Trong xã hội truyền thống nông nghiệp, câu nói này gần như là chân lý tuyệt đối. Cha mẹ sinh con, nuôi con, truyền nghề, cho ruộng đất. Con cái trưởng thành ở lại phụng dưỡng cha mẹ, nối dõi tông đường.
1. “Cậy” mang nghĩa dựa dẫm một cách chính đáng, hợp lẽ trời. Trẻ không cậy cha thì khó khôn lớn, già không cậy con thì cô đơn, thiếu thốn. Đạo hiếu “phụ mẫu chi ân, sơn cao hải thâm” được thể hiện rõ nét qua việc con cái báo đáp công sinh thành dưỡng dục. Quan niệm này góp phần duy trì sự ổn định của dòng họ và làng xã qua hàng trăm năm.
Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại, câu nói ấy đang đối mặt với nhiều thách thức và diễn giải mới. Đô thị hóa mạnh mẽ, kinh tế thị trường, toàn cầu hóa đã thay đổi cấu trúc gia đình truyền thống. Nhiều gia đình hạt nhân chỉ gồm vợ chồng và con nhỏ. Con cái trưởng thành lập nghiệp xa quê, thậm chí ra nước ngoài. Cha mẹ già ở lại một mình hoặc vào viện dưỡng lão.
Hiện tượng “trẻ không cậy cha” ngày càng phổ biến khi thế hệ trẻ muốn tự lập sớm, không muốn dựa dẫm vào bố mẹ. Ngược lại, “già không cậy con” cũng xuất hiện khi cha mẹ có hưu trí, tiết kiệm, hoặc chủ động sống độc lập để không trở thành gánh nặng cho con cái.
Tôi có một trải nghiệm buồn khi đi viếng tang một vị trí thức có tên tuổi của thành phố. Ông chỉ có một người con gái, nhưng chị lập gia đình và theo chồng sang châu Âu. Vợ chồng ông ban đầu có thuê một người giúp việc để coi sóc nhà cửa, đưa đón ông bà đi khám bệnh…, dần dần ông nhận làm con nuôi, rồi dựng vợ gả chồng.
Khi ông bệnh chỉ có vợ chồng người con nuôi này bên cạnh chăm sóc. Ngày ông mất, người con gái không thu xếp về ngay được nên ông được quàn trong phòng lạnh chờ…
Một thực tế đáng buồn là tình trạng con cái “vô hiếu”, bỏ mặc cha mẹ già. “Vô hiếu” không phải là “bất hiếu”, có thể vì vô tâm, có thể vì do điều kiện riêng mà không thể chăm sóc cha mẹ toàn tâm toàn ý, chứ không phải hoàn toàn cố ý ruồng rẫy, ngược đãi. Báo chí không ít lần đưa tin về những vụ việc người già sống cô đơn, bệnh tật mà con cái giàu có lại thiếu sự gần gũi. Đây là sự tha hóa của quan niệm “già cậy con”.
Ngược lại, cũng có không ít bậc cha mẹ “cậy con” quá mức, coi con là “máy ATM”, can thiệp sâu vào cuộc sống riêng của con cái, gây áp lực tâm lý và xung đột thế hệ.
Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, nhiều gia đình trẻ lại rơi vào tình cảnh “trẻ cậy cha” kéo dài. Con cái sau khi ra trường vẫn ở nhờ cha mẹ, không có việc làm ổn định, thậm chí lấy vợ lấy chồng vẫn dựa vào cha mẹ để lo nhà cửa, nuôi con. Đến độ, có một số người coi điều đó là “nghĩa vụ” của cha mẹ. Hay hiện tượng “con ông cháu cha” cũng là dạng “cậy cha” tiêu cực…
2. Như vậy, quan niệm “Trẻ cậy cha, già cậy con” không còn đơn giản như xưa. Nó cần được nhìn nhận linh hoạt và trách nhiệm hơn. “Cậy” không có nghĩa là ỷ lại, vô trách nhiệm. Với con cái, phải là sự dựa dẫm tạm thời để vươn lên, sau đó tự lập và trở thành chỗ dựa cho cha mẹ. Với cha mẹ, việc con cậy mình là trách nhiệm nuôi dạy nhưng không phải là trao hết cho con, mà phải dạy con biết tự lập. Khi già, cha mẹ có quyền “cậy con”, nhưng cũng nên chuẩn bị kinh tế và tinh thần để không trở thành gánh nặng.
Trong việc “cậy con”, việc am hiểu pháp lý rất quan trọng. Tôi từng chứng kiến những gia đình cha mẹ có điều kiện, nên đã “sang tên” sẵn các tài sản cho con, không giữ gì cho riêng mình, đến khi đau bệnh hoặc cần dùng thì phải nhìn sắc mặt của con, hoàn toàn bị phụ thuộc.
Cũng có trường hợp con cái mặc định tài sản của cha mẹ sẽ để lại cho mình, nên ép buộc, thậm chí uy hiếp, để cha mẹ phải cho mình ngay lúc cần. Nhưng hiểu “cậy cha” này là người già chẳng những không “cậy con” được, mà còn trở nên xung đột, những ngày cuối đời sống mệt mỏi, đau buồn… Vì vậy, việc quản lý tốt tài sản ở tuổi già cũng có thể khiến con cái không “cậy cha” một cách vô trách nhiệm.
Ở góc độ truyền thống, quan niệm “Trẻ cậy cha, già cậy con” vẫn còn giá trị cốt lõi, nhưng trong xã hội hiện đại, nó cần được bổ sung bởi tinh thần tự lập, tự cường, lòng nhân ái và hiểu biết pháp luật. Một xã hội văn minh không phải là nơi con cái vô trách nhiệm với cha mẹ, cũng không phải nơi cha mẹ trói buộc con cái bằng tình cảm và nghĩa vụ.
Vì vậy, mỗi người nên để “cậy” trở thành sự dựa vào nhau trong yêu thương và trách nhiệm, chứ không phải gánh nặng hay ỷ lại. Chỉ khi ấy, câu nói dân gian xưa mới tiếp tục là kim chỉ nam cho các thế hệ, giúp gia đình Việt Nam vững mạnh trong thời đại mới. Cũng như trên tinh thần đó, “dưỡng nhi” không phải chỉ để “đãi lão” mà là sự trao đổi yêu thương, sẻ chia trách nhiệm ở một xã hội văn minh.
Ngày 25/5, thông tin từ Bệnh viện Nhi đồng thành phố (Tp.HCM) cho biết, bệnh viện vừa cứu sống một trường hợp trẻ bị sốc nhiệt nặng biến chứng huỷ cơ, suy đa cơ quan.
Thông tin ban đầu, 11h ngày 3/5, bệnh nhi Tr. X. V. (15 tuổi, nam, ngụ phường Tân Phú) nhập khoa Cấp cứu.
Khai thác bệnh sử được biết, 9h sáng cùng ngày bệnh nhi đang chơi bóng cùng bạn dưới nắng nóng thì đột ngột mệt, ngất, vã mồ hôi nhiều.
Thầy giáo và các bạn đưa bệnh nhi tới trạm y tế gần đó và được chẩn đoán rối loạn tri giác chưa rõ nguyên nhân, xử trí thở oxy, dịch truyền, chuyển Bệnh viện Nhi đồng thành phố. Tiền căn bản thân và gia đình trẻ chưa ghi nhận gì đặc biệt, trẻ chưa nhập viện lần nào.
BS.CKII Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng thành phố cho hay, tại bệnh viện, bệnh nhi lơ mơ sốt cao 40 độ C, môi khô mắt trũng, thở nhanh, đầu chi tím, mạch nhẹ khó bắt, huyết áp khó đo…
Bệnh nhi nhanh chóng được xử trí đặt nội khí quản, truyền dịch chống sốc, đo huyết áp động mạch xâm lấn, áp lực tĩnh mạch trung tâm, siêu âm POCUS đánh giá đường kính tĩnh mạch chủ dưới, bù bicarbonate, điều chỉnh đường huyết, điện giải, chườm lạnh trẻ.
Sau khi thăm khám và làm sét nghiệm kết quả ghi nhận có biểu hiện toan chuyển hóa nặng, lactate máu tăng cao, tổn thương gan, men gan tăng cao, tổn thương thận, tổn thương tụy, hủy cơ nặng…
Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhi bị sốc nhiệt nặng, biến chứng ly giải cơ, tổn thương gan, tụy, thận cấp nên đã tiến hành truyền đến 12 lít dung dịch điện giải, sử dụng thuốc vận mạch adrenalin liều thấp
Tuy nhiên, bệnh nhi vẫn sốt 39 - 40 độ C liên tục, tổn thương gan thận hủy cơ tiếp tục tiến triển nặng, các chỉ số phản ứng viêm trong máu tăng nên trẻ được tiến hành lọc máu liên tục, kháng sinh, truyền máu và chế phẩm máu, điều chỉnh toan kiềm, hỗ trợ cơ quan, truyền tĩnh mạch N acetyl cysteine, vitamin K1, bù calci, magne.
Sau gần 3 tuần điều trị, tình trạng bệnh nhi cải thiện dần, được cai máy thở, tỉnh táo, chức năn gan, thận, tụy đều trở về bình thường.
BS.CKII Nguyễn Minh Tiến cho biết, đây là trường hợp sốc nhiệt nặng biến chứng ly giải cơ và tổn thương đa cơ quan, được điều trị tích cực, phối hợp các chuyên khoa hồi sức, tiêu hóa gan mật, thận nội tiết, đặc biệt vai trò lọc máu liên tục sớm giúp cứu sống trẻ.
Để phòng cho trẻ không bị sốc nhiệt, say nắng trong mùa hè, BS.CKII Nguyễn Minh Tiến khuyến cáo:
- Cho trẻ vui chơi, tập luyện trong môi trường thoáng mát, hạn chế nắng nóng trực tiếp.
- Nếu cần tập ngoài trời, nên cho trẻ làm quen dần với nắng trong vài ngày để cơ thể thích nghi.
- Trang bị quần áo mỏng, nhẹ, rộng, ngắn tay, màu sáng; đội nón rộng vành để giảm hấp thụ nhiệt.
- Có thể dùng kem chống nắng phù hợp, an toàn cho trẻ em.
- Bổ sung đủ nước cho trẻ khi học tập, vận động trong môi trường nóng bức.
- Tránh để trẻ vận động quá sức dưới trời nắng gắt.
Tại Vũ Hán, Trung Quốc, một nam bệnh nhân 32 tuổi đã phải nhập viện sau 3 ngày sử dụng điều hòa không được vệ sinh trong 6 tháng.
Bệnh nhân ban đầu xuất hiện sốt cao, đau nhức cơ, ho khan và tự cho rằng mình bị cảm lạnh thông thường. Sau khi tự dùng thuốc nhưng không cải thiện, bệnh nhân tiếp tục bị tức ngực, khó thở và phải đến bệnh viện kiểm tra.
Khi được đưa vào bệnh viện, anh vẫn đinh ninh mình cảm lạnh do bật điều hòa lạnh cả đêm. Thế nhưng, bác sĩ Bao Min, Phó trưởng Khoa Hô hấp và Chăm sóc đặc biệt tại Bệnh viện Vũ Hán số 3 (Trung Quốc) nghe lời bệnh nhân kể và so sánh với triệu chứng liền đoán ra "điểm mấu chốt".
Ngay lập tức, người đàn ông được đưa đi chụp CT. Phổi trái của anh đã xuất hiện vùng nhiễm trùng lớn và nhanh chóng được chuyển vào khoa hồi sức tích cực với chẩn đoán mắc bệnh Legionnaires, hay còn gọi là viêm phổi do vi khuẩn Legionella.
Điều đáng nói là nguyên nhân nhiễm Legionella của người đàn ông này lại đến từ một sai lầm rất phổ biến trong nhiều gia đình: Bật điều hòa sau nhiều tháng không dùng nhưng không vệ sinh kỹ.
Theo bác sĩ Bao Min, nhiều người thường chủ quan khi cho rằng điều hòa chỉ cần bật lại sau thời gian dài không dùng. Trên thực tế, bụi, tế bào da, hơi ẩm và cặn bẩn có thể tích tụ trong bộ lọc, dàn bay hơi, cánh quạt và khay hứng nước. Đây là môi trường thuận lợi để vi khuẩn Legionella, nấm mốc và tụ cầu vàng phát triển.
Khi điều hòa hoạt động, luồng khí lạnh có thể cuốn theo các tác nhân gây bệnh vào phòng. Trong không gian đóng kín, người sử dụng dễ hít phải các hạt bụi và giọt nước li ti chứa vi khuẩn.
Theo tìm hiểu, bệnh viêm phổi do bị nhiễm loại vi khuẩn Legionella thể nặng được gọi là bệnh Legionnaires. Bệnh xảy ra khi hít phải mầm bệnh vi khuẩn trong hơi nước và bụi trong môi trường bị ô nhiễm.
Khi bị mắc bệnh, người bệnh thường có các triệu chứng như sốt, ớn lạnh, ho và thở hụt hơi hay khó thở. Một số trường hợp có thể bị đau nhức bắp thịt, nhức đầu, mệt mỏi, ăn không ngon và đi tiêu chảy. Tuy vậy bệnh có thể diễn biến nặng do viêm phổi, phần lớn được hồi phục sau điều trị, nhưng có khi dẫn đến tử vong.
Trên thực tế mặc dù có nhiều loại vi khuẩn Legionelle khác nhau, nhưng 2 loại thường hay gây bệnh được ghi nhận ở tiểu bang New South Wales tại Úc là Legionella pneumophila và Legionella longbeachae.
Vi khuẩn Legionella pneumophila xâm nhập vào tháp làm lạnh của hệ thống điều hòa không khí, hồ nước hay bồn nước phun sục luồng nước, vòi tắm hoa sen và những vùng ao hồ, sông suối khác. Vi khuẩn Legionella longbeachae xâm nhập vào đất hoặc đất trộn với phân bón để trồng cây trong chậu.
Con người có thể tiếp xúc với vi khuẩn này ở nhà, tại nơi làm việc hoặc ngay cả ở chỗ công cộng; chúng có thể xâm nhập vào cơ thể để gây bệnh. Đặc điểm của bệnh Legionnaires là không có khả năng lây lan từ người này sang người khác. Thời gian từ lúc tiếp xúc với mầm bệnh vi khuẩn cho đến lúc khởi phát bệnh với các triệu chứng lâm sàng đã nêu ở trên trong khoảng từ 2 đến 10 ngày.
Không chỉ vi khuẩn Legionella, điều hòa lâu ngày không vệ sinh còn có thể trở thành "ổ chứa" của nhiều loại nấm mốc, vi khuẩn và bụi mịn nguy hiểm. Môi trường ẩm tối bên trong dàn lạnh, khay nước hay màng lọc là điều kiện lý tưởng để nấm Aspergillus, Staphylococcus aureus cùng nhiều tác nhân gây bệnh đường hô hấp phát triển mạnh. Khi bật máy, các hạt bụi và vi sinh vật này sẽ theo luồng khí phát tán khắp phòng, đi thẳng vào phổi.
Người khỏe mạnh có thể bị viêm mũi, ho kéo dài, dị ứng, viêm xoang hoặc kích ứng phế quản, trong khi trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền hô hấp dễ đối mặt nguy cơ viêm phổi, hen suyễn bùng phát, thậm chí suy hô hấp nếu tiếp xúc kéo dài trong không gian kín.
Do đó, các chuyên gia khuyến cáo điều hòa nên được vệ sinh định kỳ khoảng 3 đến 6 tháng/lần, đặc biệt trước khi bước vào mùa hè, sau thời gian dài không sử dụng. Nếu gia đình dùng điều hòa gần như mỗi ngày, nhà có trẻ nhỏ hoặc người dị ứng, thời gian vệ sinh nên ngắn hơn.
Đáng chú ý, chỉ vệ sinh bên ngoài là chưa đủ. Các bộ phận sâu như dàn lạnh, quạt gió và khay nước ngưng nên được kỹ thuật viên chuyên nghiệp làm sạch bằng dung dịch chuyên dụng ít nhất mỗi năm 1 đến 2 lần. Ngoài ra, sau thời gian dài không sử dụng, nên bật chế độ quạt trước khoảng 20 đến 30 phút rồi mới dùng chế độ làm lạnh để đẩy bớt bụi và khí tù đọng ra ngoài.
Trong quá trình dùng điều hòa lâu dài, người dân nên mở cửa sổ thông gió khoảng 15 phút sau mỗi 2-3 giờ. Nhiệt độ nên duy trì quanh mức 26 độ C, tránh để luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào cơ thể.
Ngày 11/5, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thông tin các bác sĩ của bệnh viện vừa tiếp nhận một bệnh nhi 11 tuổi được đưa vào cấp cứu trong tình trạng chấn thương sọ não hiếm gặp: Vết thương hở vùng đầu, với dị vật là con dao bầu cắm tại đỉnh đầu bên trái.
Khai thác tiền sử bệnh người nhà bệnh nhi, tai nạn xảy ra khi hai anh em chơi đùa tại nhà, người anh vô tình cầm dao gây thương tích cho em. Thời điểm nhập viện, bệnh nhi vẫn tỉnh, các chỉ số huyết động tạm thời ổn định, có liệt tay phải.
Ngay khi tiếp nhận, các bác sĩ xác định đây là tình huống cấp cứu ngoại khoa khẩn cấp. Quy trình cấp cứu được kích hoạt tức thì: ổn định sinh tồn, hoàn thiện xét nghiệm trong thời gian ngắn nhất và nhanh chóng đưa bệnh nhi vào phòng mổ để xử trí tổn thương.
Trong chấn thương sọ não hở, thời gian là yếu tố quyết định. Việc xử trí sớm trong vòng 6 giờ đầu giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng nội sọ - biến chứng có thể đe dọa trực tiếp đến chức năng não và tính mạng người bệnh. Các bác sĩ can thiệp kịp thời còn nhằm bảo vệ tối đa nhu mô não, hạn chế tổn thương thứ phát.
Tiến sĩ Bùi Huy Mạnh - Phó Trưởng khoa Phẫu thuật Thần kinh 2 (Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức) cho biết ca phẫu thuật được triển khai với sự phối hợp đa chuyên khoa trong đó gây mê hồi sức đảm bảo an toàn trong suốt quá trình phẫu thuật, ngoại thần kinh xử lý tổn thương và lấy dị vật. Đặc biệt, do vết thương nằm ở vị trí có nguy cơ chảy máu nhiều, ê kíp đã chuẩn bị máu và phương án kiểm soát chảy máu, nhằm đảm bảo ca mổ diễn ra an toàn nhất.
Ca phẫu thuật được tiến hành khẩn trương nhưng thận trọng từng bước nhằm mục tiêu cao nhất nhằm giữ an toàn tính mạng và bảo tồn chức năng não cho bệnh nhi. Sau phẫu thuật, bệnh nhi tiếp tục được theo dõi sát tại các đơn vị chuyên sâu, đồng thời phối hợp điều trị tại Khoa Phục hồi chức năng nhằm sớm phục hồi vận động và chức năng thần kinh.
Đáng chú ý từ ca bệnh tai nạn hy hữu này, các chuyên gia khuyến cáo khi xảy ra chấn thương có dị vật cắm vào vùng đầu, người dân tuyệt đối không tự ý rút ra mà cần giữ nguyên hiện trạng, nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế chuyên khoa để được xử trí kịp thời. Đồng thời, cha mẹ và người lớn cần tăng cường giám sát, nhắc nhở trẻ không chơi đùa với dao, kéo và các vật sắc nhọn nhằm phòng tránh những tai nạn đáng tiếc.
