Ở Trung Quốc, kỳ thi tuyển sinh lớp 10, hay còn gọi là zhongkao (trung khảo), là một trong những cột mốc học thuật được cho là quan trọng hàng đầu trong cuộc đời vì quyết định liệu học sinh sẽ vào trường THPT hay bị phân luồng sang trường nghề. Theo tờ Sixth Tone, tỷ lệ học sinh trúng tuyển trên toàn quốc hằng năm thường chỉ dao động quanh mức 60%. Năm 2025, tỷ lệ này đạt 62,36%, theo Bộ Giáo dục Trung Quốc.
Để giảm áp lực thi cử, thành phố Thành Đô ở phía tây nam Trung Quốc tháng 9 năm ngoái đã triển khai chương trình thí điểm giáo dục liên thông 12 năm ở 8 trường, cả công lập lẫn tư thục. Theo đó, những em học các lớp giáo dục liên thông có thể học lên thẳng bậc THPT mà không cần thi tuyển sinh lớp 10. Tuy nhiên, các em vẫn được quyền rời chương trình để dự thi nếu muốn, tờ China Daily đưa tin.
Cơ quan chức năng lý giải cải cách này nhằm xây dựng lộ trình giáo dục xuyên suốt từ tiểu học tới THPT, chuyển trọng tâm từ điểm số sang phát triển toàn diện cho học sinh.
Thành phố Thượng Hải cũng có kế hoạch liên thông tương tự, cho biết mô hình hướng đến việc thống nhất trong thiết kế chương trình giảng dạy, đồng thời sẽ tối ưu hóa chia sẻ nguồn lực giữa các cấp học như phòng thí nghiệm, thư viện, các khóa học chuyên biệt… trong bối cảnh biến động số lượng tuyển sinh. Thành phố hướng tới phát triển các trường trung học tích hợp – kết hợp giữa trường THCS với trường THPT hiện hữu – để phục vụ mục đích này.
Tuy nhiên, chính quyền 2 thành phố trên đều nhấn mạnh việc triển khai chương trình liên thông không đồng nghĩa với bãi bỏ kỳ thi tuyển sinh lớp 10 trên toàn thành. Giới chức cho rằng phân luồng là điều cần thiết nhằm hỗ trợ những nhóm học sinh có năng lực khác nhau, đồng thời giúp mở rộng cơ hội việc làm và phát triển kinh tế địa phương. Thế nên giáo dục nghề nghiệp được cho là một phần quan trọng trong toàn bộ hệ thống giáo dục.
Các sáng kiến cho phép miễn thi lớp 10 cũng đã xuất hiện ở một số thành phố khác dù phần lớn chỉ dành cho những học sinh xuất sắc. Song, một số địa phương cũng đang mở rộng cơ hội cho cả những em có học lực trung bình.
Đơn cử, Bắc Kinh từ năm 2022 bắt đầu thử nghiệm mô hình tuyển sinh THPT đa dạng hơn, cho phép các em có điểm tổng kết từ mức “B” trở lên được nộp hồ sơ xét vào một số trường thông qua hình thức phỏng vấn. Một số trường riêng rẽ cũng triển khai lộ trình học thẳng từ THCS lên THPT mà không cần thi lớp 10, tuy nhiên quy mô các chương trình này còn hạn chế và thường do những trường có tỷ lệ chọi không cao triển khai.
Bãi bỏ thi tuyển sinh lớp 10 từ lâu đã là mong muốn của nhiều phụ huynh Trung Quốc – những người lo ngại con mình có thể bị buộc phải học trường nghề nếu đạt kết quả không tốt trong kỳ thi. Bởi lẽ, giáo dục nghề nghiệp thường bị gắn với định kiến “giáo dục hạng thấp” hoặc chỉ dành cho những học sinh bị loại khỏi con đường học thuật.
Ông Xiong Bingqi, Chủ tịch Viện Nghiên cứu giáo dục thế kỷ 21 tại Trung Quốc, cho rằng việc bỏ thi lớp 10 sẽ đòi hỏi những cải cách mang tính cấu trúc sâu rộng hơn, bao gồm xóa bỏ hệ thống phân cấp trường học và thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục phổ thông với giáo dục nghề nghiệp.
“Chừng nào hệ thống các trường THPT tinh hoa vẫn còn tồn tại, nỗi lo về thi lớp 10 sẽ vẫn chưa thể giảm bớt”, ông Bingqi nhận định.
Một động thái đáng chú ý khác của nhiều địa phương Trung Quốc để giảm áp lực thi cử là bỏ môn sinh học và địa lý khỏi hệ thống tính điểm trong kỳ thi lớp 10, bắt đầu từ 2027. Điều này diễn ra trong bối cảnh ở một số tỉnh, thành, học sinh tiểu học phải học tới 11 môn mỗi tuần, còn số môn học ở bậc THCS tăng lên đến 15.
Tỉnh Cát Lâm là địa phương mới nhất công bố cải cách này vào ngày 17.3. Theo thông báo của Sở Giáo dục tỉnh, từ năm sau, môn sinh và địa sẽ không còn được tính vào tổng điểm thi lớp 10. Thay vào đó, hai môn này sẽ được đánh giá thông qua hình thức thi đề mở, với kết quả thể hiện bằng xếp loại chữ cái thay vì điểm số cụ thể.
Những cải cách tương tự cũng đang được triển khai trên khắp Trung Quốc.
Thành phố Hoàng Sơn, tỉnh An Huy, sẽ bỏ sinh, địa khỏi điểm thi lớp 10, thay vào đó yêu cầu học sinh chỉ cần ở mức “đạt” là đủ điều kiện vào các trường THPT tốp đầu. Thành phố Cát An thuộc tỉnh Giang Tây thì áp dụng hình thức thi trên máy tính cho hai môn này và kết quả thi chỉ mang tính tham khảo.
Trong khi đó, thành phố Tương Đàm tại tỉnh Hồ Nam giảm số môn tính điểm xuống còn 8 với tổng điểm tối đa 655, loại môn sinh lẫn địa khỏi hệ thống tính điểm, đồng thời mở rộng hình thức thi đề mở và tăng chỉ tiêu tuyển sinh cho các trường khó khăn.
Ông Gao Hang, Phó hiệu trưởng Trường Giáo dục, ĐH Nhân dân Trung Quốc, cho biết mô hình giảm số môn thi ngày càng phổ biến và nhiều địa phương khác cũng đang cân nhắc thực hiện các cải cách tương tự. Các cải cách thường gồm 3 yếu tố chính: chuyển một số môn từ “thi” sang “đánh giá”, chuyển từ thi đề đóng sang thi đề mở, cũng như thay điểm số bằng hình thức xếp loại theo chữ cái.
“Những biện pháp này giúp giảm áp lực học tập và áp lực giảng dạy trong nhà trường, đồng thời giảm bớt lo âu vì cạnh tranh từng con điểm. Bởi trước đây, chỉ cần chênh lệch một điểm cũng có thể khiến hàng trăm học sinh có thứ hạng khác nhau”, ông Hang chia sẻ.
Song song với giảm số môn thi, nhiều địa phương Trung Quốc cũng đang mở rộng quy mô tuyển sinh và tăng chỉ tiêu vào các trường THPT. Hồi tháng 1, huyện Thặng Tứ thuộc thành phố Chu Sơn (tỉnh Chiết Giang) thậm chí có động thái táo bạo hơn, thu hút sự chú ý của toàn quốc khi tuyên bố xóa sổ chức năng phân luồng của kỳ thi lớp 10, bảo đảm tất cả học sinh THCS đủ điều kiện đều có thể vào học các trường THPT trên địa bàn.
Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, phụ huynh sử dụng mã định danh cá nhân của học sinh để đăng ký vào lớp 1, lớp 6 cho con em trên cổng tuyển sinh của TP: https://tuyensinhdaucap.hcm.edu.vn.
Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết các bậc cha mẹ học sinh sẽ truy cập cổng tuyển sinh, lựa chọn khu vực phường, xã để đăng ký và xác định chính xác đối tượng tuyển sinh. Nếu chọn đối tượng ưu tiên 1 tức là học sinh cư trú tại địa bàn đúng độ tuổi quy định (đối với lớp 1) hoặc học sinh đã hoàn thành chương trình tiểu học và cư trú tại địa bàn (đối với lớp 6).
Theo ông Nguyễn Văn Phong - Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, trường hợp phụ huynh đăng ký đối tượng 2 thì cần xem kế hoạch tuyển sinh của địa phương, đồng thời chuẩn bị đầy đủ hồ sơ minh chứng để cập nhật vào hệ thống trực tuyến.
Đối tượng ưu tiên 2 bao gồm các trường hợp: học sinh đã học mầm non/tiểu học tại địa bàn hoặc vùng giáp ranh; học sinh có cha hoặc mẹ làm việc tại các cơ quan, khu công nghiệp trên địa bàn; học sinh cư trú tại các khu vực giáp ranh; học sinh chuyển từ tỉnh thành khác đến,...
Cũng theo ông Phong, phụ huynh sẽ được đăng ký song song hai loại hình trường học: trường đại trà và trường đặc thù hoặc lớp đặc thù trong trường đại trà (gồm trường tiên tiến, hội nhập; lớp tiếng Anh tích hợp (theo đề án 5695); lớp tăng cường tiếng Pháp; Trường TH-THCS-THPT Nam Sài Gòn; Trường THCS-THPT Lương Thế Vinh).
Sau khi đăng ký, hội đồng tuyển sinh đầu cấp ở phường xã sẽ xét tuyển vào trường đặc thù hoặc lớp đặc thù trong trường đại trà trước. Nếu không trúng tuyển trường đặc thù thì học sinh sẽ được xét vào trường đại trà dựa trên dữ liệu mà phụ huynh đã đăng ký trước đó.
Trên diễn đàn về tuyển sinh lớp 1, lớp 6 ở TP.HCM, nhiều phụ huynh bày tỏ băn khoăn là 7h ngày 27-5 hệ thống tuyển sinh đầu cấp sẽ mở cổng. Tuy nhiên, họ bận đưa đón con đi học nên không thể vào hệ thống ngay giờ đầu tiên để đăng ký chỗ học cho con em. Như vậy có đánh mất cơ hội được ưu tiên xét tuyển trước không?
Trả lời vấn đề này, một lãnh đạo Phòng quản lý chất lượng, Sở GD-ĐT TP giải thích: "Không có chuyện ai đăng ký trước thì được xét tuyển trước. Việc sắp xếp chỗ học lớp 1, lớp 6 căn cứ vào nhiều yếu tố như: chỉ tiêu các trường, số trẻ trong độ tuổi trên địa bàn phường, xã và khu vực giáp ranh, đối tượng ưu tiên...
Phụ huynh có 10 ngày để đăng ký vào lớp 1, lớp 6, từ 27-5 đến 17h ngày 7-6. Vì vậy không nhất thiết phải đăng ký ngay ngày đầu tiên vì số lượng phụ huynh truy cập hệ thống quá đông trong cùng một thời điểm dễ dẫn đến tình trạng nghẽn mạng. Sau 17h ngày 7-6 Sở GD-ĐT TP mới đóng cổng tuyển sinh và sang ngày 8-6 các địa phương mới bắt đầu tiến hành xử lý dữ liệu, phân bổ chỗ học cho học sinh".
Được biết, điểm mới nhất trong công tác tuyển sinh đầu cấp năm nay là việc sắp xếp chỗ học sẽ không phân biệt địa giới hành chính cấp xã; cả hai đối tượng ưu tiên 1 và 2 sẽ được công bố kết quả tuyển sinh cùng lúc, trong khi những năm trước TP.HCM công bố kết quả tuyển sinh đầu cấp của học sinh "trong tuyến" trước, học sinh "ngoài tuyến" sau.
Em Nguyễn Đức Khang, học sinh lớp 9A7, Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội) là 1 trong 15 thủ khoa lớp 10 chuyên Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, với tổng điểm xét 44,25 chuyên địa lý, Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam.
Khá bất ngờ khi nhận tin thủ khoa, nam sinh chia sẻ ban đầu chỉ hy vọng mình có thể đỗ vào ngôi trường mơ ước là THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam.
Với nhiều học sinh, địa lý là môn học "khó nhằn" bởi khối lượng kiến thức lớn, nhiều số liệu và biểu đồ. Tuy nhiên, với Khang, điều hấp dẫn nhất của môn học này lại nằm ở việc khám phá những câu chuyện phía sau các con số.
"Khó khăn lớn nhất với em là phải ghi nhớ nhiều số liệu. Nhưng em nhận ra nếu chỉ học thuộc thì rất dễ quên. Em tập trung vào việc hiểu bản chất và ý nghĩa của các con số, dùng tư duy tổng hợp và suy luận logic để ghi nhớ", Khang nói.
Tình yêu với môn địa lý của nam sinh được nuôi dưỡng từ rất sớm, đặc biệt qua những chuyến đi cùng gia đình. Chị Mai Thu Hà, mẹ của Khang cho biết cả nhà đã có tới ba lần cùng nhau đi xuyên Việt. Mỗi hành trình đều trở thành một "bài học đặc biệt" dành cho con trai.
Đi đến đâu, cả nhà cũng cùng con ôn lại kiến thức về vùng miền, điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa của nơi đó. Những trải nghiệm thực tế, đã giúp Khang nhớ kiến thức sâu hơn, có góc nhìn cụ thể hơn thay vì chỉ học qua sách vở.
Theo chị Hà, gia đình cũng sớm gợi mở cho con mối liên hệ giữa địa lý và lĩnh vực kinh tế - ngành học mà Khang yêu thích.
“Chúng tôi có gợi mở cho con trai, khi nghiên cứu thị trường, xây dựng chiến lược kinh doanh hay đưa ra quyết định đầu tư, kiến thức về địa lý kinh tế, tài nguyên và đặc điểm vùng miền đều rất quan trọng. Khi hiểu học để làm gì, con học rất thoải mái và không bị áp lực thi cử”, chị Hà cho hay.
Nhìn lại hành trình chinh phục kỳ thi lớp 10, Khang cho biết bí quyết của em là xây dựng kế hoạch học tập rõ ràng cho tất cả các môn. Mỗi giai đoạn em sẽ tập trung vào những mục tiêu cụ thể, không học dàn trải mà xác định từng thời điểm cần ưu tiên điều gì.
Nhận xét về học trò của mình, cô Lê Thị Loan, giáo viên chủ nhiệm lớp 9A7, cho biết Khang là học sinh có cá tính, thường xuyên đặt câu hỏi trong quá trình học. Cô Loan cũng đặc biệt ấn tượng với phương pháp học tập khoa học của Khang, em không học lệch, không học vẹt mà luôn muốn hiểu sâu bản chất vấn đề.
Cũng theo cô Loan, việc học tập tại một tập thể đoàn kết như 9A7, nơi mỗi cá tính đều được yêu thương và tự do tỏa sáng, đã phần nào giúp Khang đạt được kết quả như ngày hôm nay.
Là giáo viên dạy đội tuyển địa lý, cô Nguyễn Thị Thu Thủy nhận xét Khang có tình yêu đặc biệt với môn học này, sở hữu tư duy logic sắc bén và khả năng tự học vượt trội.
"Em luôn chủ động biến những gợi ý của giáo viên thành điểm khởi đầu để tự nghiên cứu, mở rộng kiến thức. Khang đặc biệt quan tâm đến địa lý kinh tế, mối quan hệ giữa con người với tài nguyên và môi trường, từ đó hình thành tư duy tiếp cận vấn đề theo hướng phát triển bền vững", cô Thủy nói.
Chia sẻ về mục tiêu xa hơn trong tương lai, Nguyễn Đức Khang cho biết muốn nghiên cứu sâu hơn về cách các yếu tố địa lý tác động đến sự phát triển kinh tế để có nền tảng tốt hơn theo học các ngành liên quan đến kinh tế.
Bên cạnh môn chuyên, Khang còn đạt 26,75 điểm trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập với điểm số đồng đều ở cả ba môn. Nam sinh cũng sở hữu chứng chỉ IELTS 7.0 và Huy chương Vàng môn tiếng Anh trong Kỳ thi Tiếng Anh quốc tế Kangaroo (IKLC).
Theo cô Nguyễn Hà Phương, giáo viên dạy IELTS, điều khiến cô ấn tượng ở Khang là sự quyết tâm, kiên trì mỗi khi đã xác định được mục tiêu. Theo cô Phương, Khang cũng khá thích các kỳ thi, không ngại áp lực, thậm chí có thể duy trì cường độ học tập cao trong thời gian dài.
Theo thông tin từ Sở GD-ĐT TP.HCM, đề tiếng Anh thi lớp 10 năm nay có 40 câu hỏi, chia làm các nội dung là kiến thức ngữ âm; từ vựng; ngữ pháp, giao tiếp; viết dạng đúng của từ, viết cụm từ phù hợp theo thông tin cho sẵn; đọc hiểu, đọc và điền từ, đọc hiểu trả lời câu hỏi. Trong đó, viết cụm từ phù hợp là nội dung mới xuất hiện trong năm nay so với đề mọi năm của TP.HCM trước sáp nhập.
Viết cụm từ được thiết kế với mục đích kiểm tra khả năng đọc chú thích trong từ điển nhằm tìm kiếm thông tin ngôn ngữ và vận dụng kiến thức của thí sinh. Nội dung mới này nằm ở hai câu 35 và 36, mỗi câu trị giá 0,25 điểm. Những câu hỏi này thường được học trò gọi tắt là câu dictionary (từ điển), theo các thí sinh.
Dựa theo ghi chép của thí sinh, câu dictionary trong đề tiếng Anh năm nay được cho là cung cấp bảng thông tin ghi lại một số cách dùng cụm từ habit (thói quen), gồm eating habits (thói quen ăn uống), have habits (có nhiều thói quen), develop the habit (tạo dựng thói quen), let it become a habit (đưa nó thành thói quen) và break the habit (phá vỡ thói quen).
Trong đó, câu 35 và 36 đều yêu cầu thí sinh chọn một cụm phù hợp được liệt kê ở trên để tạo thành câu hoàn chỉnh, lần lượt là "I'm trying to __ of staying up too late" (Tôi đang nỗ lực __ dậy trễ) và "Your __ play an important role in body weight control" ( __ của bạn đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát cân nặng cơ thể). Đáp án là "break the habit" và "eating habits".
"Đây là câu cho điểm, nhìn vô là biết ngay kết quả", Vương Thục Tâm Đan, học sinh Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (nay là Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa ở P.Bến Nghé), chia sẻ. Đứng cạnh bên, bạn của Đan là Võ Ngọc Anh Minh, học sinh Trường THCS Colette (P.Xuân Hòa), cũng tự tin nói 2 câu hỏi nêu trên "dễ ẹc", góp phần giúp em nắm chắc điểm từ 8 trở lên.
Cả hai đều tỏ ra bất ngờ với độ khó của 2 câu mới, không nghĩ rằng nó sẽ đơn giản đến thế. Bởi, trong quá trình ôn tập, thầy cô của các em đều ra những câu hỏi "khó quá trời, ai cũng làm sai hết vì không thể dịch được nghĩa đúng". Đồng tình, Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh, học sinh Trường THCS Nguyễn Du (P.Bến Thành), cũng cho rằng 2 câu hỏi mới trong đề chính thức "dễ thở", không như những câu hỏi "khó nhằn" trong đề tham khảo mà trường đưa ra.
"Câu hỏi mà trường em soạn vừa dài vừa khó nghĩ ra nghĩa phù hợp", Quỳnh Anh nói.
Đặng Vinh Danh, học sinh Trường THCS Phú Mỹ (P.Thạnh Mỹ Tây), cũng cho rằng 2 câu mới là nội dung "dễ lấy điểm nhất", đối lập hoàn toàn với các câu hỏi word form (dạng từ) khiến em liên tiếp gặp khó khăn vì bị đánh đố. Nam sinh hy vọng có thể làm tốt bài thi toán sáng mai để tăng cơ hội đậu vào Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (P.An Khánh) sau khi có buổi thi văn "viết hơi lan man".
Trước đó, lãnh đạo Sở GD-ĐT TP.HCM thông tin, đề thi lớp 10 môn tiếng Anh sẽ đánh giá năng lực ngôn ngữ không chỉ dựa trên việc thuộc lòng kiến thức ngữ pháp, từ vựng mà còn cả khả năng hiểu cũng như vận dụng kiến thức ngôn ngữ vào ngữ cảnh phù hợp đặc biệt là các tình huống thực tế trong đời sống.
