Khi biểu diễn tại căn cứ không quân Mountain Home ở bang Idaho hôm 17/5, hai tiêm kích EA-18G Growler thuộc Phi đoàn Tấn công Điện tử số 129 hải quân Mỹ đã va chạm và dính chặt với nhau, xoay vòng mất kiểm soát rồi bắt đầu rơi tự do. Cả 4 phi công đều phóng ghế thoát hiểm an toàn, một người trong đó bị thương nhẹ và đang điều trị tại bệnh viện.
Video hiện trường cho thấy hai máy bay dính chặt với nhau sau va chạm, xoay vòng mất kiểm soát rồi bắt đầu rơi tự do. 4 vụ nổ nhỏ xảy ra khi ghế phóng kích hoạt, giúp các phi công rời xa máy bay và bung dù an toàn.
“Cả 4 phi công đều thoát hiểm thành công nhờ ghế phóng US14A. Tổng số người được cứu mạng: 7.820”, nhà sản xuất Martin-Baker thông báo, đề cập mẫu ghế được sử dụng trên tiêm kích EA-18G.
Martin-Baker là công ty sản xuất ghế phóng và thiết bị an toàn hàng không có trụ sở tại Anh, được coi là nhà tiên phong trong lĩnh vực chế tạo ghế thoát hiểm cho phi công. Doanh nghiệp này tuyên bố đã cung cấp hơn 90.000 sản phẩm cho 93 lực lượng không quân trên khắp thế giới.
Tim Clark, kỹ sư tư vấn về ghế thoát hiểm và từng làm việc 7 năm ở Martin-Baker, cho biết hệ thống ghế phóng của hãng được điều khiển bằng kỹ thuật số, phải thực hiện hàng loạt thao tác chỉ trong tích tắc.
Quy trình bắt đầu khi phi công kéo cần phóng ghế, thường nằm ở giữa hai đùi. Dây đai sẽ thít chặt và rút ngắn để cố định họ vào ghế, nhằm tránh chấn thương khi rời khỏi máy bay. Tùy vào mẫu máy bay, kính buồng lái sẽ được hất văng ra xa hoặc bị phá vỡ bằng dây nổ gắn sẵn, nhằm tạo đường thoát ly an toàn.
Liều phóng sơ cấp ở dưới ghế sẽ đẩy cả cụm thiết bị và phi công lên cao khoảng 3 m so với buồng lái, sau đó rocket kích hoạt và hoạt động trong khoảng 0,2 giây để đưa phi công lên độ cao đủ để bung dù.
Nhiệm vụ của ghế phóng lúc này chưa kết thúc, do phi công có thể phải rời máy bay ở tốc độ cận âm hoặc thậm chí là siêu âm. “Nếu bung dù ở tốc độ trên 1.120 km/h, toàn bộ xương trong cơ thể sẽ gãy do lực tác động quá lớn. Hệ thống phải sử dụng một dù hãm cỡ nhỏ để ổn định và giảm tốc độ xuống còn khoảng 480 km/h”, Clark cho hay.
Chỉ khi đó, dù chính mới kích hoạt. Các chốt trên dây đai an toàn sẽ tự động rút ra, tách ghế phóng khỏi phi công và để người này từ từ đáp xuống mặt biển hoặc mặt đất. Bộ thiết bị sinh tồn gắn cùng có bè cứu sinh và nó sẽ tự động được bơm phồng nếu chạm nước.
“Chúng tôi tối ưu hóa từng giai đoạn theo sức chịu đựng tối đa của con người. Đây không phải trải nghiệm dễ chịu, song mục tiêu là đưa phi công rời khỏi ghế mà không bị thương”, Clark nói.
Các mẫu ghế phóng hiện đại của phương Tây và Nga đều cho phép thoát hiểm ở độ cao 0 m và tốc độ 0 km/h, thay vì yêu cầu máy bay duy trì độ cao và tốc độ tối thiểu để kích hoạt an toàn như những thế hệ đầu tiên. Điều này giúp tỷ lệ sống sót khi sử dụng ghế phóng hiện đại là hơn 90%, theo báo Times của Anh.
Các mẫu ghế phóng mới nhất được thiết kế tinh vi hơn, sử dụng hàng loạt cảm biến và bộ xử lý độc lập để điều chỉnh cách phóng theo tình huống thực tế.
“Độ cao và tốc độ bay sẽ được tính đến. Ví dụ, nếu di chuyển với tốc độ 640 km/h ở độ cao 4.600 m thì phi công còn rất nhiều thời gian, nên ghế sẽ được phóng nhẹ nhàng hơn và toàn bộ quy trình sẽ chậm lại. Nếu ở tốc độ 1.120 km/h và độ cao khoảng 60 m, hệ thống sẽ thực hiện mọi bước ở tốc độ tối ưu. Ghế sẽ tự chọn phương pháp an toàn nhất”, Clark cho hay.
Ghế phóng của Martin-Baker không rẻ, mỗi chiếc có giá khoảng 670.000 USD.
Michael O’Donnell, cựu quan chức Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ, cho biết hành động phóng ghế khiến phi công phải chịu gia tốc cực lớn, có thể cao gấp 20 lần trọng lực Trái Đất, đủ để làm cơ thể bị lùn đi vài cm trong thời gian nhất định.
“Có khả năng cao là phi công sẽ bất tỉnh sau khi quá trình phóng hoàn tất và chỉ tỉnh lại khi tiếp đất”, ông nói.
Chuyên gia hàng không Jeff Guzzetti cũng chỉ ra rằng phóng ghế thoát hiểm luôn tiềm ẩn rủi ro, không phải lúc nào cũng thành công. “Trạng thái của máy bay, cũng như địa hình xung quanh có thể gây nguy hiểm. Ngay cả khi mọi thứ diễn ra suôn sẻ, phi công vẫn có nguy cơ chấn thương lưng. Chỉ riêng lực đẩy cực mạnh của ghế phóng cũng gây chèn ép cột sống”, Guzzetti nói.
Chris Stricklin, phi công tiêm kích F-16 gặp nạn tại triển lãm hàng không ở Idaho hồi năm 2003, phải phóng ghế ở độ cao hơn 40 m, chưa đầy một giây trước khi máy bay đâm xuống đất. Vụ phóng không làm ông bất tỉnh, nhưng va chạm mạnh khi tiếp đất khiến Stricklin lệch 13 đốt sống, gãy ba xương sườn và chảy máu tai.
“Tôi đã sống sót sau tình huống vốn dĩ không thể sống nổi”, Stricklin nhớ lại.
Theo chuyên gia Guzzetti, cả hai tổ bay Growler đều thoát hiểm an toàn trong sự việc ngày 17/5 là điều đáng kinh ngạc, do những vụ va chạm trên không thường đi kèm nguy cơ tổ lái bất tỉnh hoặc thiệt mạng ngay khi máy bay đâm vào nhau, cũng như không thể phóng ghế do máy bay bị hư hại.
Ông cho rằng hai tiêm kích EA-18G va vào nhau ở tốc độ tương đối chậm, đồng thời vị trí dính với nhau vẫn đủ khoảng trống để kích hoạt ghế phóng ở máy bay bên dưới. “Thật ấn tượng khi chứng kiến cảnh đó. Có vẻ hai tiêm kích đã đâm vào nhau theo cách rất đặc biệt. Điều đó nhiều khả năng đã cứu mạng họ”, Guzzetti nói.
Ngày 23-4, Tổng lãnh sự quán Hà Lan tổ chức lễ kỷ niệm ngày Quốc khánh, đồng thời là sinh nhật của Quốc vương Willem-Alexander. Buổi lễ có sự tham gia của Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh.
Phát biểu tại buổi lễ, Tổng lãnh sự Hà Lan tại TP.HCM Raissa Marteaux nhấn mạnh Quốc khánh là biểu tượng sống động cho sự giao thoa giữa truyền thống và đổi mới, ngày lễ phản ánh tinh thần tự do sáng tạo, một giá trị cốt lõi của Hà Lan. Tinh thần này cũng đang hiện diện trong quan hệ với Việt Nam.
Trong đó, TP.HCM là điển hình nơi tinh thần đổi mới của Hà Lan, sự năng động của Việt Nam và những khát vọng chung cùng hội tụ.
"Chính khát vọng đó cũng định hình mối quan hệ giữa hai quốc gia, một quan hệ đối tác được xây dựng trên nền tảng vững chắc và được thúc đẩy bởi cam kết cùng phát triển và kiến tạo tương lai", bà nhấn mạnh.
Ông Bùi Minh Thạnh cho biết quan hệ Việt Nam và Hà Lan đã phát triển mạnh mẽ trong hơn 50 năm qua, trở thành hình mẫu của hợp tác hiệu quả và thực chất.
Hai nước đã thiết lập nhiều khuôn khổ hợp tác quan trọng như Đối tác chiến lược về thích ứng biến đổi khí hậu và quản lý nước (2010), Đối tác chiến lược về nông nghiệp bền vững và an ninh lương thực (2014), và không ngừng nâng cấp quan hệ trong những năm gần đây.
Hà Lan hiện là đối tác thương mại và nhà đầu tư lớn nhất của Việt Nam trong Liên minh châu Âu. Riêng tại TP.HCM, tổng vốn đầu tư từ Hà Lan đạt khoảng 8,2 tỉ USD.
Ông Bùi Minh Thạnh cũng cho biết TP.HCM đã thiết lập quan hệ hợp tác với nhiều địa phương của Hà Lan như Rotterdam và Eindhoven, đồng thời triển khai nhiều dự án trong các lĩnh vực quy hoạch đô thị, phát triển bền vững, logistics và đổi mới sáng tạo.
"TP.HCM sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để quan hệ hợp tác giữa hai bên ngày càng phát triển hiệu quả, đóng góp vào quan hệ đối tác toàn diện giữa Việt Nam và Hà Lan", ông Bùi Minh Thạnh nói.
Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, Tổng lãnh sự Raissa Marteaux cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của khả năng thích ứng và đổi mới. Bà bày tỏ tin tưởng rằng cả hai quốc gia đều có thể cùng nhau vượt qua thách thức, tái định hình chuỗi cung ứng và thúc đẩy phát triển bền vững.
Với việc mở rộng hợp tác, quan hệ Việt Nam - Hà Lan được kỳ vọng sẽ tiếp tục tỏa sáng với nhiều điểm nhấn tích cực trong thời gian tới.
Trong cuộc phỏng vấn với Đài CNN ngày 22-4, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói rằng dù các cuộc trao đổi kỹ thuật giữa Ukraine và Mỹ vẫn đang diễn ra, song ông chưa thấy cơ hội cho các cuộc gặp cấp cao, trong bối cảnh trọng tâm hiện nay của Washington đang dồn vào chiến sự Iran.
Ông nhận định việc nhóm đàm phán Mỹ - do đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Tổng thống Trump là Jared Kushner dẫn dắt - cùng lúc phụ trách cả hai vấn đề Iran và Ukraine là một "thách thức".
Nhà lãnh đạo Ukraine nhấn mạnh không thể trì hoãn vấn đề Ukraine với lý do ưu tiên các cuộc khủng hoảng khác.
"Ukraine không phải là chuyện để sau. Chúng tôi đang đối mặt với một thảm kịch lớn và cần được xử lý song song", ông nói và cho biết mình hiểu việc Mỹ đang tập trung vào cuộc chiến với Iran, nhưng vẫn không nên quên những gì đang xảy ra ở Kiev.
Theo ông, việc chiến sự Trung Đông kéo dài đã ảnh hưởng đến nguồn cung một số loại vũ khí then chốt cho Ukraine, đặc biệt là các hệ thống đánh chặn tên lửa đạn đạo, khiến Kiev đang không nhận đủ số lượng cần thiết do năng lực sản xuất hạn chế từ phía Mỹ.
Phát biểu của nhà lãnh đạo Kiev được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Liên minh châu Âu (EU) đạt đồng thuận sơ bộ về khoản vay trị giá 90 tỉ euro (106 tỉ USD) dành cho Ukraine, gói hỗ trợ vốn đã bị trì hoãn trong nhiều tháng.
Trước đó Thủ tướng Hungary Viktor Orban đã chặn kế hoạch này, yêu cầu Kiev khôi phục dòng chảy dầu Nga sang châu Âu.
Tuy nhiên sau thất bại của ông Orban trong cuộc bầu cử Quốc hội gần đây, tiến trình đã được nối lại, cùng với việc trung chuyển dầu qua đường ống Druzhba trên lãnh thổ Ukraine.
Tổng thống Ukraine nhấn mạnh khoản vay trên có ý nghĩa then chốt đối với khả năng phòng vệ của nước này.
Ông cho biết Ukraine hiện chỉ có thể sản xuất khoảng 1.000 thiết bị đánh chặn drone mỗi ngày, trong khi công suất tối đa có thể đạt 2.000 chiếc, do bị hạn chế vì thiếu nguồn tài chính.
"Đây là vấn đề sống còn. Để tồn tại và tự vệ, chúng tôi rất cần nguồn lực này", ông nói.
Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân diễn ra từ ngày 27 đến 29-5, theo lời mời của Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Phu nhân.
Thái Lan là quốc gia Đông Nam Á đầu tiên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đến thăm sau khi Việt Nam kiện toàn bộ máy lãnh đạo Đảng, Nhà nước hồi tháng 4 vừa qua.
Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường, điều này thể hiện "sự coi trọng cao" của Việt Nam đối với quan hệ với Thái Lan cũng như đối với khu vực Đông Nam Á.
Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Việt Nam với Thái Lan phát triển tốt đẹp, đồng thời đúng vào dịp hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.
Tham gia đoàn chính thức, ngoài Tổng Bí thư, Chủ tịch nước còn có 7 Ủy viên Bộ Chính trị khác gồm ông Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương; ông Trịnh Văn Quyết, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.
Đại tướng Phan Văn Giang, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng; Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an; ông Lê Hoài Trung, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và ông Trần Đức Thắng, Bí thư Thành ủy Hà Nội.
Bộ trưởng các bộ: Tài chính, Khoa học và Công nghệ, Công Thương cùng lãnh đạo Văn phòng Trung ương Đảng, Quốc hội, Văn phòng Chủ tịch nước cũng trong thành phần đoàn.
Theo Đại sứ Việt Nam tại Thái Lan Phạm Việt Hùng, dự kiến trong chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ có các cuộc hội kiến, hội đàm với các lãnh đạo cao nhất của Thái Lan.
"Các cuộc tiếp xúc này có ý nghĩa hết sức quan trọng với việc tăng cường hiểu biết và tin cậy lẫn nhau giữa lãnh đạo cấp cao hai nước, tạo tiền đề và nền tảng rất vững chắc cho các cơ quan và nhân dân hai nước tiếp tục thúc đẩy hợp tác, giao lưu trong thời gian tới", Đại sứ Phạm Việt Hùng khẳng định.
Nhân dịp này các doanh nghiệp của Việt Nam và Thái Lan sẽ có nhiều hoạt động gặp gỡ, tiếp xúc và trao đổi để tìm cơ hội, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực đầu tư, thương mại cùng nhiều lĩnh vực khác.
Đại sứ Thái Lan tại Việt Nam Urawadee Sriphiromya nhìn nhận chuyến thăm là sự kiện "hết sức đặc biệt và quan trọng".
Sự trông chờ chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ đến từ cấp chính phủ mà còn lan rộng trong người dân và cộng đồng người Thái gốc Việt. "Tất cả chúng tôi đều rất háo hức", bà nói.
Những kỳ vọng với chuyến thăm, theo Đại sứ Urawadee Sriphiromya, được đặt trên một nền tảng 50 năm, một quan hệ đang ở giai đoạn rất tốt đẹp. "Tôi cho rằng hợp tác song phương giữa hai nước chưa bao giờ gần gũi như hiện nay", bà chia sẻ.
"Chuyến thăm lần này diễn ra trong bối cảnh tình hình quốc tế đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc lãnh đạo hai nước có cơ hội tham vấn, trao đổi về cách thức hỗ trợ lẫn nhau để vượt qua những khó khăn, thách thức nảy sinh từ bối cảnh quốc tế hiện nay là rất đáng trân trọng", nữ đại sứ chia sẻ.
Một trong những thành quả quan trọng được kỳ vọng từ chuyến thăm là kế hoạch hành động giữa hai nước giai đoạn 2026 - 2031.
Đây sẽ là một chương trình hợp tác được xây dựng bài bản, không chỉ giới hạn ở một hoặc hai lĩnh vực mà "rất toàn diện, bao trùm mọi khía cạnh hợp tác giữa hai nước", qua đó giúp Việt Nam và Thái Lan tiếp tục hỗ trợ lẫn nhau, cùng hướng tới mục tiêu an ninh, hòa bình và thịnh vượng chung.
