Mặc dù nghiên cứu này không xem xét các tác động lâu dài đến sức khỏe, nhưng có lý do để tin rằng việc vượt quá giới hạn sinh học của chúng ta có thể gây hại. Điều này cũng đã được các nghiên cứu trước đây cảnh báo.
Nhóm nghiên cứu quốc tế thực hiện nghiên cứu này cho rằng vấn đề có thể nằm ở mức độ căng thẳng và sự phục hồi: áp lực của việc chạy ultra marathon (siêu marathon) vượt quá khả năng phục hồi bẩm sinh của chúng ta.
Đây là điều khiến các tế bào hồng cầu đặc biệt dễ bị tổn thương, vì chúng thiếu nhân và không thể tự sửa chữa bằng cách tạo ra các protein mới. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu không đưa ra khuyến cáo chống lại việc tham gia các cuộc chạy này.
“Chúng tôi không có hướng dẫn nào về việc mọi người có nên tham gia hay không tham gia vào những loại sự kiện này,” nhà hóa sinh và di truyền học phân tử Travis Nemkov – Giáo sư ở Trường đại học Colorado Anschutz, Mỹ – cho biết.
“Điều chúng ta có thể khẳng định là, khi họ tham gia, căng thẳng kéo dài sẽ gây hại cho loại tế bào dồi dào nhất trong cơ thể.”
Nghiên cứu này được thực hiện trên 23 vận động viên chạy bộ ưu tú tham gia cuộc đua Martigny-Combes à Chamonix (40 km – ngắn hơn một chút so với marathon) và cuộc đua Ultra Trail deMont Blanc (171 km – cuộc chạy ultra marathon).
Giáo sư Nemkov và các đồng nghiệp đã đo nồng độ của nhiều loại dấu ấn sinh học khác nhau trong các mẫu máu thu thập từ các vận động viên trước và ngay sau cuộc đua.
Đúng như dự đoán, các tế bào hồng cầu cho thấy tổn thương do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả tổn thương cơ học (do căng thẳng thể chất) và tổn thương phân tử (do thay đổi hóa học bên trong).
Nhìn chung, những dấu hiệu tổn thương này thường liên quan đến quá trình lão hóa và phân hủy nhanh hơn của hồng cầu. Tuy nhiên, sự hao mòn của các tế bào này lại rõ rệt hơn ở những vận động viên chạy cự ly dài hơn.
Một trong những thay đổi đáng kể là hồng cầu trở nên kém linh hoạt hơn. Điều này có thể hạn chế khả năng di chuyển của chúng trong cơ thể và dẫn đến sự sụt giảm lượng hồng cầu khi các tế bào cứng hơn bị loại bỏ và điều này chỉ được quan sát thấy ở những vận động viên chạy ultra marathon.
Một điểm khác biệt nữa ở cự ly dài hơn là một trong những chiến lược sửa chữa hồng cầu, được gọi là chu trình Lands, đã hoạt động quá mức với các dấu hiệu hóa học cho thấy nó không thể đáp ứng kịp nhu cầu của cơ thể.
“Ở một thời điểm nào đó giữa cự ly marathon và ultra marathon, tổn thương thực sự bắt đầu nghiêm trọng,” Giáo sư Nemkov nói.
“Chúng tôi đã quan sát thấy tổn thương này xảy ra, nhưng chúng tôi không biết cơ thể cần bao lâu để phục hồi, liệu tổn thương đó có ảnh hưởng lâu dài hay không, và liệu ảnh hưởng đó là tốt hay xấu”.
Cũng như ở các nghiên cứu khác, điều quan trọng là phải đưa ra bối cảnh thực hiện dẫn đến kết quả nghiên cứu. Đây là một mẫu nghiên cứu trên số lượng vận động viên tương đối nhỏ, và có những khác biệt khác giữa hai loại cuộc đua ngoài độ dài (bao gồm tốc độ, độ cao và điều kiện).
Điều đó có nghĩa là không có bằng chứng về mối quan hệ nhân quả trực tiếp ở đây, và bất kỳ kết luận nào cũng phải được cân nhắc so với các nghiên cứu khác. Ví dụ, trước đây người ta đã phát hiện ra rằng các vận động viên ưu tú thường có tuổi thọ cao hơn đáng kể so với những người khác.
Nghiên cứu trong tương lai sẽ có thể xem xét những thay đổi về máu này ở các nhóm người lớn hơn trong một khoảng thời gian dài hơn, nhưng cũng có một phát hiện thú vị khác của nghiên cứu này: Tổn thương được thể hiện ở đây tương tự như tổn thương được thấy khi máu được lưu trữ để truyền.
Các tế bào hồng cầu được bảo quản cho thấy những “tổn thương” tương tự như ở các vận động viên chạy ultra marathon, và các nhà nghiên cứu cho rằng những sự kiện chạy bộ khắc nghiệt này có thể được sử dụng để nghiên cứu các phương pháp cải thiện việc bảo quản máu cho mục đích y tế.
“Nghiên cứu này cho thấy rằng tập luyện sức bền cực độ đẩy các tế bào hồng cầu đến quá trình lão hóa nhanh hơn thông qua các cơ chế phản ánh những gì chúng ta quan sát thấy trong quá trình bảo quản máu.
Hiểu được những con đường chung này mang lại cho chúng ta cơ hội duy nhất để tìm hiểu cách bảo vệ tốt hơn chức năng tế bào máu cả ở các vận động viên và trong y học truyền máu”, nhà hóa sinh và sinh học phân tử Angelo D’Alessandro ở Trường đại học Colorado Anschutz cho biết.
Thông tin được cơ quan chức năng đưa ra chiều 21/5 trong bối cảnh hãng a2 Milk Company tại Mỹ thu hồi ba lô sữa công thức bổ sung sắt dành cho trẻ 0-12 tháng tuổi. Đây là sản phẩm hộp thiếc lưu hành tại thị trường Mỹ, gồm các mã 2210269454 (hạn dùng 15/7/2026), 2210324609 (hạn dùng 21/1/2027) và 2210321712 (hạn dùng 15/1/2027). Nguyên nhân là nhà sản xuất phát hiện sản phẩm chứa cereulide - một loại độc tố bền nhiệt do vi khuẩn Bacillus cereus sinh ra, có khả năng gây hại nghiêm trọng cho trẻ nhỏ.
Tại Việt Nam, một số sản phẩm nhãn hiệu a2 do Công ty TNHH Giải pháp kinh doanh và Thương mại dịch vụ Sống Lành phân phối. Theo Cục An toàn Thực phẩm, hiện chưa phát hiện doanh nghiệp nhập khẩu hoặc kinh doanh các lô sữa bị thu hồi tại Mỹ. Doanh nghiệp cũng cho biết đã rà soát toàn bộ hồ sơ nhập khẩu, dữ liệu kho hàng và hệ thống phân phối, "khẳng định không nhập khẩu, lưu thông 3 lô sản phẩm thuộc diện thu hồi".
Theo đại diện công ty Sống Lành, các sản phẩm a2 đang bán tại Việt Nam là dòng sản xuất cho thị trường Australia và New Zealand, khác với sản phẩm bị cảnh báo tại Mỹ. Các mặt hàng này được nhập khẩu chính ngạch, có đầy đủ hồ sơ pháp lý và truy xuất nguồn gốc.
Sau cảnh báo từ Mỹ, công ty Sống Lành đã gửi 8 mẫu sữa công thức đang lưu hành tại Việt Nam đến Viện Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia để kiểm nghiệm. Kết quả không phát hiện vi khuẩn Bacillus cereus và độc tố cereulide trong các mẫu thử.
Cục An toàn Thực phẩm yêu cầu các địa phương tiếp tục rà soát việc công bố sản phẩm, kiểm tra thị trường và giám sát hoạt động kinh doanh trực tuyến nhằm bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Trước đó, hãng sữa a2 Milk Company tại Mỹ nhận định một loại nguyên liệu trong công thức sữa đã mang theo vi khuẩn và sinh ra độc tố. Về vấn đề này, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từng xác định dầu axit arachidonic (ARA) - thành phần phổ biến trong sữa công thức - là nguồn lây nhiễm chính gây ra nhiều đợt khủng hoảng an toàn thực phẩm đa quốc gia trước đây.
Độc tố cereulide chịu nhiệt rất cao nên nước nóng pha sữa không thể tiêu diệt. Trẻ uống sữa chứa cereulide thường buồn nôn và nôn mửa trong 30 phút đến 6 giờ. Triệu chứng có thể tự thuyên giảm sau 24 giờ, nhưng nguy cơ mất nước rất cao, đòi hỏi phụ huynh đưa trẻ đến cơ sở y tế can thiệp ngay lập tức.
Đến nay, nhà sản xuất chưa ghi nhận trường hợp trẻ em nào gặp vấn đề sức khỏe liên quan đến các lô sữa này.
Trong Thông tư 13/2026 vừa được Bộ Y tế ban hành, phế cầu và HPV là hai trong 4 loại vaccine mới được bổ sung vào chương trình tiêm chủng quốc gia giai đoạn 2024-2030. Trước đó, vaccine ngừa virus Rota đã được thử nghiệm quy mô nhỏ từ cuối năm 2024 và sẽ mở rộng vào năm 2026; vaccine ngừa cúm dự kiến áp dụng từ năm 2030.
Như vậy, từ năm 2026, số bệnh truyền nhiễm có vaccine miễn phí sẽ tăng lên 13 bệnh, bao gồm: viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, bệnh do Hib, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản B, tiêu chảy do virus Rota, các bệnh do phế cầu và ung thư cổ tử cung..
Phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết ở trẻ nhỏ, có thể dẫn tới tử vong hoặc di chứng thần kinh nặng. Trong khi đó, HPV là tác nhân chính gây ung thư cổ tử cung và nhiều bệnh lý đường sinh dục ở cả nam lẫn nữ.
Theo Bộ Y tế, vaccine phế cầu giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và hạn chế tình trạng kháng kháng sinh. Với vaccine HPV, tiêm chủng ở độ tuổi 9-14 cho hiệu quả bảo vệ trên 90% đối với các tổn thương tiền ung thư.
Về lộ trình tiêm chủng, ngành y tế dự kiến triển khai tiêm vaccine phế cầu quy mô nhỏ từ quý I/2026 tại một số địa phương như Bắc Kạn, Lạng Sơn, Quảng Nam, Đắk Nông, Sóc Trăng, Tuyên Quang, Lào Cai, Cao Bằng, Sơn La và Quảng Ngãi.
Vaccine HPV sẽ được thí điểm từ quý III/2026 tại các vùng khó khăn. Bốn tỉnh đầu tiên tiêm miễn phí cho bé gái 11 tuổi gồm Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Vĩnh Long. Dự kiến giai đoạn 2026-2028 sẽ có khoảng 18.000 trẻ mỗi năm được hưởng chính sách này.
Hiện vaccine HPV có giá khoảng 3-6 triệu đồng cho đủ ba liều, trong khi vaccine phế cầu khoảng 1,2 triệu đồng mỗi mũi. Việc đưa hai vaccine vào diện miễn phí được kỳ vọng giúp trẻ em, đặc biệt ở vùng khó khăn, tiếp cận công bằng hơn với dịch vụ y tế dự phòng.
Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia được triển khai từ năm 1985. Sau gần 40 năm, Việt Nam đã thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005 và duy trì tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ dưới một tuổi ở mức trên 90%.
Chuyên gia Moon cho biết nước chanh chứa axit citric, một hợp chất có thể làm mòn men răng nếu sử dụng thường xuyên trong thời gian dài. Trong khi đó, các loại thực phẩm nhiều đường như kẹo, bánh ngọt và nước ngọt có ga lại làm tăng nguy cơ sâu răng. Không chỉ vậy, tiêu thụ nhiều đường còn thúc đẩy phản ứng viêm trong cơ thể, làm gia tăng các chỉ số viêm và có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe đường ruột. Vì thế, ăn đồ ngọt cùng với nước chanh không chỉ gây hại cho răng miệng mà còn có thể làm giảm những lợi ích chống viêm vốn có của loại thức uống này, theo trang tin sức khỏe Verywell Health.
Nước chanh có tính axit có thể làm trầm trọng thêm chứng trào ngược axit. Các sản phẩm sữa nhiều chất béo cũng gây ra chứng ợ nóng ở những người bị trào ngược axit. Chuyên gia khuyến cáo nên chọn sữa chua và phô mai không béo hoặc ít béo khi uống nước chanh.
Những thực phẩm chế biến sẵn có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, gây viêm đường ruột và làm tăng nguy cơ trào ngược axit. Do chanh chứa lượng lớn axit citric, sự kết hợp này có thể dẫn đến chứng ợ nóng và khó tiêu.
Các món chiên rán như gà rán, khoai tây chiên thường chứa nhiều chất béo nên tiêu hóa chậm, dễ gây đầy bụng. Loại thực phẩm này cũng có thể thúc đẩy phản ứng viêm và làm tổn thương các tế bào niêm mạc ruột. Bên cạnh đó, chúng kích thích cơ thể tiết muối mật và hoóc môn cholecystokinin, từ đó làm tăng nguy cơ trào ngược axit, ợ nóng và khó tiêu. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo không nên dùng nước chanh cùng những món chiên rán để tránh làm hệ tiêu hóa thêm khó chịu.
Thức ăn cay có thể làm trầm trọng thêm chứng trào ngược axit và các triệu chứng của bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Người mắc tình trạng này không nên kết hợp thức ăn cay với nước chanh.
Chuyên gia Moon cho biết để tận dụng tối đa lợi ích của nước chanh, nên uống vào buổi sáng hoặc trong bữa ăn, chỉ thêm một chút mật ong, không nên thêm nhiều đường. Nên kết hợp với trái cây, rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, sản phẩm sữa ít béo, protein nạc và các loại đậu.
Sau khi uống nước chanh nên súc miệng bằng nước lọc để bảo vệ men răng. Người bị trào ngược axit cũng nên tránh uống nước chanh vào ban đêm để hạn chế chứng ợ nóng khi đi ngủ.
