Cơ thể con người duy trì nhiệt độ ổn định nhờ cơ chế điều hòa thân nhiệt. Khi nhiệt độ môi trường thay đổi đột ngột, hệ thống này phải hoạt động quá mức, dễ dẫn đến rối loạn sinh lý như chóng mặt, mệt mỏi, thậm chí ngất, theo chuyên trang Harvard Health Publishing (Mỹ).
Giáo sư W. Larry Kenney, chuyên gia sinh lý học về điều hòa thân nhiệt tại Đại học bang Pennsylvania (Mỹ), cho biết cơ thể con người có giới hạn thích nghi với nhiệt. Khi bị đặt vào môi trường nhiệt độ thay đổi nhanh, tim phải hoạt động nhiều hơn để phân phối máu và tản nhiệt, tạo áp lực lớn lên hệ tim mạch.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nhiệt độ cao là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết. Giai đoạn 2000 – 2019, thế giới ghi nhận khoảng 489.000 ca tử vong mỗi năm do nắng nóng, cho thấy tác động rất lớn của nhiệt độ lên sức khỏe cộng đồng.
Không chỉ vậy, các nghiên cứu trên tạp chí The Lancet cho thấy nhiệt độ cao làm tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong do tim mạch, hô hấp và nhiều bệnh mạn tính khác, đặc biệt ở người lớn tuổi và người có bệnh nền.
Điều đáng lo là không chỉ nhiệt độ cao, mà sự thay đổi nhiệt độ đột ngột mới là yếu tố khiến cơ thể khó thích nghi nhất. Khi từ phòng lạnh bước ra môi trường nóng, mạch máu giãn nhanh, tim phải tăng nhịp để điều hòa nhiệt. Ngược lại, khi vào phòng lạnh, mạch máu co lại đột ngột.
Theo các nghiên cứu về “temperature anomaly” (biến động nhiệt độ), chỉ cần nhiệt độ thay đổi nhỏ cũng đã ảnh hưởng đến sức khỏe. Một nghiên cứu cho thấy mỗi khi nhiệt độ tăng thêm 1°C bất thường, tình trạng thể chất giảm khoảng 7%, phản ánh mức độ nhạy cảm của cơ thể với thay đổi nhiệt độ.
Ngoài tim mạch, nhiệt độ cao còn gây mất nước, suy giảm chức năng thận và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác. Các nghiên cứu trên dữ liệu cấp cứu tại Mỹ ghi nhận nhiệt độ cao làm tăng các ca nhập viện vì mất nước, tụt huyết áp và suy thận cấp.
Trong khi đó, không khí khô từ điều hòa có thể làm suy yếu niêm mạc đường hô hấp, khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng hơn khi phải thích nghi với sự thay đổi môi trường đột ngột, theo Mayo Clinic.
Các chuyên gia nhấn mạnh, người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính (tim mạch, tiểu đường, hô hấp) là nhóm dễ bị tổn thương nhất.
Để hạn chế tác động của chênh lệch nhiệt độ, các chuyên gia khuyến cáo nên giữ nhiệt độ phòng điều hòa không thấp hơn ngoài trời quá 5 – 7°C. Trước khi ra ngoài, nên để cơ thể thích nghi dần thay vì thay đổi đột ngột.
Ngoài ra, cần uống nước đều đặn, ngay cả khi không thấy khát, hạn chế ra ngoài vào giờ nắng gắt và mặc trang phục thoáng mát, theo WHO.
Theo bản tin lúc 14h ngày 5-5 của Đài khí tượng thủy văn tỉnh Khánh Hòa, tình hình nắng nóng tiếp tục diễn ra trong ngày và dự báo kéo dài trong các ngày tới, trong đó nhiều nơi có nhiệt độ lên đến 37°C. Thời tiết nắng nóng cực đoan có thể gây ra nhiều bất thường cho sức khỏe con người, đặc biệt là đột quỵ.
Không chỉ riêng Khánh Hòa mà nhiều nơi trên cả nước đang bước vào đợt nắng nóng cực đoan, vì vậy việc bảo vệ sức khỏe trong mùa nắng nóng để phòng chống đột quỵ là việc làm cần thiết.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, BSCKII Ngô Khắc Kiên - Trưởng khoa khám bệnh, Bệnh viện 22-12 tại Nha Trang - cho biết đột quỵ thường xảy ra ở nhóm người có nguy cơ tim mạch cao như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, thừa cân - béo phì, hút thuốc lá...
Theo bác sĩ Kiên, những năm gần đây đột quỵ có xu hướng trẻ hóa dần. Nguyên nhân vì lối sống lười vận động, lạm dụng rượu bia, thuốc lá hoặc căng thẳng quá mức... Cùng với đó, nhiều người trẻ tuổi còn chủ quan, không nghĩ mình có bệnh nên không đi kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc có bệnh hoặc biết mà không điều trị.
Cũng theo bác sĩ, trong mùa nắng nóng kéo dài như hiện nay, người già, những người có bệnh nền, trẻ em, người làm việc ngoài trời... là những trường hợp có nguy cơ sốc nhiệt, mất nước dẫn đến trụy mạch, rất dễ gây ra đột quỵ.
Vì vậy các trường hợp này nên hạn chế ra ngoài vào các khung giờ nắng nóng cao điểm, đồng thời phải bù đủ nước (đặc biệt là các loại nước chứa điện giải).
Bác sĩ Kiên lấy dẫn chứng một số bạn trẻ có yếu tố nguy cơ tim mạch, sau khi đi làm về và đã sử dụng rượu, bia sau đó tắm và nằm ngủ bật điều hòa với nhiệt độ rất thấp sẽ cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn tới đột quỵ trong lúc ngủ.
"Lời khuyên tốt nhất là nên đi khám tầm soát và nên điều trị, nếu để các yếu tố nguy cơ tim mạch tích lũy dần dần sẽ rất nguy hiểm" - bác sĩ Kiên khuyến cáo.
Đối với những người lao động ngoài trời, phải trang bị quần áo che chắn bớt ánh nắng chiếu trực tiếp vào người, uống đủ nước, khi cảm thấy mệt phải nghỉ ngơi kịp thời.
"Đột quỵ mùa nắng nóng hoàn toàn có thể phòng ngừa và sơ cứu kịp thời nếu được phát hiện sớm", bác sĩ Kiên cho hay.
Uống cà phê mỗi ngày không chỉ giúp tỉnh táo, tăng sự tập trung và giảm cảm giác mệt mỏi mà còn có thể mang lại một số lợi ích cho sức khỏe thận. Tuy nhiên, tác động này phụ thuộc vào lượng tiêu thụ, cách pha chế cùng tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Hỗ trợ bảo vệ chức năng thận
Theo Mayo Clinic, cà phê chứa nhiều hợp chất hoạt tính sinh học như polyphenol và các chất chống oxy hóa, có thể giúp giảm viêm và hạn chế tổn thương tế bào. Những tác động này được cho là góp phần bảo vệ chức năng thận về lâu dài.
Một nghiên cứu công bố năm 2019 trên tạp chí Nephrology Dialysis Transplantation đã phân tích dữ liệu của hơn 4.860 người trưởng thành mắc bệnh thận mạn tại Mỹ. Người tham gia được chia thành 4 nhóm theo lượng caffeine tiêu thụ hằng ngày. Nhóm uống ít nhất tiêu thụ dưới 28,2 mg caffeine mỗi ngày (tương đương chưa đến 1/3 tách cà phê), nhóm thứ hai tiêu thụ 28,2-103 mg, nhóm thứ ba 103-213,5 mg và nhóm cao nhất trên 213,5 mg mỗi ngày (xấp xỉ từ hai tách cà phê trở lên).
Trong thời gian theo dõi 5 năm, có khoảng 1.280 người tử vong. Sau khi điều chỉnh các yếu tố gây nhiễu, kết quả cho thấy cả ba nhóm tiêu thụ caffeine nhiều hơn đều có nguy cơ tử vong thấp hơn so với nhóm uống ít nhất, với mức giảm dao động từ 22% đến 26%.
Lợi tiểu nhưng không gây mất nước
Caffeine trong cà phê có tác dụng lợi tiểu nhẹ, khiến cơ thể đi tiểu nhiều hơn trong thời gian ngắn sau khi uống. Điều này khiến nhiều người cho rằng cà phê có thể gây mất nước hoặc làm thận phải hoạt động nhiều hơn.
Tuy nhiên, theo Harvard Health, ở những người thường xuyên uống cà phê, cơ thể dần thích nghi với tác động của caffeine. Lượng chất lỏng từ cà phê vẫn góp phần vào tổng lượng nước nạp vào cơ thể mỗi ngày và thường không gây mất nước đáng kể nếu người dùng vẫn uống đủ nước.
Dù vậy, cà phê không nên thay thế hoàn toàn nước lọc. Uống đủ nước vẫn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu để hỗ trợ thận đào thải chất thải và duy trì các chức năng sinh lý bình thường.
Giảm sỏi thận
Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, caffeine có thể làm tăng thể tích nước tiểu, từ đó giúp giảm sự lắng đọng và kết tinh của các khoáng chất tạo sỏi trong đường tiết niệu. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận giảm nguy cơ sỏi thận ở những người thường xuyên tiêu thụ cà phê. Tuy nhiên, lợi ích này không đồng nghĩa với việc uống càng nhiều cà phê càng tốt, theo Very Well Health. Tiêu thụ quá nhiều caffeine có thể gây mất ngủ, bồn chồn, hồi hộp hoặc đánh trống ngực ở một số người.
Với đa số người khỏe mạnh, uống cà phê điều độ không gây hại cho thận và thậm chí có thể mang lại một số lợi ích. Các chuyên gia khuyến nghị người trưởng thành khỏe mạnh nên giới hạn lượng caffeine ở mức khoảng 400 mg mỗi ngày, tương đương 3-4 tách cà phê pha thông thường. Tuy nhiên, cà phê không phù hợp với tất cả mọi người.
Caffeine có thể làm huyết áp tăng nhẹ trong thời gian ngắn sau khi uống, đặc biệt ở những người nhạy cảm với chất này. Ngoài ra, lợi ích của cà phê cũng có thể giảm đi nếu thường xuyên thêm nhiều đường, sữa đặc, kem béo hoặc siro hương vị, làm tăng lượng đường và năng lượng nạp vào cơ thể. Người mắc bệnh thận, tăng huyết áp hoặc các bệnh lý nền khác nên tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng caffeine phù hợp.
Buổi lễ có sự tham dự của Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam Iain Frew, gia đình nữ bệnh nhân hiến tạng cùng đông đảo y bác sĩ của bệnh viện.
Ông Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, bày tỏ sự tiếc thương sâu sắc trước sự ra đi của cô gái trẻ O.S.W. (19 tuổi, quốc tịch Anh). Ông nói quyết định hiến tạng của gia đình không chỉ là hành động cao đẹp mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
"Dù khác biệt về quốc tịch, văn hóa hay tôn giáo, nhưng tình người và mục tiêu cứu sống bệnh nhân đã kết nối chúng ta lại với nhau", ông Hùng chia sẻ.
Nhờ nghĩa cử cao đẹp ấy, các bác sĩ đã có cơ hội cứu sống nhiều bệnh nhân Việt Nam trong tình trạng nguy kịch. Bệnh viện sẽ chăm sóc tốt nhất cho những người được nhận tạng, những "phần sự sống" của O.S.W. đang được nối dài tại đây.
Tại buổi lễ, đại diện bệnh viện cũng đọc thư của Bộ trưởng Bộ Y tế gửi gia đình người hiến tạng. Bức thư gửi lời chia buồn sâu sắc, đồng thời tôn vinh quyết định đầy nhân ái của gia đình trong thời khắc đau thương.
Sự cho đi của gia đình không chỉ mang ý nghĩa đặc biệt về y học mà còn về quan hệ hữu nghị giữa hai quốc gia và lan tỏa thông điệp "cho đi là còn mãi", hiến tạng cứu người.
Trong không khí đầy xúc động, cha của cô O.S.W. gửi lời cảm ơn chân thành tới đội ngũ y bác sĩ bệnh viện vì đã tận tâm cứu chữa cho con gái ông.
Ông chia sẻ, gia đình mong muốn con gái có thể "tiếp tục sống" tại Việt Nam, theo một cách khác, qua những người được nhận tạng.
"Hôm nay, khi được gặp những bệnh nhân nhận tạng, chúng tôi thực sự xúc động và chỉ mong họ có một tương lai khỏe mạnh, trọn vẹn. Một cuộc đời khép lại, nhưng có thể đã mở ra, hoặc kéo dài thêm, nhiều cuộc đời khác. Đó chính là điều chúng tôi tin rằng con gái mình mong muốn.
Chúng tôi rời Việt Nam với nỗi buồn sâu sắc, nhưng đồng thời cũng mang theo niềm hy vọng. Xin chân thành cảm ơn giám đốc và toàn bộ đội ngũ vì những điều tốt đẹp mà các bạn đã và đang làm cho rất nhiều người", cha cô W. xúc động nói.
Chia sẻ tại buổi lễ, Đại sứ Anh Iain Frew cho rằng đây là một khoảnh khắc đau buồn nhưng đã được chuyển hóa thành hy vọng.
Ông chia sẻ bên cạnh mối quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia, câu chuyện này còn tạo nên một sợi dây gắn kết mang tính cá nhân sâu sắc giữa gia đình người hiến tạng và những người nhận tại Việt Nam.
Đại sứ bày tỏ kỳ vọng nghĩa cử này sẽ góp phần lan tỏa tinh thần hiến tạng, thúc đẩy hoạt động ghép tạng tại Việt Nam và trên thế giới.
Tại buổi lễ, lãnh đạo bệnh viện đã trao quà tri ân và thư của Bộ trưởng Bộ Y tế cho gia đình người hiến tạng.
