Ở Trung Quốc, kỳ thi tuyển sinh lớp 10, hay còn gọi là zhongkao (trung khảo), là một trong những cột mốc học thuật được cho là quan trọng hàng đầu trong cuộc đời vì quyết định liệu học sinh sẽ vào trường THPT hay bị phân luồng sang trường nghề. Theo tờ Sixth Tone, tỷ lệ học sinh trúng tuyển trên toàn quốc hằng năm thường chỉ dao động quanh mức 60%. Năm 2025, tỷ lệ này đạt 62,36%, theo Bộ Giáo dục Trung Quốc.
Để giảm áp lực thi cử, thành phố Thành Đô ở phía tây nam Trung Quốc tháng 9 năm ngoái đã triển khai chương trình thí điểm giáo dục liên thông 12 năm ở 8 trường, cả công lập lẫn tư thục. Theo đó, những em học các lớp giáo dục liên thông có thể học lên thẳng bậc THPT mà không cần thi tuyển sinh lớp 10. Tuy nhiên, các em vẫn được quyền rời chương trình để dự thi nếu muốn, tờ China Daily đưa tin.
Cơ quan chức năng lý giải cải cách này nhằm xây dựng lộ trình giáo dục xuyên suốt từ tiểu học tới THPT, chuyển trọng tâm từ điểm số sang phát triển toàn diện cho học sinh.
Thành phố Thượng Hải cũng có kế hoạch liên thông tương tự, cho biết mô hình hướng đến việc thống nhất trong thiết kế chương trình giảng dạy, đồng thời sẽ tối ưu hóa chia sẻ nguồn lực giữa các cấp học như phòng thí nghiệm, thư viện, các khóa học chuyên biệt… trong bối cảnh biến động số lượng tuyển sinh. Thành phố hướng tới phát triển các trường trung học tích hợp – kết hợp giữa trường THCS với trường THPT hiện hữu – để phục vụ mục đích này.
Tuy nhiên, chính quyền 2 thành phố trên đều nhấn mạnh việc triển khai chương trình liên thông không đồng nghĩa với bãi bỏ kỳ thi tuyển sinh lớp 10 trên toàn thành. Giới chức cho rằng phân luồng là điều cần thiết nhằm hỗ trợ những nhóm học sinh có năng lực khác nhau, đồng thời giúp mở rộng cơ hội việc làm và phát triển kinh tế địa phương. Thế nên giáo dục nghề nghiệp được cho là một phần quan trọng trong toàn bộ hệ thống giáo dục.
Các sáng kiến cho phép miễn thi lớp 10 cũng đã xuất hiện ở một số thành phố khác dù phần lớn chỉ dành cho những học sinh xuất sắc. Song, một số địa phương cũng đang mở rộng cơ hội cho cả những em có học lực trung bình.
Đơn cử, Bắc Kinh từ năm 2022 bắt đầu thử nghiệm mô hình tuyển sinh THPT đa dạng hơn, cho phép các em có điểm tổng kết từ mức “B” trở lên được nộp hồ sơ xét vào một số trường thông qua hình thức phỏng vấn. Một số trường riêng rẽ cũng triển khai lộ trình học thẳng từ THCS lên THPT mà không cần thi lớp 10, tuy nhiên quy mô các chương trình này còn hạn chế và thường do những trường có tỷ lệ chọi không cao triển khai.
Bãi bỏ thi tuyển sinh lớp 10 từ lâu đã là mong muốn của nhiều phụ huynh Trung Quốc – những người lo ngại con mình có thể bị buộc phải học trường nghề nếu đạt kết quả không tốt trong kỳ thi. Bởi lẽ, giáo dục nghề nghiệp thường bị gắn với định kiến “giáo dục hạng thấp” hoặc chỉ dành cho những học sinh bị loại khỏi con đường học thuật.
Ông Xiong Bingqi, Chủ tịch Viện Nghiên cứu giáo dục thế kỷ 21 tại Trung Quốc, cho rằng việc bỏ thi lớp 10 sẽ đòi hỏi những cải cách mang tính cấu trúc sâu rộng hơn, bao gồm xóa bỏ hệ thống phân cấp trường học và thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục phổ thông với giáo dục nghề nghiệp.
“Chừng nào hệ thống các trường THPT tinh hoa vẫn còn tồn tại, nỗi lo về thi lớp 10 sẽ vẫn chưa thể giảm bớt”, ông Bingqi nhận định.
Một động thái đáng chú ý khác của nhiều địa phương Trung Quốc để giảm áp lực thi cử là bỏ môn sinh học và địa lý khỏi hệ thống tính điểm trong kỳ thi lớp 10, bắt đầu từ 2027. Điều này diễn ra trong bối cảnh ở một số tỉnh, thành, học sinh tiểu học phải học tới 11 môn mỗi tuần, còn số môn học ở bậc THCS tăng lên đến 15.
Tỉnh Cát Lâm là địa phương mới nhất công bố cải cách này vào ngày 17.3. Theo thông báo của Sở Giáo dục tỉnh, từ năm sau, môn sinh và địa sẽ không còn được tính vào tổng điểm thi lớp 10. Thay vào đó, hai môn này sẽ được đánh giá thông qua hình thức thi đề mở, với kết quả thể hiện bằng xếp loại chữ cái thay vì điểm số cụ thể.
Những cải cách tương tự cũng đang được triển khai trên khắp Trung Quốc.
Thành phố Hoàng Sơn, tỉnh An Huy, sẽ bỏ sinh, địa khỏi điểm thi lớp 10, thay vào đó yêu cầu học sinh chỉ cần ở mức “đạt” là đủ điều kiện vào các trường THPT tốp đầu. Thành phố Cát An thuộc tỉnh Giang Tây thì áp dụng hình thức thi trên máy tính cho hai môn này và kết quả thi chỉ mang tính tham khảo.
Trong khi đó, thành phố Tương Đàm tại tỉnh Hồ Nam giảm số môn tính điểm xuống còn 8 với tổng điểm tối đa 655, loại môn sinh lẫn địa khỏi hệ thống tính điểm, đồng thời mở rộng hình thức thi đề mở và tăng chỉ tiêu tuyển sinh cho các trường khó khăn.
Ông Gao Hang, Phó hiệu trưởng Trường Giáo dục, ĐH Nhân dân Trung Quốc, cho biết mô hình giảm số môn thi ngày càng phổ biến và nhiều địa phương khác cũng đang cân nhắc thực hiện các cải cách tương tự. Các cải cách thường gồm 3 yếu tố chính: chuyển một số môn từ “thi” sang “đánh giá”, chuyển từ thi đề đóng sang thi đề mở, cũng như thay điểm số bằng hình thức xếp loại theo chữ cái.
“Những biện pháp này giúp giảm áp lực học tập và áp lực giảng dạy trong nhà trường, đồng thời giảm bớt lo âu vì cạnh tranh từng con điểm. Bởi trước đây, chỉ cần chênh lệch một điểm cũng có thể khiến hàng trăm học sinh có thứ hạng khác nhau”, ông Hang chia sẻ.
Song song với giảm số môn thi, nhiều địa phương Trung Quốc cũng đang mở rộng quy mô tuyển sinh và tăng chỉ tiêu vào các trường THPT. Hồi tháng 1, huyện Thặng Tứ thuộc thành phố Chu Sơn (tỉnh Chiết Giang) thậm chí có động thái táo bạo hơn, thu hút sự chú ý của toàn quốc khi tuyên bố xóa sổ chức năng phân luồng của kỳ thi lớp 10, bảo đảm tất cả học sinh THCS đủ điều kiện đều có thể vào học các trường THPT trên địa bàn.
Ngày 22.4, UBND tỉnh Cà Mau họp Ban chỉ đạo kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, rà soát toàn bộ công tác chuẩn bị với yêu cầu cao về kỷ luật và an toàn.
Ông Tạ Thanh Vũ, Phó giám đốc Sở GD-ĐT Cà Mau, cho biết toàn tỉnh có 19.334 thí sinh đăng ký dự thi. Hội đồng thi đặt tại sở này với 816 phòng thi, bố trí 35 điểm thi chính thức và 4 điểm dự phòng. Điểm đông thí sinh nhất là Trường THPT Hồ Thị Kỷ với 960 thí sinh và ít nhất là Trường THPT Ninh Quới với 209 thí sinh.
Dự kiến, gần 3.000 người phục vụ kỳ thi, trong đó ngành giáo dục huy động hơn 2.780 người, công an 138 người và y tế 71 người. Cà Mau cũng tổ chức thi thử từ ngày 23 đến 24.4, với quy trình như thi thật để "tập dượt" toàn hệ thống.
Tại cuộc họp, các vấn đề chống gian lận, an ninh, an toàn thực phẩm, hỗ trợ thí sinh và hạn chế cơ sở vật chất tại một số điểm thi được đặt ra.
Kết luận cuộc họp, ông Nguyễn Minh Luân, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, yêu cầu kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 phải tuyệt đối an toàn, không sai sót, không vi phạm quy chế; giữ chất lượng nhưng không chạy theo thành tích; đồng thời nhấn mạnh phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ thí sinh, siết bảo mật, phòng gian lận công nghệ cao và đảm bảo xử lý kịp thời mọi tình huống phát sinh.
Tại hội nghị hướng dẫn tuyển sinh lớp 10 ngày 2/4, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, nêu quan điểm về phí giữ chỗ, thường được gọi là "tiền cọc" ở các trường tư.
Theo ông, nhiều năm qua, Sở "nhắc đi, nhắc lại" yêu cầu không thu khoản này. Một số trường cho rằng không hợp lý vì đây là thỏa thuận giữa trường và phụ huynh, nhưng ông không đồng tình.
Lý do là phí giữ chỗ không nằm trong quy định nào về định mức thu, chi trong trường học. Ngoài ra, việc thu tiền phải dựa trên nguyên tắc thu đúng, đủ, nên "chưa cung cấp dịch vụ thì không thể thu phí".
Ông Hiền nhìn nhận việc thu phí giữ chỗ tràn lan dẫn tới nhiều hệ lụy, dễ thấy nhất là gây mất công bằng trong tiếp cận giáo dục. Những gia đình có điều kiện có thể đặt cọc 5-7 trường với mức phí cao, ngược lại những em thiệt thòi hơn thì không thể.
Cho rằng "còn nhiều cách khác" để xây dựng niềm tin với phụ huynh, ông Hiền gợi ý các trường dùng chính sách ưu đãi, giảm học phí cho những em đăng ký và xác nhận nhập học sớm.
"Chúng ta đừng đẩy cái khó của mình thành rủi ro cho phụ huynh. Đặc biệt, việc thu phí đặt cọc nhưng không hoàn là rất bất hợp lý", ông nói, đồng thời nhấn mạnh việc đăng ký cần diễn ra trực tuyến để đảm bảo sự minh bạch, công bằng.
Tiền cọc, giữ chỗ là khoản gây tranh cãi nhiều năm qua. Theo khảo sát của VnExpress, tiền cọc lớp 10 trường tư năm nay phổ biến dưới 10 triệu đồng, còn cao nhất ở trường quốc tế Dwight Hà Nội với hơn 113 triệu.
Thông thường, các trường sẽ khấu trừ vào học phí hoặc tiền đồng phục, sách vở khi học sinh nhập học. Nếu bỏ, gia đình không được hoàn lại.
Lãnh đạo một trường tư cho biết "tiền cọc" để các gia đình có trách nhiệm với lựa chọn của mình, hạn chế tỷ lệ ảo, gây khó khăn cho tuyển sinh. Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo cũng nhiều lần cho rằng thu tiền cọc là "không hay", song các trường vẫn duy trì.
Tiền cọc lớp 1 trường tư Hà Nội lên đến 110 triệu đồng
Đó là Trường trung cấp quốc tế Mekong có cơ sở tại phường Long Tuyền, TP Cần Thơ. Trường này (tiền thân là Trường trung cấp Y Dược Mekong) được thành lập năm 2019 theo quyết định của UBND TP Cần Thơ.
Thông tin tuyển sinh năm 2026 được đăng tải trên trang web của trường cho thấy trường tuyển sinh từ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng đến đại học, chuyên khoa I, II và thạc sĩ khối ngành sức khỏe.
Theo quy định, trường trung cấp được tuyển sinh, đào tạo các bậc sơ cấp, trung cấp. Thông tin tuyển sinh, bậc trung cấp trường tuyển ba ngành khối sức khỏe gồm y sĩ đa khoa, dược, y học cổ truyền, tin học ứng dụng và marketing. Thế nhưng với bậc cao đẳng, trường lại thông báo liên kết tuyển sinh đến 13 ngành khác nhau.
Với bậc đại học, trường này phối hợp tuyển sinh các hình thức đào tạo từ xa, trực tuyến, vừa làm vừa học, không có đại học chính quy.
Đáng chú ý nhất là bậc sau đại học và chuyên khoa. Trường trung cấp quốc tế Mekong thông báo tuyển sinh hàng loạt ngành thạc sĩ, chuyên khoa cấp I, II khối ngành sức khỏe.
Trong đó, trường này phối hợp với Đại học Trà Vinh tuyển sinh thạc sĩ hai ngành quản lý y tế và quản lý công cộng.
Ngay trong thông báo này, trường ghi rõ địa điểm đào tạo tại Trường trung cấp quốc tế Mekong, thời gian đào tạo từ 1-2 năm, hình thức đào tạo giáo dục chính quy, định hướng chương trình: ứng dụng/nghiên cứu.
Không những vậy, trường này đưa ra các lợi ích khi học thạc sĩ tại trường: nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực quản lý y tế; mở rộng cơ hội thăng tiến nghề nghiệp; phù hợp với cán bộ y tế, quản lý bệnh viện, trung tâm y tế, cơ sở y tế công - tư; chương trình đào tạo bài bản, giảng viên giàu kinh nghiệm; văn bằng có giá trị theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Bên cạnh đó, trường trung cấp này cũng thông tin là phối hợp với Trường đại học Quốc tế Hồng Bàng tuyển sinh tám ngành thạc sĩ ở nhiều lĩnh vực khác nhau từ sức khỏe đến công nghệ, kinh tế.
Trên nhiều diễn đàn tuyển sinh thạc sĩ trên mạng xã hội, rất nhiều thông tin tuyển sinh đào tạo thạc sĩ trực tuyến, đào tạo ngoài cơ sở chính.
Chúng tôi liên hệ với một người trong số này hỏi về ngành luật kinh tế và được tư vấn học thạc sĩ luật kinh tế của Đại học Trà Vinh tại Trường trung cấp tổng hợp Sài Gòn (đường Cộng Hòa, TP.HCM).
Đây là trạm đào tạo từ xa của Đại học Trà Vinh ở TP.HCM. Người tư vấn cho biết vì đào tạo chính quy nên không đào tạo trực tuyến, học trực tiếp vào thứ Bảy, Chủ nhật tại Trường trung cấp tổng hợp Sài Gòn.
Tương tự, chúng tôi liên hệ tìm hiểu thạc sĩ quản lý giáo dục và được một người tư vấn giới thiệu chương trình của Trường đại học Sư phạm (Đại học Huế), địa điểm học là Trường cao đẳng Công nghệ Sài Gòn (phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM).
Theo thông tin do người tư vấn cung cấp, thời gian đào tạo thạc sĩ khoảng hai năm. Hình thức học: 30% online và 70% trực tiếp tại TP.HCM và Huế...
Trong khi đó, Viện Đào tạo và quản lý giáo dục miền Nam (đường Quang Trung, phường Thông Tây Hội, TP.HCM) cũng thông báo tuyển sinh thạc sĩ nhiều ngành.
Chúng tôi đặt vấn đề muốn học thạc sĩ luật kinh tế, nhân viên tư vấn cho biết chương trình này của Trường đại học Trưng Vương (Hà Nội), chủ yếu học online, học trực tiếp cũng dàn trải nên ít đến trực tiếp. "Nếu đại học trái ngành sẽ học bổ sung kiến thức 5-7 môn, mỗi môn 1 triệu đồng.
Phí xét tuyển 2 triệu đồng, học phí đóng từng kỳ, tổng khoảng 70 triệu đồng toàn khóa. Nếu học trực tiếp sẽ học tại Gò Vấp. Lớp thạc sĩ khóa trước chỉ học thứ Bảy và Chủ nhật" - nhân viên này tư vấn thêm.
Chúng tôi liên hệ Trường trung cấp quốc tế Mekong và được ông La Thanh Chí Hiếu - cán bộ tuyển sinh - cho biết hiện trường có liên kết với một số trường cao đẳng đào tạo bậc cao đẳng tại trường, có xin phép.
Trong khi đó bậc đại học và thạc sĩ trường chỉ là đối tác phối hợp nhận hồ sơ tuyển sinh, không đào tạo tại trường.
Chúng tôi cung cấp minh chứng thông báo tuyển sinh thạc sĩ của trường có ghi rõ địa điểm đào tạo tại Trường trung cấp quốc tế Mekong kèm những lợi ích khi học thạc sĩ tại trường. Ông Hiếu sau khi kiểm tra cho biết "có thể bị lỗi do copy những bài viết qua lại với nhau chưa chỉnh sửa"!
Trong khi đó, ông Trần Văn Tuấn - Hiệu trưởng Trường trung cấp tổng hợp Sài Gòn - thừa nhận nhân viên tư vấn là cộng tác viên của trường.
Tuy nhiên ông cho rằng vì để thu hút học viên đăng ký nên cộng tác viên này đã tư vấn quá lố, trường không tổ chức đào tạo thạc sĩ tại trường! Ông Tuấn cũng nói rằng đã nhắc nhở nhân viên tư vấn đúng để tránh kiện cáo sau này.
Đại diện Trường đại học Quốc tế Hồng Bàng cho biết trường chỉ đào tạo thạc sĩ tại trường, không đào tạo ngoài trường. Thông báo phối hợp tuyển sinh của trường trung cấp chỉ là hình thức phối hợp tuyển sinh.
Tương tự, ông Nguyễn Thái Sơn - viện trưởng Viện phát triển nguồn lực Đại học Trà Vinh - cho biết với nhóm ngành sức khỏe, chương trình đào tạo thạc sĩ có kết hợp với một số bệnh viện tuyến đầu tại Cần Thơ để đào tạo thực hành cận lâm sàng ngoài trường vì yêu cầu đào tạo phải học tại bệnh viện nhiều. Các học phần còn lại học tại trường.
Chương trình đào tạo thạc sĩ cho phép một tỉ lệ chương trình được đào tạo trực tuyến nên có một số môn sẽ học online.
