Chiều chủ nhật, các gia đình trẻ khu tôi sống đưa con ra công viên nhỏ gần nhà có nhiều cây xanh để lũ trẻ có hoạt động ngoài trời. Dù rất nhiều trẻ con xung quanh, nhưng tôi để ý thấy có vài chú lớn tuổi dắt cháu đến chơi vẫn thản nhiên nhả khói thuốc mù mịt. Bản thân tôi ở cách đó tầm 20 m vẫn không thể chịu nổi mùi khói thuốc nồng nặc theo gió bay sang. Cuối cùng, cả nhà tôi đành dắt nhau ra về.
Sáng đưa con đi học, tôi dừng chờ đèn đỏ tại một ngã tư đông đúc gần 5 phút, khói xe máy xung quanh khá ngột ngạt. Vậy mà các anh, các chú xung quanh vẫn tranh thủ thời gian dừng xe để lấy thuốc ra hút. Bên trái, bên phải khói thuốc trào qua, tôi không thở nổi, con tôi cũng ho sặc sụa.
Sự nguy hại của thuốc lá thì chúng ta ai cũng đã biết. Ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, bệnh mạch vành… đều từ thuốc lá mà ra. Bạn bè tôi, có người chọn sống lành mạnh, nhưng trong nhà có ông bố hút thuốc, nên đến 50 tuổi thấy hay khó thở, đi khám bệnh mới phát hiện bị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính do hít khói thuốc lá thụ động. Có người thì bị hẹp mạch vành cũng do hít khói thuốc lá của người thân suốt 30 năm.
>> ‘Nên xử phạt người hút thuốc lá khi lái xe bằng camera AI’
Tại Việt Nam, thuốc lá gây ra 40.000 ca tử vong mỗi năm (theo Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá – Bộ Y tế) và là nguyên nhân của ít nhất 25 loại bệnh, trong đó có 90 % ung thư phổi và 75 % Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính. Con số này không dừng lại, WHO dự đoán thuốc lá sẽ làm tăng gánh nặng bệnh tật, đến năm 2030 có thể gây nên 70.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá.
Mặc dù con số bệnh và tử vong liên quan thuốc lá để lại nỗi đau rất lớn cho nhiều gia đình, nhưng cộng đồng hầu như chưa có nhận thức đầy đủ về vấn đề này. Để giảm gánh nặng bệnh tật do khói thuốc lá gây ra, cần sự chung tay của cả chính phủ và cộng đồng. Tôi có vài đề xuất như sau:
Thứ nhất, tăng cường giáo dục từ tuổi thanh thiếu niên về tác hại của thuốc lá: các trường cấp ba và Đại học nên tổ chức các buổi tư vấn sức khỏe tập trung, trong đó có nói về các hành vi nguy cơ sức khỏe để lớp trẻ có kiến thức, giúp thay đổi thái độ và hành vi.
Thứ hai, triệt để cấm hút thuốc lá tại các khu vực công cộng có trẻ em lui tới: trường học, siêu thị, công viên, nhà văn hóa, các điểm sinh hoạt cộng đồng… Treo biển báo cấm hút thuốc lá và có giám sát, phát hiện, xử phạt với người vi phạm.
Thứ ba, cấm tuyệt đối hành vi hút thuốc lá khi tham gia giao thông. Có thể thận dụng hệ thống camera trên đường để phát hiện và xử phạt nguội giống như các lỗi vi phạm khác.
Jocelyn TranTôi phải xin lỗi vì nhắc nhở tài xế ôtô vứt tàn thuốc lá ra đường
20 tuổi môi thâm vì ngày hút hai bao thuốc lá
Dừng đèn đỏ gặp tài xế hú hút thuốc lá như ‘ống khói di động’
Điếu thuốc lá mất mặt trước nữ khách Tây
Tôi mất cái áo vì đi sau tài xế vừa lái xe vừa hút thuốc
‘Cấm thuốc lá điện tử để thanh niên Việt bớt đua đòi’
Karaoke bằng loa di động đang trở thành một dạng ô nhiễm tiếng ồn gây bức xúc.
Nhiều người kỳ vọng tình trạng karaoke loa kéo sẽ được kiểm soát chặt hơn. Nhưng thực tế lại đang xuất hiện một nghịch lý: tiếng nhạc thì vang cả xóm, còn việc xử phạt lại lúng túng vì... không có thiết bị đo decibel.
Nhiều nơi, lực lượng chức năng đến nhắc nhở rồi rời đi. Ít ngày sau, tình trạng cũ lại tái diễn. Không ít dàn karaoke công suất lớn được kéo bằng xe lôi, xe ba gác, gắn 5-6 loa cực lớn chạy thẳng vào khu dân cư. Từ tiệc nhậu, sinh nhật đến tụ tập tự phát, âm thanh công suất cao có thể kéo dài nhiều giờ liên tục.
Hệ quả không đơn thuần là ồn. Đó là mất ngủ, đau đầu, stress, trẻ em khó học bài, người già không nghỉ ngơi được, người bệnh bị ảnh hưởng tâm lý và sức khỏe. Nhiều người ví đây là một dạng tra tấn âm thanh kéo dài nhưng rất khó phản ánh hiệu quả.
Vấn đề hiện nay nằm ở chỗ quy định thì có, nhưng thực thi còn nhiều khoảng trống. Theo quy định, địa phương có thể xử lý hành vi gây mất trật tự, mất yên tĩnh chung.
Tuy nhiên, nếu muốn xử phạt theo mức vượt chuẩn tiếng ồn môi trường thì phải có máy đo chuyên dụng và quy trình kỹ thuật rõ ràng. Trong khi đó, không phải xã, phường nào cũng có đủ thiết bị và nhân lực.
Một bất cập khác là hoạt động kinh doanh âm thanh lưu động hiện nay phần lớn mang tính tự phát. Nhiều dàn loa kéo công suất lớn hoạt động như dịch vụ thương mại nhưng không đăng ký kinh doanh, không hợp đồng, không hóa đơn và gần như không chịu kiểm soát thuế. Khi có sự cố hoặc phản ánh, trách nhiệm cũng rất khó truy ra.
Có lẽ đã đến lúc cần nhìn loa kéo công suất lớn như một loại hàng hóa đặc biệt thay vì thiết bị dân dụng thông thường.
Ngoài việc tăng cường kiểm tra và xử phạt, cần quy định rõ giới hạn công suất đối với loa kéo phục vụ mục đích gia dụng. Loa dân dụng chỉ nên ở mức đủ dùng trong phạm vi gia đình và loa công sức lớn đã mua nên bị cấm sử dụng ngoài trời, đặc biệt trong khu dân cư đông đúc.
Trong trường hợp sử dụng trong nhà, mức âm thanh cũng phải đáp ứng yêu cầu cách âm tối thiểu tương tự cơ sở karaoke kinh doanh. Không thể để tình trạng một căn nhà mở loa cực lớn nhưng cả con hẻm phải nghe chung suốt nhiều giờ.
Trong ngắn hạn, cần tăng cường trách nhiệm của cấp cơ sở như xã, phường, ban khóm, tổ dân phố. Cần có cơ chế kiểm tra thường xuyên và chịu trách nhiệm nếu tình trạng tái diễn kéo dài.
Đồng thời, nên bổ sung quyền cho tổ dân phố được yêu cầu xuất trình giấy phép, hợp đồng thuê âm thanh hoặc thông tin đơn vị cung cấp dịch vụ trong các trường hợp tổ chức hát karaoke công suất lớn tại khu dân cư, lễ hội hay sự kiện ngoài trời.
Đối với các lễ hội hoặc chương trình đông người, chỉ nên cho phép thuê âm thanh từ đơn vị có giấy phép hoạt động rõ ràng. Các loại loa công suất lớn nên được quản lý chặt hơn, chỉ bán cho đơn vị có đăng ký kinh doanh dịch vụ biểu diễn hoặc tổ chức sự kiện chuyên nghiệp.
Bởi nếu không kiểm soát từ đầu nguồn, thì câu chuyện "cả xóm mất ngủ nhưng không ai xử lý được" sẽ còn tiếp diễn rất lâu.
Tôi từng chứng kiến rất nhiều người bạn cùng thế hệ sống trong cảm giác bị kìm kẹp, phải cố chạy về phía trước với đôi chân bị buộc thêm những quả tạ vô hình. Họ vừa phải lo công việc, con cái, áp lực tài chính, vừa gồng mình chăm sóc cha mẹ già, ông bà đau yếu. Có người sáng đi làm, tối vào viện. Có người đang ở độ tuổi cần tích lũy cho tương lai lại phải liên tục xoay xở tiền thuốc men, viện phí, người chăm bệnh.
Tôi không nói điều đó bằng sự than trách. Bởi chính tôi cũng đang ở trong hoàn cảnh ấy. Bà tôi năm đã rất già. Bà sinh nhiều con, cháu chắt đông đúc, nhưng có những lần vào viện lại chỉ có cô giúp việc đi cùng. Mỗi lần nhìn cảnh đó, tôi thấy thương bà và cũng thấy buồn cho thực tế của nhiều gia đình hiện nay. Con cháu ai cũng có cuộc sống riêng, người đi làm xa, người bận con nhỏ, người áp lực mưu sinh đến mức nhiều khi muốn ở cạnh cũng bất lực.
Tôi vẫn luôn cố gắng chăm sóc ông bà, cha mẹ mình đến những ngày cuối cùng. Dù có lúc thật sự không biết phải xoay sở thế nào giữa công việc, tiền bạc và trách nhiệm gia đình, tôi vẫn nghĩ đó là điều mình cần làm. Vì suy cho cùng, họ đã dành cả đời để nuôi chúng tôi lớn lên.
Nhưng càng chứng kiến nhiều cảnh chăm sóc người già, tôi càng không muốn con mình sau này phải sống trong cảm giác bị đè nặng bởi trách nhiệm với cha mẹ như nhiều người trẻ hiện nay. Tôi không muốn con phải đánh đổi cả tuổi trẻ, công việc hay cuộc sống riêng chỉ để cố gắng lo cho mình lúc tuổi già. Tôi cũng không muốn đến một ngày mình nằm trên giường bệnh trong trạng thái phụ thuộc hoàn toàn, để rồi những người thân yêu nhất phải kiệt sức cả về tiền bạc lẫn tinh thần.
>> Tôi để tiền dưỡng già thay vì sắm nhà thừa kế cho con
Có lẽ vì vậy mà từ bây giờ, tôi cố gắng sống lành mạnh nhất có thể. Tôi tập giữ gìn sức khỏe, học cách sống gọn gàng và chuẩn bị dần cho tuổi già của mình, không phải vì sợ chết, mà vì không muốn trở thành gánh nặng kéo dài cho con cái.
Điều tôi muốn dành cho con không chỉ là tiền bạc hay tài sản, mà là khả năng tự lập để nó có thể sống cuộc đời của riêng mình. Nếu sau này tôi còn đủ minh mẫn để gặp cháu, tôi cũng chỉ mong có thể dạy chúng vài điều nền tảng đầu đời, kể vài câu chuyện gia đình, rồi lặng lẽ già đi.
Một con người rồi cũng sẽ mất đi, nhưng điều còn lại không nhất thiết phải là những tháng ngày con cháu kiệt sức vì chăm sóc hay gánh nặng kéo dài cho thế hệ sau. Điều còn lại có thể đơn giản chỉ là ký ức tử tế, sự biết ơn và những câu chuyện khiến người ta nhớ về nhau bằng sự bình yên.
- Vì khi còn nhỏ, anh mắc chứng thiếu hormone tăng trưởng - một trở ngại lớn đối với sự phát triển thể chất của một cầu thủ bóng đá. Trong hoàn cảnh mà tương lai sự nghiệp còn rất bấp bênh, Messi đã vượt qua bằng nghị lực, khát khao và tình yêu dành cho trái bóng.
- Vì anh từng có cơ hội khoác áo đội tuyển Tây Ban Nha - nơi sở hữu dàn cầu thủ hàng đầu thế giới và những đồng đội mà anh hiểu rất rõ ở Barcelona. Con đường đến những danh hiệu quốc tế có thể dễ dàng hơn, nhưng Messi vẫn chọn Argentina, bởi đó là quê hương và là màu áo anh luôn mơ được đại diện.
- Vì anh yêu và cưới người đã ở bên mình từ thuở thiếu thời, cùng trải qua những năm tháng thăng trầm trước khi trở thành hậu phương vững chắc của anh hôm nay.
- Vì anh đã bước qua những giới hạn khắc nghiệt của bóng đá. Có lúc thất vọng đến mức tuyên bố chia tay đội tuyển sau thất bại ở Copa America 2016, có lúc bị chỉ trích nặng nề ngay tại quê nhà. Nhưng anh vẫn trở lại, tiếp tục chiến đấu và cuối cùng đưa Argentina đến đỉnh cao của bóng đá thế giới.
- Vì anh chơi bóng bằng tình yêu và một đẳng cấp khác biệt: sút bóng, chuyền bóng, chạm bóng, rê dắt, kỹ thuật, nhãn quan chiến thuật, sự sáng tạo và cả khả năng pressing hay đoạt bóng đều khiến người xem kinh ngạc. Rất ít cầu thủ trong lịch sử có thể kết hợp nhiều phẩm chất ở mức xuất sắc như vậy.
- Vì sự vĩ đại của Messi không chỉ nằm ở những con số. Điều khiến hàng triệu người say mê còn là cảm xúc khi được xem anh chơi bóng - cảm giác mà nhiều người cho rằng vượt ra ngoài phạm vi của thể thao để trở thành nghệ thuật.
- Vì anh không chỉ đá bóng, anh kể một câu chuyện về đam mê, công việc, tình bạn, đồng đội, người hâm mộ và hành trình vươn lên từ khởi đầu khó khăn, đi qua thất vọng để chạm tới vinh quang cuối cùng.
- Vì anh được nhiều người cảm nhận là khiêm tốn và giản dị. Từ cậu bé nhút nhát ngày nào, Messi dần trở thành thủ lĩnh của đội tuyển Argentina. Anh cũng có những khoảnh khắc bộc phát cảm xúc như màn phơi áo ở Bernabeu, màn đáp trả Hà Lan tại World Cup 2022, hay những giọt nước mắt khi rời Barcelona và khi gặp chấn thương trong trận chung kết - những khoảnh khắc khiến hình ảnh của anh trở nên rất con người.
- Vì nhiều cầu thủ cá tính và từng đứng trên đỉnh cao bóng đá như Ibrahimovic, Cassano hay Balotelli đều dành cho Messi sự ngưỡng mộ đặc biệt. Họ không chỉ nói về số bàn thắng hay kiến tạo, mà còn nói về đẳng cấp và vẻ đẹp của thứ bóng đá mà Messi thể hiện.
- Vì nhiều người gọi anh là GOAT (Vĩ đại nhất mọi thời). Messi không vĩ đại chỉ trên thống kê, mặc dù nó là một phần khiến anh vĩ đại: Ghi bàn xuất chúng, kiến tạo phi thường, kiểm soát nhịp điệu thượng thừa, tạo ra những khoảnh khắc kinh điển, xuất sắc nhất trong phần lớn trận đấu tham gia.
Nhưng đó chỉ là sự miêu tả cho một cầu thủ xuất chúng, Messi vĩ đại nhất vì cảm xúc anh mang lại, vì anh không giỏi kể chuyện bằng lời, mà bằng tình yêu và cống hiến tuyệt đối mà anh mang đến cho bóng đá, kết hợp với món quà "Chúa đã ban cho anh" - sự thiên tài.
Đó là sự vĩ đại khiến anh được những người được coi là xuất sắc nhất của bóng đá tôn vinh anh lên đỉnh của ngôi đền huyền thoại.
