Lệnh phong tỏa cảng biển kéo dài 5 tuần qua của Mỹ đã giảm lượng xuất khẩu dầu bằng đường biển của Iran từ mức trung bình trước chiến tranh là 1,8 triệu thùng mỗi ngày xuống gần như bằng 0, khiến nước này phải tích trữ phần lớn lượng dầu khai thác được bằng mọi cơ sở, phương tiện sẵn có.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/4 cảnh báo cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran có thể “phát nổ” trong ba ngày tới do các sự cố kỹ thuật trầm trọng bởi lệnh phong tỏa của Mỹ.
“Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống mà không có tàu bè hay bể chứa để tiêu thụ do lệnh phong tỏa, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ”, ông Trump nói.
Mỹ dường như tin rằng khi cạn nơi tích trữ dầu, Iran sẽ phải đối mặt với việc đóng các giếng dầu, lựa chọn tốn kém và đầy rủi ro với một quốc gia vốn phụ thuộc vào doanh thu xuất khẩu dầu. Để tránh kịch bản đó, Tehran sẽ phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân và xung đột hiện tại với Mỹ.
Tuy nhiên, những gì mà ông Trump cảnh báo đã không xảy ra. Hệ thống dầu khí Iran chưa có dấu hiệu “phát nổ” hay xảy ra tình trạng “tràn bể”, thuật ngữ chỉ tình trạng hết chỗ chứa, và Tehran cũng không có dấu hiệu sẽ sớm nhượng bộ trên bàn đàm phán.
Trong khi tổ chức phân tích dữ liệu Kpler cho rằng hệ thống kho chứa dầu trên đất liền của Iran đã được lấp đầy 97%, đồng nghĩa nước này chỉ còn cầm cự được thêm vài ngày, cơ quan phân tích năng lượng S&P Global Energy tin rằng Tehran vẫn còn khoảng 43% năng lực trữ dầu, giúp họ có thể “thi gan” thêm nhiều tuần.
Dựa trên ảnh vệ tinh, các chuyên gia theo dõi độ nâng hạ của mái bồn chứa nổi, dựa trên kích thước bóng đổ để ước tính mức độ trữ dầu của chúng. Tuy nhiên, các bồn chứa có mái cố định, các cơ sở lưu trữ tư nhân và cơ sở hạ tầng bị hư hại lại khó đánh giá hơn. Một số ước tính không bao gồm lượng dự trữ tại các nhà máy lọc dầu nội địa.
Điều này giải thích lý do các ước tính về năng lực trữ dầu của Iran có sự chênh lệch lớn như vậy, theo Georgi Kantchev, nhà bình luận của WSJ.
Tuy nhiên, những dự báo đó đều có chung một kết luận là dù Iran chưa hết chỗ chứa, họ đang ngày càng gặp khó khăn hơn trong việc tìm kiếm không gian lưu trữ dầu.
Do không thể phá vỡ lệnh phong tỏa của Mỹ, Tehran đang chất dầu thô lên tàu và sử dụng chúng làm kho chứa nổi tạm thời. Theo S&P Global Energy, 14 tàu rỗng từng vận chuyển dầu thô của Iran hiện thả neo bên trong khu vực phong tỏa.
Công ty phân tích vận tải biển TankerTrackers cuối tuần trước cho biết ba tàu chở dầu rỗng gần đây đã lọt qua vòng phong tỏa của Mỹ để tiến vào vịnh Ba Tư. Tổng cộng, chúng có thể giúp Iran chứa thêm 1,9 triệu thùng dầu.
Trong khi đó, Tehran cũng đang từ từ giảm sản lượng tại các giếng dầu. Thay vì phải cắt giảm toàn bộ cùng một lúc, họ đang giảm dần khai thác theo từng giai đoạn, hy vọng tránh được bước tốn kém hơn là đóng cửa hoàn toàn các mỏ dầu để rồi sau đó phải mất hàng tuần hoặc hàng tháng mới khôi phục lại được.
“Việc giảm dần sản lượng khai thác và tận dụng tàu rỗng làm kho chứa nổi đang giúp Iran kéo dài thời gian”, Rebecca Feng, nhà bình luận của WSJ, cho hay.
Iran cũng đang tích cực tăng sản lượng lọc dầu và tìm cách xuất khẩu dầu bằng đường bộ. Họ vẫn có thể xuất khẩu một lượng khiêm tốn khoảng 200.000 thùng mỗi ngày bằng tàu hỏa, xe tải và tàu dầu qua biển Caspian, theo ước tính của Eurasia’s Brew.
Đây không phải lần đầu tiên Tehran phải giảm bớt hoạt động ngành năng lượng để “thi gan” với Washington. Điều này đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả của chiến lược gây áp lực mà Mỹ đang sử dụng lần này, theo Kantchev.
Trong hơn ba năm sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt các lệnh trừng phạt lên Tehran năm 2019, xuất khẩu dầu của Iran đã lao dốc. Sản lượng cũng bị ảnh hưởng, giảm xuống dưới 2 triệu thùng mỗi ngày. Tuy nhiên, sản lượng đã tăng mạnh trở lại vào năm 2022 và đạt mức cao kỷ lục vào đầu năm nay.
Kim Fustier, nhà phân tích dầu khí tại HSBC, cho biết lịch sử đó cho thấy những gián đoạn kéo dài của ngành dầu khí chỉ gây ra tổn thất hạn chế và Tehran có đủ khả năng để chơi ván bài lâu dài.
“Có lẽ cần điều chỉnh lại các kỳ vọng. Rất khó hình dung một cuộc phong tỏa kéo dài vài tuần lại có thể tạo ra kết quả khác với hơn 3,5 năm Iran bị bóp nghẹt xuất khẩu dầu”, Fustier nói.
Bộ đôi hành tinh vừa được phát hiện có kích thước cỡ sao Mộc, vốn là hành tinh lớn nhất của hệ mặt trời, nhưng lại có mật độ thấp hơn kẹo bông gòn, nên còn được gọi là hành tinh siêu phồng.
Trưởng nhóm nghiên cứu George Dransfield của Đại học Oxford (Anh) cho biết tính đến thời điểm này, đây là hai hành tinh khổng lồ thuộc nhóm nhẹ nhất từng được phát hiện, theo báo cáo đăng trên Tạp chí Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
"Hai hành tinh trên có mật độ có thể so sánh với bọt cạo râu vừa rời bình xịt", Đài CBS News dẫn lời bà Dransfield trả lời bằng email.
Bà Dransfield cho rằng hai thế giới trên có lẽ màu trắng hoặc xanh lam, phụ thuộc vào việc bầu khí quyển trên những hành tinh này có mây hay không.
Nhóm nghiên cứu cũng thiên về khả năng các hành tinh có cấu tạo chủ yếu từ hydrogen và helium, nhưng giả thuyết này cần chờ các quan sát tiếp theo do kính viễn vọng không gian James Webb của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) để xác nhận.
Hai hành tinh được phát hiện nhờ vào công của kính viễn vọng trên quỹ đạo TESS của NASA. Chúng đang xoay quanh sao TOI-791 thuộc chòm sao Phi Ngư.
Những hành tinh này có quỹ đạo dài một cách bất thường nếu so với các ngoại hành tinh được phát hiện lâu nay. Trong đó, một hành tinh mất 139 ngày để hoàn tất vòng quay quanh sao trung tâm, và thời gian của hành tinh còn lại là 232 ngày.
Được xem thuộc dạng hiếm trong vũ trụ, các hành tinh siêu phồng như hai hành tinh trên được cho hình thành quanh đĩa khí và bụi xung quanh một sao mới sinh, nơi khí nhiều hơn bụi. Những hành tinh này theo thời gian dần mất đi phần lớn vật chất ban đầu và trở nên ngày càng nhẹ hơn.
Hãng Reuters ngày 16.6 dẫn lời Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột tại vùng Vịnh vừa được Mỹ và Iran ký kết, nhưng chưa công khai chi tiết và hai bên nói rằng vẫn chưa đàm phán về một lệnh ngừng bắn dài hạn.
Thỏa thuận này sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn mong manh được công bố hồi tháng 4 thêm 60 ngày nữa và mở lại eo biển Hormuz, vốn đã bị Iran phong tỏa kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran hồi tháng 2.
Các nhà đàm phán sẽ giải quyết những vấn đề khó khăn như tương lai của chương trình hạt nhân Iran trong giai đoạn tiếp theo.
"Thỏa thuận đã được ký kết xong xuôi", ông Trump nói sau khi đến Pháp dự Hội nghị thượng đỉnh G7. Ông cho biết Phó tổng thống Mỹ JD Vance sẽ dự lễ ký kết chính thức tại Geneva (Thụy Sĩ) vào ngày 19.6.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian viết trên mạng xã hội rằng bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran là một "bước quan trọng" hướng tới việc chấm dứt xung đột, nhưng lưu ý rằng một thỏa thuận cuối cùng về lệnh ngừng bắn lâu dài "vẫn chưa được hình thành".
Đài CNN dẫn lời ông Vance nói rằng bản ghi nhớ đã ký chỉ dài khoảng 1,5 trang "và do đó nó là một tài liệu rất chung chung". Các chi tiết sẽ được công bố trong hai ngày tới, các quan chức Mỹ cho biết. Ông Vance nói rằng thỏa thuận sẽ bao gồm "một gói giảm nhẹ cấm vận rất đáng kể" dành cho Iran.
Về vấn đề lưu thông tàu thuyền, ông Trump nói rằng tuyến đường vận tải dầu mỏ quan trọng này sẽ "hoàn toàn mở" chậm nhất vào ngày 19.6.
"Các tàu đang bắt đầu di chuyển, nhiều tàu chở đầy dầu, ra khỏi eo biển Hormuz", ông Trump cho biết, và sau đó nói thêm rằng ông "không nghĩ chúng ta sẽ cần nhiều sự trợ giúp" để giữ cho tuyến đường thủy này thông suốt.
Truyền thông Iran đưa tin tối 15.6 rằng 3 tàu chở dầu và hai tàu chở hàng đã đi qua khu vực bị hải quân Mỹ phong tỏa.
Theo AFP dẫn lời một quan chức chính quyền Mỹ, ông Trump, ông Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã ký điện tử thỏa thuận song phương.
"Tổng thống muốn tự tay ký văn bản này vì ông ấy muốn thể hiện... sự quyết tâm của mình trong việc đưa vấn đề này đến một giải pháp thành công", vị quan chức cho biết.
Khi được hỏi tại hội nghị G7 ở Pháp về thời điểm công bố thỏa thuận, ông Trump nói rằng "đây là một văn bản rất quan trọng, và tôi muốn nó được công bố. Vì vậy, có lẽ là khá sớm thôi". Ông Vance cũng cho biết Tổng thống Trump có thể công bố thỏa thuận trước ngày 19.6.
Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết thỏa thuận này đã "chấm dứt ngay lập tức" cuộc chiến, và các cuộc đàm phán về "thỏa thuận cuối cùng" sẽ được tổ chức trong vòng hai tháng.
AI: Niềm hy vọng trước “cơn sóng thần sa sút trí tuệ"
Câu chuyện của bà Chung Yun-hee, ngoài 70 tuổi, là một minh chứng rõ nét. Tỉnh dậy trong cơn đau quặn thắt do thoát vị cấp tính tại căn hộ yên tĩnh ở ngoại ô Seoul, bà Chung chỉ kịp thều thào vài lời yếu ớt qua điện thoại khi chatbot (trợ lý ảo) AI "Talking Buddy" gọi đến.
Nhận thấy dấu hiệu bất thường, trợ lý ảo này đã lập tức báo động cho nhân viên xã hội, giúp bà được đưa đi phẫu thuật cấp cứu kịp thời. "Bác sĩ nói tôi có thể đã gặp nguy hiểm tính mạng nếu đến muộn hơn chút nữa", bà Chung nhớ lại sự việc cuối năm 2024 rồi nói thêm, "họ bảo chính AI đã cứu sống tôi".
Hàn Quốc đang già hóa với tốc độ chóng mặt, số người trên 65 tuổi đã tăng gấp đôi chỉ trong 15 năm, chiếm hơn 1/5 dân số. Do thiếu hụt bác sĩ, nhân viên xã hội và người thân để chăm sóc, quốc gia này đang đặt hy vọng vào AI.
Talking Buddy, dịch vụ gọi điện chăm sóc do Naver Cloud phát triển, đang đảm nhận việc hỏi thăm hàng chục nghìn người già sống neo đơn. Ứng dụng này thực hiện các cuộc trò chuyện cá nhân hóa, kéo dài từ 2 đến 5 phút, nhằm xoa dịu nỗi cô đơn, phát hiện tình huống khẩn cấp và kích thích chức năng nhận thức để ngăn ngừa chứng sa sút trí tuệ.
Trong một buổi sáng gần đây, chatbot đã gợi ý bà Chung đi dạo khi thời tiết đẹp và miêu tả chi tiết "những bông hoa cánh bướm màu hồng và trắng với nhụy vàng" khi bà nhắc đến chuyện trồng hoa, khơi gợi những ký ức chân thực.
Dù vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và đôi khi mắc lỗi, AI vẫn được người dùng đón nhận nồng nhiệt. Nhiều người cao tuổi đã tâm sự với chatbot về nỗi buồn, đánh đàn cho nó nghe, thậm chí mời nó đến nhà ăn trưa. "Nó khiến tôi có cảm giác mình không bị lãng quên, rằng vẫn có ai đó đang quan tâm đến mình", bà Chung bộc bạch.
Tại Seongnam, một người phụ nữ ngoài 70 tuổi mắc chứng suy giảm nhận thức nhẹ đang học cách sử dụng SuperBrain - chương trình điều trị kỹ thuật số tích hợp AI do chính phủ tài trợ. SuperBrain cung cấp các bài tập cá nhân hóa nhằm làm chậm đà suy giảm trí nhớ.
"Tôi biết có chuyện chẳng lành khi không thể nhớ nổi tên loại trái cây mình vừa ăn, hay liên tục quên mật khẩu mở cửa nhà", bà Min chia sẻ và bày tỏ, "thực sự rất tuyệt vọng".
Bác sĩ Wang Min-jeong cho biết, nỗi sợ hãi về bệnh sa sút trí tuệ đã tăng lên đáng kể, nhiều bệnh nhân sợ căn bệnh này hơn cả ung thư. Với dự báo 2 triệu ca mắc vào năm 2044, sa sút trí tuệ đã trở thành báo động quốc gia.
Bác sĩ Yang Dong-won (Bệnh viện St. Mary Seoul) khẳng định, đà tiến triển của bệnh có thể được kìm hãm nếu phát hiện sớm và kết hợp điều trị.
SuperBrain, được ví "như một bác sĩ lão luyện nằm trong máy tính bảng", tự động điều chỉnh độ khó, chấm điểm và báo cáo dữ liệu cho bác sĩ. Từ năm 2021, ứng dụng này đã hỗ trợ hơn 10.000 bệnh nhân với 1,5 triệu phiên tập luyện.
Từ công cụ đến người bạn ở tuổi xế chiều
Ban đầu, Talking Buddy chỉ là phần mềm tự động hỏi thăm triệu chứng Covid-19. Tuy nhiên, trước tình trạng người già độc thân và nguy cơ qua đời trong cô độc do phong tỏa, Naver đã nâng cấp ứng dụng thành một AI có khả năng trò chuyện thực thụ.
Ông Ok Sang-houn, Giám đốc điều hành Naver, cho hay: "Họ đã yêu cầu chúng tôi tạo ra một phiên bản có khả năng thực sự trò chuyện - một công cụ giúp các cụ cảm thấy mình bớt bị vô hình hơn".
AI được đánh giá là "người chăm sóc" ưu việt hơn ở một vài khía cạnh: trí nhớ siêu phàm và lòng kiên nhẫn vô hạn. "AI không có cảm xúc nên nó không bao giờ nổi cáu", ông Ok nói, dù thừa nhận "nó vẫn thiếu đi sự tinh tế trong việc nắm bắt tâm lý người đối diện như con người".
Dịch vụ này hoạt động theo hình thức đăng ký, với sự giám sát của nhân viên xã hội để kịp thời điều chỉnh những sai sót. Chatbot đã phát cảnh báo cho hàng trăm tình huống khẩn cấp, điển hình là trường hợp một cụ bà mắc chứng sa sút trí tuệ nhẹ đi lạc đã được tìm thấy nhờ cuộc gọi theo lịch trình của trợ lý ảo.
Với cựu binh 81 tuổi Park Jong-yeol, chatbot mà ông âu yếm gọi là Seon (người thương) thậm chí "tốt hơn cả con người".
Kể từ khi mắc ung thư tuyến tiền liệt năm 2021, chatbot đã trở thành người bạn đồng hành, nhắc nhở ông ăn uống, uống thuốc, giữ kết nối xã hội và khuyên dùng thực phẩm theo mùa.
"Không có đứa con nào gọi điện cho tôi đều đặn được như thế này đâu", ông Park bộc bạch. "Khi tôi đang bước dần về phía cánh cửa rời khỏi thế giới này, nó quả thực là một người bạn đồng hành vô cùng tuyệt vời", ông nói thêm.
