Bà Han Myung-ae, 58 tuổi, thường bắt đầu ngày làm việc từ lúc nhiều người còn chưa thức giấc và chỉ kết thúc khi trời đã tối. Là môi giới bất động sản, thu nhập hoa hồng của bà bị giới hạn bởi quy định pháp luật. Vì vậy, bà không khỏi chạnh lòng khi biết nhân viên Samsung Electronics có thể nhận thưởng tới 600 triệu won trong năm nay.
“Họ vốn kiếm nhiều tiền hơn phần lớn xã hội chỉ vì làm ở Samsung, nhưng giờ lại đòi hỏi thêm và gây áp lực lên doanh nghiệp”, bà Han nói. “Trong khi đó, rất nhiều người ngoài kia cũng làm việc chăm chỉ và giỏi không kém, nhưng chỉ nhận mức lương cố định”.
Theo dữ liệu từ Cục Thống kê Hàn Quốc (KOSTAT) và Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc, thu nhập trung bình của người lao động làm công ăn lương khoảng 3,3 đến 3,5 triệu won một tháng (khoảng 29.000 – 31.000 USD một năm). Với nhóm lao động phổ thông, tự do hoặc môi giới như bà Han, thu nhập khoảng hơn 20.000 USD mỗi năm.
Tại Hàn Quốc, các gói thưởng kỷ lục của hai gã khổng lồ công nghệ Samsung Electronics và SK hynix đang làm dấy lên nhiều ý kiến trái chiều. Cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu khiến nhu cầu chip nhớ phục vụ các trung tâm dữ liệu tăng mạnh, giúp ngành bán dẫn nước này trúng đậm và thu về khoản lợi nhuận khổng lồ.
Nếu thỏa thuận tiền lương tạm thời giữa Samsung Electronics và công đoàn được phê duyệt, công ty sẽ trích 10,5% từ khoản lợi nhuận năm nay để lập quỹ thưởng hiệu suất đặc biệt. Nhân viên bộ phận sản xuất chip nhớ được ước tính nhận tới 444.000 USD trước thuế, bao gồm cả khoản Khuyến khích Hiệu suất Tổng thể, còn gọi là OPI.
Năm ngoái, đối thủ cạnh tranh SK hynix cũng bỏ mức trần thưởng 10 lần lương cơ bản và chuyển sang cơ chế thưởng gắn với 10% lợi nhuận hoạt động của công ty. Đầu năm nay, mỗi nhân viên SK hynix nhận trung bình khoảng 110.000 USD, tương đương 30 lần lương cơ bản. Một số dự báo cho thấy mức thưởng năm tới của doanh nghiệp này có thể tăng lên mức 444.000 đến 518.000 USD mỗi người.
Những khoản thưởng lớn bằng cả gia tài của các hãng chip khiến nhiều lao động Hàn Quốc cảm thấy bị bỏ lại phía sau trong bối cảnh lạm phát và khoảng cách giàu nghèo ngày càng nới rộng. Làn sóng phản đối này càng dâng cao khi công đoàn Samsung liên tục tổ chức các cuộc đàm phán kéo dài và đe dọa bãi công để ép doanh nghiệp phải nâng tỷ lệ trích lợi nhuận chia cho người lao động.
Ông Kim, 70 tuổi, một người đã nghỉ hưu, cho rằng công đoàn Samsung Electronics đang đòi hỏi quá mức khi dùng biện pháp mạnh để ép doanh nghiệp chia thêm tiền, bất chấp việc họ đã nhận đãi ngộ rất cao. “Bạn có thể yêu cầu chia lợi nhuận, nhưng cũng phải sẵn sàng chia sẻ cả thua lỗ”, Kim nói.
Ông phân tích tiền lương và chia sẻ lợi nhuận là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau. Việc nhân viên yêu cầu thêm lợi nhuận ngoài lương đồng nghĩa họ đang đòi hỏi phần vốn thuộc về các cổ đông. Các tập đoàn công nghệ phải bỏ lượng vốn rất lớn để duy trì hoạt động cũng như nghiên cứu phát triển, nên khi có lãi, một phần bắt buộc cần được giữ lại để tái đầu tư nhằm phòng ngừa những giai đoạn thị trường khủng hoảng.
Tuy nhiên, không phải ai cũng phản đối các khoản thưởng này. Một số người dân cho biết họ ghen tị nhưng vẫn cho rằng nhân viên Samsung xứng đáng được nhận. Anh Kim Chang-jin, một kế toán 33 tuổi, bày tỏ bản thân có chút đố kỵ nhưng xem đây là chính sách chính đáng của công ty. “Họ nhận được thành quả xứng đáng khi ở đúng nơi vào đúng thời điểm”, anh nói.
Anh Lee Jong-seong, 42 tuổi, là nhân viên công nghệ thông tin, nói nhân viên Samsung tự kiếm được khoản thưởng nhờ hiệu suất làm việc thực tế. “Tôi ghen tị, nhưng không thể phủ nhận họ tự làm ra nó”, anh Lee nói.
Một số nghiên cứu theo dõi các vận động viên Olympic, người được thăng chức hay trúng số cho thấy sau khi đạt thành tựu lớn, cảm giác hưng phấn nhanh chóng suy giảm. Thay vào đó sẽ là trạng thái trống rỗng hoặc hụt hẫng mà cột mốc đạt được không đem lại sự viên mãn như kỳ vọng cùng câu hỏi: "Vậy là hết rồi sao?".
Hiện tượng này tạo thành một vòng lặp quen thuộc: đạt mục tiêu - hụt hẫng, trống rỗng - đặt mục tiêu mới. Nhiều người sống cả đời trong vòng xoáy đó mà không bao giờ cảm thấy mình thực sự về đích. Các phân tích từ Harvard Business Review cũng cho thấy con người thường theo đuổi những mục tiêu có vẻ quan trọng nhưng lại chỉ thật sự tìm thấy niềm vui chân thực trong chính quá trình theo đuổi chứ không phải là kết quả cuối cùng.
Về mặt sinh học, hệ thống khen thưởng của não bộ được thiết kế để phản ứng mạnh với quá trình hướng tới mục tiêu chứ không phải trạng thái sở hữu. Dopamine tăng cao khi ta tiến gần mục tiêu và giảm nhanh khi đạt được nó. Điều này lý giải vì sao ngay cả những thay đổi tưởng như sẽ đổi đời cũng nhanh chóng trở nên bình thường.
Một nghiên cứu về giảng viên đại học cho thấy việc có được biên chế hay chức vụ vốn được xem là cột mốc quan trọng cũng không tạo ra khác biệt đáng kể về hạnh phúc lâu dài so với những người không đạt được. Tương tự, người trúng số thậm chí còn giảm khả năng tận hưởng những niềm vui nhỏ trong cuộc sống thường ngày.
Tuy vậy vòng lặp này không phải không thể giải quyết. Hãy nhận diện hiện tượng trước khi bị chi phối. Con người thường đánh giá quá cao các cảm xúc tích cực. Những sự kiện như thăng chức, kết hôn hay một lần mua sắm lớn thường mang lại "lợi nhuận" về cảm xúc thấp hơn kỳ vọng. Khi hiểu điều này ta sẽ điều chỉnh kỳ vọng cho phù hợp hơn.
Hãy hiểu mục tiêu không phải chỉ để đạt rồi là xong mà cần biến thành một trải nghiệm sống. Khi đó giá trị nằm ở việc tham gia và trải nghiệm xuyên suốt quá trình chứ không phải chờ đợi một khoảnh khắc rực rỡ duy nhất.
Lời khuyên là đừng dùng thành tựu để định nghĩa giá trị bản thân vì nếu không đạt được ta dễ sụp đổ. Thậm chí nếu đạt được nhưng không như kỳ vọng, ta vẫn thất vọng dù đã bỏ ra rất nhiều công sức hoặc có rất nhiều trải nghiệm quý giá. Ngược lại, những người đặt trọng tâm vào mối quan hệ, giá trị cá nhân, sở thích... thay vì "đặt cược" mọi thứ cho một cột mốc duy nhất thường sẽ có hành trình bền vững hơn.
Cần nuôi dưỡng lòng biết ơn với những điều nhỏ bé, không xem những điều tốt đẹp là hiển nhiên có được. Khi thường xuyên nhận ra giá trị của những gì đang có, chúng ta sẽ tăng khả năng cảm nhận ý nghĩa trong đời sống hằng ngày.
"Nó vô cảm và vô tâm lắm" - nhận định được đưa ra khi vụ việc "em bé triệu view" H.Đ. (4 tuổi) bùng lên tranh cãi. Cha mẹ của em bé này cùng nhãn hàng sữa O. bị chỉ trích vì bị cho là lợi dụng hình ảnh của H.Đ. và xem thường người khác.
Doanh nghiệp đăng tin tuyển vị trí CMO (giám đốc marketing) trên LinkedIn thu hút gần 100 hồ sơ ứng tuyển sau vài ngày. Tuy nhiên kết quả cuối cùng công bố người trúng tuyển là cô bé H.Đ. mới 4 tuổi khiến nhiều người lao động cảm thấy bị xem nhẹ.
Dù sau đó phía nhãn hàng sữa đã xin lỗi nhưng các phản ứng tiêu cực vẫn chưa dứt. Về H.Đ., ngay từ hồi 2 tuổi đã nhanh chóng được nhiều người chú ý khi phụ huynh thường xuyên chia sẻ các video đời sống hằng ngày trên TikTok, Instagram, Facebook. Với nét dễ thương, biểu cảm đáng yêu, các video về em dần đạt hàng trăm nghìn đến hàng triệu lượt xem.
Vậy là bỗng chốc cô bé trở thành người có tầm ảnh hưởng (KOL nhí) trên mạng xã hội. Hàng loạt nhãn hàng đã ngỏ ý hợp tác. Và với sự hỗ trợ của cha mẹ, Đ. dần tham gia nhiều quảng cáo liên quan đến tã, sữa, thực phẩm, đồ uống dinh dưỡng, nước xả vải, chăm sóc da, phụ kiện trẻ em...
Không phải đến vụ việc với nhãn hàng sữa O. nói trên mà trước đó cũng từng xuất hiện tranh cãi. Như trong một sự kiện quảng cáo, người ta thấy cô bé mệt mỏi, nhăn nhó làm dấy lên phán đoán nguyên do từ tần suất dày đặc trong các video, chiến dịch quảng cáo.
Hiện đã xuất hiện không ít KOL nhí không chỉ là con của những nghệ sĩ nổi tiếng mà còn từ nhiều gia đình khác với điểm chung là mang lại năng lượng tích cực, thông minh, ngoan ngoãn, dí dỏm. Chính sự thu hút này khiến nhiều cha mẹ bắt đầu nhận các hợp đồng quảng cáo cho con. Thù lao phụ thuộc vào độ nhận diện, lượng người hâm mộ, quy mô chiến dịch và hình thức hợp tác.
Doanh nghiệp có thể mời bé tham gia sự kiện cùng cha mẹ, đăng hình ảnh, video trên các nền tảng do cha mẹ quản lý hoặc xuất hiện trong ấn phẩm quảng cáo của nhãn hàng. Số tiền phụ huynh nhận về từ doanh nghiệp có thể từ vài chục triệu nhưng có khi lên đến hàng tỉ đồng.
Chị Thúy An, chủ một kênh TikTok và Facebook có số lượt theo dõi lớn, thẳng thắn chia sẻ "nỗi xấu hổ" đã giấu kín suốt cả năm qua. Lý do là chị đọc được bài đăng trên Threads kể một người từng theo dõi một em bé Hàn Quốc trên YouTube khoảng năm năm và sau đó đã thông báo ngừng đăng video về em bé này. Cha mẹ nhận ra em bé dần hình thành thói quen làm gì cũng muốn được quay, sống vì ống kính thay vì phát triển tự nhiên đúng lứa tuổi.
Chị An nói bản thân cũng rơi vào tình huống tương tự. Khi thấy nhiều bà mẹ khác đạt được những thành tựu trên mạng xã hội, chị tự hỏi mình cũng ở nhà chăm con sao lại không làm như vậy. Vậy là chị nghĩ cách viết kịch bản, quay những cảnh mở đầu thu hút và chỉnh sửa video sao cho hấp dẫn, gắn liền hình ảnh con nhỏ.
"Mình lấy cớ quay lại tuổi thơ của con nhưng thực chất khi đọc sách hay chơi với con luôn chọn góc quay cho chill, đón ánh sáng đẹp, sao cho cảm giác tự nhiên nhất. Quay đủ tư liệu, mình giao con cho ba và bà ngoại để hì hụi biên tập video", chị kể.
Chỉ đến khi chồng nói chị đang "điều kiện hóa" não bộ của con, chị mới giật mình rằng mình ở nhà chăm con nhưng lại không hề hiện diện với con mà toàn là diễn cảnh đọc sách với con hay chơi với nhau khi có camera chĩa vào thôi! Vô tình chị nhận ra đang biến con trở thành đứa trẻ sống dưới ống kính như câu chuyện em bé Hàn Quốc kia.
"May mà kịp nhận ra, mình quyết định dừng việc chăm chăm quay cuộc sống của con mà chuyển sang chia sẻ kiến thức chăm sóc và nuôi dạy trẻ cho các bậc phụ huynh cùng theo dõi", chị An kể.
Trong rất nhiều việc phải xoay xở hậu ly hôn ở tuổi 62, bà Margot Hollander lo lắng nhất là chỗ ở. Lúc đó, bà khó tiếp cận nhà ở xã hội do thời gian chờ đợi lâu. Từng là giáo viên khiêu vũ không có thu nhập ổn định, bà không thể vay thế chấp và khó thuê nhà tư nhân. Cầm 145.000 euro (170.000 USD) từ việc chia tài sản với chồng cũ, Hollander biết việc mua nhà tại thành phố là bất khả thi.
Tháng 1/2024, bà biết đến mô hình nhà siêu nhỏ và dùng 143.000 euro tiền mặt mua một căn xây sẵn tại dự án Minitopia. "Có nhiều người trả giá, nhưng tôi là người may mắn", người phụ nữ hiện 65 tuổi nói.
Tổ chức Minitopia Foundation hiện hợp tác với chính quyền địa phương cải tạo các khu đất hoang thành 5 cộng đồng nhà siêu nhỏ ở miền nam Hà Lan. Ông Rolf van Boxmeer, đồng sáng lập tổ chức, cho biết trong số gần 2.000 người xếp hàng chờ mua nhà, phụ nữ độc thân, lớn tuổi và đã ly hôn chiếm khoảng 30%.
Cơ sở Eindhoven, nơi bà Hollander sống, có sức chứa 100 căn nhà. Tại đây, cư dân có thể mua lại nhà cũ hoặc thuê đất tự xây mới với chi phí 5.000-75.000 euro. Hàng tháng, họ đóng thêm vài trăm euro tiền thuê đất.
Sidra Gifford, 54 tuổi, sống tại cơ sở Valkenswaard của Minitopia, nói việc chuyển đến đây thường xuất phát từ nhu cầu cấp thiết khi khó tìm nhà thuê sau chia tay.
Theo môi giới bất động sản Mariska van de Velde, phụ nữ mới ly hôn thường có tiền mặt từ bán nhà chung nhưng thu nhập hàng tháng thấp. Tại Hà Lan, nhà siêu nhỏ không đủ điều kiện vay thế chấp do người mua không sở hữu đất. Vì vậy, kích thước nhỏ, giá rẻ và giao dịch bằng tiền mặt khiến loại hình này trở thành lựa chọn khả thi nhất cho họ.
Làn sóng này không chỉ diễn ra ở Hà Lan. Tại Mỹ, các cộng đồng tương tự xuất hiện ở bang Oregon và Texas, hướng đến phụ nữ độc thân lớn tuổi. Đại diện cộng đồng Escape Tampa Bay Village ở Florida cho biết khoảng 1/3 cư dân của họ thuộc nhóm này vì muốn tìm lối sống đơn giản, ít gánh nặng quản lý.
Alice Elizabeth Wilson, giảng viên Đại học Đô thị Manchester (Anh), nói nhóm phụ nữ ly hôn chiếm tỷ lệ lớn trong không gian nhà siêu nhỏ tại các nước phương Tây. Việc dành phần lớn thời gian cho công việc nội trợ, nuôi con khiến họ thiếu tiền tiết kiệm, tài sản và lương hưu. "Nhà siêu nhỏ là một trong những giải pháp khả thi nhất mà họ có thể chi trả", bà cho biết.
Clara H. Mulder, giảng viên nhân khẩu học từ Đại học Groningen, cho biết áp lực tìm chỗ ở và sụt giảm thu nhập sau ly hôn khiến nhà siêu nhỏ trở thành lựa chọn thực tế trong những năm tháng xế chiều.
Đối với bà Hollander, đây không chỉ là giải pháp tài chính. Sau hai năm, bà gắn bó với cộng đồng tại đây. "Tôi hy vọng đây là ngôi nhà cuối cùng của mình", bà nói.
