Theo Hãng tin Reuters, ngày 19-5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố vừa hoãn cuộc không kích nhằm vào Iran để mở đường cho tiến trình đàm phán hòa bình.
Ông cũng tự tin khẳng định có “khả năng rất cao” hai bên sắp đạt thỏa thuận ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Theo Reuters, ông Trump nói đã chỉ thị quân đội “không tiến hành đợt tấn công đã lên lịch nhằm vào Iran vào ngày 19-5”. Tuy nhiên ông vẫn yêu cầu các lực lượng “sẵn sàng triển khai một đợt tấn công quy mô lớn ngay lập tức” nếu hai bên không đạt được thỏa thuận mà ông cho là chấp nhận được.
“Có vẻ có khả năng rất cao họ tìm ra giải pháp. Nếu chúng tôi làm được điều đó mà không phải ném bom họ tan tành, tôi sẽ rất hạnh phúc”, ông chia sẻ với báo chí.
Tổng thống Mỹ cho biết động thái tạm hoãn trên được đưa ra sau khi lãnh đạo nhiều nước Trung Đông, bao gồm Qatar, Saudi Arabia và Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) đề nghị Washington làm như vậy.
Theo ông, các nước này cho rằng việc hoãn tấn công “sẽ giúp đạt được một thỏa thuận rất phù hợp” cho Washington và toàn khu vực.
Ngày 18-5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố gia hạn thêm 30 ngày giấy phép miễn trừ cho phép mua bán dầu Nga vận chuyển bằng đường biển.
Thông báo trên X, ông Bessent cho biết Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép chung mới sau khi giấy phép cũ hết hạn hôm 16-5.
Cơ quan này cho rằng việc làm trên sẽ giúp các tàu chở dầu thô và sản phẩm dầu mỏ Nga tạm thời được tiếp cận thị trường mà không vi phạm lệnh trừng phạt khắc nghiệt áp lên các tập đoàn dầu khí nước này.
Qua đó, Washington có thể gián tiếp hỗ trợ các quốc gia “dễ tổn thương về năng lượng” do tác động của cuộc chiến với Iran.
“Giấy phép chung sẽ giúp ổn định thị trường dầu thô và đảm bảo dầu đến được các quốc gia dễ tổn thương về năng lượng nhất”, ông Bessent khẳng định, đồng thời cho biết Washington sẽ phối hợp cấp thêm các giấy phép cụ thể khi cần.
Sau khi chiến sự Ukraine bùng nổ, Mỹ đã áp nhiều vòng lệnh trừng phạt lên dầu mỏ Nga, khiến việc mua bán mặt hàng này trở nên vô cùng khó khăn.
Việc cấp giấy phép miễn trừ cấm vận trên sẽ giúp “mở khóa” lượng lớn nguồn cung dầu Nga đang có sẵn trên biển, với giá thành phải chăng cho nhiều nước.
Ngày 18-5, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lập một quỹ trị giá gần 1,8 tỉ USD để bồi thường cho các nạn nhân của hành vi “vũ khí hóa” chính trị, qua đó dàn xếp vụ kiện do chính ông Trump khởi xướng chống lại Chính phủ Mỹ.
Trước đó, ông Trump đã đòi Cơ quan Thuế vụ liên bang (IRS) bồi thường 10 tỉ USD vì cho rằng cơ quan này đã không ngăn được một cựu nhà thầu rò rỉ hồ sơ thuế của ông ra truyền thông.
Theo thỏa thuận dàn xếp, ông Trump sẽ nhận lời xin lỗi từ IRS nhưng không nhận tiền đền bù.
Thay vào đó, Bộ Tư pháp sẽ lập “Quỹ chống vũ khí hóa” do các đồng minh của ông kiểm soát, dùng để chi trả cho những người tự nhận là nạn nhân của hành vi “vũ khí hóa hoặc tấn công pháp lý” từ chính phủ.
Tổng giá trị quỹ là 1,776 tỉ USD, gợi nhắc đến năm lập quốc của Mỹ (1776).
“Mục tiêu của Bộ là sửa chữa những sai lầm trong quá khứ và đảm bảo điều đó không bao giờ tái diễn”, quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche tuyên bố.
Quyết định trên của chính quyền ông Trump vấp phải không ít chỉ trích từ đối thủ. Dân biểu Dân chủ Jamie Raskin đã gọi đây là “vụ lừa nhằm rút 1,7 tỉ USD tiền thuế ra khỏi kho bạc và đổ vào một quỹ đen khổng lồ”.
Ngày 18-5, bồi thẩm đoàn liên bang Mỹ ra phán quyết bác đơn kiện của tỉ phú Elon Musk nhằm vào OpenAI, kết luận công ty trí tuệ nhân tạo không phải chịu trách nhiệm về cáo buộc đi chệch sứ mệnh ban đầu là phục vụ nhân loại.
Trong đơn kiện, ông Musk cáo buộc OpenAI cùng hai lãnh đạo trên đã thao túng để ông góp 38 triệu USD, sau đó âm thầm gắn một thực thể vì lợi nhuận vào tổ chức phi lợi nhuận ban đầu và nhận hàng chục tỉ USD từ Microsoft cùng các nhà đầu tư khác.
Trong phán quyết đạt đồng thuận tuyệt đối tại Tòa án liên bang ở Oakland (bang California), bồi thẩm đoàn nhận định ông Musk đã khởi kiện quá muộn.
Phán quyết được xem là dọn đường cho OpenAI tiến hành đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), có thể đưa định giá công ty lên 1.000 tỉ USD.
“Ông Altman và ông Brockman đã làm giàu bằng cách ăn trộm một tổ chức từ thiện. Câu hỏi duy nhất là họ làm điều đó khi nào!”, ông viết trên X, ám chỉ CEO OpenAI Sam Altman và Chủ tịch HĐQT Greg Brockman.
Ngày 18-5, Tổng giám đốc Tập đoàn Năng lượng nguyên tử nhà nước Nga (Rosatom) Alexei Likhachev đã cảnh báo tình hình quanh nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia do Nga kiểm soát ở Ukraine đang tiến gần “điểm không thể vãn hồi” do các đợt tấn công ngày một gia tăng của lực lượng Kiev.
“Chúng ta đang ngày càng tiến gần điểm không thể vãn hồi, và toàn châu Âu giờ phải nỗ lực để hạ nhiệt tình hình quanh nhà máy. Đây là chơi với lửa, và trước hết là nguy hiểm cho các nước Đông Âu”, truyền thông Nga dẫn lời ông Likhachev.
Tuyên bố được đưa ra sau khi ban quản lý nhà máy do Nga bổ nhiệm cáo buộc quân đội Ukraine đã tấn công cơ sở này ba ngày liên tiếp.
Ông Likhachev cho biết nhà máy hiện chứa khoảng 2.600 tấn nhiên liệu hạt nhân. Cơ sở này không phát điện nhưng vẫn phải vận hành để làm mát nhiên liệu.
Trên Telegram, ban quản lý nhà máy thông báo đợt tấn công mới nhất không gây thương vong hay thiệt hại cho các cơ sở và nhà máy vẫn hoạt động bình thường.
Ngày 18-5, Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel đã cảnh báo mọi hành động quân sự của Mỹ nhằm vào Cuba sẽ dẫn đến một cuộc “tắm máu” với hậu quả khôn lường cho hòa bình và ổn định khu vực.
“Mối đe dọa tấn công quân sự Cuba đến từ cường quốc mạnh mẽ nhất thế giới là điều đã được biết rõ. Bản thân việc đe dọa đã cấu thành tội ác quốc tế. Nếu được thực hiện, nó sẽ gây ra thảm kịch tắm máu với hậu quả không thể đong đếm, cùng với tác động hủy diệt lên hòa bình và ổn định khu vực.
Cuba không phải là mối đe dọa, và cũng không có kế hoạch hay ý định tấn công bất kỳ nước nào”, ông Diaz-Canel viết trên nền tảng X.
Phát biểu được đưa ra sau khi trang Axios đơn phương dẫn “thông tin tình báo mật” cho rằng Cuba sở hữu hơn 300 máy bay không người lái (drone) quân sự và xem xét kế hoạch sử dụng chúng tấn công căn cứ hải quân Mỹ ở Vịnh Guantanamo.
La Habana đáp trả rằng Washington đang dựng chuyện để biện minh cho khả năng can thiệp quân sự.
Bị cáo Erin Merdy (34 tuổi) trước đó đã nhận 3 tội danh giết người cấp độ một đối với cái chết của con trai Zachary (7 tuổi), con gái Liliana (4 tuổi) và bé trai 3 tháng tuổi Oliver. Với mức án "từ 20 năm tù đến chung thân", Merdy sẽ phải thụ án bắt buộc ít nhất 20 năm trong tù, trước khi có cơ hội nộp đơn xin ân xá. Nếu không được chấp thuận, cô có thể phải ngồi tù đến hết đời.
Cơ quan công tố cho biết sự việc trên xảy ra vào rạng sáng ngày 12.9.2022. Bằng chứng video cho thấy Merdy dẫn các con đi về phía biển lúc 0 giờ 37. Đến 1 giờ 25, bị cáo rời bãi biển, gọi điện cho người thân trong trạng thái bất ổn và từ chối tiết lộ vị trí của bọn trẻ, khiến gia đình phải gọi cảnh sát.
Sau quá trình tìm kiếm, lực lượng chức năng phát hiện Merdy cách nhà 3 km trong tình trạng ướt sũng và đi chân trần. Theo các công tố viên, cô liên tục nói lời xin lỗi và cho biết các con đã biến mất. Đến 4 giờ 30, thi thể dính đầy cát của 3 đứa trẻ được phát hiện dạt vào bờ biển.
Người nhà bị cáo nói rằng vào thời điểm xảy ra vụ việc, Merdy có thể đang phải chống chọi với chứng trầm cảm sau sinh.
Biện lý quận Brooklyn, New York Eric Gonzalez ra thông cáo: “Không một bản án nào có thể đo đếm được sự mất mát của 3 đứa trẻ, hay nỗi đau mà người thân của các em phải mang theo suốt đời”. Ông nhấn mạnh bản án này đảm bảo bị cáo phải chịu trách nhiệm trước pháp luật vì đã tước đoạt sinh mạng các con theo cách "đau lòng và không thể tưởng tượng nổi".
"Hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy sự khởi đầu của một đợt bùng phát lớn hơn. Nhưng tất nhiên tình hình có thể thay đổi, và do thời gian ủ bệnh dài của vi rút, có khả năng chúng ta sẽ thấy nhiều ca mắc hơn trong những tuần tới", Tổng giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus phát biểu trong một cuộc họp báo ở Madrid (Tây Ban Nha).
3 người đã tử vong sau khi vi rút Hanta lây lan trên du thuyền MV Hondius. Bộ Y tế Tây Ban Nha ngày 12.5 cho hay một công dân nước này đang cách ly tại Madrid sau khi sơ tán khỏi du thuyền đã xét nghiệm dương tính với vi rút Hanta. Bệnh nhân này bị sốt và khó thở, nhưng tình trạng ổn định và chưa có dấu hiệu xấu đi về lâm sàng. 13 hành khách người Tây Ban Nha còn lại hiện đang cách ly tại cùng cơ sở y tế và xét nghiệm âm tính.
Tại Hà Lan, 2 máy bay chở 28 hành khách từ du thuyền MV Hondius đã hạ cánh hôm 12.5, trong khi Bệnh viện Đại học Radboud phải cách ly 12 nhân viên y tế trong 6 tuần, do sai sót trong quy trình lấy máu và xử lý nước tiểu của một bệnh nhân. Bệnh nhân này được đưa bằng máy bay từ du thuyền đến hôm 7.5 và xét nghiệm dương tính với vi rút Hanta.
Đã có trục trặc cửa đóng tàu Vostok 1 ngay trước giờ phóng. Gagarin cũng không lên đúng quỹ đạo kế hoạch mà bay cao hơn. Đặc biệt, một vụ phóng thử trước đó không lâu đã thất bại. Phi thuyền bị nổ ít giây sau vụ phóng.
Sau khi phóng thành công phi thuyền Vostok 1 (Phương Đông 1), Liên Xô đã công bố trước thế giới là quốc gia đầu tiên thực hiện thành công chuyến bay vũ trụ 108 phút (sau này có nguồn cho rằng chính xác là 106 phút).
Theo Russianspace, sau cuộc liên lạc vô tuyến thử đầu tiên của Gagarin với trạm điều hành lúc 7h20 giờ Matxcơva vào sáng lịch sử 12-4-1961, tổng công trình sư trưởng Sergei Korolev cho lệnh đóng nắp khoang tàu đã có phi hành gia sẵn sàng ở bên trong. Các kỹ thuật viên Ivanovsky, Morozov và Skoptsov cùng đóng tấm nắp nặng 100kg và siết chặt bằng 30 con ốc chuyên dụng đảm bảo an toàn cho chuyến bay.
Tuy nhiên trục trặc bất ngờ đã xảy ra. Một trong ba đèn báo hiệu việc kích hoạt cơ chế phóng cửa thoát hiểm không sáng lên trong hầm điều khiển phóng.
Điều này có nghĩa việc phóng không thể thực hiện được hoặc chuyến bay sẽ bị nguy hiểm nghiêm trọng. Korolev yêu cầu kỹ thuật viên mở cửa ra để đóng lại lần nữa. Lần này thì thành công, cả ba đèn đều sáng, sau khi Ivanovsky dùng tuốc vít điều chỉnh nhẹ tiếp điểm bị lỗi trước khi đóng cửa lại lần thứ hai.
Mọi người rời bệ phóng, chỉ còn một mình Gagarin ngồi ở khoang đầu phi thuyền Vostok 1, nhận lãnh trách nhiệm lịch sử của nhân loại: lần đầu tiên bay ra vũ trụ như bước chân đầu tiên trên hành trình dài đến những vì sao.
Tất cả đã sẵn sàng cho thời khắc lịch sử. Một phần nhỏ của giây trước 9h07 giờ Matxcơva, phi thuyền Vostok 1 phụt khói lửa gầm rú bay lên bầu trời trong xanh không một gợn mây và chếch mũi về phương Đông như chính con tàu mang tên. Sân bay vũ trụ Baikonur ở Kazakhstan giữa thảo nguyên đang mùa hoa tulip dại mờ dần phía dưới.
Bên trong tàu, áp lực gia tốc đè nặng lên người phi hành gia đầu tiên. Nhịp tim vọt lên đến 150 nhưng anh đã được huấn luyện kỹ cho chuyện phi hành gia nào cũng phải trải qua khi rời Trái đất. Có lúc Gagarin như cứng đờ, không thể nói được. Dưới mặt đất mọi người rất lo lắng.
Chỉ huy Korolev gọi vô tuyến như hét lên: "Tuyết tùng, tuyết tùng, anh thế nào?". Tuyết tùng là mật danh chuyến bay. Mặt Korolev biến sắc, tay ông cầm máy gọi mà run lên và mặt chỉ giãn ra khi nghe tiếng trả lời của Gagarin. Sự thật trước đó nhiều chú chó được phóng thử nghiệm đã không thể có "vé về", trừ đôi chó may mắn Belka và Strelka.
Sau này nhiều tài liệu được giải mật cho rằng vụ phóng tàu Vostok 1 đã được thực hiện quá nhanh. Tổng công trình sư trưởng Korolev và một số lãnh đạo khác chấp thuận quá nhanh một số vấn đề kỹ thuật trước áp lực thời Chiến tranh lạnh giữa Mỹ và Liên Xô...
Trang Russianspace ghi lại: "Hai phút rưỡi sau khi phóng, lớp vỏ bao phủ tàu vũ trụ tách thành hai cánh hoa với một cú giật mạnh và rơi xuống để lộ cho phi công một khung cảnh ngoạn mục ở cửa sổ phía dưới. "Tuyệt đẹp", Gagarin thốt lên sau khi nhìn thấy một trong hai cánh hoa của chóp mũi từ từ rơi ra khỏi tên lửa, phía sau là bề mặt Trái đất tuyệt đẹp".
Tầng thứ ba tên lửa sau đó được kích hoạt tăng tốc tàu vũ trụ lên tốc độ gần 8km mỗi giây cần thiết để đạt đến quỹ đạo khoảng 10 phút sau khi cất cánh. Theo Korolev, khoảng 13 phút sau khi phóng, Gagarin đã trở thành người đầu tiên đến được quỹ đạo Trái đất. Kỷ nguyên vũ trụ thêm bước tiến mới cực kỳ trọng đại.
Điểm viễn cực trên quỹ đạo mà Vostok 1 bay tới là 327km so với bề mặt Trái đất, cao hơn hẳn kế hoạch 230km thiết lập bay. Vì phi thuyền có người lái đầu tiên này thiếu động cơ hãm dự phòng nên quỹ đạo bay của nó được thiết lập khoảng 230km, để cao độ đó có thể làm chậm tàu vũ trụ cho nó quay về khí quyển và đáp xuống 5-7 ngày sau khi phóng.
Lượng không khí, thức ăn, nước uống và các vật dụng tiêu hao thiết yếu khác cho chuyến bay chỉ được chuẩn bị đủ 10 ngày. Tuy nhiên các số liệu khoa học Vostok 1 bay đến quỹ đạo cao thực tế này khiến con tàu cần hơn hai tuần để có thể trở về Trái đất. Do đó nếu động cơ hãm bị hỏng mà không có dự phòng, Gagari có thể sẽ phải nhận cái chết từ từ trên quỹ đạo.
09h25 giờ Matxcơva ngày 12-4-1961, Gagarin gọi về Trái đất và được trạm mặt đất Zarya 3 ở bán đảo Kamchatka, vùng Viễn Đông Liên Xô tiếp nhận. Russianspace ghi lại những trao đổi này từ tài liệu được giải mật. Trong đó Kedr là mật danh Gagarin và Karpenko là người liên lạc dưới mặt đất:
Kedr (Gagarin): Gọi Zarya 3, anh nghe rõ không?
Kedr: Zarya 3, anh nghe rõ không, anh nghe rõ không? Không nghe thấy Vesna (trạm mặt đất sóng ngắn), không nghe thấy Vesna.
Zarya 3 (Karpenko): Đã hiểu; chúng tôi nghe rõ anh.
Kedr: Chuyến bay đang diễn ra tốt đẹp, mọi thứ đều ổn. Anh có thể cho tôi biết gì không?
Hành trình trở về Trái đất của Gagarin ban đầu diễn ra thuận lợi. Động cơ hãm được khởi động lúc 10h25. Gagarin viết lại trong nhật ký của mình: "Ngay khi TDU (động cơ hãm) tắt, có một cú giật mạnh. Tàu vũ trụ bắt đầu quay quanh trục của nó với tốc độ rất cao. Trái đất đang di chuyển trong Vzor (cửa sổ) từ trên xuống dưới và từ phải sang trái. Tốc độ quay khoảng 30 độ mỗi giây, không dưới...
Mọi thứ đều quay cuồng. Một khoảnh khắc tôi nhìn thấy châu Phi - nó xảy ra trên châu Phi - khoảnh khắc khác là đường chân trời, khoảnh khắc khác là bầu trời. Tôi hầu như không kịp che chắn mình khỏi ánh nắng mặt trời để ánh sáng không làm chói mắt tôi. Tôi đưa chân về phía cửa sổ (dưới cùng) nhưng không đóng rèm. Tôi muốn tự mình tìm hiểu chuyện gì đang xảy ra".
Theo thiết lập bay, khoang về Trái đất của Gagarin sẽ tách khỏi mô đun thiết bị trong vòng 10-12 giây sau khi quá trình giảm quỹ đạo kết thúc nhưng điều đó đã không xảy ra. Tàu vũ trụ tiếp tục quay tròn dữ dội khi tiến gần đến các tầng khí quyển dày đặc. Cuối cùng, quá trình tách rời diễn ra lúc 10h35, khi tàu vũ trụ đang trên bầu trời biển Địa Trung Hải.
Khi khoang trở về Trái đất lao xuống bầu khí quyển, phi hành gia đầu tiên của loài người nhìn thấy một vầng sáng đỏ rực xuất hiện phía sau cửa sổ cùng với tiếng lách tách của lớp cách nhiệt bị thiêu rụi dần.
"Có một khoảnh khắc, khoảng 2-3 giây, khi dữ liệu trên các đồng hồ điều khiển bắt đầu trông mờ đi. Nó bắt đầu chuyển sang màu xám trong mắt tôi. Tôi cố gắng giữ bình tĩnh. Điều đó có ích, mọi thứ dường như trở lại vị trí ban đầu".
Có mùi khét xuất hiện trong khoang nhưng may mắn chỉ thoảng qua chốc lát. Việc hạ cánh tiếp tục an toàn. Ở độ cao 7km trên bề mặt Trái đất, cửa khoang được tách ra, Gagarin phóng ra ngoài.
Đó là lúc 10h42 giờ Matxcơva. Ghế phóng phi hành gia bung ra thành công rơi tự do xuống đất. Dù chính và dù dự phòng lần lượt mở bung. Gagarin hạ cánh với hai chiếc dù. Quá trình này kéo dài khoảng sáu phút, Gagarin gặp khó khăn khi mở một van trong bộ đồ phi hành gia để thở không khí nhưng rồi ông đã làm được.
Cánh đồng vừa được cày xới gần làng Smelovka (quận Ternovsky, thành phố Saratov, Liên Xô) đã in dấu chân đầu tiên trở lại mặt đất của Gagarin lúc 10h55 (hoặc 10h53 theo một nguồn khác).
Anna, vợ một kiểm lâm địa phương, và cháu gái đang trồng khoai tây gần đó đã thấy người đàn ông mặc bộ đồ màu cam. Họ chào nhau bằng tiếng Nga. Sau bối rối ban đầu, Anna giúp Gagarin mở khóa mũ bảo hiểm và mời ông uống sữa.
Thiếu tá Akhmed Gasiev, chỉ huy đơn vị phòng không số 40218 gần đó, cũng đến sau ít phút. Gagarin giơ tay chào báo cáo với Gasiev: "Trung úy Gagarin. Hạ cánh an toàn". Và Gasiev đáp lại bằng cái ôm thật chặt. Gagarin đã hạ cánh chệch khỏi địa điểm dự kiến 300km về phía đông bắc.
*************
>> Kỳ tới: Phi hành gia Mỹ Alan Shepard - người thứ 2 lên vũ trụ
