“Trẻ có vấn đề về tâm lý, tâm thần hầu hết đều mất kết nối với gia đình, không tìm được hạnh phúc trong gia đình, cảm thấy cô đơn, không ai hiểu mình hoặc thường xuyên mâu thuẫn với bố mẹ”, TS Phạm Thị Thúy, chuyên gia đào tạo kỹ năng và tham vấn tâm lý, nói tại tọa đàm Chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ bước vào lớp 1 do Hệ thống giáo dục mầm non Wisdomland World School tổ chức ngày 23/5.
Hơn 20 năm làm công tác tham vấn tâm lý, tiến sĩ Thúy cho biết số trẻ gặp khó khăn tâm lý đang gia tăng, đặc biệt sau đại dịch Covid-19. Không chỉ trẻ tuổi dậy thì, trẻ mầm non và tiểu học cũng xuất hiện các biểu hiện lo âu, sợ hãi, dễ tổn thương hoặc khó hòa nhập. Theo bà, điểm chung ở nhiều trường hợp là sự đứt gãy kết nối trong gia đình, khi trẻ không tìm được cảm giác an toàn, được lắng nghe và thấu hiểu.
Bà dẫn số liệu cho thấy khoảng 1,2 tỷ người trên thế giới đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe tinh thần, trong khi khoảng một phần ba trẻ em Việt Nam gặp khó khăn tâm lý ở các mức độ khác nhau.
Theo chuyên gia, điều đáng lo là nhiều phụ huynh tập trung chuẩn bị kiến thức cho con, nhất là trước các cột mốc như vào lớp 1, nhưng lại thiếu kết nối thường xuyên với trẻ, từ việc lắng nghe, trò chuyện đến đồng hành cùng cảm xúc. Trong khi đó, khả năng thích ứng với áp lực học tập, thay đổi môi trường hay những biến động trong cuộc sống phụ thuộc nhiều vào “nội lực” tinh thần hơn là việc học trước kiến thức.
“Khi gia đình không còn là nơi trẻ cảm thấy an toàn về cảm xúc, những tổn thương tâm lý sẽ âm thầm tích tụ”, bà nói. Trẻ bước vào môi trường mới thường mang theo nhiều nỗi lo như không hòa nhập được với bạn bè, không được giáo viên yêu quý hoặc sợ bị bỏ lại phía sau.
Tiến sĩ Thúy nhấn mạnh ngoài thể lực và trí lực, cha mẹ cần chú trọng xây dựng “tâm lực” – khả năng quản lý cảm xúc, kết nối với người khác và sức mạnh tinh thần cho trẻ. Trong đó, sự gắn kết gia đình đóng vai trò nền tảng.
Để xây dựng nền tảng tinh thần cho trẻ, chuyên gia cho rằng bố mẹ cần bắt đầu từ những giá trị đơn giản trong đời sống gia đình. Bà gợi ý nguyên tắc “3 không” gồm không gây hại cho bản thân, không gây hại cho người khác và không gây hại đến xã hội, môi trường; đồng thời nuôi dưỡng “5 yêu”, từ yêu bản thân, yêu gia đình đến yêu cộng đồng và thiên nhiên.
Theo bà, trong 5 giá trị này, tình yêu gia đình giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là nơi trẻ học cách kết nối, cảm nhận sự an toàn và được chữa lành cảm xúc.
“Cái yêu thứ hai là yêu gia đình và điều này phải làm càng sớm càng tốt, duy trì suốt đời của con”, bà nói.
Đồng quan điểm, ThS Nguyễn Thị Ngọc Nuôi, giảng viên Khoa Giáo dục Mầm non, Đại học Sư phạm TP HCM, ghi nhận nhiều khó khăn của trẻ khi bước vào tiểu học không nằm ở chuyện học chữ mà ở khả năng hòa nhập và kết nối xã hội. Theo bà, điều phụ huynh thường phản ánh không phải con không theo kịp việc học, mà là trẻ buồn vì không ai chơi cùng, không biết cách kết bạn hoặc cảm thấy bị bỏ rơi trong môi trường mới.
Từ thực tế này, bà cho rằng “trăm sự nhờ cô” không đồng nghĩa cha mẹ phó mặc việc giáo dục cho nhà trường. Phụ huynh không cần đóng vai giáo viên để dạy trước chữ, số bởi đó là chuyên môn của trường học, mà nên tập trung vào những nền tảng quan trọng hơn như kỹ năng tự phục vụ, giao tiếp, quản lý cảm xúc và khả năng thích nghi.
Theo bà Nuôi, điều quan trọng nhất là giúp trẻ cảm thấy an toàn trong các mối quan hệ và có điểm tựa cảm xúc từ gia đình. Khi trẻ kết nối được với bạn bè, thầy cô và không còn cảm giác lạc lõng, mỗi ngày đến trường mới thực sự trở thành niềm vui.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết có những đêm mình nhận những tin nhắn rất ngắn từ tổ công tác hồ sơ sức khỏe điện tử của Sở Y tế: "Đã đồng bộ thêm được hơn 50.000 hồ sơ", "đã xử lý xong lỗi hiển thị","đã kết nối thành công dữ liệu"...
Đằng sau những dòng tin nhắn ngắn gọn này có những con người vẫn đang ngồi trước màn hình máy tính lúc nửa đêm. Họ không mặc áo choàng trong phòng mổ, không đứng bên giường bệnh, nhưng họ cũng đang trải qua những "ca trực" của riêng mình.
Ông Thượng cho biết hồ sơ sức khỏe không phải là đưa vài kết quả xét nghiệm lên một ứng dụng, mà đang tạo ra một "ký ức sức khỏe" cho mỗi người dân TP.HCM.
Một đứa trẻ khám sức khỏe ở trường hôm nay, nhiều năm sau khi đến bệnh viện khác, dữ liệu vẫn được lưu giữ. Người cao tuổi khám định kỳ tại trạm y tế cũng sẽ có các chỉ số sức khỏe được cập nhật liên tục theo thời gian, thay vì nằm rải rác trong hồ sơ giấy.
Mỗi lần khám sức khỏe sẽ không còn là sự kiện riêng lẻ, mà trở thành một mắt xích trong hành trình chăm sóc sức khỏe suốt cuộc đời. Đó mới là giá trị thật sự của hồ sơ sức khỏe điện tử.
Nhưng để có được điều tưởng như rất đơn giản ấy, phía sau là biết bao công việc không phải ai cũng nhìn thấy.
Hàng triệu dòng dữ liệu phải được chuẩn hóa, hàng nghìn tình huống phát sinh phải được xử lý. Có những lỗi chỉ sai một ký tự cũng khiến dữ liệu không thể liên thông.
Có những đợt cập nhật phải thực hiện xuyên đêm để sáng hôm sau người dân có thể tra cứu kết quả khám sức khỏe của mình.
“Tôi biết có những chuyên viên công nghệ thông tin nhiều tuần liền gần như không có ngày nghỉ trọn vẹn. Ban ngày họ họp với các bệnh viện, với Trung tâm Chuyển đổi số thành phố, với các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ.
Buổi tối lại tiếp tục rà soát dữ liệu, kiểm thử hệ thống, xử lý lỗi phát sinh. Điều làm tôi trân trọng nhất không chỉ là sự vất vả, mà là tinh thần trách nhiệm. Chính tinh thần ấy đã tạo nên sức mạnh của cả tập thể”, ông Thượng trải lòng.
Từ ngày 1-7, người dân TP.HCM đã có thể mở ứng dụng công dân số để theo dõi thông tin sức khỏe của mình.
Với nhiều người, đó chỉ là vài thao tác trên điện thoại. Nhưng với những người đã đồng hành cùng dự án từ những ngày đầu, đó là thành quả của biết bao tháng ngày kiên trì, áp lực và bền bỉ.
Đây mới chỉ là điểm khởi đầu, hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ còn tiếp tục được hoàn thiện. Dữ liệu sẽ tiếp tục được làm giàu, nhiều tiện ích mới sẽ tiếp tục được bổ sung. Khối lượng công việc phía trước chắc chắn còn lớn hơn rất nhiều.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM gửi lời cảm ơn đến tổ công tác hồ sơ sức khỏe điện tử của sở, các đồng nghiệp của Trung tâm Chuyển đổi số thành phố, các bệnh viện, các đơn vị công nghệ và tất cả những người đang âm thầm đóng góp cho hành trình chuyển đổi số của ngành y tế.
"Có những người cứu sống một bệnh nhân trong phòng cấp cứu. Có những người cứu một cánh tay trong phòng mổ. Và cũng có những người đang lặng lẽ xây dựng một nền tảng dữ liệu để hàng triệu người dân được chăm sóc sức khỏe tốt hơn trong nhiều năm tới.
Mỗi người một công việc khác nhau, nhưng đều đang góp phần thực hiện một sứ mệnh chung của ngành y tế: chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân", ông Thượng viết.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, lựa chọn món ăn sáng phù hợp có thể giúp “giải nhiệt từ bên trong”. Một trong những gợi ý đáng chú ý là cháo cá rau đắng - món quen thuộc của người Việt nhưng lại hội tụ nhiều yếu tố tốt cho sức khỏe trong mùa nắng nóng.
Trong thời tiết oi bức, bữa sáng nên ưu tiên các món “nhẹ, giàu nước và dễ tiêu” để giúp cơ thể thích nghi với nhiệt độ cao. Các món dạng cháo được đánh giá cao vì vừa bổ sung nước, vừa không gây áp lực lên hệ tiêu hóa, theo NDTV (Ấn Độ).
Cháo cá rau đắng là sự kết hợp giữa protein dễ hấp thu từ cá và chất xơ từ rau xanh. Đặc biệt, rau đắng có vị thanh mát, thường được xem là loại rau giúp “làm dịu cơ thể” trong những ngày nóng.
Theo Rupali Datta, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng Ấn Độ, các loại rau có vị đắng tự nhiên thường hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn và giúp cơ thể cảm thấy “nhẹ” hơn trong điều kiện nhiệt độ cao. Bà cho rằng việc kết hợp rau xanh với các món ăn mềm như cháo là lựa chọn lý tưởng cho bữa sáng mùa nắng nóng.
Bên cạnh đó, cá là nguồn protein ít chất béo, dễ tiêu hơn so với thịt đỏ. Điều này giúp cơ thể hấp thu dinh dưỡng hiệu quả mà không gây cảm giác đầy bụng hay khó chịu - vấn đề thường gặp trong thời tiết nóng.
Theo Anju Sood, chuyên gia dinh dưỡng tại Ấn Độ, trong mùa nắng nóng, cơ thể cần được bổ sung nước không chỉ qua đồ uống mà còn từ thực phẩm. Các món ăn dạng lỏng như cháo giúp bù nước, hỗ trợ cân bằng điện giải và duy trì năng lượng ổn định suốt buổi sáng.
Quan điểm này cũng được nhiều chuyên gia dinh dưỡng châu Á đồng thuận, khi cho rằng bữa sáng quá nhiều dầu mỡ hoặc khô cứng có thể khiến cơ thể “sinh nhiệt”, làm tăng cảm giác mệt mỏi và uể oải.
Để món cháo cá rau đắng thực sự trở thành “món giải nhiệt”, các chuyên gia khuyến nghị:
Ngoài ra, nên hạn chế tiêu, ớt hoặc gia vị cay vì có thể làm cơ thể sinh nhiệt nhiều hơn trong mùa nóng.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng, không cần tìm kiếm những thực phẩm đắt tiền hay cầu kỳ, nhiều món ăn truyền thống đã sẵn phù hợp với điều kiện khí hậu. Cháo cá rau đắng là ví dụ điển hình khi vừa dễ nấu, vừa đáp ứng tiêu chí “mát - nhẹ - đủ chất”.
Chỉ cần một tô cháo vào buổi sáng, bạn không chỉ bắt đầu ngày mới nhẹ nhàng hơn mà còn giúp cơ thể thích nghi tốt với nắng nóng, hạn chế mệt mỏi và duy trì sức khỏe lâu dài.
Mỗi khi hè đến, những vết muỗi đốt gây ngứa ngáy dữ dội luôn là nỗi ám ảnh của nhiều người. Theo thói quen, nhiều người thường dùng lực gãi mạnh, song điều này thực chất chỉ làm tổn thương làn da. Trong một video trên mạng xã hội mới đây, giáo sư Pasricha, bác sĩ chuyên khoa thần kinh tiêu hóa, chia sẻ một mẹo hiệu quả. Bà giải thích khi muỗi đốt vào da, các sợi thần kinh sẽ truyền tín hiệu ngứa về não bộ. Do kích thích ngứa tập trung ở mật độ cao, não bộ phản ứng quá mức khiến người bị đốt không thể ngừng gãi.
Tuy nhiên, dù việc gãi mang lại cảm giác dễ chịu tức thì, hành động này lại dễ gây tổn thương da, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng. Thay vào đó, chuyên gia đề xuất giải pháp dùng hai ngón tay chạm nhẹ hoặc xoa nhẹ quanh vết cắn nhằm tạo ra một kích thích xúc giác hoàn toàn mới. Phương pháp này giúp che lấp hiệu quả các tín hiệu ngứa và làm giảm phản ứng của não bộ đối với cảm giác ngứa ngáy, mang lại sự dễ chịu mà không cần gãi mạnh.
Giải thích nguyên lý khoa học đằng sau phương pháp này, bác sĩ da liễu Zhao Zhaoming ở Đài Loan (Trung Quốc) cho hay cảm giác đau và ngứa được dẫn truyền qua cùng một con đường thần kinh. Khi thay vì gãi, người bị đốt thực hiện các động tác ấn, xoa hoặc bóp nhẹ lên vết cắn, kích thích xúc giác này sẽ tương tác với cảm giác đau, từ đó làm giảm quá trình dẫn truyền tín hiệu ngứa lên trung ương thần kinh.
Chuyên gia phân tích hành động gãi chỉ kích thích da giải phóng nhiều histamine và các chất gây dị ứng khác, khiến cảm giác ngứa ngáy càng thêm dữ dội. Ngược lại, việc vỗ nhẹ hoặc xoa vùng da bị tổn thương có thể làm giảm đáng kể tốc độ dẫn truyền tín hiệu ngứa, từ đó làm dịu cảm giác khó chịu. Bác sĩ Zhao cũng cho biết mẹo dân gian bấm hình chữ thập lên vết cắn, đốt cũng hoạt động dựa trên nguyên lý tương tự là dùng cảm giác đau để ức chế cơn ngứa. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh các phương pháp này chỉ có tác dụng đối với tình trạng sưng tấy nhẹ. Trong trường hợp vết cắn chứa dị nguyên mạnh gây rát đỏ diện rộng, sưng nề nghiêm trọng và nổi bọng nước, những mẹo trên hoàn toàn không mang lại hiệu quả.
Bác sĩ cho hay thời gian gần đây, các phòng khám ngoại khoa ghi nhận xu hướng gia tăng các trường hợp phản ứng dị ứng nghiêm trọng do muỗi đốt. Điển hình là một nam bệnh nhân 36 tuổi làm nghề điện nước. Sau khi thi công hệ thống tại một ngôi nhà cổ, người này đã bị nổi dày đặc các nốt ban đỏ kèm bọng nước nhỏ ở hai chi dưới và những vùng da có quần áo che phủ, gây ngứa ngáy dữ dội. Dù trước đây thường xuyên làm việc trong môi trường ô nhiễm nhưng bệnh nhân chưa từng gặp phản ứng nặng như vậy.
Lý giải về điều này, chuyên gia cho hay nguyên nhân có thể do dị nguyên từ muỗi đã thay đổi, bệnh nhân bị các loài muỗi khác nhau tấn công hoặc cơ thể thiếu kháng thể đối kháng với kháng nguyên của loài muỗi tại khu vực đó, dẫn đến phản ứng bộc phát mạnh mẽ hơn. Bác sĩ cũng lưu ý ngay cả khi đã rời khỏi môi trường có muỗi, dị nguyên vẫn có thể theo hệ tuần hoàn và hệ bạch huyết di chuyển khắp cơ thể, khiến các nốt ban mới tiếp tục xuất hiện vào ngày hôm sau.
Đối với các trường hợp nổi ban nghiêm trọng, bác sĩ Zhao cho biết người bệnh cần phối hợp cả thuốc uống và thuốc bôi ngoài da, kết hợp thuốc kháng histamine đường uống nhằm chặn đứng chuỗi giải phóng dị nguyên. Một liệu trình điều trị thông thường sẽ kéo dài từ 7 đến 10 ngày. Chuyên gia cũng khuyến cáo người dân tuyệt đối không dùng nước quá nóng để tắm rửa vùng da tổn thương mà nên thay bằng nước đá lạnh để làm dịu da.
Để phòng ngừa, biện pháp căn bản nhất là hạn chế đến những nơi nhiều muỗi, rậm rạp cây cối hoặc các khu vực thiếu ánh sáng như đường mòn, công viên, bờ sông vào ban đêm. Thực tế, việc mặc áo dài tay hay quần dài chỉ mang lại hiệu quả bảo vệ hạn chế do vòi của muỗi vẫn có khả năng xuyên qua các lỗ sợi vải để tiếp cận làn da. Tương tự, các sản phẩm như xịt, miếng dán chống muỗi, dầu cù là hay kem bôi ngoài da đều có công dụng giới hạn chứ không thể tạo ra lớp màng bảo vệ tuyệt đối. Chuyên gia cũng đính chính các phương pháp như thay đổi chế độ ăn uống hay cố gắng kiềm hóa cơ thể hoàn toàn không có tác dụng phòng chống muỗi. Cách tốt nhất vẫn là chủ động tránh xa những môi trường có mật độ muỗi cao.
