Vài giờ trước khi Tổng thống Donald Trump phát biểu trước toàn quốc đêm 1/4, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian công bố trên tài khoản X bức thư ngỏ dài 4 trang gửi đến người dân Mỹ cùng “những người tiếp tục tìm kiếm sự thật và mong muốn cuộc sống tốt đẹp hơn”.
Sau phần mở đầu khẳng định Iran “không bao giờ lựa chọn con đường xâm lược, bành trướng, thực dân, thống trị” và không nuôi dưỡng lòng thù hận với các dân tộc khác, ông đặt câu hỏi liệu chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump có “thực sự nằm trong số các ưu tiên của chính phủ Mỹ hiện nay hay không”. “Chính xác thì cuộc chiến hiện nay mang lại lợi ích nào cho người Mỹ”, ông viết.
Ông thêm rằng liệu chiến dịch tập kích phá hủy trường học, cơ sở y tế hay “việc khoe khoang về chuyện ném bom để khiến một quốc gia trở về thời kỳ đồ đá” có mang lại lợi ích thực tế nào cho Mỹ, ngoài việc gây tổn hại thêm vị thế toàn cầu của Washington.
Thư ngỏ được Tổng thống Iran công bố khi cuộc chiến sắp bước sang tuần thứ 6. Trong hơn một tháng qua, các cuộc không kích dữ dội của Mỹ, Israel đã khiến nhiều lãnh đạo chủ chốt của Iran, trong đó có lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, cũng như khiến hơn 2.000 dân thường nước này thiệt mạng. Cuộc tấn công cũng khơi mào cho làn sóng đáp trả dữ dội của Tehran vào hàng loạt mục tiêu Israel và Mỹ trên khắp Trung Đông.
Thiệt hại từ cuộc chiến đang tăng lên mỗi ngày, đặc biệt là khi eo biển Hormuz đang bị bóp nghẹt và khiến giá năng lượng leo thang. Huyết mạch hàng hải này vốn là nơi vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Mỹ tuần trước thông qua trung gian Pakistan chuyển cho Iran đề xuất ngừng bắn 15 điểm, nhưng Tehran bác bỏ vì cho rằng nó “phi lý và quá đáng”. Các quan chức Iran cũng cho rằng nỗ lực ngoại giao của Mỹ “không đáng tin”, vì Washington từng phát động chiến dịch tấn công khi hai nước đang tiến hành đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran tại Geneva hồi giữa tháng 2.
Trước khi phát động cuộc tấn công Iran, ông Trump nói với phóng viên rằng ông “không hài lòng” với cách Tehran tiến hành đàm phán trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, trong bức thư, Tổng thống Iran chỉ trích việc Mỹ rời bàn đàm phán ở Geneva, khi hai bên đang thảo luận về thỏa thuận hạt nhân mới.
“Iran đã theo đuổi đàm phán, đạt được thỏa thuận và thực hiện đầy đủ mọi cam kết”, ông Pezeshkian viết. “Quyết định rút khỏi thỏa thuận đó, leo thang đối đầu và có hành động gây hấn giữa lúc đàm phán là những lựa chọn mang tính phá hoại của chính phủ Mỹ”.
Bên cạnh những lời chỉ trích, bức thư ngỏ dài khoảng 1.000 từ của Tổng thống Pezeshkian cũng chứa nhiều lời lẽ mang tính hòa giải và tái định hình hình ảnh quốc gia, theo Ruth Igielnik, nhà phân tích của NY Times.
“Hôm nay, thế giới đang đứng trước một ngã rẽ”, ông Pezeshkian viết trong thư. “Tiếp tục con đường đối đầu sẽ tốn kém và vô ích hơn bao giờ hết. Lựa chọn giữa đối đầu và hợp tác là hoàn toàn thực tế và quan trọng, kết quả của nó sẽ định hình tương lai cho nhiều thế hệ sau”.
Ông Pezeshkian cũng bác bỏ những mô tả về Tehran như một mối đe dọa. “Iran chưa bao giờ khơi mào một cuộc chiến. Tuy nhiên, Iran đã kiên quyết và dũng cảm đẩy lùi những kẻ tấn công mình”, ông nhấn mạnh.
Tổng thống Iran nhấn mạnh cuộc tấn công đáp trả của Iran nhằm vào các quốc gia láng giềng ở vùng Vịnh chỉ là “phản ứng có chừng mực dựa trên quyền tự vệ chính đáng”.
Tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu bức thư của ông Pezeshkian, người được cho là có lập trường tương đối ôn hòa ở Iran, có đại diện cho sự đồng thuận giữa các lãnh đạo hàng đầu của Iran hay không.
Trong hệ thống chính quyền Iran, vai trò và quyền hạn của Tổng thống bị chi phối bởi Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, người được bổ nhiệm hôm 8/3. Ông Khamenei là người đưa ra quyết định cuối cùng về mọi vấn đề quan trọng của quốc gia, như đàm phán với Washington hoặc các điều kiện để chấm dứt chiến tranh, theo các nhà phân tích.
Vai trò của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng trở nên nổi bật hơn trong xung đột. Các chỉ huy cấp cao của IRGC dường như cũng đã bắt đầu nắm quyền quyết định nhiều hơn, bao gồm Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, một cựu chỉ huy vệ binh và hiện có tiếng nói ngày càng lớn ở Iran.
Giới quan sát cho rằng bức thư có thể là phép thử dư luận hoặc một nỗ lực ngoại giao của Tổng thống Pezeshkian để vừa thể hiện sự cứng rắn của Iran, vừa tìm cách hạ nhiệt tình hình.
Việc một tổng thống Iran gửi thư ngỏ tới người dân Mỹ được coi là điều khá bất thường. Các nhà phân tích nhận định đây có thể là nỗ lực của Iran nhằm thuyết phục công chúng Mỹ tin rằng quyết định tiến hành cuộc chiến của Tổng thống Trump là sai lầm, từ đó gián tiếp thúc đẩy một lệnh ngừng bắn.
Trong bức thư, Tổng thống Iran cũng đặt câu hỏi liệu chính quyền ông Trump có bị Israel “thao túng” trong việc phát động cuộc chiến chống lại Iran hay không. Đây dường như là cách để ông Pezeshkian thuyết phục dư luận Mỹ thay đổi quan điểm ủng hộ với Israel, theo giới quan sát.
Theo các chuyên gia, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã hối thúc Mỹ tấn công Iran trong nhiều thập kỷ. Kể từ khi xung đột bùng phát, quân đội Israel cũng là bên tiến hành các cuộc tập kích vào cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran, khiến căng thẳng thêm leo thang.
“Chẳng phải Israel đang nhắm tới việc dùng đến người lính Mỹ cuối cùng và đồng tiền thuế cuối cùng của người Mỹ để đánh Iran hay sao?”, ông viết, thêm rằng Israel đang buộc Iran, Mỹ và cả khu vực trả giá cho tham vọng của họ.
Phóng viên Ali Hashem của Al Jazeera nhận xét giống như Mỹ, Iran đang thực hiện “cuộc chiến truyền thông” giữa xung đột. Hashem giải thích rằng nội dung then chốt trong thư của ông Pezeshkian là bảo vệ quyền tự vệ của Iran trước các cuộc tấn công của Mỹ – Israel.
“Trong khi chính quyền Mỹ đang thúc đẩy câu chuyện rằng họ đã giành được thắng lợi quân sự, các lãnh đạo Iran lại tìm cách khắc họa họ đang là nạn nhân của một cuộc tấn công”, Hashem cho hay.
Thanh Tâm (Theo NY Times, Al Jazeera, SCMP, The Hill)
Ngày 8-4, Đài Press TV của Iran đưa tin: Iran tuyên bố đã giáng "thất bại nặng nề và mang tính lịch sử" lên Mỹ cũng như Israel sau 40 ngày xung đột, đồng thời thông báo rằng Washington đã buộc phải chấp nhận đề xuất 10 điểm của Iran, bao gồm ngừng bắn vĩnh viễn, dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt và rút lực lượng chiến đấu Mỹ khỏi khu vực.
Trong tuyên bố trước toàn quốc, Hội đồng An ninh Quốc gia tối cao Iran nói rằng kẻ thù đã phải chịu thất bại không thể chối cãi và giờ đây "không còn con đường nào khác ngoài việc khuất phục trước ý chí của đất nước Iran vĩ đại và trục kháng chiến đáng kính".
"Iran đã giành được chiến thắng to lớn và buộc Mỹ phải chấp nhận đề xuất 10 điểm" - tuyên bố nêu.
Trong đề xuất của Iran có cả nội dung "rút lực lượng chiến đấu của Mỹ khỏi khu vực". Chưa rõ Mỹ sẽ thực hiện hay không.
Tuyên bố của cơ quan an ninh hàng đầu Iran mô tả 40 ngày qua là một trong những "cuộc chiến phối hợp khốc liệt nhất trong lịch sử", trong đó Iran và các đồng minh trong khu vực đã giáng những đòn mà "ký ức lịch sử của thế giới sẽ không bao giờ quên".
"Iran và trục kháng chiến đã gần như phá hủy hoàn toàn cỗ máy quân sự của Mỹ trong khu vực. Họ đã giáng những đòn nặng nề vào cơ sở hạ tầng và năng lực khổng lồ mà kẻ thù đã xây dựng và triển khai khắp khu vực trong nhiều năm cho cuộc chiến chống lại Iran" - tuyên bố nêu.
Theo Hãng tin Reuters, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt đã phản ứng: "Sự thật là Tổng thống Trump và quân đội hùng mạnh của chúng tôi đã buộc Iran phải đồng ý mở lại eo biển Hormuz, và các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục".
Ngày 7-4 (giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump đồng ý ngừng bắn hai tuần với Iran, chưa đầy hai giờ trước hạn chót mà ông đặt ra để Tehran mở lại eo biển Hormuz, nếu không Iran phải đối mặt với các cuộc tấn công tàn khốc nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự.
Thông báo của ông Trump trên mạng xã hội đánh dấu sự đảo chiều đột ngột so với tuyên bố trước đó cùng ngày, khi ông đưa ra cảnh báo đặc biệt nghiêm trọng rằng "cả một nền văn minh sẽ biến mất trong đêm nay" nếu các yêu cầu của ông không được đáp ứng.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Shari - người đã giúp làm trung gian cho thỏa thuận ngừng bắn - cho biết ông đã mời phái đoàn Iran và Mỹ tới Islamabad để gặp mặt vào ngày 10-4.
"Hiện có các cuộc thảo luận về cuộc gặp trực tiếp, nhưng chưa có gì là cuối cùng cho đến khi được Tổng thống hoặc Nhà Trắng công bố" - bà Leavitt nói.
AP ngày 18.5 đưa tin chính quyền Greenland tái khẳng định hòn đảo tự trị thuộc Đan Mạch "không phải để bán", sau cuộc gặp tại thủ phủ Nuuk giữa Thủ hiến Jens-Frederik Nielsen và đặc phái viên Mỹ, Thống đốc bang Louisiana Jeff Landry.
Phát biểu sau cuộc họp, ông Nielsen cho biết các cuộc trao đổi với phía Mỹ về tương lai Greenland diễn ra trong "bầu không khí tích cực và tôn trọng lẫn nhau".
Dù vậy, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục theo đuổi ý tưởng kiểm soát hòn đảo, ông Nielsel khẳng định "Greenland không phải để bán và quyền tự quyết của Greenland không thể bị đem ra thương lượng".
Lãnh đạo cơ quan đối ngoại Greenland Mute Egede cùng ngày cho biết nhóm công tác gồm Mỹ, Greenland và Đan Mạch vẫn duy trì đối thoại nhằm xử lý những đề xuất lặp lại từ Washington liên quan đến quyền kiểm soát hòn đảo Bắc Cực này.
Theo Reuters, ba bên đã nhất trí tiến hành các cuộc đàm phán cấp cao từ đầu năm nay, nhằm hạ nhiệt căng thẳng ngoại giao phát sinh sau các phát biểu của Tổng thống Trump về Greenland. Tuy nhiên, đến nay chưa xuất hiện dấu hiệu cho thấy Nuuk sẽ thay đổi lập trường về vấn đề chủ quyền, trong khi kết quả cụ thể của tiến trình đàm phán vẫn chưa được công bố.
Phát biểu với báo giới tại Nuuk, ông Egede khẳng định sẽ không phản đối hợp tác với Mỹ nhưng bác bỏ mọi ý tưởng chuyển giao chủ quyền hòn đảo. "Chúng tôi không phải bên cản trở quan hệ hợp tác giữa Mỹ và Greenland, và Greenland sẽ không bị đem ra mua bán và người nơi đây sẽ mãi sở hữu hòn đảo này", ông nhấn mạnh.
Căng thẳng quanh Greenland gia tăng kể từ khi ông Trump nhiều lần tuyên bố Mỹ cần kiểm soát hòn đảo rộng khoảng 2,16 triệu km2 này (bằng khoảng 1/4 lãnh thổ Mỹ) vì lý do an ninh quốc gia và chiến lược Bắc Cực.
Reuters cho biết Washington hiện chỉ còn vận hành một căn cứ quân sự Pituffik tại Greenland và đang thảo luận khả năng mở rộng hiện diện quân sự trong khuôn khổ hệ thống phòng thủ "Vòm vàng" để chống lại các cuộc tấn công hạt nhân.
Đại sứ Mỹ tại Đan Mạch Ken Howery dự kiến khánh thành văn phòng mới của Lãnh sự quán Mỹ tại Nuuk, và cùng ông Landry tham dự một hội chợ thương mại từ ngày 19 - 20.5.
Cơ quan Quản lý Giao thông thành phố Leipzig (LVB) ở Đức thông báo ngừng dịch vụ tàu điện cho đến 3h30 ngày 29/6 do thời tiết nắng nóng liên tục làm ảnh hưởng đến an toàn vận hành.
Theo LVB, nhiệt độ cao đã khiến lớp keo trám khe co giãn của bề mặt nhựa đường và bê tông bị chảy ra, dính vào ghi chuyển hướng và đường ray, đe dọa đến khả năng di chuyển an toàn của tàu điện trong thành phố.
Lớp keo này là vật liệu chuyên dụng có gốc nhựa đường kết hợp cao su hoặc silicone, polyurethane có tính đàn hồi cao, được bơm vào các khe nứt, khe co giãn trên rãnh đặt đường ray tàu điện, ngăn nước mưa, bụi bẩn và hóa chất lọt xuống nền đường bên dưới.
Chất trám này sẽ co giãn theo các khối bê tông và nhựa đường, nhằm bảo vệ kết cấu của đường ray, giúp chúng không bị nứt vỡ. Tuy nhiên, dưới ánh nắng gay gắt trong nhiều ngày và áp lực từ việc tàu di chuyển, vật liệu này có thể mất độ bền, trở nên mềm, dính và dịch chuyển khỏi vị trí ban đầu.
Tại Leipzig, lớp keo bị chảy ra đã tràn vào các rãnh đường ray rồi vón cục lại ở nhiều điểm trong mạng lưới, đe dọa an toàn vận hành. LVB đã huy động toàn bộ lực lượng nhân sự để đưa 50 đoàn tàu về xưởng làm sạch phần nhựa bám ở gầm tàu.
Tất cả tuyến tàu điện ở thành phố thuộc bang Sachsen này đều bị ảnh hưởng, trong khi hệ thống xe buýt vẫn hoạt động theo đúng lịch trình.
Tình hình tương tự cũng được ghi nhận ở thành phố Nuremberg, bang Bavaria. Cơ quan giao thông vận tải của thành phố cho hay nhiệt độ cao đã làm mềm mặt đường, khiến xe điện không thể hoạt động an toàn. Các tuyến xe buýt thay thế đã được bố trí trong thời gian tàu điện ngừng hoạt động.
Cơ quan Khí tượng Đức (DWD) ngày 28/6 ghi nhận nhiệt độ cao kỷ lục mới trong ngày thứ ba liên tục với mức nhiệt 41,7 độ C, trong bối cảnh nhiều nước Tây Âu đang trải qua đợt nắng nóng chưa từng thấy.
Nhiệt độ cao nhất được ghi nhận tại thị trấn Neissemunde thuộc bang Brandenburg. Nhiệt độ cao nhất trước đó được ghi nhận tại bang Sachsen-Anhalt với mức 41,5 độ C hôm 27/6. Thị trấn Bad Muskau, bang Sachsen, cũng ghi nhận mức nhiệt tương tự.
Theo các nhà khoa học, đợt nắng nóng hiện nay ở Tây Âu được thúc đẩy bởi mô hình thời tiết gọi là "khối chặn Omega", gồm một vùng áp cao lớn nằm giữa hai vùng áp thấp. Khối chặn này "nhốt" không khí nóng từ sa mạc Sahara, tạo thành vòm nhiệt thiêu đốt nhiều quốc gia châu Âu suốt nhiều ngày.
Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus ngày 28/6 cảnh báo châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất Trái Đất, tăng nhanh gấp đôi trung bình toàn cầu.
"Ngay lúc này, khoảng 150 triệu người đang phải sống trong nắng nóng cực đoan. Đã có hàng trăm ca tử vong, trường học phải đóng cửa, lưới điện đang quá tải", ông Ghebreyesus cho hay. WHO đã ghi nhận hơn 1.300 ca tử vong "vượt mức dự kiến" trên khắp châu Âu có thể liên quan đến nền nhiệt cao bất thường.
