“Thu nhập trên 100 triệu một tháng mà không mua nhà theo tôi là rất phí. Đến lúc già bệnh tật, sinh tử thì lúc đó mới khổ con cái vì có nhiều trường hợp chủ nhà cho thuê bất ngờ lấy lại tài sản. Tôi từng có một người bạn cũng mang suy nghĩ ở thuê thay vì mua nhà. Bạn cho rằng để tiền phục vụ nhu cầu bản thân sẽ thoải mái hơn. Bạn thích mua sắm, du lịch nước ngoài, tận hưởng cuộc sống và rất sợ vay nợ ngân hàng.
Năm 2015, tôi từng khuyên bạn mua đất và xây một căn nhà cấp bốn ở TP HCM. Thời điểm đó, chỉ cần bỏ ra khoảng 1,2 tỷ đồng là đã có một nơi ở ổn định. Nhưng bạn tôi sợ nợ nần, sợ không trả nổi lãi ngân hàng, nên quyết định tiếp tục ở thuê. Tiền dư ra bạn lại tiêu dần vào những nhu cầu trước mắt.
Đến đầu năm 2026, bạn để dành được khoảng một tỷ đồng rồi mới bắt đầu đi tìm mua nhà. Nhưng lúc đó, với số tiền ấy để tìm được một căn nhà có sổ gần như là điều rất khó. Tôi nói thẳng với bạn: ‘Giờ mới nghĩ đến chuyện mua nhà là quá muộn, nhất là khi đã ngoài 40 tuổi’. Nhưng tôi vẫn khuyên bạn nên mạnh dạn vay thêm để cố gắng có một chỗ ở ổn định, sau này còn có cái để lại cho con. Nhưng rồi sau khi cân đo đong đếm bạn lại từ bỏ ý định vì ‘sợ vay không trả nổi’, tiếp tục ở thuê.
Trong khi đó, năm 2015, lương của tôi chưa tới 10 triệu đồng mỗi tháng. Trong tay chỉ có 120 triệu nhưng tôi vẫn liều vay ngân hàng 370 triệu để mua đất Sài Gòn vì khi đó thị trường bất động sản đang ‘đóng băng’, nhiều người dự đoán sang năm 2016 giá nhà đất sẽ tăng. Mua xong, vợ chồng tôi để đó và vẫn tiếp tục ở trọ.
>> Mua nhà vì thuê 20 năm cũng mất 4 tỷ đồng
Tôi còn nhớ rất rõ những ngày sống trong phòng trọ chật chội cùng con gái mới hơn một tuổi. Có đêm nước ngập lên tận phòng, cả nhà tôi phải bật dậy kê đồ đạc. Có lúc đường ống thoát nước bị trào ngược, mùi hôi bốc lên nồng nặc. Nhìn cảnh con nhỏ ngủ trong điều kiện như vậy, tôi thấy rất thương, nên bàn với vợ chuyện vay thêm tiền để xây nhà trên mảnh đất đã mua. ‘Nếu không trả nổi ngân hàng thì cùng lắm mình lại trắng tay như trước thôi’, tôi nói với vợ.
Thế là tôi vay tiền xây nhà. Tổng nợ cũ và mới lúc đó khoảng một tỷ đồng. Mỗi tháng tiền gốc lẫn lãi khoảng 11 triệu đồng, còn cao hơn thu nhập của tôi thời điểm ấy, trong khi cả gia đình chỉ có một mình tôi đi làm vì trước đó tôi lỡ hứa với vợ: ‘Anh lo cho em suốt đời’.
Những ngày đầu vay nợ thật sự rất áp lực. Chỉ cần nghĩ tới tiền lãi là đầu óc nặng trĩu. Có thời gian tôi còn mơ thấy ngân hàng đến siết nhà. Nhưng rồi vẫn phải cố gắng làm việc, cày cuốc, xoay xở đủ cách để trả nợ. Đâu rồi cũng vào đấy. Trả xong nợ xây nhà, tôi lại vay mua ôtô rồi cũng trả xong.
Năm 2021, tôi lại vay thêm tiền mua mảnh đất gần nhà ba tôi. Khi đó ông bị ung thư, bác sĩ nói chỉ còn vài tháng nữa. Tôi quyết định xây căn nhà bốn tầng để ông vui lòng trước khi nhắm mắt. Tổng nợ lúc ấy lên gần 7 tỷ đồng. Áp lực rất lớn, nhưng rồi tôi vẫn tiếp tục làm việc và đến nay cũng đã trả xong, thậm chí mua được xe mới.
Đến giờ nhìn lại, cuộc đời tôi gần như luôn gắn với hai chữ ‘nợ’. Tôi không cổ súy chuyện vay nợ mua nhà bằng mọi giá. Nhưng tôi nghĩ, nếu chỉ vì sợ nợ mà mãi ở thuê, để tiền dư trong túi rồi tiêu dần cho những nhu cầu trước mắt thì nhiều khi đến lúc tuổi lớn, sức khỏe giảm sút mới thấy áp lực thật sự. Có một căn nhà, ít nhất vẫn là sự ổn định cho bản thân và con cái sau này”.
Đó là chia sẻ của độc giả Tancuong xung quanh câu chuyện “ở thuê hay gánh nợ mua nhà sớm?”. Ngày càng nhiều gia đình trẻ từ bỏ kế hoạch mua nhà để chọn ở thuê dài hạn. Nghiên cứu của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (Vars) cho thấy, hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng) ưu tiên thuê nhà, coi đây là giải pháp tối ưu để giảm gánh nặng tài chính và tận hưởng sự tự do trong bối cảnh giá bất động sản leo thang.
Theo dữ liệu từ Numbeo – nền tảng thống kê chi phí sinh hoạt lớn trên thế giới, Việt Nam nằm trong top 10 thế giới về mức độ khó tiếp cận nhà ở. Các chuyên gia cho biết giai đoạn 2023-2024 người dân cần khoảng 23 năm thu nhập để mua nhà, con số này tăng lên 26 năm vào 2025 và hiện đã vượt 30 năm do giá bất động sản tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập. Mức này cao gấp đôi mặt bằng bình quân toàn cầu.
"Đừng nói đến chuyện nghỉ việc ở nhà nuôi cha mẹ già. Đến con ruột bị bệnh tật mà tôi vẫn dứt khoát đi làm và thuê người trông, chứ không nghỉ việc ở nhà chăm con. Tính toán đó chỉ phù hợp với những người cha mẹ có cơ ngơi sẵn, có dòng tiền thụ động như lương hưu, nhà cho thuê hay có anh chị em đỡ dần chi phí thôi.
Nuôi người già phải tính toán còn hơn nuôi con nhỏ: phải có kế hoạch đường dài về sức người, sức của, chi phí hàng ngày, đột xuất như nào... Chứ nghỉ làm luôn mà chỉ trông chờ vào có một người rồi ôm nhau chết đói, chết bệnh hay sao? Có mấy người già mà không bám con cỡ mấy chục năm, số năm đó còn dài hơn nuôi một đứa con nít từ đỏ hỏn tới trưởng thành, nên không có kế hoạch dài lâu là không thể nào theo nổi.
Cha mẹ thì tôi không bàn nữa, nhưng tới bản thân mình thì tôi luôn ý thức phải chuẩn bị sẵn nhà cửa, dòng tiền, sức khỏe và các phương án dự phòng để hướng dẫn con hỗ trợ mình trong mỗi giai đoạn của tuổi già. Khúc nào tự lực thì tôi làm, khúc nào phải nương nhờ con cái thì tôi chuẩn bị sẵn hết, con chỉ cần quản lý, coi ngó, thăm nom.
Tôi có ước vọng biến nhà riêng thành 'viện dưỡng lão' cho hai vợ chồng, tạo dòng tiền tự trang trải mọi chi phí bệnh tật, thuê người chăm sóc. Con tôi sẽ chỉ hỗ trợ quản lý, bảo dưỡng, nâng cấp cho tốt hơn mà thôi".
Đó là những tính toán của độc giả Plutino cho tuổi già của bản thân. Sau bài viết "Tôi không thể bỏ việc để chăm mẹ già vì tháng cần 23 triệu đồng thuốc thang", nhiều độc giả tiếp tục chia sẻ góc nhìn về bài toán chăm sóc cha mẹ khi về già. Bên cạnh những ý kiến nhấn mạnh trách nhiệm phụng dưỡng, không ít người cho rằng việc nghỉ hẳn công việc để toàn thời gian chăm cha mẹ không phải lúc nào cũng là lựa chọn phù hợp. Theo họ, chăm sóc người già là hành trình dài, đòi hỏi sự chuẩn bị về tài chính, sức khỏe, thời gian và phương án hỗ trợ bền vững, thay vì chỉ dựa vào sự hy sinh của một cá nhân.
>> Bài toán cho con thuê nhà, vay tiền chứ không chia thừa kế sớm
Đồng quan điểm, bạn đọc GT nhận định: "Có một kiểu hy sinh rất dễ được ca ngợi nhưng ít ai dám nói về cái giá của nó: từ bỏ cả tuổi trẻ để ở nhà chăm sóc cha mẹ bệnh tật. Nhiều người nghĩ rằng đó là lựa chọn duy nhất của lòng hiếu thảo. Nhưng khi năm tháng trôi qua, họ mất cơ hội học tập, nghề nghiệp, hôn nhân và khả năng tự lập về tài chính. Đến khi cha mẹ ra đi, họ lại đối diện với tuổi trung niên trong cô độc, thu nhập bấp bênh và một tương lai không còn nhiều lựa chọn. Điều đau lòng là vì không có nguồn thu nhập ổn định, chính họ cũng không đủ điều kiện mang đến cho cha mẹ sự chăm sóc y tế tốt nhất.
Tôi cho rằng, hiếu thảo không nên đồng nghĩa với việc đánh đổi toàn bộ cuộc đời mình. Cha mẹ nào cũng mong con bình an, có công việc, có gia đình và một tương lai vững vàng. Nếu sự hy sinh khiến cả cha mẹ lẫn người con đều rơi vào khó khăn, thì đó không phải là kết cục tốt đẹp.
Lý trí không làm giảm tình yêu thương. Hãy tìm cách chia sẻ trách nhiệm với anh chị em, người thân hoặc các dịch vụ chăm sóc khi có điều kiện. Hãy cố gắng duy trì công việc, thu nhập và các mối quan hệ của mình. Một người con có khả năng tự lập, ổn định tài chính và giữ được cuộc sống cân bằng thường sẽ chăm sóc cha mẹ tốt hơn một người đã kiệt quệ về mọi mặt.
Hiếu thảo là đồng hành cùng cha mẹ trong những năm tháng cuối đời, chứ không phải chôn vùi cả tương lai của chính mình. Yêu thương cần có sự tỉnh táo. Bởi chỉ khi không đánh mất cuộc đời mình, ta mới có đủ sức đi hết chặng đường cùng những người mình yêu thương".
Tôi gặp nhiều bạn trẻ cầm trên tay tấm bằng đại học loại khá, loại giỏi nhưng mất hàng tháng, thậm chí hàng năm để tìm được một công việc đúng chuyên môn với mức lương chỉ 10-15 triệu đồng. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp logistics sẵn sàng trả 30-50 triệu đồng mỗi tháng cho tài xế container nhưng vẫn không tuyển đủ người.
Nếu chỉ nhìn vào con số thu nhập, nhiều người sẽ ngạc nhiên. Tại sao một công việc không đòi hỏi bằng đại học lại có thể được trả lương cao như vậy? Tại sao những ngành học từng được xem là "hot" cách đây vài năm nay lại trở nên khó xin việc? Và quan trọng hơn, người trẻ nên chọn ngành gì để sau khi ra trường không rơi vào cảnh thất nghiệp hoặc làm trái nghề? Những câu hỏi ấy không chỉ liên quan đến lựa chọn cá nhân. Đó là câu chuyện phản ánh sự thay đổi rất sâu sắc của thị trường lao động Việt Nam trong giai đoạn mới.
Nhiều năm trước, khi nói đến nghề nghiệp có thu nhập cao, phần lớn mọi người sẽ nghĩ đến ngân hàng, tài chính, công nghệ thông tin, bác sĩ hoặc luật sư. Đó là những ngành nghề gắn với hình ảnh văn phòng hiện đại, công việc trí óc và vị thế xã hội. Nhiều gia đình vẫn mang suy nghĩ rằng học đại học là con đường duy nhất dẫn tới thành công. Nhiều học sinh cũng được định hướng theo tư duy tương tự. Kết quả là hàng trăm nghìn sinh viên cùng đổ vào một số nhóm ngành nhất định, trong khi các ngành kỹ thuật, cơ khí, logistics, vận tải, tự động hóa hay công nghiệp lại thiếu nhân lực kéo dài.
Nhưng nền kinh tế thực tế lại đang vận hành theo một quy luật khác. Một container thanh long xuất khẩu từ nhà máy không thể tự đi đến cảng. Một lô linh kiện điện tử không thể tự xuất hiện trong nhà máy. Một đơn hàng thương mại điện tử không thể tự đến tay khách hàng. Hệ quả là người cần việc thì nhiều. Doanh nghiệp cần người cũng nhiều. Nhưng hai bên lại không gặp được nhau.
>> '100 triệu đồng một năm nuôi con học đại học'
Qua nhiều năm quan sát thị trường lao động, tôi nhận thấy một sai lầm rất phổ biến. Nhiều bạn trẻ chọn nghề dựa trên hình ảnh thay vì giá trị. Các em quan tâm công việc có "sang" hay không? Có ngồi văn phòng hay không? Có được gọi là chuyên viên, chuyên gia hay không? Nhưng thị trường không trả lương cho danh xưng. Thị trường trả lương cho giá trị.
Nếu phải đưa ra lời khuyên cho học sinh hôm nay, tôi sẽ không khuyên các em chạy theo ngành "hot". Bởi ngành hot của năm nay có thể trở thành ngành bão hòa sau bốn năm nữa. Thay vào đó, hãy nhìn vào những nhu cầu nền tảng của xã hội. Con người luôn cần sản xuất, vận chuyển, chăm sóc sức khỏe, năng lượng, công nghệ, giáo dục. Những lĩnh vực gắn với các nhu cầu nền tảng đó thường có sức sống dài hạn hơn.
Các ngành đáng chú ý gồm: Logistics và quản lý chuỗi cung ứng; Kỹ thuật cơ khí; Tự động hóa; Robot công nghiệp; Công nghệ bán dẫn; Công nghệ thông tin chuyên sâu; An ninh mạng; Năng lượng tái tạo; Điều dưỡng; Kỹ thuật y sinh; Phân tích dữ liệu; Trí tuệ nhân tạo ứng dụng. Điểm chung của các ngành này là chúng giải quyết những vấn đề thực tế của nền kinh tế.
Một thợ hàn công nghệ cao trong các dự án dầu khí hoặc công nghiệp nặng có thể đạt mức thu nhập đáng mơ ước. Một chuyên gia vận hành máy CNC có kinh nghiệm luôn được doanh nghiệp săn đón. Một tài xế container lành nghề có thể đạt thu nhập ngang hoặc cao hơn nhiều vị trí quản lý cấp trung. Nhiều tin tuyển dụng hiện nay ghi nhận mức thu nhập phổ biến từ 25 đến 50 triệu đồng một tháng đối với tài xế đầu kéo có kinh nghiệm và bằng lái phù hợp. Điều quan trọng là phải hiểu xã hội đang thiếu điều gì?
Trong nhiều cuộc trò chuyện với sinh viên mới tốt nghiệp, tôi nhận thấy một tâm trạng khá giống nhau. Các em không thiếu kiến thức. Các em không thiếu nỗ lực. Nhiều em còn sở hữu bảng điểm rất đẹp. Thế nhưng khi bước vào thị trường lao động, các em lại gặp phải một thực tế phũ phàng: doanh nghiệp không tuyển người dựa trên điểm số. Doanh nghiệp tuyển người dựa trên khả năng giải quyết vấn đề. Khoảng cách giữa hai điều đó đôi khi rất xa.
Nhiều trường đại học vẫn đang đào tạo theo chương trình được xây dựng từ vài năm trước. Trong khi đó, doanh nghiệp thay đổi từng quý. Công nghệ thay đổi từng tháng. Thị trường thay đổi từng tuần. Vì vậy, không ít sinh viên vừa tốt nghiệp đã phát hiện ra rằng những gì mình học chỉ đáp ứng được một phần yêu cầu công việc. Đây không phải lỗi của sinh viên. Cũng không hoàn toàn là lỗi của nhà trường. Đó là hệ quả tất yếu của một nền kinh tế đang chuyển động quá nhanh.
Có một điều tôi muốn nói với các bạn trẻ, lựa chọn đúng không phải là chọn ngành có cái tên hào nhoáng nhất, hay ngành mà nhiều người đang đổ xô theo học, mà là tìm được điểm giao nhau giữa ba yếu tố: mình giỏi điều gì? Mình yêu thích điều gì? Và xã hội đang cần điều gì? Khi ba yếu tố đó gặp nhau, cơ hội việc làm tốt, thu nhập cao và sự phát triển bền vững sẽ không còn là điều quá xa vời. Bởi sau cùng, thị trường lao động luôn có một nguyên tắc rất công bằng: Người tạo ra nhiều giá trị hơn sẽ nhận được phần thưởng lớn hơn.
Kỳ nghỉ lễ 30/4-1/5 vừa rồi, gia đình tôi cũng quyết định làm một chuyến du lịch tự túc từ Hà Nội vào Đà Nẵng. Ban đầu, vợ tôi đề xuất đi máy bay cho nhanh gọn, nhưng tôi lại tiếc tiền vé cho cả nhà nên quyết định tự lái ôtô, nghĩ rằng vừa chủ động, vừa tiết kiệm được một khoản đáng kể. Những tôi không ngờ đó lại là một trong những chuyến đi mệt mỏi nhất của mình.
Gần 800 km đường bộ không phải là con số nhỏ, nhất là với người không quen chạy đường dài như tôi. Chúng tôi phải xuất phát từ tờ mờ sáng, khi trời còn tối đen, phần vì háo hức, phần vì sợ kẹt xe dịp lễ. Nhưng càng đi, tôi càng thấy quyết định của mình có phần chủ quan.
Đường đông, nhiều đoạn ùn tắc khiến việc lái xe trở nên căng thẳng. Tôi phải liên tục tập trung cao độ, mắt không rời khỏi mặt đường, tay lúc nào cũng căng lên vì xử lý các tình huống bất ngờ. Có những đoạn đường đèo, đường lạ, chỉ cần lơ là một chút là có thể gặp nguy hiểm.
Không chỉ riêng tôi, cả gia đình cũng "vật vã" theo chuyến đi. Vợ tôi bị say xe, phải dừng lại nhiều lần. Có lúc giữa đường vắng, không có trạm dừng chân, con đau bụng không thể chịu nổi, tôi buộc phải tấp xe vào lề đường, thậm chí là bên sườn núi để mọi người giải quyết nhu cầu vệ sinh. Những tình huống như vậy khiến chuyến đi trở nên bất tiện và mệt mỏi hơn tôi tưởng rất nhiều.
>> 'Mua 5 kg cua biển làm quà du lịch, nhận về 1,2 kg dây buộc'
Khi đến nơi, tôi gần như không có cảm giác háo hức hay thư giãn nữa. Thay vào đó là sự rã rời, chỉ muốn nằm bẹp trên giường khách sạn. Cả hành trình đáng lẽ là để nghỉ ngơi, tận hưởng, lại biến thành một cuộc "đua đường dài" đầy áp lực.
Đúng là tự lái xe giúp gia đình tôi tiết kiệm được một khoản không nhỏ so với đi máy bay hay tàu hỏa. Nhưng cái giá phải trả là thời gian, sức khỏe và cả trải nghiệm du lịch. Tôi nhận ra, có những khoản tiết kiệm không thực sự "rẻ" nếu phải đánh đổi bằng sự mệt mỏi và căng thẳng.
Tôi không phủ nhận việc tự lái xe đi du lịch có cái hay riêng, nhất là với những ai quen đường dài, có kinh nghiệm và sức khỏe tốt. Nhưng nếu chọn cách này, mỗi người cần chuẩn bị rất kỹ về cả tinh thần, thể lực và phương án dự phòng. Nếu không, rất dễ biến kỳ nghỉ thành một trải nghiệm không mấy dễ chịu như những gì tôi vừa trải qua.
Còn với tôi, lần sau nếu có dịp đi xa như vậy, có lẽ tôi sẽ không còn tiếc tiền vé máy bay nữa. Tôi chẳng dại gì tự lái xe nữa, vì những thứ hay ho như người ta vẫn nói chẳng thấm vào đâu so với cái giá phải trả.
