Ông Phạm Thành Nhân, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP HCM, cho biết thông tin trên tại hội thảo Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao do Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức, ngày 20/5.
Theo ông Nhân, sự thiếu hụt trầm trọng nhóm chuyên gia dẫn dắt trong các lĩnh vực mũi nhọn đang trở thành rào cản trực tiếp, làm chậm tiến trình phát triển bền vững và xây dựng đô thị thông minh của TP HCM.
Thành phố đã ra chính sách ưu đãi vượt trội để thu hút nhân tài trong và ngoài nước. Ví dụ, chuyên gia sẽ nhận mức trợ cấp ban đầu tối đa 100 triệu đồng khi về làm việc, thu nhập hàng tháng linh động từ 30-100 triệu đồng. Ngoài ra, họ được hưởng thù lao bằng 5% giá trị của công trình nghiên cứu được nghiệm thu hoặc thưởng tối đa lên đến 1 tỷ đồng với thành tích đặc biệt xuất sắc; hỗ trợ tiền thuê nhà 7 triệu đồng một tháng.
Từ năm 2023 đến nay, 10 chuyên gia, nhà khoa học đã về làm việc cho TP HCM theo chính sách này, tạo ra tác động lớn ở một số lĩnh vực chuyên môn. Tuy nhiên, Phó Giám đốc Sở Nội vụ đánh giá con số này còn rất khiêm tốn.
Ông chỉ ra nguyên nhân là sự cạnh tranh khốc liệt ở khối tư nhân và doanh nghiệp FDI (có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài). Xét tổng thể về môi trường sống, không gian làm việc và tính linh hoạt trong thu nhập, chính sách ưu đãi của TP HCM vẫn chưa bằng các doanh nghiệp đa quốc gia. Chưa kể các quy định xuất nhập cảnh, cấp giấy phép lao động và phê duyệt hồ sơ với chuyên gia nước ngoài, Việt kiều còn phức tạp, làm giảm động lực và sự hào hứng của họ.
Ông Nhân lấy ví dụ visa lao động của chuyên gia nước ngoài phải gia hạn hàng năm, thủ tục phức tạp. Sở Nội vụ đề xuất thí điểm cấp “Thị thực công nghệ” hoặc thẻ tạm trú với thời hạn đặc biệt 5-10 năm cho nhóm có trình độ cao, hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược theo Nghị quyết 57. Loại thị thực này tương tự mô hình ONE Pass của Singapore.
Ngoài ra, chính sách thu hút nhân tài cần bổ sung một số ưu đãi như phương tiện đi lại, trường học, bệnh viện quốc tế cho con em chuyên gia…
Ông Ngô Đông Hải, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhìn nhận nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhiều nước đang triển khai mạnh mẽ chính sách thị thực nhân tài, tạo ra cuộc đua thu hút chất xám trên toàn cầu. Việt Nam cũng có nhiều chính sách nhưng thiếu cơ chế đặc thù về cư trú, tài chính và bảo đảm cuộc sống lâu dài cho chuyên gia quốc tế.
GS. TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM, đồng tình. Bà cho rằng thị thực nhân tài không nên được nhìn nhận đơn thuần như một chính sách nhập cư hay thủ tục hành chính.
Nhiều nước mời gọi được nhân lực chất lượng cao không chỉ bằng mức lương, ưu đãi tài chính mà bằng cả hệ sinh thái. Trong đó, cơ chế thị thực linh hoạt, môi trường học thuật cởi mở, hạ tầng nghiên cứu hiện đại, cơ hội khởi nghiệp và thương mại hóa, quyền lợi cho gia đình đi cùng chất lượng sống hấp dẫn.
Theo một báo cáo của Bộ Nội vụ năm 2022, tỷ lệ tiến sĩ làm việc trong hệ thống công chức ở Việt Nam khoảng 0,63%. Trong khi đó, ở Mỹ, tỷ lệ này khoảng 9%, theo khảo sát của Quỹ khoa học Mỹ năm 2021. Con số này ở Hàn Quốc là gần 5%, nhưng chỉ 1-1,8% ở một số nước như Australia hay Nhật.
"Có lần dông lốc, cây cầu đứt đôi, học sinh phải nghỉ học, không đi qua được", thầy Trần Văn Phi - Hiệu trưởng Trường phổ thông bán trú THCS Sơn Hải, xã Sơn Hải (Bắc Ninh) - kể khi đứng trên cây cầu phao bằng gỗ tạm, tròng trành trên hồ Cấm Sơn.
Với thầy Phi, cây cầu phao dập dềnh trên sóng nước này vừa là đường đi lại hằng ngày của gần 60 học sinh trong số gần 1.300 nhân khẩu, đa số là người đồng bào dân tộc, của hai thôn Đấp và Đồng Mậm thuộc xã Sơn Hải, vừa là nỗi thấp thỏm mỗi khi trời nổi gió, có mưa. Bởi nếu muốn đến lớp an toàn, các em phải đi đường bộ vòng qua đỉnh đèo hàng chục cây số.
"Tôi mong các cấp chính quyền đầu tư xây dựng một cây cầu kiên cố cho bà con nhân dân và học sinh đi qua an toàn", thầy Phi bộc bạch.
Ngày ngày đi bộ tới trường qua cầu phao, Vi Thị Nhật Lệ - học sinh lớp 8B Trường phổ thông bán trú THCS Sơn Hải - chia sẻ cây cầu phao hẹp chỉ vừa hai xe máy tránh nhau, không có lan can kiên cố này là đường đi ngắn nhất đến trường. Nếu gặp xe đi ngược chiều, Lệ phải đứng nép mình một bên, phía dưới là hồ nước sâu thăm thẳm.
"Hôm trước có một trận mưa rất to, cây cầu bị đứt, cháu phải nghỉ học. Cháu chỉ mong ước có cây cầu mới, kiên cố hơn để đến trường an toàn", Lệ bày tỏ.
Không chỉ có học sinh, hơn 1.000 nhân khẩu thuộc hai thôn miền núi của xã Sơn Hải cũng phụ thuộc vào cây cầu phao tạm để đi lại, giao thương. Ông Nông Văn Hạnh - Trưởng thôn Đấp - cho biết nhiều năm về trước, có 5 hộ dân đã hùn tiền để xây dựng nên chiếc cầu tạm để mọi người thuận tiện qua lại. Song theo thời gian, cầu xuống cấp nghiêm trọng. Việc đi lại càng ngày càng khó khăn, nhất là khi vụ vải thiều sắp tới.
"Không chỉ học sinh, hàng hóa và nông sản đều phải đi qua đây. Những xe vải thiều lớn không thể đi được vì cầu không đảm bảo an toàn. Bà con trong thôn rất mong muốn Nhà nước quan tâm, đầu tư xây dựng một cây cầu kiên cố để người dân bớt đi sự vất vả", ông Hạnh bày tỏ.
Đó cũng là mong muốn của anh Hoàng Văn Việt - Phó bí thư Đoàn xã Sơn Hải (Bắc Ninh). Là một thầy giáo, anh Việt thấu hiểu nỗi lo của phụ huynh khi vào những ngày mưa, cây cầu phao "mong manh như sợi tơ" trước sóng nước Cấm Sơn. Sợ nhất là những khi mưa to, cầu trơn trượt, các em đi học về có thể bị té xuống nước. "Vào mùa nước cao, chỗ sâu nhất khoảng chừng 10m", anh Việt trăn trở.
Trước mùa mưa, anh cùng lực lượng chức năng, đoàn thể tăng cường tuyên truyền đến bà con nhân dân và học sinh về việc đảm bảo an toàn đi lại qua cầu phao, nhưng chỉ là giải pháp tạm thời. "Đối với các em, vào mùa mưa bão thì phải có người lớn đi cùng, mặc theo áo phao để đảm bảo an toàn, nhưng chỉ là giải pháp tình thế", Phó bí thư Đoàn xã Sơn Hải quan ngại.
Theo ông Hoàng Minh Phương - Chủ tịch UBND xã Sơn Hải (Bắc Ninh), cây cầu tạm do người dân tự làm, giúp người dân đi lại từ thôn Đấp và thôn Đồng Mậm sang UBND xã Sơn Hải gần hơn.
Song cây cầu bằng gỗ tạm, thùng phuy nhiều năm xuống cấp, tiềm ẩn nguy hiểm. Do vậy chính quyền đã kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, đầu tư đường và cầu kết nối từ trung tâm xã đến các thôn Đấp và Đồng Mậm.
Đó là Nguyễn Hạo Uyên, lớp 12A13; Trần Đình Nghị, lớp 12A18 - cùng đoạt giải nhất; Võ Trọng Tính, lớp 12A14 - đoạt giải nhì ở kỳ thi học sinh giỏi môn địa lý cấp TP năm học 2025-2026. Cả ba học sinh Trường THPT Hoàng Hoa Thám chơi rất thân với nhau vì có chung một niềm đam mê địa lý.
Hạo Uyên và Trọng Tính chơi với nhau từ khi còn học THCS. "Năm lớp 9, Tính rủ mình tham gia đội tuyển học sinh giỏi địa lý. Lúc đầu mình nghĩ học chung với Tính cho vui thôi, không ngờ càng học càng thấy đây là môn học thú vị. Năm đó cả hai đứa mình cùng đoạt giải nhì học sinh giỏi môn địa cấp TP" - Uyên kể.
Và không hẹn trước, vào lớp 10 Trường THPT Hoàng Hoa Thám, Uyên và Tính lại gặp nhau. Đến lớp 11, khi cùng tham gia đội tuyển học sinh giỏi của trường thì nhóm này "kết nạp" thêm Đình Nghị.
"Ở trường, hình ảnh ba em Nghị, Uyên, Tính luôn gắn bó, đi đâu cũng có nhau đã trở nên quen thuộc. Giới trẻ các em có nhiều mối quan tâm nhưng điều đặc biệt là nhóm thường xuyên trao đổi, bàn luận về các vấn đề liên quan đến môn địa lý. Mỗi em một tính cách song lại rất hòa hợp, cùng chung niềm yêu thích và đam mê với môn học" - cô Lê Thị Kim Nhung, tổ trưởng tổ địa lý Trường THPT Hoàng Hoa Thám cho biết.
"Tụi mình không chỉ "tám" với nhau những lúc ở trường. Mà khi về nhà, có những buổi tối cả ba hẹn nhau qua Google Meet rồi "tám" 3-4 tiếng với một đề tài duy nhất là địa lý", Nghị chia sẻ.
Còn Tính lại cho rằng: "Đó là những buổi học nhóm cực kỳ vui vẻ và bổ ích. Cả ba cùng chia sẻ góc nhìn của mình, cách giải quyết các bài địa lý mà cô giao cho đội tuyển, tài liệu mà mình sưu tầm được...".
Không dừng lại ở môn địa lý, bộ ba còn hỗ trợ nhau ở các môn khác, đặc biệt là toán - môn học vốn là thử thách với học sinh theo định hướng khoa học xã hội. Nhờ vậy cả ba đều duy trì thành tích học sinh giỏi trong suốt những năm THPT.
Dù chơi rất thân nhưng các thành viên của bộ ba lại có cách tiếp cận môn địa lý theo cách riêng của mình. Hạo Uyên chọn phương pháp học tỉ mỉ, hệ thống kiến thức theo từng chủ đề và địa danh cụ thể. Những chuyến đi thực tế cùng gia đình giúp Uyên "nhìn thấy" kiến thức ngoài đời, từ đó hiểu sâu và nhớ lâu hơn.
"Địa lý giúp mình hiểu mỗi vùng đất không chỉ qua số liệu mà còn qua lịch sử, văn hóa. Nhờ đó mình thêm yêu quê hương, đất nước, yêu môn địa", Uyên chia sẻ.
Trong khi đó, Đình Nghị tiếp cận địa lý như một môn học liên ngành, kết nối kiến thức từ khoa học tự nhiên đến khoa học xã hội. Nam sinh này cho rằng để học tốt địa lý cần tư duy, khả năng phân tích và hệ thống kiến thức, không chỉ học thuộc lòng.
Riêng Trọng Tính lại đặc biệt chú trọng đến việc tự học. "Thầy cô giáo dạy môn địa ở Trường Hoàng Hoa Thám không chỉ giỏi chuyên môn mà còn rất nhiệt tình và có phương pháp giảng dạy truyền cảm hứng. Tuy nhiên, mình cho rằng kiến thức trên lớp chỉ là nền tảng, mỗi học sinh cần chủ động tìm tòi thêm qua tài liệu, video và các nguồn học liệu khác".
Trong suốt buổi trao đổi với chúng tôi, Nghị và Tính là người nói chính - rất hoạt bát và lanh lẹ, còn Uyên chỉ ngồi cười. "Thường khi tranh luận mình và Nghị sẽ giành nhau nói trước. Sau đó, cả hai tự động im lặng và nhìn sang Uyên rồi chờ, lúc đó Uyên sẽ lên tiếng" - Tính kể.
Rồi trong nhóm có hiện tượng bạn này "để ý" bạn kia không? - cả ba phá lên cười khi nghe câu hỏi của chúng tôi. Thay mặt cả nhóm, Tính khẳng định chắc nịch: "Bộ ba chúng mình là tình bạn trong sáng 100%".
"Điểm chung của bộ ba là tinh thần học tập nghiêm túc và sự hỗ trợ lẫn nhau. Mỗi người một thế mạnh, người giỏi hệ thống, người mạnh phân tích, người cập nhật tài liệu... nhưng khi kết hợp lại, các em tạo thành một nhóm học tập hiệu quả. Thành tích hôm nay là kết quả xứng đáng cho sự kết hợp ấy" - cô Nhung nhận xét.
Năm nay, TPHCM là địa phương có quy mô thí sinh dự thi lớn nhất cả nước.
Theo báo cáo của UBND TPHCM về công tác chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, toàn thành phố có 142.899 thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026, trong đó có 134.921 thí sinh đang học lớp 12 và 7.978 thí sinh tự do.
Số liệu thống kê cho thấy có 93 thí sinh được miễn thi tất cả các bài thi và 1.703 thí sinh được miễn bài thi ngoại ngữ.
Nhóm khoa học tự nhiên và ngoại ngữ chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu đăng ký môn tự chọn. Trong đó, nhóm khoa học tự nhiên dẫn đầu với tổng 113.328 lượt đăng ký. Cụ thể, vật lý chiếm 44,90% (64.162 thí sinh), hóa học chiếm 26,68% (38.120 thí sinh) và sinh học chiếm 7,73% (11.046 thí sinh).
Song song đó, môn ngoại ngữ ghi nhận 65.475 thí sinh đăng ký (45,82%) - cao nhất trong tất cả các môn tự chọn xét riêng lẻ, cho thấy học sinh TPHCM ngày càng chú trọng năng lực ngoại ngữ phục vụ hội nhập quốc tế.
Nhóm khoa học xã hội với lịch sử (41.113 thí sinh, 28,77%), địa lý (33.574 thí sinh, 23,49%) và kinh tế và pháp luật (23.061 thí sinh, 16,14%) vẫn thu hút một lượng thí sinh đáng kể.
Tuy nhiên, tổng tỷ trọng nhóm này vẫn thấp hơn so với nhóm khoa học tự nhiên, tiếp tục phản ánh định hướng đặc trưng của học sinh TPHCM theo các ngành kỹ thuật - công nghệ, phù hợp với cơ cấu kinh tế năng động của Thành phố.
Để tổ chức kỳ thi thành phố quy hoạch 246 điểm thi với tổng cộng 6.060 phòng thi phân bố hợp lý trên toàn địa bàn. Tại mỗi điểm thi đều được bố trí các phòng dự phòng để xử lý các tình huống phát sinh.
Theo ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, quy mô kỳ thi lớn với số lượng thí sinh đông nhất cả nước, phân bố rộng khắp trên địa bàn đặt ra cho TPHCM nhiều thách thức trong công tác tổ chức, do đó đòi hỏi độ chính xác cao và sự phối hợp chặt chẽ trong công tác điều phối, quản lý.
Đặc biệt, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và các thiết bị công nghệ cao khiến công tác phòng chống gian lận ngày càng phức tạp, đòi hỏi phải có giải pháp kỹ thuật đồng bộ, hiện đại và lực lượng giám sát chuyên nghiệp, liên tục trong suốt quá trình tổ chức kỳ thi, đặt ra yêu cầu đảm bảo an ninh mạng, bảo mật đề thi, bài thi ngày càng cao.
Ngoài ra, điều kiện thời tiết có thể diễn biến phức tạp, bất thường trong thời gian tổ chức thi, ảnh hưởng đến việc di chuyển của thí sinh và cán bộ tham gia kỳ thi.
"Đến thời điểm này, các điểm thi được rà soát theo yêu cầu mới của Quy chế thi năm 2026", ông Phong nói.
Với quy mô kỳ thi lớn nhất cả nước, năm nay TPHCM thay đổi quy trình vận chuyển đề thi, bài thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Trong đó, công tác giao đề thi sẽ được TPHCM thực hiện giao trước ngày thi 1 ngày và nhận bài thi vào buổi thi cuối cùng của kỳ thi. Các năm trước, đề thi được vận chuyển đến từng điểm thi vào sáng sớm từng ngày thi và bài thi được thu nhận sau khi cuối mỗi ngày thi.
