Tôi năm nay 46 tuổi. Gần 20 năm đi làm, từ lĩnh vực dịch vụ, cung ứng nhân lực đến xây dựng, tôi gần như chưa từng biết thế nào là một công việc “hết giờ là nghỉ”. Ngày làm việc của tôi bắt đầu từ 7h30 sáng. Nếu công việc thuận lợi, khoảng 17h tôi mới rời công ty. Nhưng đó chỉ là lúc rời khỏi văn phòng chứ không phải lúc kết thúc công việc. Còn thời điểm áp lực dồn dập, khách hàng nhiều, dự án căng, tôi có thể phải ở lại văn phòng đến 19h hoặc muộn hơn để “chạy deadline”.
Nhiều người nghĩ phụ nữ trung niên như tôi chắc đã quen với guồng quay ấy. Nhưng sự thật là không ai thật sự muốn phải sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài suốt hàng chục năm.
Tôi thuộc thế hệ được dạy rằng phải cố gắng, phải chịu khó, phải chứng minh năng lực bằng sự hy sinh. Tôi đi làm không chỉ để kiếm sống mà còn để giữ vị trí, giữ uy tín, giữ trách nhiệm với tập thể. Vì thế, suốt nhiều năm, tôi gần như mặc định rằng mình phải luôn online, luôn phản hồi, luôn giải quyết mọi việc ngay lập tức, bất kể lúc nào, ở đâu.
Bộ phận của tôi có 18 người, phụ trách phát triển đối tác trong lĩnh vực xây dựng và vận hành nhóm kinh doanh mới – tức là bộ phận trực tiếp mang doanh thu về cho công ty. Năm trước vượt KPI, nhưng năm nay chúng tôi tiếp tục bị đẩy chỉ tiêu cao hơn. Thành tích càng tốt, chúng tôi áp lực càng lớn.
>> Tôi 13 năm kiệt sức vì KPI nhưng sếp không nhìn thấy
Tôi có hai chiếc điện thoại luôn mang theo bên mình. Một chiếc cho gia đình và cuộc sống riêng, chiếc còn lại dành cho công việc. Nhưng nói thật, ranh giới giữa hai thứ ấy gần như không còn tồn tại. Đang ăn cơm với chồng con, khách hàng gọi, tôi vẫn phải nghe. Đang nói chuyện với cha mẹ ở quê, cấp dưới nhắn có sự cố, tôi vẫn phải trả lời. Có hôm cả nhà đi trung tâm thương mại cuối tuần, tôi vẫn ngồi ở góc hành lang họp online đến hơn 22h30 vì “khách hàng lúc đó mới rảnh”.
Tôi nhận ra mình đã đánh mất rất nhiều khoảnh khắc đời sống mà không kịp nhận ra. Có những bữa cơm tôi ăn mà đầu óc vẫn nghĩ về báo giá chưa gửi. Có những lần con kể chuyện ở trường nhưng tôi vừa nghe vừa nhìn màn hình điện thoại. Có những tối nằm cạnh gia đình nhưng tâm trí vẫn còn mắc kẹt ở email chưa trả lời.
Cái mệt của người trung niên không chỉ là thể chất. Nó là cảm giác lúc nào cũng phải căng mình lên để gánh trách nhiệm, là nỗi sợ bị tụt lại giữa thị trường lao động ngày càng khắc nghiệt, là áp lực của một người phụ nữ vừa phải làm tốt công việc, vừa phải giữ vai trò làm mẹ, làm vợ, làm con.
Ở tuổi 46, tôi bắt đầu thấy cơ thể mình không còn chịu đựng tốt như trước. Những đêm thức khuya khiến tim đập nhanh hơn, giấc ngủ chập chờn hơn. Buổi sáng thức dậy tôi vẫn mệt dù hôm trước không lao động tay chân nặng nhọc. Có lúc tôi ngồi trước màn hình máy tính mà cảm thấy đầu óc trống rỗng, kiệt quệ đến mức không muốn mở thêm bất kỳ email nào nữa.
Trong môi trường công sở hiện nay, đặc biệt ở các ngành dịch vụ, kinh doanh, xây dựng hay vận hành, “tăng ca vô hình” đã trở thành chuyện bình thường. Người lao động bị mặc định phải phản hồi nhanh, phải online ngoài giờ, phải linh hoạt mọi lúc. Ai cũng hiểu nếu không làm vậy thì rất khó tồn tại.
Có người nói: “Nếu không chịu được thì nghỉ việc, tìm chỗ khác ít áp lực hơn mà làm”. Nhưng ở tuổi trung niên, nhảy việc đâu đơn giản. Chúng tôi còn gia đình, con cái học hành, cha mẹ già, khoản vay, chi phí sinh hoạt. Phụ nữ tuổi 46 không còn nhiều cơ hội bắt đầu lại như người trẻ đôi mươi. Vì thế, rất nhiều người vẫn tiếp tục cắn răng chịu đựng.
Tôi không phủ nhận muốn có thu nhập tốt thì phải chấp nhận trách nhiệm lớn. Nhưng điều khiến tôi trăn trở là xã hội đang dần xem việc vắt kiệt sức lao động là bình thường. Trong khi đó, nhu cầu nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe tinh thần lại bị xem như sự yếu đuối. Chúng ta nói nhiều về tăng trưởng, KPI, hiệu suất, nhưng nói quá ít về giới hạn chịu đựng của con người.
Có lẽ đã đến lúc chúng ta cần nhìn lại khái niệm “cống hiến” trong môi trường công sở hiện đại. Một xã hội văn minh không nên được xây dựng trên sự kiệt quệ kéo dài của người lao động. Và một công việc tốt không phải là công việc chiếm trọn cuộc đời của một con người.
Ngày thứ sáu, khi đi làm về, bạn chắc chắn an tâm vì còn hai ngày nghỉ trước mặt. Người trẻ có thể hẹn hò, gặp gỡ bạn bè, hoặc đơn giản là dành thời gian cho gia đình. Hai ngày cuối tuần trọn vẹn giúp họ tái tạo năng lượng, cân bằng lại nhịp sống vốn đã quá căng thẳng.
Nhưng khi ngày thứ bảy vẫn là ngày làm việc, dù chỉ nửa ngày, mọi kế hoạch gần như bị cắt vụn. Tối thứ sáu không còn trọn vẹn vì phải nghĩ đến sáng hôm sau vẫn phải dậy đi làm. Thứ bảy trôi qua một cách lưng chừng vì không đủ dài để nghỉ ngơi, cũng chẳng đủ tập trung để làm việc hiệu quả. Đến chiều về, người ta mệt mỏi hơn là được hồi phục.
Tôi nghĩ chúng ta cần đánh giá nghiêm túc cách xã hội đang thiết kế thời gian sống của người trẻ.
Một trong những lý do khiến nhiều người trì hoãn kết hôn, ngại sinh con không chỉ nằm ở chi phí, mà còn là cảm giác không có thời gian để sống một cuộc đời đúng nghĩa.
Khi cả tuần bị chia nhỏ thành những ngày đi làm kéo dài, cuối tuần lại bị cắt đôi, thì việc xây dựng một mối quan hệ bền vững trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Hẹn hò không chỉ là gặp nhau vài tiếng sau giờ làm trong trạng thái mệt mỏi. Hôn nhân càng không thể chỉ dựa trên những khoảnh khắc chớp nhoáng. Nó cần thời gian chất lượng để hiểu nhau, để chia sẻ, để cùng trải nghiệm. Một cuối tuần trọn vẹn có thể tạo ra nhiều kết nối hơn cả tuần làm việc vội vã.
Chưa kể, những kế hoạch tưởng chừng đơn giản như đi chơi xa 1-2 ngày cũng trở nên bất tiện. Nếu được nghỉ thứ bảy, tối thứ sáu người trẻ hoàn toàn có thể bắt đầu một chuyến đi ngắn, đổi gió sau một tuần làm việc. Nhưng khi sáng thứ bảy vẫn phải lên công ty, mọi thứ trở nên dở dang, như tôi đã đề cập.
Ở góc độ doanh nghiệp, việc duy trì làm việc nửa ngày thứ bảy cũng không thực sự mang lại hiệu quả rõ rệt. Nhân sự đến công ty trong tâm thế cho có mặt, công việc khó đạt được năng suất cao. Thời gian ngắn, tâm lý lưng chừng, kết quả thường chỉ là những giờ làm việc hình thức.
Ngược lại, nếu cho nhân viên nghỉ trọn vẹn hai ngày cuối tuần, họ có cơ hội hồi phục cả thể chất lẫn tinh thần. Khi quay lại làm việc vào thứ hai, năng lượng và sự tập trung sẽ tốt hơn. Về dài hạn, đó mới là cách nâng cao hiệu quả lao động bền vững.
Quan trọng hơn, đây còn là một câu chuyện mang tính xã hội. Khi chúng ta nói về việc khuyến khích kết hôn, sinh con, không thể chỉ dừng ở các khẩu hiệu hay chính sách hỗ trợ tài chính.
Người trẻ cần một môi trường sống cho phép họ có thời gian để xây dựng các mối quan hệ, để chăm sóc gia đình, để cảm thấy cuộc sống không chỉ xoay quanh công việc.
Tôi có bằng lái và mới mua ôtô được một năm. Ngày đầu tiên của kỳ nghỉ lễ, tôi chở gia đình đi chơi. Buổi sáng ra khỏi nhà thì bị kẹt lối vào cao tốc. Xe nhích từng chút một, có lúc đứng im. Cũng may trên xe có mấy chai nước để sẵn, nhưng rồi cũng mau chóng hết sạch.
Chật vật rời thành phố trong tiết trời nắng nóng để đi du lịch thật không hào hứng gì. Trong khi đó, gia đình bạn tôi đi xe giường nằm từ tối hôm trước thì khỏe người hẳn, chỉ việc nằm ngủ một giấc là đến nơi.
Chưa kể, khi lên đến nơi, quá đông người. Khách sạn mà vợ chồng tôi đặt trước, bãi xe có diện tích khiêm tốn, mỗi lần lấy xe ra vào rất cực.
Rồi đến lúc đi ăn, phải cất công tìm quán ăn nào có chỗ đậu xe... đường thì đông người, như đi vườn dâu tham quan, có những đoạn đường hẹp, quanh co, tôi rất áp lực mỗi lần tránh xe khác.
Tôi thấy thật dại dột khi tự tạo căng thẳng cho bản thân bằng cách tự lái ôtô đi chơi dịp lễ. Chẳng thấy chủ động ở đâu mà chỉ thấy mệt mỏi.
Nhiều người chia sẻ đường tắt, đường tránh để né kẹt xe, nhưng bạn có ý tưởng này thì hàng nghìn người khác cũng sẽ có ý tưởng giống bạn. Thế là chúng ta lại gặp nhau trên đường.
Nói chung, theo tôi, nên cân nhắc kỹ việc đi xe cá nhân đưa cả nhà đi chơi dịp lễ. Cứ đi xe giường nằm, có thời gian ngủ hoặc bấm điện thoại lướt mạng cho thỏa thích. Đến trạm thì đi vệ sinh, ăn uống. Đến nơi thì cứ gọi taxi mà đi, chẳng phải suy nghĩ về việc tìm tiệm ăn có bãi đậu xe hoặc việc đánh xe ra, lùi xe vào chi cho mệt người.
"Tôi rất tâm đắc với một câu chuyện có nội dung chính như sau: người bố dẫn con trai vào một quán kem. Tiệm phục vụ 31 vị kem khác nhau. Người cha hỏi con 'thích món nào nhất?', nhưng đứa bé không biết lựa chọn thế nào? Thấy vậy, người cha nói rằng: 'Để biết được món mình thích nhất trong 31 vị kem, thì trước hết con phải thử hết tất cả chúng đã'.
Cho nên, muốn biết mình thích công việc gì, mỗi người cứ phải thử trước đã. Ở đây không phải là đầu tư mạnh ngay từ đầu, mà chỉ cần trải nghiệm vài tiếng làm thêm là được. Hãy thử xem bạn có thấy vui khi làm nó lâu dài hay không, có thực sự thích không? Nếu một ngày bạn thấy công việc đó như gánh nặng kéo mình xuống, thay vì làm bạn hứng khởi mỗi ngày để thức dậy, thì hãy mạnh dạn chuyển việc.
Bản thân tôi trong 10 năm qua cũng đã làm đủ loại công việc. Tôi từng làm nhân viên văn phòng nhưng thấy chán nên nhảy ra kinh doanh sữa hạt. Làm chủ được năm tháng tôi lại nghỉ, và đi học nghề may. Ba tháng sau, tôi nghỉ tiếp và đi bán nước ép trái cây. Sau ba tháng, tôi hết chịu nổi nên mua máy ảnh để làm thợ chụp ảnh sản phẩm trong bốn tháng tiếp theo trước khi phải nghỉ vì chán.
Tôi nhận ra rằng, trong 10 năm đó, có một việc tôi luôn làm mà không thấy chán, đó là học ngoại ngữ. Mặc dù chưa phải tới mức quá giỏi vì trước giờ tôi nghĩ đó không phải thứ mình thích. Giờ thì tôi biết mình thực sự thích ngoại ngữ, nên ngày nào cũng học, cũng xem phim, nghe nhạc nước ngoài. Mỗi khi đi làm về, tôi lại ngồi học 3-4 tiếng. Thay vì thấy mệt, tôi lại rất vui sau mỗi buổi học như thế. Và tôi đã tìm ra việc mình muốn làm, đó là giáo viên ngoại ngữ".
Đó là chia sẻ của độc giả Ranh về câu chuyện chọn nghề theo đam mê. Giữa vô vàn lựa chọn nghề nghiệp trong cuộc sống, không ít người từng hoang mang trước câu hỏi: "Mình thực sự phù hợp với công việc nào?". Có người sớm tìm được hướng đi, nhưng cũng có người phải trải qua nhiều lần thử sức, thay đổi và thất bại mới nhận ra điều mình thật sự yêu thích. Thực tế cho thấy, đam mê không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay từ đầu, mà đôi khi chỉ được khám phá sau những trải nghiệm.
>> Kỹ sư 'việc nhẹ lương cao' ngày gồng 8 tiếng vì không đam mê
Đồng tình với quan điểm trên, bạn đọc Sơn Hải kể về trường hợp của bản thân:"Đúng là phải thử hết mới biết mình hợp và thích làm việc gì. Tôi cũng từng học kỹ thuật theo định hướng của gia đình. Tôi xác định ngay từ năm nhất đại học rằng sẽ không theo nghề đó đến cùng. Lúc đó, tôi vẫn học vì chưa biết mình thực sự thích gì?
Đến cuối năm hai đại học, tôi mới bắt đầu mơ hồ có ý nghĩ muốn mở công ty riêng. Tất nhiên, tôi chưa biết sẽ kinh doanh gì? Chỉ là vì mỗi đi lên sàn chứng khoán, thấy mọi vác túi lớn, túi bé đi đầu tư, nên tôi cũng ước có công ty để người ta đầu tư như vậy.
Giờ đã gần 20 năm trôi qua, ước mơ của tôi đã sáng tỏ rất nhiều, vì trải qua rất nhiều ngành nghề, học đủ thứ để tìm đúng cái mình thích, đến khi tìm được rồi lại thiếu tiền và phải quay về cái nghề cũ - làm kỹ thuật. Tôi cố 'cày' để lấy vốn mở công ty. Nhưng buồn cười không hiểu sao tôi có thể leo lên tới vị trí Phó Giám đốc ở cái nghề mà mình không thích đó".
