Mặc dù nghiên cứu này không xem xét các tác động lâu dài đến sức khỏe, nhưng có lý do để tin rằng việc vượt quá giới hạn sinh học của chúng ta có thể gây hại. Điều này cũng đã được các nghiên cứu trước đây cảnh báo.
Nhóm nghiên cứu quốc tế thực hiện nghiên cứu này cho rằng vấn đề có thể nằm ở mức độ căng thẳng và sự phục hồi: áp lực của việc chạy ultra marathon (siêu marathon) vượt quá khả năng phục hồi bẩm sinh của chúng ta.
Đây là điều khiến các tế bào hồng cầu đặc biệt dễ bị tổn thương, vì chúng thiếu nhân và không thể tự sửa chữa bằng cách tạo ra các protein mới. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu không đưa ra khuyến cáo chống lại việc tham gia các cuộc chạy này.
“Chúng tôi không có hướng dẫn nào về việc mọi người có nên tham gia hay không tham gia vào những loại sự kiện này,” nhà hóa sinh và di truyền học phân tử Travis Nemkov – Giáo sư ở Trường đại học Colorado Anschutz, Mỹ – cho biết.
“Điều chúng ta có thể khẳng định là, khi họ tham gia, căng thẳng kéo dài sẽ gây hại cho loại tế bào dồi dào nhất trong cơ thể.”
Nghiên cứu này được thực hiện trên 23 vận động viên chạy bộ ưu tú tham gia cuộc đua Martigny-Combes à Chamonix (40 km – ngắn hơn một chút so với marathon) và cuộc đua Ultra Trail deMont Blanc (171 km – cuộc chạy ultra marathon).
Giáo sư Nemkov và các đồng nghiệp đã đo nồng độ của nhiều loại dấu ấn sinh học khác nhau trong các mẫu máu thu thập từ các vận động viên trước và ngay sau cuộc đua.
Đúng như dự đoán, các tế bào hồng cầu cho thấy tổn thương do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả tổn thương cơ học (do căng thẳng thể chất) và tổn thương phân tử (do thay đổi hóa học bên trong).
Nhìn chung, những dấu hiệu tổn thương này thường liên quan đến quá trình lão hóa và phân hủy nhanh hơn của hồng cầu. Tuy nhiên, sự hao mòn của các tế bào này lại rõ rệt hơn ở những vận động viên chạy cự ly dài hơn.
Một trong những thay đổi đáng kể là hồng cầu trở nên kém linh hoạt hơn. Điều này có thể hạn chế khả năng di chuyển của chúng trong cơ thể và dẫn đến sự sụt giảm lượng hồng cầu khi các tế bào cứng hơn bị loại bỏ và điều này chỉ được quan sát thấy ở những vận động viên chạy ultra marathon.
Một điểm khác biệt nữa ở cự ly dài hơn là một trong những chiến lược sửa chữa hồng cầu, được gọi là chu trình Lands, đã hoạt động quá mức với các dấu hiệu hóa học cho thấy nó không thể đáp ứng kịp nhu cầu của cơ thể.
“Ở một thời điểm nào đó giữa cự ly marathon và ultra marathon, tổn thương thực sự bắt đầu nghiêm trọng,” Giáo sư Nemkov nói.
“Chúng tôi đã quan sát thấy tổn thương này xảy ra, nhưng chúng tôi không biết cơ thể cần bao lâu để phục hồi, liệu tổn thương đó có ảnh hưởng lâu dài hay không, và liệu ảnh hưởng đó là tốt hay xấu”.
Cũng như ở các nghiên cứu khác, điều quan trọng là phải đưa ra bối cảnh thực hiện dẫn đến kết quả nghiên cứu. Đây là một mẫu nghiên cứu trên số lượng vận động viên tương đối nhỏ, và có những khác biệt khác giữa hai loại cuộc đua ngoài độ dài (bao gồm tốc độ, độ cao và điều kiện).
Điều đó có nghĩa là không có bằng chứng về mối quan hệ nhân quả trực tiếp ở đây, và bất kỳ kết luận nào cũng phải được cân nhắc so với các nghiên cứu khác. Ví dụ, trước đây người ta đã phát hiện ra rằng các vận động viên ưu tú thường có tuổi thọ cao hơn đáng kể so với những người khác.
Nghiên cứu trong tương lai sẽ có thể xem xét những thay đổi về máu này ở các nhóm người lớn hơn trong một khoảng thời gian dài hơn, nhưng cũng có một phát hiện thú vị khác của nghiên cứu này: Tổn thương được thể hiện ở đây tương tự như tổn thương được thấy khi máu được lưu trữ để truyền.
Các tế bào hồng cầu được bảo quản cho thấy những “tổn thương” tương tự như ở các vận động viên chạy ultra marathon, và các nhà nghiên cứu cho rằng những sự kiện chạy bộ khắc nghiệt này có thể được sử dụng để nghiên cứu các phương pháp cải thiện việc bảo quản máu cho mục đích y tế.
“Nghiên cứu này cho thấy rằng tập luyện sức bền cực độ đẩy các tế bào hồng cầu đến quá trình lão hóa nhanh hơn thông qua các cơ chế phản ánh những gì chúng ta quan sát thấy trong quá trình bảo quản máu.
Hiểu được những con đường chung này mang lại cho chúng ta cơ hội duy nhất để tìm hiểu cách bảo vệ tốt hơn chức năng tế bào máu cả ở các vận động viên và trong y học truyền máu”, nhà hóa sinh và sinh học phân tử Angelo D’Alessandro ở Trường đại học Colorado Anschutz cho biết.
Để duy trì sức khỏe dẻo dai, bên cạnh việc khám định kỳ, chế độ ăn uống hàng ngày cũng là yếu tố quan trọng. Chuyên gia dinh dưỡng Sun Yu-ying tại Đài Loan (Trung Quốc) cảnh báo một số thực phẩm tưởng chừng bình dân lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại nếu tiêu thụ quá mức trong thời gian dài. Trong bài chia sẻ trên trang cá nhân hôm 1/4, cô chỉ ra "3 nhóm thực phẩm" cần hạn chế tối đa nếu muốn ngăn ngừa ung thư hiệu quả.
Thịt chế biến sẵn
Các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói và thịt muối thường được bổ sung nitrit nhằm kéo dài thời gian bảo quản. Tuy nhiên, khi chế biến ở nhiệt độ cao, hoạt chất trên có khả năng chuyển hóa thành các tác nhân gây hại cho sức khỏe. Bên cạnh đó, nhóm thực phẩm này thường chứa hàm lượng chất béo cao, việc tiêu thụ thường xuyên sẽ tạo áp lực lớn cho cơ thể.
Các chuyên gia khuyến nghị người dân ưu tiên sử dụng thực phẩm tươi sống trong thực đơn hàng ngày. Thịt chế biến sẵn chỉ nên được coi là món ăn thay đổi khẩu vị nhất thời, không sử dụng như món chính trên bàn ăn.
Đồ uống có cồn
Việc sử dụng đồ uống có cồn liên quan trực tiếp đến nhiều rủi ro về sức khỏe, đặc biệt là thói quen tiêu thụ quá mức và kéo dài, gây áp lực lớn lên chức năng gan cùng hệ tiêu hóa. Những người có thói quen uống rượu bia cần kiểm soát chặt chẽ tần suất và liều lượng.
Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên sử dụng một lượng nhỏ vào những dịp thực sự cần thiết để tránh tình trạng tích tụ độc tố trong cơ thể trong thời gian dài. Nguyên tắc quan trọng nhất là sự điều độ và tính tự giác, thay vì chủ quan trước những nguy cơ tiềm ẩn mà chất cồn gây ra cho cơ thể.
Các loại hạt và đậu phộng biến chất hoặc hết hạn
Đậu phộng, nếu không được bảo quản đúng cách, có thể sản sinh aflatoxin, một loại độc tố tự nhiên gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe. Không chỉ hạt đậu phộng tươi, các sản phẩm liên quan như bơ đậu phộng, hạt hỗn hợp và một số loại ngũ cốc cũng tiềm ẩn nguy cơ tương tự. Nếu phát hiện thực phẩm có mùi lạ, nấm mốc hoặc quá hạn sử dụng, người tiêu dùng tuyệt đối không tiếp tục tiêu thụ.
Bác sĩ Sun khuyến nghị mọi người nên ưu tiên thực phẩm toàn phần như rau củ, các loại đậu và thịt tươi sống, đồng thời cắt giảm tối đa thực phẩm chế biến sẵn. Bên cạnh đó, người dùng cần chú ý đến hạn sử dụng và phương thức bảo quản nhằm ngăn chặn tình trạng thực phẩm biến chất. Riêng với đồ uống có cồn, chuyên gia nhấn mạnh đến sự điều độ, nhằm tạo điều kiện cho cơ thể có thời gian phục hồi và tự điều chỉnh.
Chiều 20/5, tại Bệnh viện đa khoa Xanh Pôn, Sở Y tế Hà Nội phối hợp với Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam tổ chức Lễ phát động phong trào hiến mô, bộ phận cơ thể người.
Tại sự kiện cũng đã ra mắt Chi hội vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam tại thành phố Hà Nội.
Phát biểu khai mạc tại buổi lễ, TS.BS Nguyễn Trọng Diện, Giám đốc Sở Y tế Hà Nội khẳng định, ghép mô và tạng là một trong những thành tựu y học vĩ đại nhất của nhân loại.
Tại Hà Nội, nơi quy tụ các bệnh viện tuyến Trung ương và các cơ sở y tế hàng đầu của thành phố, đội ngũ thầy thuốc đã làm chủ được các kỹ thuật chuyên sâu vô cùng phức tạp. Dẫu vậy, rào cản lớn nhất đối với ngành ghép tạng hiện nay vẫn là sự khan hiếm nghiêm trọng nguồn tạng hiến tặng.
Tuy nhiên, bức tranh y học đã có những gam màu tươi sáng và ấm áp hơn nhờ sự đồng lòng của xã hội.
Nhìn lại chặng đường vừa qua, Giám đốc Sở Y tế Hà Nội chia sẻ số liệu đầy ấn tượng: Nếu như năm 2024 cả nước mới có khoảng 86.000 người đăng ký hiến tạng, thì đến nay con số này đã tăng lên gần 178.000 người.
Chỉ sau hai năm, số lượng người sẵn sàng trao đi cơ hội sống đã tăng gấp đôi, đồng thời số ca hiến tạng từ người chết não liên tục ghi nhận mức tăng kỷ lục mới.
“Đây không chỉ đơn thuần là con số chuyên môn của ngành y tế, mà là minh chứng sinh động cho sự lan tỏa sâu rộng của lòng nhân ái, vượt qua những định kiến trong cộng đồng”, TS Nguyễn Trọng Diện nhấn mạnh.
Chia sẻ sâu hơn về thực trạng ngành ghép tạng, TS.BS Nguyễn Đình Hưng, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội cho biết, từ ca ghép thận đầu tiên thành công năm 1992 tại Học viện Quân y, đến nay cả nước đã hình thành gần 30 trung tâm ghép tạng hiện đại trải dài từ Bắc vào Nam.
Sự tiến bộ này mở ra cánh cửa hồi sinh cho nhiều người bệnh suy thận mạn, suy gan, suy tim, hỏng giác mạc...
Dù vậy, khó khăn cốt lõi là nguồn mô, tạng từ người hiến sau chết não tại nước ta vẫn còn vô cùng ít ỏi. Trong khi đó, về mặt khoa học, một người chết não nếu hiến tạng có thể cứu sống hơn 10 người khác.
Cũng trong khuôn khổ buổi lễ, Sở Y tế Hà Nội đã chính thức phát động phong trào đăng ký hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người trên toàn địa bàn Thủ đô.
Ngay tại chương trình, lãnh đạo ngành y tế, lãnh đạo các bệnh viện… đã thực hiện đăng ký hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người, nhận tấm thẻ đăng ký hiến tạng.
Ngày 24/6, BS.CK2 Nguyễn Bảo Hòa, chuyên khoa da liễu và nội cơ xương khớp, Bệnh viện Quốc tế City, cho biết bệnh nhân đang du lịch ở Việt Nam, đến khám với các tổn thương da ở mặt trong cánh tay trái. Bệnh khởi phát bằng các đốm đỏ kèm ngứa nhẹ, nhanh chóng xuất hiện mụn nước ở ngày thứ hai. Đến ngày thứ ba, vùng tổn thương có xu hướng lan rộng kèm theo các dải đỏ hướng về vùng nách.
Bác sĩ ghi nhận các mụn nước tập trung thành chùm trên nền hồng ban, dấu hiệu viêm lan theo đường bạch mạch, chỉ số viêm tăng nhẹ. Bệnh nhân được chẩn đoán zona thần kinh kèm nhiễm trùng khu trú và chỉ định điều trị ngoại trú.
Tuy nhiên, sau gần 48 giờ, tổn thương lan rộng nhanh lên cánh tay, khuỷu tay và cẳng tay trái, ngày càng đau. Bác sĩ nhận định bệnh đã tiến triển thành viêm mô tế bào diện rộng kèm viêm mạch bạch huyết cấp tính, bệnh nhân phải nhập viện.
Theo bác sĩ Bảo Hòa, ngoài biến chứng đau thần kinh sau zona, nhiễm trùng da là biến chứng ít được chú ý nhưng có thể tiến triển nhanh. Trong trường hợp này, tổn thương ban đầu đã lan sâu xuống mô dưới da và lan theo hệ bạch mạch chỉ trong thời gian ngắn. Đây cũng chính là điểm đặc biệt của ca này khi biến chứng xảy ra ở một người trẻ tuổi, khỏe mạnh và không có bệnh nền.
Bệnh nhân điều trị bằng thuốc kháng virus kết hợp kháng sinh đường tĩnh mạch, một ngày sau giảm sưng đau. Sau ba ngày, tổn thương cải thiện, bệnh nhân được xuất viện theo dõi ngoại trú.
Trong bức thư tay gửi bệnh viện khi hồi phục, anh bày tỏ cảm kích vì "trong một thời điểm khá đáng sợ của chuyến đi đã cảm thấy an toàn và được chăm sóc tận tình", bởi các y bác sĩ "luôn theo sát, hỗ trợ ngay cả ngoài giờ".
Bác sĩ khuyến cáo người mắc zona không nên chủ quan khi tổn thương da lan nhanh, đau tăng hoặc xuất hiện vệt đỏ kéo dài khỏi vùng ban đầu. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng nhiễm trùng cần xử trí kịp thời.
