Từ mùa thu năm 2024 đến tháng 11/2025, quân đội Nga đã tiến hành hơn 30 cuộc tấn công phối hợp quy mô lớn nhằm vào cơ sở hạ tầng đường sắt Ukraine. Các mục tiêu chính bao gồm:
Trạm biến áp: Cung cấp điện cho đầu máy điện, đây là mục tiêu “phẫu thuật nội soi” gây mất điện trên hàng chục km đường ray. Máy biến áp 25 kilovolt là mặt hàng độc nhất, sản xuất mất hàng tháng và chủ yếu từ châu Âu.
Ga giao nhau và bãi tập kết: Shepetivka, Kozyatyn, Hrechany, Znamenka, Lozovaya, Kupyansk và Zdolbuniv. Tấn công vào đây không chỉ gián đoạn dịch vụ mà còn ảnh hưởng đến khả năng phân phối lại luồng hàng hóa và định tuyến lại các chuyến tàu.
Kho bảo dưỡng: Nơi đặt và bảo trì đầu máy và đoàn tàu tự hành. Việc phá hủy kho bảo dưỡng làm tê liệt toa xe, việc khôi phục còn khó khăn hơn sửa chữa máy biến áp.
Nga sử dụng đa dạng vũ khí, từ tên lửa hành trình Kalibr, Kh-101, Iskander-K cho các mục tiêu kiên cố và xa, đến UAV Geran-2/3 để bao phủ các mục tiêu khu vực và trạm biến áp. Điều này cho thấy một kế hoạch tấn công bài bản, có chọn lọc.
Bí quyết giúp hệ thống đường sắt Ukraine không sụp đổ
Hệ thống đường sắt Ukraine, dài khoảng 22.000km, được các kỹ sư Liên Xô thiết kế từ những năm 1950-1970 với mục đích đối phó với chiến tranh. Các nguyên tắc thiết kế bao gồm:
Thứ nhất, mật độ đường ray cao: Ở các khu vực phía tây và trung tâm.
Thứ hai, nhiều tuyến chính dự phòng: Đảm bảo giao thông không bị gián đoạn khi một tuyến bị hư hại.
Thứ ba, tuyến đường vòng quanh các đầu mối quan trọng: Chuyển hướng giao thông khi một nút giao bị vô hiệu hóa.
Thứ tư, trạm điện phân tán và đi ngầm: Giảm thiểu thiệt hại khi bị tấn công.
Khoảng 47% mạng lưới đường sắt Ukraine đã được điện khí hóa, nhưng vẫn còn một lượng lớn đầu máy diesel sẵn sàng thay thế khi hệ thống cung cấp điện bị hỏng. Tính dự phòng này cho phép mạng lưới tiếp tục hoạt động ngay cả trong kịch bản thảm khốc nhất, như việc đối phương sử dụng vũ khí hạt nhân.
Phía Ukraine thừa nhận thiệt hại đáng kể, với hàng trăm cơ sở hạ tầng đường sắt bị hư hại và hàng chục trạm biến áp cần thay thế. Một số tuyến đường phải tạm thời chuyển sang sử dụng đầu máy diesel, dẫn đến giảm công suất và tăng tiêu thụ nhiên liệu. Sự thiếu hụt máy biến áp công suất lớn là một điểm nghẽn, do thời gian sản xuất kéo dài.
Tuy nhiên, các đội sửa chữa Ukraine đã làm việc hiệu quả. Hư hỏng đường ray và đường dây điện được khắc phục trong vài giờ hoặc vài ngày. Trạm biến áp được sửa chữa trong vài ngày hoặc vài tuần, tùy thuộc vào sự sẵn có của thiết bị dự phòng và nguồn cung từ EU.
Các tuyến đường chính vẫn hoạt động, giao thông vận tải hàng hóa và hành khách tiếp tục. Những huyết mạch vận chuyển hàng xuất khẩu và nhập khẩu của Ukraine qua biên giới phía tây vẫn hoạt động bình thường.
Chiến dịch tấn công đường sắt của Nga được đánh giá là một hoạt động quy mô lớn, có phương pháp và kỹ thuật hoàn thiện. Tuy nhiên, hệ thống đường sắt Ukraine, được thừa hưởng từ trường phái kỹ thuật Xô Viết, đang trụ vững nhờ khả năng phục hồi vốn có, các dịch vụ sửa chữa được tổ chức tốt và sự hỗ trợ từ bên ngoài.
Điều này một lần nữa chứng minh rằng các tính toán kỹ thuật đã tồn tại lâu hơn cả quốc gia đã tạo ra chúng, và khả năng phục hồi là yếu tố then chốt trong chiến tranh hiện đại.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 14-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai chỉ trích cuộc không kích trước đó vài giờ của Israel nhắm vào thủ đô Beirut của Lebanon.
Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết cuộc tấn công vào Beirut sáng cùng ngày "lẽ ra không nên xảy ra", nhất là vào thời điểm Mỹ "đang rất gần một thỏa thuận hòa bình với Iran".
Tổng thống Mỹ thừa nhận Israel có quyền tự vệ trước các mối đe dọa, song cho rằng vụ việc mà Israel đáp trả là "rất nhỏ và vô nghĩa" nên "không được phép làm gián đoạn tiến trình quan trọng này".
Israel khẳng định cuộc không kích vùng ngoại ô phía nam Beirut sáng 14-6 nhằm trả đũa việc 3 máy bay không người lái (drone) của lực lượng Hezbollah đánh trúng một địa điểm phía bắc Israel, dù vụ việc không để lại hậu quả nào.
Nhà lãnh đạo Mỹ kêu gọi các bên kiềm chế: "Chúng ta đang rất gần một thỏa thuận sẽ mang lại hòa bình cho khu vực, bao gồm cả Lebanon. Tất cả các bên nên dừng tay".
Ông nhấn mạnh Israel "không được tấn công thêm ở bất kỳ đâu tại Lebanon", đồng thời "bất kỳ bên nào khác, kể cả Hezbollah, cũng không được tấn công Israel".
"Đây có thể là khởi đầu cho một nền hòa bình lâu dài và tươi đẹp. Đừng để vuột mất!", ông Trump viết.
Nhiều tháng qua, ông Trump liên tục nhắc tới khả năng đạt thỏa thuận hòa bình với Iran. Ông khẳng định thỏa thuận sẽ "vĩnh viễn" chặn đứng khả năng Iran chế tạo vũ khí hạt nhân và lập tức mở lại eo biển Hormuz đang bị phong tỏa.
Trong những ngày gần đây, ông và Pakistan - nước trung gian chính giữa Mỹ và Iran - liên tục úp mở việc thỏa thuận khung giữa Washington và Tehran có thể được ký ngay trong ngày 14-6.
Tuy nhiên Tehran đến nay chưa xác nhận sẽ ký, chỉ thừa nhận có thể sẽ có thỏa thuận trong ít ngày tới.
Ngay sau cuộc tấn công ngày 14-6 của Israel, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán của nước này, đã lên tiếng chỉ trích cuộc tấn công của Israel cho thấy Mỹ thiếu quyết tâm hoặc khả năng để thực hiện những cam kết mình đưa ra.
Phát biểu trên X, ông Ghalibaf cho rằng hai bên sẽ không thể tiếp tục đi trên hướng đi hiện tại nếu các cam kết không được thực hiện đầy đủ.
Chuẩn tướng Mohammad Jafar Asadi, Phó tư lệnh cơ quan chỉ huy quân sự cao nhất của Iran, cũng lên tiếng cảnh báo việc Israel tấn công Beirut "chắc chắn sẽ không bị bỏ qua mà không có sự đáp trả".
Diễn biến lập tức làm dấy lên nguy cơ trả đũa. Quân đội Israel cho biết đang chuẩn bị đối phó khả năng bị "bắn về phía lãnh thổ Israel trong vài giờ tới", song không nêu cụ thể đòn tấn công có thể đến từ đâu.
Argentina bắt đầu gửi vật liệu di truyền của vi rút Andes (biến thể của vi rút Hanta) cùng thiết bị xét nghiệm tới Tây Ban Nha, Senegal, Nam Phi, Hà Lan và Anh trong nỗ lực hỗ trợ các nước truy vết. AP hôm qua dẫn thông báo của Bộ Y tế Argentina cho biết từ tháng 6.2025 đến ngày 5.5, nước này ghi nhận 101 ca nhiễm vi rút Hanta, tăng gấp đôi so với thời gian trước đó.
Con người thường nhiễm vi rút Hanta khi tiếp xúc với các loài gặm nhấm mang mầm bệnh, đặc biệt là chuột, trong khi khả năng lây từ người sang người rất hiếm gặp. Tuy nhiên, biến thể Andes được tìm thấy ở Nam Mỹ có thể gây ra hội chứng nghiêm trọng ở phổi với tỷ lệ tử vong cao.
Theo Bộ Y tế Argentina, gần 1/3 số ca mắc trong năm qua do biến thể này đã tử vong, và một số đợt bùng phát trước đây cho thấy đã xảy ra tình trạng lây nhiễm giữa người và người mắc chủng Andes.
Tờ The Guardian dẫn lời giới hữu trách xác nhận những hành khách mắc bệnh trên tàu MV Hondius dương tính với chủng vi rút Andes. Đến nay, 3 hành khách đã tử vong, một người đang được điều trị tích cực tại bệnh viện ở Nam Phi, và 3 bệnh nhân được sơ tán khỏi tàu hôm 6.5. Thêm một người đàn ông rời tàu trước đó cũng được xác nhận dương tính với vi rút tại Thụy Sĩ. Du thuyền rời Ushuaia (Argentina) hôm 1.4, còn ca tử vong đầu tiên xảy ra hôm 11.4 là một công dân Hà Lan 70 tuổi. Thi thể người này tiếp tục được để trên tàu cho đến khi du thuyền cập cảng đảo Saint Helena (lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh ở Nam Đại Tây Dương) gần 2 tuần sau.
Người vợ 69 tuổi của nạn nhân sau đó di chuyển bằng máy bay từ đảo Saint Helena đến Nam Phi. Hãng hàng không KLM (Hà Lan) hôm qua cho biết bà có mặt trong thời gian ngắn trên chuyến bay hôm 25.4 từ Saint Helena tới Johannesburg (Nam Phi) trong lúc xuất hiện triệu chứng bệnh. Người này được đưa xuống máy bay trước giờ khởi hành, và sau đó mua vé chuyến bay khác của Hãng Airlink (Nam Phi). Chuyến bay của Airlink có 82 hành khách và 6 thành viên phi hành đoàn. Đến sân bay Johannesburg, người bệnh ngã quỵ và tử vong tại bệnh viện hôm 26.4. Chính bà đã tiếp xúc với nữ tiếp viên hãng KLM vừa nhập viện ở Amsterdam, theo AFP hôm qua. Trước khi lên tàu MV Hondius, hai vợ chồng nói trên đi du lịch ở Argentina, Uruguay và Chile.
Lo ngại cũng gia tăng khi giới hữu trách Hà Lan phát hiện khoảng 40 hành khách hôm 23.4 đã rời tàu MV Hondius lên đảo Saint Helena, theo báo El País. Nhóm này đã quay về nước, trong đó có Mỹ.
Tờ The New York Times hôm qua đưa tin giới chức y tế tại ít nhất 3 tiểu bang của Mỹ, gồm Georgia, California và Arizona, đang theo dõi tình trạng sức khỏe những người này. Con tàu nói trên hiện hướng đến quần đảo Canary sau khi Tây Ban Nha đồng ý cho tàu cập cảng dù chính quyền quần đảo Canary tỏ ra lo ngại. Hiện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đang tiếp tục theo dõi sát sao các diễn biến.
Theo South China Morning Post ngày 12.5, nhà máy hiện sản xuất linh kiện cho các dòng tiêm kích tiên tiến nhất của Trung Quốc, trong đó có J-20 Mãnh Long - mẫu tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 được xem là đối trọng của Trung Quốc với F-22 Raptor của Mỹ.
"Nhà máy bóng tối" là mô hình sản xuất cần rất ít hoặc gần như không cần sự can thiệp trực tiếp của con người, qua đó giảm nhu cầu chiếu sáng, tiết kiệm năng lượng và hạ chi phí vận hành. Tại cơ sở này, các bộ phận khung của máy bay có thể được sản xuất trong điều kiện gần như tối hoàn toàn.
J-20 do Công ty máy bay Thành Đô thuộc Tập đoàn công nghiệp hàng không Trung Quốc phát triển. Mẫu máy bay này được tuyên bố sẵn sàng chiến đấu vào năm 2018 và bắt đầu được sản xuất hàng loạt hai năm sau đó.
Ông Song Ge, Giám đốc trung tâm sản xuất kỹ thuật số của nhà máy Thành Đô, cho biết J-20 có hàng nghìn linh kiện chuyên biệt. Trước đây, dây chuyền sản xuất cần 2 - 3 nhân viên làm việc theo ca để giám sát máy móc suốt ngày đêm. Hiện nay, các phương tiện tự động đảm nhiệm việc vận chuyển nguyên vật liệu, trong khi các máy móc có độ chính xác cao xử lý linh kiện.
Nhà máy cũng được trang bị hệ thống quét thông minh và robot có khả năng kiểm tra sản phẩm, sau đó nhanh chóng tạo báo cáo. Một thách thức lớn là hàng chục máy móc trong nhà máy vốn sử dụng các giao thức và ngôn ngữ phần mềm khác nhau, khiến việc tự động hóa toàn bộ dây chuyền gặp khó khăn.
Tuy nhiên, ông Song cho biết "giờ đây các thiết bị hiện đã có thể nói cùng một ngôn ngữ", được điều khiển từ xa và giao tiếp với nhau. Nhờ hệ thống mới, hiệu quả sản xuất tăng gần 150%, trong khi máy móc có thể hoạt động hết công suất hơn 21 giờ/ngày.
Mô hình này cũng giúp giảm hơn 80% số giờ lao động cần thiết để vận hành nhà máy, dù con người vẫn tham gia vào công đoạn lắp ráp cuối cùng của máy bay. Theo tờ Science and Technology Daily, nhà máy đang lên kế hoạch mở rộng ứng dụng các công nghệ như 5G, AI và bản sao số thời gian thực để tiếp tục nâng cao năng lực sản xuất.
Tiêm kích J-20 đã trải qua nhiều đợt nâng cấp kể từ khi ra mắt, trong đó có việc thay thế động cơ ban đầu do Nga sản xuất bằng động cơ nội địa mạnh hơn. Theo CCTV hồi tháng 1, dòng tiêm kích này dự kiến tiếp tục được nâng cấp với AI, hệ thống điện tử hàng không cải tiến, radar và động cơ mới.
Phiên bản 2 chỗ ngồi của J-20, được xem là tiêm kích tàng hình 2 chỗ đầu tiên trên thế giới, đã chính thức ra mắt năm 2024. Theo Viện Nghiên cứu quân sự hoàng gia Anh (RUSI), Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc có khoảng 300 chiếc J-20 đang hoạt động vào giữa năm ngoái, và con số này có thể tăng lên 1.000 chiếc vào năm 2030.
Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ đang cạnh tranh quyết liệt trong lĩnh vực tiêm kích thế hệ mới. Bắc Kinh được cho là đã bắt đầu thử nghiệm các mẫu J-36 và J-50 vào năm 2024, trong khi Washington đã trao cho Boeing hợp đồng phát triển mẫu F-47.
