chọn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Ghi nhận thống kê từ các trường cho thấy tỷ lệ học sinh chọn tiếng Anh và các môn khoa học tự nhiên, đặc biệt môn lý, vẫn chiếm đa số.
Theo kế hoạch, ngày 24.4, thí sinh bắt đầu đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026, thời gian kéo dài cho đến hết ngày 5.5. Trước đó, Bộ GD-ĐT sẽ tổ chức cho học sinh lớp 12 thử đăng ký dự thi trực tuyến trên Hệ thống quản lý thi từ ngày 17.4 đến hết ngày 21.4. Theo quy định, ngoài 2 môn bắt buộc (văn và toán), thí sinh lựa chọn 2 trong số các môn còn lại mình theo học THPT để dự thi.
Việc chọn môn thi tốt nghiệp THPT 2026 nên dựa vào tiêu chí nào? Khi thực hiện đăng ký, thí sinh cần lưu ý gì để tăng cơ hội trúng tuyển ngành/trường yêu thích? Vì sao việc đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT lại liên quan mật thiết đến việc chọn ngành xét tuyển? Vai trò quan trọng của kết quả thi tốt nghiệp THPT trong xét tuyển năm nay? Cơ hội và điều kiện dành cho thí sinh khi tham gia xét tuyển bằng các phương thức không sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT vào trường năm nay?
Các thông tin này tiếp tục được phân tích trong PHẦN 2 chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề "Xét tuyển ĐH: Những điều cần lưu ý khi chọn ngành".
Chương trình diễn ra từ 14-15 giờ, gồm các chuyên gia:
Trước đó, từ tháng 1 đến tháng 3-2026, Tuổi Trẻ Online đã có nhiều bài viết phản ánh về việc nhiều giáo viên Trường THPT Tô Hiến Thành liên quan đến sửa điểm của học sinh tại kỳ thi học kỳ I, năm học 2025-2026.
Sau đó, ban giám hiệu Trường THPT Tô Hiến Thành đã kiểm tra nội dung báo chí nêu, báo cáo Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa.
Theo báo cáo của Trường THPT Tô Hiến Thành, việc báo chí phản ánh liên quan đến giáo viên sửa điểm của học sinh là có cơ sở, đúng sự thật.
Để giải quyết dứt điểm vụ việc tại Trường THPT Tô Hiến Thành, ngày 13-5, Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa đã yêu cầu ban giám hiệu trường này kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân vi phạm.
Theo đó, đối chiếu Luật Nhà giáo năm 2025, các nghị định của Chính phủ và các quy định khác liên quan để căn cứ, xem xét xử lý vi phạm của cán bộ, giáo viên đảm bảo khách quan, công bằng, đúng pháp luật.
Thực hiện chỉ đạo của Sở Giáo dục và Đào tạo, Trường THPT Tô Hiến Thành vừa tổ chức họp ban chấp hành Đảng bộ, xem xét xử lý trách nhiệm đối với cán bộ, giáo viên, đưa ra hướng xử lý và biện pháp khắc phục.
Theo đó, đối với hiệu trưởng (ông Nguyễn Tài Quyển - P.V), với vai trò là người đứng đầu nhà trường trong công tác quản lý đã để xảy sự việc sửa điểm không đúng quy trình. Cá nhân hiệu trưởng đã nghiêm túc kiểm điểm, nhận trách nhiệm liên đới trong công tác quản lý chỉ đạo.
Đối với ông Nguyễn Xuân Tài - Phó hiệu trưởng nhà trường phụ trách chuyên môn, theo mức độ liên quan, cá nhân đã nhận khuyết điểm và tự nhận hình thức kỷ luật khiển trách trong hội nghị kiểm điểm.
Đối với bà Hà Thị Anh Đào - Phó hiệu trưởng nhà trường đã trách nhiệm và rút kinh nghiệp sâu sắc trong công tác phối hợp quản lý điều hành.
Đối với giáo viên có liên quan, hội đồng kỷ luật đã đưa 8 giáo viên có từ 5 điểm sai sót trở lên, nhưng không chủ động rà soát để sớm chỉnh sửa vào diện xem xét kỷ luật.
Hội đồng kỷ luật thống nhất bằng bỏ phiếu kín, với kết quả: xử lý kỷ luật với hình thức khiển trách 3 giáo viên/8 giáo viên diện xem xét.
Các trường hợp còn lại không kỷ luật, mà căn cứ vào mức độ của từng giáo viên sẽ đề nghị hội đồng thi đua nhà trường đánh giá xếp loại năm học 2025 - 2026 (trong đó có không hoàn thành nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ), hoặc trừ điểm thi đua, nhắc nhở rút kinh nghiệm.
Sự thiếu hụt trầm trọng nhân lực ngành điều dưỡng đặt ra yêu cầu cấp bách về việc thu hút tuyển sinh và đào tạo người học trong các trường ĐH và CĐ.
Chia sẻ về vấn đề này, tiến sĩ Vương Ánh Dương, Phó cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế, cho biết VN hiện chỉ có khoảng 14-15 điều dưỡng/1 vạn dân trong khi Nghị quyết 20 của Ban Chấp hành T.Ư năm 2017 đặt ra mục tiêu đến năm 2025 phải có 25 điều dưỡng/1 vạn dân và năm 2030 là 33 điều dưỡng/1 vạn dân.
"Tỷ lệ này đang thuộc nhóm thấp của ASEAN. Thái Lan có khoảng 20-25 điều dưỡng/1 vạn dân, Malaysia khoảng 30-35, Singapore trên 70; các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế OECD trung bình từ 80-120. Chúng ta đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt điều dưỡng cả về số lượng, cơ cấu và chất lượng chuyên môn so với yêu cầu thực tế và so với mặt bằng chung của khu vực cũng như thế giới", tiến sĩ Dương nhận định.
Theo khảo sát của Cục Quản lý khám chữa bệnh, trong cùng một ca trực, trung bình một điều dưỡng tại khoa hồi sức tích cực phải chăm sóc từ 3-4 bệnh nhân.
"Khi số lượng điều dưỡng không đủ, người bệnh không được theo dõi và chăm sóc toàn diện, liên tục. Tại nhiều khoa lâm sàng, đặc biệt là hồi sức tích cực, một tỷ lệ lớn bệnh viện (BV) vẫn phải huy động người nhà người bệnh tham gia hỗ trợ chăm sóc thường ngày", ông Dương cho hay.
Hiện nay, VN có trên 100 cơ sở tham gia đào tạo điều dưỡng, tuy nhiên không phải trường nào cũng tuyển được đủ chỉ tiêu hằng năm. Năm 2025, hàng loạt trường phải tuyển bổ sung ngành điều dưỡng như Trường ĐH Y Dược (ĐH Huế, 65 chỉ tiêu), Trường ĐH Y Dược Thái Bình (86 chỉ tiêu), Trường ĐH Y Dược Hải Phòng (60 chỉ tiêu)… Trường ĐH Tây Nguyên tuyển 34 chỉ tiêu ngành điều dưỡng ở phương thức xét điểm thi tốt nghiệp thì không có thí sinh (TS) nào nhập học, tổng chỉ tiêu của các phương thức là 48 thì có khoảng 41 TS nhập học.
Các cơ sở đào tạo như ĐH Phenikaa, ĐH Duy Tân, các trường ĐH Văn Lang, Quốc tế Hồng Bàng, Nguyễn Tất Thành, Tân Tạo... đều phải tuyển bổ sung ngành này.
Ở bậc CĐ, số lượng người học ngành điều dưỡng cũng giảm nhiều so với những năm trước. Tiến sĩ Lê Lâm, Hiệu trưởng Trường CĐ Đại Việt Sài Gòn, cho biết: "Cách đây khoảng chục năm, TS đăng ký ngành này rất đông. Thời điểm hiện tại, nhu cầu nhân lực cần nhiều do hệ thống BV tư phát triển, BV công nâng cấp mở rộng, nhưng tại trường, người học điều dưỡng giảm từ 50-70%".
Trong một nghiên cứu của giảng viên Phạm Dương Thanh Tâm và Nguyễn Thị Thảo Ngọc, Khoa Điều dưỡng - Kỹ thuật y học Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch, hầu hết sinh viên các ngành điều dưỡng, dược và y khoa được phỏng vấn đều cho rằng nghề điều dưỡng vất vả và áp lực nhất trong hệ thống y tế.
"Định kiến về ngành điều dưỡng còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các yếu tố gia đình, truyền thông và môi trường. Sinh viên cả 3 ngành trên đều nhận định ngành điều dưỡng thiếu vai trò lãnh đạo và cơ hội thăng tiến trong bộ máy quản lý. Hình ảnh người điều dưỡng bị lu mờ, ít được ghi nhận những đóng góp. Các gia đình có xu hướng thiên vị các ngành y đa khoa, dược hơn là điều dưỡng", nhóm nghiên cứu chia sẻ.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Phương Uyên, Phó khoa Điều dưỡng - Hộ sinh Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng, nêu sự thiếu hụt điều dưỡng tại VN đến từ nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, chế độ đãi ngộ và mức lương chưa tương xứng khi lương khởi điểm của một điều dưỡng mới ra trường tại các BV công lập hiện nay còn thấp.
"Thứ hai là áp lực công việc. Vì thiếu nguồn điều dưỡng nên một số điều dưỡng phải chăm sóc số lượng bệnh nhân nhiều hơn so với tiêu chuẩn khuyến cáo. Bên cạnh đó là áp lực từ người nhà bệnh nhân cùng với trực đêm dẫn đến dễ kiệt sức. Vị thế xã hội chưa được nhìn nhận đúng khi trong tâm thức của nhiều người dân, bác sĩ là người ra y lệnh, còn điều dưỡng chỉ là người làm theo", tiến sĩ Uyên nhận định.
Tuy nhiên, theo tiến sĩ Uyên, hiện nay có 2 nhóm TS nhận thức theo 2 hướng. Một là e ngại vì vẫn còn định kiến, coi điều dưỡng là công việc phục vụ, vất vả, trực đêm hôm nhưng thu nhập không tương xứng. Do đó, tỷ lệ TS chọn ngành điều dưỡng có xu hướng sụt giảm. Nhiều trường gặp khó khăn trong việc tuyển sinh đủ chỉ tiêu.
"Trong khi đó, nhóm còn lại vẫn yêu ngành do được xã hội trọng dụng và dễ kiếm việc làm do cầu cao, đặc biệt cơ hội chuyển dịch lao động quốc tế. Các em có thể tới các thị trường lớn như Đức, Nhật Bản, Canada, Úc, Đài Loan với nhiều chương trình học bổng, tuyển dụng với mức lương rất cao và cơ hội định cư rõ ràng", tiến sĩ Uyên thông tin.
Tiến sĩ Lưu Nguyễn Đức Hạnh, Phó khoa Điều dưỡng Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, cũng cho hay bên cạnh nhóm TS e ngại thì vẫn có nhiều bạn trẻ nhận thấy điều dưỡng là công việc có tính ổn định cao, nhu cầu xã hội lớn và vị thế của người điều dưỡng trong hệ thống y tế hiện đại đã được nâng tầm, không còn đơn thuần là người hỗ trợ mà là một cộng sự quan trọng trong quá trình chăm sóc người bệnh.
Để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực và giữ chân sinh viên với nghề, tiến sĩ Đức Hạnh nêu: "Chương trình học của các trường phải bám sát thực tế, chú trọng kỹ năng lâm sàng. Giảng viên giàu kinh nghiệm và tâm huyết để truyền lửa nghề cho sinh viên. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị đào tạo và cơ sở thực tập. Khi sinh viên nhìn thấy cơ hội việc làm rộng mở, thu nhập ổn định và môi trường làm việc chuyên nghiệp ngay sau khi tốt nghiệp, các em sẽ tự tin theo đuổi nghề".
Trong khi đó, tiến sĩ Nguyễn Thị Anh, Phó khoa Điều dưỡng - Hộ sinh Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng, cho rằng Bộ Y tế và các cơ quan ban ngành cần ban hành chính sách tăng lương cơ bản, tăng phụ cấp ưu đãi nghề, đặc biệt là phụ cấp trực đêm, phụ cấp độc hại riêng cho khối điều dưỡng để họ yên tâm sống được với nghề.
"Phải đẩy mạnh truyền thông để xã hội hiểu rằng điều dưỡng là một ngành khoa học chăm sóc độc lập, phối hợp bình đẳng với bác sĩ chứ không phải nghề phụ thuộc. Môi trường làm việc cũng nên được cải thiện, giảm tải thủ tục hành chính bằng cách ứng dụng công nghệ thông tin để họ có nhiều thời gian tập trung vào chuyên môn chăm sóc người bệnh, giảm áp lực tâm lý", tiến sĩ Ánh chia sẻ thêm.
Theo tiến sĩ Ánh, nhà nước cũng có thể cân nhắc áp dụng chính sách miễn giảm học phí hoặc cấp học bổng cho sinh viên theo học ngành điều dưỡng nhằm thu hút học sinh nộp hồ sơ.
