Khi biểu diễn tại căn cứ không quân Mountain Home ở bang Idaho hôm 17/5, hai tiêm kích EA-18G Growler thuộc Phi đoàn Tấn công Điện tử số 129 hải quân Mỹ đã va chạm và dính chặt với nhau, xoay vòng mất kiểm soát rồi bắt đầu rơi tự do. Cả 4 phi công đều phóng ghế thoát hiểm an toàn, một người trong đó bị thương nhẹ và đang điều trị tại bệnh viện.
Video hiện trường cho thấy hai máy bay dính chặt với nhau sau va chạm, xoay vòng mất kiểm soát rồi bắt đầu rơi tự do. 4 vụ nổ nhỏ xảy ra khi ghế phóng kích hoạt, giúp các phi công rời xa máy bay và bung dù an toàn.
“Cả 4 phi công đều thoát hiểm thành công nhờ ghế phóng US14A. Tổng số người được cứu mạng: 7.820”, nhà sản xuất Martin-Baker thông báo, đề cập mẫu ghế được sử dụng trên tiêm kích EA-18G.
Martin-Baker là công ty sản xuất ghế phóng và thiết bị an toàn hàng không có trụ sở tại Anh, được coi là nhà tiên phong trong lĩnh vực chế tạo ghế thoát hiểm cho phi công. Doanh nghiệp này tuyên bố đã cung cấp hơn 90.000 sản phẩm cho 93 lực lượng không quân trên khắp thế giới.
Tim Clark, kỹ sư tư vấn về ghế thoát hiểm và từng làm việc 7 năm ở Martin-Baker, cho biết hệ thống ghế phóng của hãng được điều khiển bằng kỹ thuật số, phải thực hiện hàng loạt thao tác chỉ trong tích tắc.
Quy trình bắt đầu khi phi công kéo cần phóng ghế, thường nằm ở giữa hai đùi. Dây đai sẽ thít chặt và rút ngắn để cố định họ vào ghế, nhằm tránh chấn thương khi rời khỏi máy bay. Tùy vào mẫu máy bay, kính buồng lái sẽ được hất văng ra xa hoặc bị phá vỡ bằng dây nổ gắn sẵn, nhằm tạo đường thoát ly an toàn.
Liều phóng sơ cấp ở dưới ghế sẽ đẩy cả cụm thiết bị và phi công lên cao khoảng 3 m so với buồng lái, sau đó rocket kích hoạt và hoạt động trong khoảng 0,2 giây để đưa phi công lên độ cao đủ để bung dù.
Nhiệm vụ của ghế phóng lúc này chưa kết thúc, do phi công có thể phải rời máy bay ở tốc độ cận âm hoặc thậm chí là siêu âm. “Nếu bung dù ở tốc độ trên 1.120 km/h, toàn bộ xương trong cơ thể sẽ gãy do lực tác động quá lớn. Hệ thống phải sử dụng một dù hãm cỡ nhỏ để ổn định và giảm tốc độ xuống còn khoảng 480 km/h”, Clark cho hay.
Chỉ khi đó, dù chính mới kích hoạt. Các chốt trên dây đai an toàn sẽ tự động rút ra, tách ghế phóng khỏi phi công và để người này từ từ đáp xuống mặt biển hoặc mặt đất. Bộ thiết bị sinh tồn gắn cùng có bè cứu sinh và nó sẽ tự động được bơm phồng nếu chạm nước.
“Chúng tôi tối ưu hóa từng giai đoạn theo sức chịu đựng tối đa của con người. Đây không phải trải nghiệm dễ chịu, song mục tiêu là đưa phi công rời khỏi ghế mà không bị thương”, Clark nói.
Các mẫu ghế phóng hiện đại của phương Tây và Nga đều cho phép thoát hiểm ở độ cao 0 m và tốc độ 0 km/h, thay vì yêu cầu máy bay duy trì độ cao và tốc độ tối thiểu để kích hoạt an toàn như những thế hệ đầu tiên. Điều này giúp tỷ lệ sống sót khi sử dụng ghế phóng hiện đại là hơn 90%, theo báo Times của Anh.
Các mẫu ghế phóng mới nhất được thiết kế tinh vi hơn, sử dụng hàng loạt cảm biến và bộ xử lý độc lập để điều chỉnh cách phóng theo tình huống thực tế.
“Độ cao và tốc độ bay sẽ được tính đến. Ví dụ, nếu di chuyển với tốc độ 640 km/h ở độ cao 4.600 m thì phi công còn rất nhiều thời gian, nên ghế sẽ được phóng nhẹ nhàng hơn và toàn bộ quy trình sẽ chậm lại. Nếu ở tốc độ 1.120 km/h và độ cao khoảng 60 m, hệ thống sẽ thực hiện mọi bước ở tốc độ tối ưu. Ghế sẽ tự chọn phương pháp an toàn nhất”, Clark cho hay.
Ghế phóng của Martin-Baker không rẻ, mỗi chiếc có giá khoảng 670.000 USD.
Michael O’Donnell, cựu quan chức Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ, cho biết hành động phóng ghế khiến phi công phải chịu gia tốc cực lớn, có thể cao gấp 20 lần trọng lực Trái Đất, đủ để làm cơ thể bị lùn đi vài cm trong thời gian nhất định.
“Có khả năng cao là phi công sẽ bất tỉnh sau khi quá trình phóng hoàn tất và chỉ tỉnh lại khi tiếp đất”, ông nói.
Chuyên gia hàng không Jeff Guzzetti cũng chỉ ra rằng phóng ghế thoát hiểm luôn tiềm ẩn rủi ro, không phải lúc nào cũng thành công. “Trạng thái của máy bay, cũng như địa hình xung quanh có thể gây nguy hiểm. Ngay cả khi mọi thứ diễn ra suôn sẻ, phi công vẫn có nguy cơ chấn thương lưng. Chỉ riêng lực đẩy cực mạnh của ghế phóng cũng gây chèn ép cột sống”, Guzzetti nói.
Chris Stricklin, phi công tiêm kích F-16 gặp nạn tại triển lãm hàng không ở Idaho hồi năm 2003, phải phóng ghế ở độ cao hơn 40 m, chưa đầy một giây trước khi máy bay đâm xuống đất. Vụ phóng không làm ông bất tỉnh, nhưng va chạm mạnh khi tiếp đất khiến Stricklin lệch 13 đốt sống, gãy ba xương sườn và chảy máu tai.
“Tôi đã sống sót sau tình huống vốn dĩ không thể sống nổi”, Stricklin nhớ lại.
Theo chuyên gia Guzzetti, cả hai tổ bay Growler đều thoát hiểm an toàn trong sự việc ngày 17/5 là điều đáng kinh ngạc, do những vụ va chạm trên không thường đi kèm nguy cơ tổ lái bất tỉnh hoặc thiệt mạng ngay khi máy bay đâm vào nhau, cũng như không thể phóng ghế do máy bay bị hư hại.
Ông cho rằng hai tiêm kích EA-18G va vào nhau ở tốc độ tương đối chậm, đồng thời vị trí dính với nhau vẫn đủ khoảng trống để kích hoạt ghế phóng ở máy bay bên dưới. “Thật ấn tượng khi chứng kiến cảnh đó. Có vẻ hai tiêm kích đã đâm vào nhau theo cách rất đặc biệt. Điều đó nhiều khả năng đã cứu mạng họ”, Guzzetti nói.
"4 tên lửa hành trình được phóng từ Iran nhắm đến các khu vực khác nhau ở Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Ba tên lửa đã bị đánh chặn thành công trên lãnh hải UAE, quả còn lại rơi xuống biển", Bộ Quốc phòng UAE thông báo trên X ngày 4/5.
Bộ Quốc phòng UAE thêm rằng lực lượng nước này "đang chủ động đối phó các mối đe dọa từ tên lửa và thiết bị bay không người lái (drone)" của Iran, kêu gọi người dân tuân thủ quy trình an toàn khi nhận được cảnh báo trú ẩn.
Đây là đợt tập kích mới nhất nhắm vào lãnh thổ UAE kể từ khi Mỹ - Iran đạt được lệnh ngừng bắn gần một tháng trước, giúp giao tranh tại khu vực lắng xuống.
Diễn biến khiến các chuyến bay ở UAE có điểm đến là thành phố Dubai và Sharjah phải lùi giờ khởi hành hoặc chuyển hướng, theo Flightradar24.
Giới chức thành phố Fujairah cho biết một drone của Iran đã gây hỏa hoạn tại Khu công nghiệp dầu mỏ Fujairah, khiến ba người bị thương. Lực lượng dân sự đã được triển khai để kiểm soát ngọn lửa.
Bộ Ngoại giao UAE lên án các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone của Iran, gọi đây là hành động "bội tín". Cơ quan này khẳng định UAE có đầy đủ quyền chính đáng để đáp trả các cuộc tấn công nói trên, đồng thời cho rằng đây là một bước leo thang nghiêm trọng, đặt ra mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia.
Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran dẫn lời quan chức quân sự cấp cao nước này khẳng định Iran "không có kế hoạch nhắm mục tiêu vào UAE". Tuy nhiên, quan chức này không bình luận về các cáo buộc mà UAE đưa ra.
Al Jazeera dẫn lời Natasha Turak, bình luận viên tại Dubai, cho rằng cuộc tấn công vào Fujairah là cách Iran phản ứng với việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố mở chiến dịch "Dự án Tự do" để hỗ trợ tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
"Iran coi việc hải quân Mỹ triển khai các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường hộ tống tàu chở dầu đang bị mắc kẹt ra khỏi Eo biển Hormuz là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn," Turak nói. "Tehran đang phản ứng lại bằng cách tấn công tàu thuyền ở Hormuz và giờ đây là tấn công cơ sở năng lượng tại UAE".
Sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran hôm 28/2, UAE đã trở thành mục tiêu trả đũa hàng đầu của Iran. Tehran cho rằng quan hệ liên minh chiến lược nhiều thập kỷ giữa Abu Dhabi với Washington là lý do để tiến hành các đòn tập kích quy mô lớn.
Tổng cộng, Iran đã phóng hơn 2.800 drone và tên lửa vào UAE từ ngày 28/2 cho đến khi lệnh ngừng bắn giữa Tehran - Washington có hiệu lực ngày 8/4.
UAE ngày 4/5 lên án vụ tấn công bằng drone nhằm vào tàu chở dầu của Công ty dầu khí Abu Dhabi tại Hormuz. Eo biển này đang bị Iran phong tỏa để đáp trả Mỹ cùng đồng minh. Washington cũng áp lệnh phong tỏa với các cảng biển của Tehran, đồng thời triển khai chiến dịch hộ tống tàu thương mại qua Hormuz.
Đài NHK ngày 28-4 đưa tin tổ chức Nihon Hidankyo (Nhật Bản) đã khai mạc triển lãm tại trụ sở Liên hợp quốc tại thành phố New York (Mỹ) nhằm truyền tải những kinh hoàng của vũ khí hạt nhân. Cuộc triển lãm diễn ra bên lề hội nghị rà soát Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí hạt nhân (NPT).
Xuất hiện mỗi 5 năm 1 lần tại các hội nghị rà soát NPT, đây là lần thứ 5 triển lãm nói trên được tổ chức.
Tổ chức Nihon Hidankyo, hay Liên đoàn các Tổ chức Nạn nhân Bom nguyên tử và Bom hydro Nhật Bản, đã đoạt giải Nobel Hòa bình năm 2024.
Ông Hamasumi Jiro, tổng thư ký của tổ chức, chia sẻ rằng họ hy vọng thế giới sẽ không bao giờ phải trải qua những nỗi đau và gian khổ mà họ đã gánh chịu.
Triển lãm trưng bày hơn 50 hiện vật, bao gồm thủy tinh nóng chảy do sức nóng của vụ nổ và nhiều tấm ảnh. Một trong những tấm ảnh cho thấy một cậu bé tại một lò hỏa táng được cho là ở thành phố Nagasaki đang cõng thi thể không còn sự sống của em trai mình trên lưng ngay sau vụ ném bom nguyên tử.
Một sinh viên đại học đến từ Thụy Sĩ xúc động khi chứng kiến sự tàn phá và hậu quả lâu dài của vũ khí hạt nhân. Anh tin điều quan trọng là phải hướng sự chú ý về phía các nạn nhân.
Trong khi đó, một khách tham quan từ Pháp hy vọng hội nghị NPT sẽ tập trung vào việc làm thế nào để chấm dứt sử dụng vũ khí hạt nhân.
Phát biểu tại hội nghị NPT ngày 27-4, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhận định triển lãm là "một hồi chuông cảnh tỉnh nhắc nhở chúng ta về cái giá của chiến tranh hạt nhân". Ông khẳng định thông điệp của Nihon Hidankyo gửi đến thế giới vào lúc này là vô cùng cấp bách và kịp thời.
Đội cờ vua của trường Rosalyn Yalow ở South Bronx vừa giành chức vô địch Giải Cờ vua Học đường bang New York lần thứ 58. Tháng tới, các em sẽ dự giải cờ vua toàn quốc tại Baltimore, bang Maryland.
Đây là ngôi trường được đặt tên theo nhà vật lý hạt nhân Rosalyn Yalow, cũng là ngôi trường "nghèo nhất nhì New York", với gần như toàn bộ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, trong đó 22% em đến từ các gia đình vô gia cư.
Ngôi trường nhỏ này đào tạo học sinh từ mẫu giáo đến lớp 8, trong đó 17% em có nhu cầu giáo dục đặc biệt. Khoảng 50% em là người da màu, phần lớn là con em gia đình nhập cư Tây Phi, 50% còn lại là học sinh gốc Latin.
Dù vậy, kết quả trong các bài kiểm tra chuẩn hóa của học sinh trường vượt xa lứa cùng khu vực và toàn bang. 73% học sinh Rosalyn Yalow vượt bài thi toán chuẩn hóa của bang, cao hơn 34 điểm phần trăm so với mức trung bình của các trường công xung quanh tại học khu số 7 ở Bronx. Tỷ lệ này cũng cao hơn 16 điểm phần trăm với mức trung bình toàn bang.
Tỷ lệ đỗ bài thi Anh văn tại trường này cũng đạt 64%, cao hơn 25 điểm phần trăm so với các trường xung quanh và hơn 11 điểm phần trăm so với trung bình toàn bang.
Ngày học của học sinh Rosalyn Yalow kéo dài từ 8h đến 17h. Các em còn được tham gia những hoạt động ngoại khóa như cờ vua và đấu kiếm, vốn được lồng vào chương trình chính khóa hằng ngày.
Trường được hiệu trưởng Alec Diacou thành lập năm 2015 theo mô hình trường công lập bán tự chủ, nơi ban lãnh đạo được tự quyết về chương trình giảng dạy. Ông sau đó quyết định đưa cờ vua, đấu kiếm vào giờ học chính khóa. Trước đây, ba con của ông học ngoại khóa hai môn này, nên ông muốn học sinh của mình có cơ hội tương tự.
Đội cờ vua của trường có 26 thành viên, tranh tài với hơn 1.700 "kỳ thủ nhí" khắp bang. Trong đội có Roger Basurto, 6 tuổi, một trong những kỳ thủ nhỏ tuổi nhất giải. Ngoài ra còn có Ishaan Nikhil, 11 tuổi, mới bắt đầu chơi cờ từ năm ngoái.
"Khi nhìn ra một nước hay, cháu đi ngay trước khi quên mất", Roger chia sẻ với truyền thông, cho biết cờ vua dạy em nhiều bài học cuộc sống. "Thất bại không phải sai lầm, không rút ra bài học từ thất bại mới là sai lầm".
Đội cờ vua của trường được nhiều kỳ thủ hàng đầu cả nước huấn luyện, trong đó có Irina Krush, nữ kỳ thủ Mỹ đầu tiên và duy nhất đạt danh hiệu Đại kiện tướng quốc tế.
Samuel Lin, thành viên đội, cho biết phần lớn những ký ức đẹp nhất của em đều gắn với cờ vua.
"Cháu thật sự rất thích những buổi tập với Đại kiện tướng Irina Krush và Kiện tướng quốc gia Ilia Kakushadze, cũng như được đi thi đấu cùng bạn bè", Lin nói. "Cháu luôn cố gắng tận hưởng và học từ các sai lầm của mình và đối thủ, thay vì chỉ chăm chăm vào kết quả".
Hiệu trưởng Diacou gọi màn trình diễn của đội trong giải là "tuyệt vời".
"Thành công này không chỉ là chuyện cờ vua. Nó còn phản ánh cách chúng tôi chuẩn bị cho học sinh bước vào đời. Mục tiêu của chúng tôi là chuẩn bị cho các em hành trang cho tương lai. Đó là lý do trường xây dựng một trong những chương trình cờ vua tốt nhất nước Mỹ, đủ sức cạnh tranh với bất kỳ trường tư hàng đầu nào trong khu vực", ông nói.
