Thức dậy giữa đêm rồi trằn trọc khó ngủ lại là tình trạng nhiều người gặp phải, đôi khi là bình thường, đặc biệt khi tuổi tác tăng lên. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên và ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ, cơ thể có thể đang phát tín hiệu cảnh báo.
Theo các chuyên gia giấc ngủ, một người có thể thức giấc ngắn trong đêm mà không nhận ra. Thỉnh thoảng não bộ khó quay lại trạng thái ngủ sâu, khiến cơ thể mệt mỏi, thiếu tỉnh táo vào hôm sau. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến.
Đồng hồ sinh học đánh thức
Cơ thể con người vận hành theo nhịp sinh học 24 giờ, còn gọi là nhịp sinh học circadian. “Đồng hồ” này kiểm soát chu kỳ ngủ – thức, nhiệt độ cơ thể và hormone. Nếu bạn thường ngủ vào cùng một giờ mỗi tối, cơ thể cũng có xu hướng thức giấc vào thời điểm cố định. Ví dụ, người có chu kỳ ngủ tự nhiên khoảng 6 tiếng và đi ngủ lúc 22h có thể thường xuyên tỉnh vào khoảng 4h.
Ngoài ra, giấc ngủ diễn ra theo nhiều giai đoạn khác nhau, gồm ngủ nông, ngủ sâu và REM – giai đoạn mơ. Chu kỳ này lặp lại khoảng 90-120 phút một lần. Ở cuối mỗi chu kỳ REM, não bộ có thể thức tỉnh ngắn trước khi ngủ lại.
Căng thẳng và lo âu
Stress là một trong những yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất đến giấc ngủ. Khi căng thẳng kéo dài, cơ thể tăng tiết hormone khiến nhịp tim, huyết áp và mức cảnh giác cao hơn bình thường.
Người bị lo âu hoặc trầm cảm thường khó duy trì giấc ngủ liên tục. Họ có thể thức dậy giữa đêm với cảm giác tim đập nhanh, bồn chồn hoặc đầu óc suy nghĩ liên tục. Một số trường hợp còn gặp ác mộng hoặc cơn hoảng loạn ban đêm khiến ngủ lại khó khăn.
Các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế kiểm tra email, làm việc, xem điện thoại hoặc lướt mạng xã hội trên giường ngủ. Thiền, hít thở sâu, nghe nhạc thư giãn hoặc viết nhật ký trước khi ngủ có thể giúp não bộ ổn định hơn.
Thói quen buổi tối
Những thói quen diễn ra vài giờ trước khi ngủ có thể quyết định bạn có ngủ ngon hay không. Ăn quá no sát giờ ngủ, uống cà phê buổi chiều tối, dùng rượu bia hoặc tập luyện cường độ cao vào ban đêm đều có thể làm giấc ngủ gián đoạn.
Dù uống rượu khiến nhiều người buồn ngủ nhanh hơn song nó lại làm giảm chất lượng giấc ngủ REM – giai đoạn quan trọng giúp não bộ phục hồi cảm xúc và trí nhớ.
Ngoài ra, ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi cũng có thể ức chế melatonin, hormone giúp cơ thể buồn ngủ. Nên ngừng dùng thiết bị điện tử ít nhất 30-60 phút trước giờ ngủ và duy trì lịch ngủ cố định mỗi ngày.
Môi trường ngủ quá nóng, sáng hoặc ồn
Nhiệt độ phòng, ánh sáng và tiếng ồn có thể khiến não bộ thức giấc ngay cả khi bạn không nhận ra. Phòng quá nóng hoặc quá lạnh đều làm giấc ngủ kém sâu hơn. Một số nghiên cứu cho thấy nhiệt độ lý tưởng để ngủ thường khoảng 20-26 độ C.
Tiếng động nhỏ như tiếng điều hòa, xe cộ hoặc ánh sáng từ màn hình điện tử cũng có thể làm gián đoạn quá trình chuyển sang ngủ sâu. Để cải thiện chất lượng ngủ, nên giữ phòng tối, yên tĩnh và mát mẻ, đồng thời hạn chế thiết bị điện tử trong phòng ngủ.
Một số bệnh lý
Ngưng thở khi ngủ là nguyên nhân phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua. Người mắc tình trạng này có thể ngừng thở ngắn nhiều lần trong đêm, dẫn đến tỉnh giấc đột ngột, thở hổn hển hoặc ngáy to.
Ngoài ra, trào ngược dạ dày thực quản, tiểu đêm, cường giáp, đau mạn tính hoặc hội chứng chân không yên cũng có thể làm giấc ngủ gián đoạn. Phụ nữ mang thai hoặc giai đoạn mãn kinh cũng dễ thức giấc hơn do thay đổi hormone, nóng bừng, chuột rút hoặc đi tiểu nhiều lần. Một số loại thuốc như thuốc chống trầm cảm, corticosteroid, thuốc hen suyễn hay thuốc lợi tiểu cũng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Mọi người không nên cố ép bản thân ngủ ngay lập tức nếu đã nằm thao thức hơn 20-30 phút. Thay vào đó, bạn có thể rời khỏi giường, đọc sách giấy, nghe âm thanh nhẹ hoặc thực hiện vài động tác thư giãn cho đến khi buồn ngủ trở lại.
Duy trì lịch ngủ ổn định, hạn chế caffeine sau buổi chiều, tránh ngủ ngày quá lâu và tập thể dục đều đặn cũng giúp cải thiện tình trạng này. Nếu thức giấc giữa đêm kéo dài nhiều tuần, hay mất ngủ kèm mệt mỏi ban ngày, đau đầu buổi sáng, ngáy to hoặc khó tập trung, người bệnh nên đi khám để kiểm tra các rối loạn giấc ngủ hoặc vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
Theo bác sĩ dinh dưỡng Nguyễn Thị Thảo, Bệnh viện Bạch Mai, phương pháp "Đĩa ăn lành mạnh" là một mô hình phân bổ các nhóm thực phẩm trong một bữa ăn dựa trên tỉ lệ cân đối về mặt dinh dưỡng.
Thay vì phải cân đo đong đếm từng gram, từng calo hay ghi nhớ những bảng chỉ số phức tạp, bạn chỉ cần nhìn vào chiếc đĩa ăn của mình và sắp xếp thực phẩm theo các phần tương ứng.
Phương pháp này được các chuyên gia dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Harvard phát triển và được các tổ chức y tế uy tín trên thế giới (WHO) cũng như Bộ Y tế Việt Nam ủng hộ.
Cơ sở của nó nằm ở việc tối ưu hóa sự đa dạng các thành phần thực phẩm trong bữa ăn giúp kiểm soát lượng đường huyết từ việc ưu tiên các loại ngũ cốc nguyên hạt, cung cấp vitamin và khoáng chất đảm bảo từ rau củ quả đa sắc màu. Đồng thời xây dựng cơ bắp và tế bào dựa vào nguồn đạm chất lượng cao, hỗ trợ tiêu hóa nhờ lượng chất xơ dồi dào.
Bác sĩ Thảo hướng dẫn cần chuẩn bị một chiếc đĩa ăn thông thường có đường kính khoảng 20 - 25cm và sau đó chia chiếc đĩa này thành các phần như sau:
1/2 đĩa - Rau củ và trái cây (ưu tiên rau nhiều hơn)
Đây là phần quan trọng nhất nhưng thường bị chúng ta bỏ quên trong một bữa ăn. Hãy chọn rau củ quả theo nguyên tắc càng đa dạng màu sắc càng tốt: màu xanh của rau cải, màu đỏ của cà chua, màu cam của cà rốt...
Càng đa dạng thực phẩm với nhiều màu sắc khác nhau, bạn càng nhận được nhiều nhóm vitamin, khoáng chất và các chất chống oxy hóa.
Phần rau củ và trái cây này là nguồn chất xơ khổng lồ, mang lại rất nhiều lợi ích sức khỏe cho cơ thể.
Lưu ý: Các loại khoai củ, ngô, bí đỏ không được xếp vào phần rau củ mà thuộc nhóm tinh bột.
Bạn hãy ưu tiên lựa chọn các loại thực phẩm là nguồn tinh bột hấp thu chậm như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám, hạt quinoa, ngô, khoai lang luộc…
Những thực phẩm này giữ lại được lớp vỏ cám giàu vitamin nhóm B và chất xơ, giúp bạn no lâu hơn, kiểm soát đường huyết và hạn chế tích tụ chất béo.
1/4 đĩa - Chất đạm lành mạnh
Đạm là nguồn cung cấp nguyên liệu có vai trò vô cùng quan trọng trong cấu tạo nên các tế bào, tham gia vào các loại hormone, giúp xây dựng cơ thể. Khi lựa chọn nguồn đạm, bạn nên cân bằng giữa 2 nhóm đạm động vật - đạm thực vật và đa dạng nguồn thực phẩm.
Bạn nên ưu tiên các loại đạm từ cá, thịt gia cầm (bỏ da), trứng, sữa, các loại hạt (đậu đỗ, hạt vừng, lạc, óc chó, hạt điều, hạnh nhân…), các loại nấm…
Thịt đỏ (thịt bò, thịt heo) nên ăn ở mức vừa phải. Hạn chế tối đa các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, lạp xưởng vì chúng chứa nhiều muối và chất bảo quản.
Chất béo lành mạnh và đồ uống
Chất béo: Ưu tiên sử dụng dầu thực vật (dầu ô liu, dầu đậu nành, dầu hướng dương) để chế biến. Hạn chế các loại chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (có trong đồ chiên rán nhiều lần, các loại đồ ăn nhanh).
Đồ uống: Nước lọc là ưu tiên số một. Bạn có thể dùng thêm trà hoặc cà phê (ít đường hoặc không đường). Hạn chế tối đa nước ngọt có gas và các loại nước trái cây đóng chai. Lượng nước uống mỗi ngày trung bình khoảng 35 - 40ml/kg với người trưởng thành.
Lượng nước có thể thay đổi tùy theo mùa, mức độ vận động, tình trạng sinh lý (ví dụ người có sốt, tiêu chảy… có thể cần bù lượng nước lớn hơn).
- Lắng nghe cơ thể: Hãy dừng ăn khi cảm thấy vừa đủ (khoảng 80% sức chứa của dạ dày), không ăn quá no, ăn chậm nhai kỹ, tránh vừa ăn vừa xem điện thoại, máy tính. Điều này giúp bạn kiểm soát lượng ăn vào, tránh ăn quá nhiều.
- Cắt giảm muối và đường: Thói quen ăn mặn và ăn nhiều đường, đồ ngọt dẫn đến nhiều mối nguy cho sức khỏe của bạn. Do đó hãy kiểm soát lượng gia vị bạn cho vào đồ ăn, cũng như hạn chế tối đa ăn các loại thực phẩm tinh chế, đồ ăn nhanh.
- Cách chế biến ưu tiên: Hãy ưu tiên các phương pháp nấu nướng đơn giản giúp giữ tối đa chất dinh dưỡng và vị ngon ngọt tự nhiên của thực phẩm như luộc, hấp, xào nhỏ lửa, áp chảo… Hạn chế các món chiên ngập dầu hoặc nướng ở nhiệt độ cao.
- Kết hợp vận động: Trong mô hình đĩa ăn lành mạnh cũng nhấn mạnh vai trò của lối sống năng động, vận động thường xuyên. Kết hợp với dinh dưỡng cân bằng sẽ giúp bạn duy trì được sức khỏe tốt, vóc dáng cân đối.
- Sự linh hoạt: Đừng quá khắt khe với bản thân. Nếu có ngày bạn lỡ ăn hơi quá đà ở một bữa tiệc, hãy cân bằng lại vào bữa ăn tiếp theo theo phương pháp này.
Đại diện Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức xác nhận thông tin trên vào ngày 1/7, đồng thời cho biết đơn vị đang hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng về nhân lực, trang thiết bị. Trong ngày, hơn 400 cán bộ, nhân viên y tế đã di chuyển xuống Ninh Bình để tiếp nhận cơ sở vật chất, sẵn sàng vận hành. Ở giai đoạn đầu, bệnh viện đưa vào khai thác 300 giường bệnh và sẽ từng bước mở rộng quy mô lên 1.000 giường theo nhu cầu thực tế.
Giải thích về lộ trình này, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện, cho hay việc vận hành phân kỳ giúp tối ưu hóa nguồn lực và tiết giảm chi phí. Do đặc thù chuyên sâu về ngoại khoa, tỷ lệ bệnh nhân cần phẫu thuật thường chỉ chiếm 10-15%, phần còn lại điều trị nội khoa hoặc theo dõi, nên việc mở toàn bộ 1.000 giường ngay từ đầu sẽ gây lãng phí công suất.
"Trong thời gian đầu, cơ sở ưu tiên các mũi nhọn có nhu cầu cao như chấn thương chỉnh hình, phẫu thuật cột sống, tiêu hóa và cấp cứu ngoại khoa, giúp người dân địa phương tiếp cận điều trị chuyên sâu nhanh chóng, giảm áp lực chuyển tuyến lên Hà Nội", ông Hùng nói.
Về nhân sự, bệnh viện áp dụng định mức của cơ sở y tế hạng đặc biệt với tỷ lệ 1,2-1,5 bác sĩ trên mỗi giường bệnh. Dự kiến khoảng 400 bác sĩ sẽ luân phiên làm việc tại đây. Nhằm chuẩn bị nguồn lực bền vững, đơn vị đã tuyển dụng và đào tạo chuyên sâu cho hơn 60 bác sĩ trẻ trong 5 năm qua để đảm nhận các kỹ thuật phức tạp.
Theo Nghị quyết số 32/2026 của Chính phủ, nhân viên y tế làm việc tại cơ sở Ninh Bình nhận mức hỗ trợ thu hút tối đa 15,6 triệu đồng mỗi tháng, kèm phụ cấp đi lại và nhà ở.
Lãnh đạo bệnh viện khẳng định cơ sở 2 là "một bộ phận thống nhất trong mô hình tổ chức chung chứ không hoạt động tách biệt". Mọi công tác quản trị tài sản, nhân lực và tài chính đều đồng bộ qua hệ thống phần mềm để đảm bảo tính minh bạch.
Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cơ sở Ninh Bình được khởi công từ năm 2015 với tổng vốn đầu tư khoảng 5.000 tỷ đồng và quy mô 1.000 giường bệnh. Sau nhiều năm đình trệ, dự án đang được đưa vào khai thác theo lộ trình sau khi Chính phủ chỉ đạo tháo gỡ các vướng mắc để sớm phát huy hiệu quả đầu tư.
Sự kiện Bệnh viện Việt Đức cơ sở Ninh Bình đi vào hoạt động tiếp nối việc Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 cũng vừa triển khai khám chữa bệnh từ ngày 26/6. Việc hai bệnh viện tuyến cuối hàng đầu cùng hiện diện tại Ninh Bình tạo thành cụm y tế chất lượng cao, giúp giảm tải đáng kể cho các cơ sở y tế tại Thủ đô và mang lại cơ hội điều trị tốt nhất cho người dân ngay tại địa phương.
Thông thường, hạn sử dụng của các loại dầu ăn phổ biến trên thị trường khi chưa mở nắp là từ 18 đến 24 tháng, theo trang HK01. Tuy nhiên, mốc thời gian in trên nhãn chai này chỉ áp dụng cho trường hợp thùng dầu được niêm phong hoàn toàn, cách ly tuyệt đối với không khí. Nó hoàn toàn không đồng nghĩa với việc dầu sau khi mở nắp vẫn có thể để lâu như vậy mà không bị biến chất.
Một khi thùng dầu đã mở nắp và tiếp xúc với không khí, các axit béo trong dầu sẽ liên tục xảy ra phản ứng oxy hóa với oxy. Quá trình này khiến dầu bị ôi thiu, biến chất theo thời gian, đồng thời sản sinh ra các loại phụ phẩm có hại cho cơ thể người như peroxide, aldehyde và ketone.
4 dấu hiệu cảnh báo dầu ăn đã biến chất hoàn toàn
Nếu dầu ăn lưu trữ tại nhà xuất hiện các dấu hiệu rõ rệt sau đây, điều đó chứng tỏ dầu đã bị biến chất nghiêm trọng, tuyệt đối không được tiếp tục sử dụng:
Mùi gắt: Xuất hiện mùi hôi dầu, mùi khét hoặc mùi ôi thiu gây kích ứng mũi rõ rệt.
Trạng thái thay đổi: Chất dầu vốn trong suốt, bóng bẩy trở nên vẩn đục; xuất hiện cặn ở đáy hoặc phân lớp trên - dưới rõ rệt.
Vị bất thường: Khi nếm thử có vị đắng, chát dị thường.
Mất mùi hương: Dầu hoàn toàn mất đi mùi thơm tự nhiên vốn có.
Dầu ăn mở nắp bao lâu thì biến chất?
Các số liệu nghiên cứu liên quan chỉ ra rằng, với loại dầu ăn đóng chai lớn dung tích 5 lít phổ biến, trong điều kiện mở - đóng nắp hàng ngày để sử dụng, chỉ đến ngày thứ 42 đến 63, chỉ số peroxide (chỉ số oxy hóa) đã vượt quá tiêu chuẩn an toàn. Thậm chí đối với loại chai nhỏ dung tích 1 lít, sau khi mở nắp và dùng từ 28 đến 56 ngày, chỉ số peroxide cũng sẽ vượt ngưỡng an toàn.
Dựa trên lượng lớn dữ liệu thực nghiệm, các chuyên gia trong lĩnh vực thực phẩm và dinh dưỡng đưa ra lời khuyên rõ ràng:
Việc này nhằm hạn chế tối đa việc dầu ăn tiếp xúc lâu ngày với không khí dẫn đến oxy hóa và biến chất.
Mối nguy hại khi tích tụ độc tố lâu ngày
Các bác sĩ đồng thời đưa ra cảnh báo, nếu vô tình ăn phải dầu biến chất có chỉ số peroxide vượt chuẩn một vài lần, khả năng chuyển hóa của một người trưởng thành bình thường hoàn toàn có thể đào thải được, cơ thể sẽ không xuất hiện tổn thương nghiêm trọng ngay lập tức.
Tuy nhiên, nếu ăn loại dầu không đạt chuẩn này liên tục từ ngày này sang ngày khác, từ tháng này qua tháng nọ, tổn thương tích tụ theo thời gian sẽ kích ứng liên tục lên niêm mạc đường tiêu hóa. Điều này rất dễ dẫn đến các triệu chứng khó chịu như buồn nôn, nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy, và việc dung nạp lâu dài chắc chắn sẽ kéo theo nhiều rủi ro tiềm ẩn khác cho sức khỏe.
