Lệnh phong tỏa cảng biển kéo dài 5 tuần qua của Mỹ đã giảm lượng xuất khẩu dầu bằng đường biển của Iran từ mức trung bình trước chiến tranh là 1,8 triệu thùng mỗi ngày xuống gần như bằng 0, khiến nước này phải tích trữ phần lớn lượng dầu khai thác được bằng mọi cơ sở, phương tiện sẵn có.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/4 cảnh báo cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran có thể “phát nổ” trong ba ngày tới do các sự cố kỹ thuật trầm trọng bởi lệnh phong tỏa của Mỹ.
“Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống mà không có tàu bè hay bể chứa để tiêu thụ do lệnh phong tỏa, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ”, ông Trump nói.
Mỹ dường như tin rằng khi cạn nơi tích trữ dầu, Iran sẽ phải đối mặt với việc đóng các giếng dầu, lựa chọn tốn kém và đầy rủi ro với một quốc gia vốn phụ thuộc vào doanh thu xuất khẩu dầu. Để tránh kịch bản đó, Tehran sẽ phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân và xung đột hiện tại với Mỹ.
Tuy nhiên, những gì mà ông Trump cảnh báo đã không xảy ra. Hệ thống dầu khí Iran chưa có dấu hiệu “phát nổ” hay xảy ra tình trạng “tràn bể”, thuật ngữ chỉ tình trạng hết chỗ chứa, và Tehran cũng không có dấu hiệu sẽ sớm nhượng bộ trên bàn đàm phán.
Trong khi tổ chức phân tích dữ liệu Kpler cho rằng hệ thống kho chứa dầu trên đất liền của Iran đã được lấp đầy 97%, đồng nghĩa nước này chỉ còn cầm cự được thêm vài ngày, cơ quan phân tích năng lượng S&P Global Energy tin rằng Tehran vẫn còn khoảng 43% năng lực trữ dầu, giúp họ có thể “thi gan” thêm nhiều tuần.
Dựa trên ảnh vệ tinh, các chuyên gia theo dõi độ nâng hạ của mái bồn chứa nổi, dựa trên kích thước bóng đổ để ước tính mức độ trữ dầu của chúng. Tuy nhiên, các bồn chứa có mái cố định, các cơ sở lưu trữ tư nhân và cơ sở hạ tầng bị hư hại lại khó đánh giá hơn. Một số ước tính không bao gồm lượng dự trữ tại các nhà máy lọc dầu nội địa.
Điều này giải thích lý do các ước tính về năng lực trữ dầu của Iran có sự chênh lệch lớn như vậy, theo Georgi Kantchev, nhà bình luận của WSJ.
Tuy nhiên, những dự báo đó đều có chung một kết luận là dù Iran chưa hết chỗ chứa, họ đang ngày càng gặp khó khăn hơn trong việc tìm kiếm không gian lưu trữ dầu.
Do không thể phá vỡ lệnh phong tỏa của Mỹ, Tehran đang chất dầu thô lên tàu và sử dụng chúng làm kho chứa nổi tạm thời. Theo S&P Global Energy, 14 tàu rỗng từng vận chuyển dầu thô của Iran hiện thả neo bên trong khu vực phong tỏa.
Công ty phân tích vận tải biển TankerTrackers cuối tuần trước cho biết ba tàu chở dầu rỗng gần đây đã lọt qua vòng phong tỏa của Mỹ để tiến vào vịnh Ba Tư. Tổng cộng, chúng có thể giúp Iran chứa thêm 1,9 triệu thùng dầu.
Trong khi đó, Tehran cũng đang từ từ giảm sản lượng tại các giếng dầu. Thay vì phải cắt giảm toàn bộ cùng một lúc, họ đang giảm dần khai thác theo từng giai đoạn, hy vọng tránh được bước tốn kém hơn là đóng cửa hoàn toàn các mỏ dầu để rồi sau đó phải mất hàng tuần hoặc hàng tháng mới khôi phục lại được.
“Việc giảm dần sản lượng khai thác và tận dụng tàu rỗng làm kho chứa nổi đang giúp Iran kéo dài thời gian”, Rebecca Feng, nhà bình luận của WSJ, cho hay.
Iran cũng đang tích cực tăng sản lượng lọc dầu và tìm cách xuất khẩu dầu bằng đường bộ. Họ vẫn có thể xuất khẩu một lượng khiêm tốn khoảng 200.000 thùng mỗi ngày bằng tàu hỏa, xe tải và tàu dầu qua biển Caspian, theo ước tính của Eurasia’s Brew.
Đây không phải lần đầu tiên Tehran phải giảm bớt hoạt động ngành năng lượng để “thi gan” với Washington. Điều này đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả của chiến lược gây áp lực mà Mỹ đang sử dụng lần này, theo Kantchev.
Trong hơn ba năm sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt các lệnh trừng phạt lên Tehran năm 2019, xuất khẩu dầu của Iran đã lao dốc. Sản lượng cũng bị ảnh hưởng, giảm xuống dưới 2 triệu thùng mỗi ngày. Tuy nhiên, sản lượng đã tăng mạnh trở lại vào năm 2022 và đạt mức cao kỷ lục vào đầu năm nay.
Kim Fustier, nhà phân tích dầu khí tại HSBC, cho biết lịch sử đó cho thấy những gián đoạn kéo dài của ngành dầu khí chỉ gây ra tổn thất hạn chế và Tehran có đủ khả năng để chơi ván bài lâu dài.
“Có lẽ cần điều chỉnh lại các kỳ vọng. Rất khó hình dung một cuộc phong tỏa kéo dài vài tuần lại có thể tạo ra kết quả khác với hơn 3,5 năm Iran bị bóp nghẹt xuất khẩu dầu”, Fustier nói.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 25/5, Tổng thống Donald Trump một lần nữa chỉ trích các nghị sĩ Mỹ vì phản ứng dữ dội trước các thông tin cho rằng một thỏa thuận được đề xuất với Iran chứa đựng những nhượng bộ lớn từ phía Washington.
Tổng thống Trump tuyên bố thỏa thuận mà Mỹ đạt được với Iran sẽ phải là một thỏa thuận “tuyệt vời và có ý nghĩa”, nếu không “sẽ không có bất kỳ thỏa thuận nào”.
“Thỏa thuận với Iran hoặc sẽ là một thỏa thuận tuyệt vời và có ý nghĩa, hoặc sẽ không có thỏa thuận nào cả. Nó sẽ hoàn toàn trái ngược với thảm họa JCPOA do chính quyền ông Obama đàm phán, vốn là con đường trực tiếp và công khai dẫn đến vũ khí hạt nhân cho Iran”, ông Trump viết, đề cập đến thỏa thuận năm 2015, được gọi là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA), nhằm hạn chế việc làm giàu uranium của Iran để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.
Ông Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận vào năm 2018, phàn nàn rằng thỏa thuận chỉ giới hạn các hoạt động hạt nhân của Iran trong một khoảng thời gian cố định. Ông tuyên bố thỏa thuận mới sẽ vượt trội hơn nhiều, nhưng không nói rõ là như thế nào.
Trong một bài đăng khác trên mạng xã hội, Tổng thống Trump cảnh báo nếu không đạt được thỏa thuận tuyệt vời với Iran, các cuộc tấn công sẽ được nối lại với quy mô và sức mạnh lớn chưa từng có.
“Các cuộc đàm phán với Cộng hòa Hồi giáo Iran đang diễn ra rất tốt đẹp! Hoặc sẽ là một thỏa thuận vĩ đại cho tất cả các bên, hoặc sẽ không có thỏa thuận nào - quay trở lại chiến trường và tiếng súng, nhưng với quy mô còn lớn hơn và mạnh mẽ hơn bao giờ hết - và không ai muốn điều đó!”, Tổng thống Trump tuyên bố.
Tổng thống Mỹ cho biết ông đã trao đổi với các nhà lãnh đạo của Ả rập Xê út, Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan hôm 23/5 rằng “ít nhất tất cả các quốc gia này phải đồng thời ký kết Hiệp định Abraham” sau khi thỏa thuận với Iran được ký kết, bình thường hóa quan hệ với Israel.
Ông Trump gợi ý rằng đây sẽ là phần thưởng “sau tất cả những nỗ lực mà Mỹ đã bỏ ra để cố gắng ghép nối bức tranh phức tạp này lại với nhau”.
“Có thể một hoặc hai nước có lý do để không tham gia, và điều đó sẽ được chấp nhận, nhưng hầu hết các nước nên sẵn sàng, tự nguyện và có khả năng biến thỏa thuận với Iran thành một sự kiện mang tính lịch sử hơn nhiều so với lẽ ra nó phải là như vậy”, ông Trump cho biết thêm.
Tổng thống Trump tuyên bố ông “chính thức yêu cầu tất cả các quốc gia ngay lập tức ký Hiệp định Abraham”, và nếu Iran ký thỏa thuận với ông trên cương vị Tổng thống Mỹ, “thì sẽ là một vinh dự nếu họ cũng trở thành một phần của liên minh toàn cầu vô song này”.
“Trung Đông sẽ đoàn kết, hùng mạnh và có sức mạnh kinh tế vượt trội, có lẽ hơn bất kỳ khu vực nào khác trên thế giới! Thông qua bài viết này, tôi yêu cầu các đại diện của mình bắt đầu và hoàn tất quá trình đưa các quốc gia này gia nhập Hiệp định Abraham vốn đã mang tính lịch sử”, ông Trump nhấn mạnh.
Hiệp định Abraham là các thỏa thuận được ký trong nhiệm kỳ trước của Tổng thống Trump, theo đó UAE và Bahrain bình thường hóa quan hệ với Israel. Mở rộng Hiệp định Abraham để bao gồm các quốc gia Ả rập khác, là một trong những mục tiêu đối ngoại hàng đầu của chính quyền Tổng thống Trump.
Iran đã tiến hành các cuộc tấn công vào các mục tiêu của Mỹ và Israel tại Vùng Vịnh nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Động thái này làm dấy lên nguy cơ xung đột lan rộng khắp Trung Đông.
Iran tuyên bố không đầu hàng
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 25/5 tuyên bố sau khi thất bại trên mặt trận quân sự, các đối thủ của Iran đang tập trung nỗ lực vào chiến tranh kinh tế.
“Iran sẽ không đầu hàng trước áp lực và yêu cầu quá mức trong bất kỳ hoàn cảnh nào”, ông Pezeshkian nhấn mạnh.
Tổng thống Iran nói rằng các nhà đàm phán của nước này sẽ đảm bảo việc khôi phục hoàn toàn các quyền của quốc gia thông qua tiến trình ngoại giao.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 24/5 cho biết, một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột với Iran có thể sẽ thành hình "ngay hôm nay”. Tuy nhiên, không lâu sau đó, Tổng thống Trump cho biết, ông đã chỉ đạo đoàn đàm phán của Mỹ không vội ký thỏa thuận với Iran vì “thời gian đang đứng về phía chúng ta”.
Các nguồn tin cho hay, theo dự thảo thỏa thuận đình chiến giữa Mỹ và Iran, 2 bên sẽ gia hạn ngừng bắn 60 ngày. Trong thời gian này, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại, Iran sẽ có thể tự do bán dầu và các cuộc đàm phán sẽ được tiến hành nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran.
Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran và ban hành một số lệnh miễn trừ trừng phạt để cho phép Iran tự do bán dầu.
Bản dự thảo thỏa thuận cũng bao gồm các cam kết từ phía Iran về việc không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân, đồng thời tiến hành đàm phán về việc đình chỉ chương trình làm giàu uranium và loại bỏ kho dự trữ uranium đã được làm giàu ở cấp độ cao của nước này.
Đài CBS News ngày 21.5 đưa tin một chuyến bay của Hãng hàng không Air France (Pháp) từ Paris đi Detroit (bang Michigan, Mỹ) bị buộc phải chuyển hướng đến Montreal (Canada) do các biện pháp hạn chế của Mỹ liên quan dịch Ebola.
Sự việc xảy ra hôm 20.5 (giờ địa phương), sau khi cơ quan chức năng xác định rằng chuyến bay có một hành khách từ CHDC Congo.
Một phát ngôn viên của Cục Hải quan và Bảo vệ biên giới Mỹ (CBP) cho hay Air France đã sai sót khi để hành khách trên lên chuyến bay đến Mỹ.
"Do các hạn chế nhập cảnh được áp dụng để giảm nguy cơ lây lan virus Ebola, hành khách này lẽ ra không được phép lên chuyến bay. CBP đã hành động quyết đoán và không cho chuyến bay chở hành khách đó hạ cánh tại Sân bay quốc tế Detroit, và thay vào đó chuyển hướng đến Montreal, Canada", theo phát ngôn viên trên.
CBP không nói rõ liệu hành khách trên trước đó đã ở CHDC Congo hay có triệu chứng nhiễm virus Ebola không.
Hãng hàng không Air France "xác nhận rằng, theo yêu cầu của các nhà chức trách Mỹ, [chuyến bay] đã được chuyển hướng đến Sân bay Montreal", sau khi một hành khách người CHDC Congo trên máy bay không được phép nhập cảnh vào Mỹ.
"Không có trường hợp cấp cứu y tế nào trên máy bay, và giống như tất cả các hãng hàng không khác, Air France phải tuân thủ các yêu cầu nhập cảnh của các quốc gia mà hãng phục vụ", hãng cho biết thêm.
Hành khách Deborah Mistor trên chuyến bay cho biết các hành khách còn lại sau đó được đưa từ Montreal đến Detroit trên chính chiếc máy bay ban đầu.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh châu Phi hôm 15.5 xác nhận sự bùng phát dịch Ebola tập trung ở miền đông CHDC Congo. Đến ngày 20.5, Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết đã có ít nhất 600 trường hợp nghi nhiễm Ebola, bao gồm 139 trường hợp nghi tử vong do virus này.
"Các quốc gia châu Âu bị đổ lỗi là không hỗ trợ, nhưng làm sao có thể làm điều đó khi mà ngay từ đầu chúng tôi đã không được mời tham gia", Tổng thống Czech Petr Pavel nói hôm 2/5.
Sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran hồi cuối tháng 2, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần công kích các đồng minh trong NATO vì họ chỉ trích thay vì hỗ trợ hành động của Washington. Ông cũng đe dọa rút lực lượng đồn trú Mỹ khỏi Đức, Italy và Tây Ban Nha sau khi lãnh đạo các nước này lên tiếng phản đối xung đột.
Tổng thống Pavel cho rằng lãnh đạo Mỹ cần hiểu các đồng minh châu Âu "không phải kẻ thù", ngay cả khi tồn tại những bất đồng giữa các bên. "Chúng ta ở cùng một phe. Điều chúng tôi muốn là sự đối xử công bằng và tôi tin là nếu các nước châu Âu được tham gia ngay từ đầu, họ chắc chắn sẽ sẵn lòng góp sức hơn", ông cho hay.
Lãnh đạo Czech thêm rằng các nước châu Âu không được xem như đồng minh ngay từ đầu và sau đó bị đổ lỗi là "những kẻ hèn nhát" khiến họ thấy mình bị đối xử "không công bằng". "Chúng ta phải nói chuyện với nhau như những người bình đẳng, không phải như một bên phụ thuộc", ông nói.
Mỹ dường như đang quyết tâm gây sức ép với những đồng minh không ủng hộ nước này trong xung đột với Iran, cũng như không tham gia nỗ lực gỡ phong tỏa và tuần tra tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải biển huyết mạch của thế giới đang bị Tehran khóa chặt.
Reuters tuần trước dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên cho biết Lầu Năm Góc đã nghiên cứu phương án trừng phạt những đồng minh NATO bị coi là "thiếu hợp tác với Washington" trong chiến dịch Iran.
Các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) tháng trước họp thượng đỉnh tại Cộng hòa Cyprus và thảo luận về điều khoản 42.7 vốn ít khi được nhắc tới. Điều khoản quy định các quốc gia thuộc EU có "nghĩa vụ viện trợ và hỗ trợ bằng mọi phương tiện trong khả năng của mình" nếu một nước thành viên bị chính phủ nước ngoài hay thực thể phi nhà nước tấn công.
