Iran mở chiến dịch truy tìm ‘phi công tiêm kích Mỹ bị bắn rơi’

"Nếu Mỹ sẵn sàng mở cửa lại Hormuz, điều đó là rất tốt. Đó là những gì chúng tôi đã kêu gọi ngay từ đầu", Tổng thống Pháp Emmanuel Macron phát biểu tại cuộc họp của các lãnh đạo châu Âu ở Armenia ngày 5/4.

Tuyên bố được ông Macron đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3/5 thông báo khởi động chiến dịch "Dự án Tự do" nhằm dẫn đường cho tàu hàng qua eo biển Hormuz, gọi đây là "cử chỉ nhân đạo từ Mỹ và Iran".

Tổng thống Macron cho biết Pháp ủng hộ việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz, nhưng nhấn mạnh rằng Paris sẽ không tham gia vào bất kỳ chiến dịch sử dụng vũ lực nào nếu không có sự ủy quyền rõ ràng.

"Trước hết điều chúng tôi mong muốn là sự phối hợp giữa Mỹ và Iran, đó là giải pháp bền vững duy nhất để đảm bảo tự do hàng hải không bị hạn chế và không bị thu phí tại eo biển Hormuz", ông nói.

Pháp cùng với Anh đã dẫn đầu các nỗ lực tập hợp một liên minh gồm nhiều nước châu Âu để mở lại eo biển Hormuz, vốn bị phong tỏa sau khi chiến sự Iran bùng phát, nhưng khẳng định điều này chỉ được thực hiện sau khi xung đột chấm dứt.

Ông Macron thêm rằng châu Âu đang phát triển kiến trúc an ninh của chính mình và sẽ không tham gia vào bất cứ chiến dịch quân sự nào để mở lại Hormuz trong một "khuôn khổ không rõ ràng".

"Châu Âu đang tự định đoạt số phận của mình, tăng cường khả năng phòng thủ và chi tiêu an ninh, cũng như xây dựng các giải pháp chung", Tổng thống Pháp cho hay.

Tuy nhiên, triển vọng về việc Mỹ - Iran cùng phối hợp để mở lại eo biển Hormuz đang trở nên xa vời. Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Quốc hội Iran, đã cảnh báo sẽ coi bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm can thiệp vào eo biển Hormuz là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn.

Chuyên gia Jennifer Parker tại Viện Lowy, Australia, nhận định rằng khi tiến hành chiến dịch "Dự án Tự do", quân đội Mỹ sẽ tăng cường hiện diện quanh eo biển Hormuz để trấn an các tàu thương mại tìm cách đi qua đây, nhưng không tham gia hộ tống trực tiếp.

Điều đó có thể bao gồm một vài tàu chiến của hải quân Mỹ và một loạt máy bay bay được giao nhiệm vụ "phát hiện và tiêu diệt" bất kỳ tàu thuyền nào tìm cách tấn công tàu thương mại đi qua eo biển, chuyên gia Parker nói.

"Đây dường như là một chiến dịch không phải để hộ tống trực tiếp một hoặc một vài tàu, mà là nỗ lực thay đổi tình hình trong eo biển để các tàu cảm thấy an toàn khi di chuyển", chuyên gia này nói.

Tuy nhiên, Mỹ chưa công bố các bước đi cụ thể để hướng dẫn tàu thương mại rời khỏi vịnh Ba Tư. Khoảng vài nghìn tàu mắc kẹt tại khu vực này do eo biển Hormuz bị phong tỏa kể từ khi chiến sự bùng phát.

Washington và Tehran vẫn duy trì lệnh ngừng bắn, song triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn chưa rõ ràng. Trong khoảng thời gian này, hai nước tiếp tục mâu thuẫn về vấn đề quanh eo biển Hormuz.

Kể từ khi xung đột nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4.

Tin Gốc: Vnexpress

Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), ngày 14/5 cho biết các đợt ném bom của Mỹ đã giáng một đòn mạnh vào quân đội và ngành công nghiệp quốc phòng của Iran, khiến năng lực của Tehran thực hiện các cuộc tấn công trong khu vực còn rất ít.

Ông Cooper từ chối đưa ra ước tính cụ thể về kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV) còn lại của Iran, nhưng đã hạ thấp tầm quan trọng của chúng. Ông nói rằng quân đội Mỹ đã đạt được tất cả các mục tiêu trong chiến dịch không kích vào Iran. Ông cho biết ngành công nghiệp quốc phòng của Iran đã bị kéo lùi tới 90%.

"Tôi nói từ góc độ quân sự. Chúng tôi đã làm suy yếu đáng kể năng lực tên lửa, UAV và hải quân của họ. Chúng tôi đã làm rạn nứt hệ thống chỉ huy và kiểm soát của họ. Chúng tôi đã loại bỏ phần lớn chương trình không gian của họ. Theo mọi thước đo, họ đã bị suy yếu đáng kể trên tất cả các khía cạnh", ông Cooper nói với một ủy ban Thượng viện Mỹ.

"Năng lực quân sự của họ còn rất khiêm tốn, nếu không muốn nói là nhỏ, để tiếp tục các cuộc tấn công. Và tất nhiên, chúng tôi vẫn chuẩn bị tương ứng cho bất cứ tình huống nào”, ông Cooper cho biết thêm.

Ông nhấn mạnh, Iran không chỉ bị suy yếu về quân sự trong nước mà còn trên toàn khu vực Trung Đông rộng lớn hơn. Ông nói, Tehran không còn khả năng chuyển giao vũ khí và các nguồn lực khác cho các đồng minh chính trong khu vực gồm Hezbollah ở Li Băng, Houthi ở Yemen và Hamas ở Dải Gaza.

"Những con đường và phương thức chuyển giao đó đã bị cắt đứt", ông cho hay.

Những nhận định trên trái ngược với báo cáo trước đó các cơ quan tình báo Mỹ được truyền thông trích dẫn.

Theo các đánh giá tình báo, Iran vẫn duy trì năng lực đáng kể về tên lửa, UAV và tàu tấn công cỡ nhỏ. Những năng lực đó đã cho phép Iran tiếp tục tấn công các nước láng giềng, đặc biệt là UAE, và kiểm soát lưu thông ở eo biển Hormuz, một điểm nghẽn năng lượng toàn cầu quan trọng.

Báo cáo ước tính Iran hiện vẫn duy trì khoảng 70% số bệ phóng di động trên toàn quốc và giữ lại khoảng 70% kho tên lửa trước xung đột.

Kho dự trữ này bao gồm cả tên lửa đạn đạo - có thể nhắm mục tiêu vào các quốc gia khác trong khu vực - và một lượng nhỏ hơn tên lửa hành trình, có thể sử dụng để tấn công các mục tiêu tầm ngắn hơn trên bộ hoặc trên biển.

Dựa trên nhiều nguồn thu thập thông tin bao gồm ảnh vệ tinh và các công nghệ giám sát khác, các cơ quan tình báo quân sự cũng cho biết Iran đã khôi phục quyền tiếp cận khoảng 90% các cơ sở lưu trữ và phóng tên lửa ngầm trên toàn quốc. Các cơ sở này được đánh giá là có khả năng “hoạt động một phần hoặc hoàn toàn”.

Những đánh giá này làm dấy lên câu hỏi thực sự năng lực quân sự của Iran còn ở mức nào sau cuộc chiến kéo dài vài tháng qua với Mỹ và Israel và liệu cuộc xung đột còn kéo dài bao lâu.

Trong buổi điều trần, ông Cooper đã cố gắng tập trung vào các mục tiêu chiến thuật thay vì các mục tiêu chiến lược của cuộc chiến. Ông từ chối trả lời các câu hỏi về cách mở lại eo biển Hormuz, thu giữ các kho dự trữ uranium làm giàu cao của Iran hoặc kết thúc cuộc xung đột theo các điều khoản của Mỹ.

Tin Gốc: Dân Trí

Kết quả bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa ở bang Kentucky ngày 19/5 cho thấy nghị sĩ Thomas Massie đã thất bại trong nỗ lực tái cử vào Hạ viện. Ông Massie nhận 45,2% số phiếu, thấp hơn gần 10 điểm phần trăm so với đối thủ Ed Gallrein, cựu đặc nhiệm SEAL của Hải quân Mỹ, người được Tổng thống Donald Trump ủng hộ.

Trong nhiều tháng qua, ông Trump liên tục công kích Massie trên mạng xã hội và tại các cuộc vận động tranh cử. Ông gọi Massie là "nghị sĩ Cộng hòa tồi tệ ngay từ ngày đầu", đồng thời công khai hậu thuẫn cho Gallrein.

Thất bại của Massie là dấu hiệu mới nhất cho thấy ông Trump đang siết chặt quyền kiểm soát đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Ông chủ Nhà Trắng muốn loại bớt những nghị sĩ không ủng hộ nghị trình hành pháp của mình và thay bằng các ứng viên trung thành hơn.

"Làm việc với Massie thật kinh khủng. Tôi không nghĩ ông ta là đảng viên Cộng hòa. Tôi nghĩ ông ta là đảng viên Dân chủ", ông Trump nói ngày 19/5.

Các nhà phân tích cho rằng vòng bầu cử sơ bộ đang trở thành công cụ giúp Tổng thống Trump tái định hình đảng Cộng hòa trước tháng 11, thời điểm đảng này phải bảo vệ thế đa số mong manh tại Hạ viện.

Theo bình luận viên Siobhan Hughes của Washington Post, Nhà Trắng dường như coi các cuộc bầu cử sơ bộ là cơ hội để thanh lọc nội bộ đảng Cộng hòa, hướng đến mục tiêu đưa những ứng viên trung thành với ông Trump vào quốc hội, tránh lặp lại những cuộc nổi loạn nội bộ từng nhiều lần khiến chương trình nghị sự của ông Trump bị cản trở trong nhiệm kỳ đầu.

Đảng Cộng hòa từng tồn tại nhiều xu hướng khác nhau, từ bảo thủ tài khóa, can thiệp đối ngoại cho tới trung dung, theo khuynh hướng tự do. Tuy nhiên, sau gần một thập kỷ ông Trump định hình phong trào Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại (MAGA), không gian dành cho các tiếng nói khác biệt trong đảng dần thu hẹp, trong khi ảnh hưởng của MAGA ngày càng tăng.

"Nếu bạn đứng về phía đối lập với ông Trump trong các cuộc bầu cử sơ bộ, khả năng rất cao đó sẽ là một ngày tồi tệ với bạn", chiến lược gia Cộng hòa Scott Jennings nhận định. "Lời nói và đánh giá của ông Trump là yếu tố quan trọng nhất với cử tri Cộng hòa khi bỏ phiếu. Trong nhiều trường hợp, đó là tất cả".

Massie được bầu làm hạ nghị sĩ Kentucky năm 2012, sau đó tái đắc cử thêm 6 nhiệm kỳ. Do đã thất bại trong bầu cử sơ bộ, hạ nghị sĩ 55 tuổi này sẽ rời nhiệm sở vào tháng 1/2027.

Quan hệ giữa Massie và Tổng thống Trump xấu đi từ tháng 7/2025, khi ông là một trong hai nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu phản đối "Đạo luật To Đẹp", văn kiện thiết lập ngân sách cho hầu hết nghị trình nhiệm kỳ hai của ông chủ Nhà Trắng. Đạo luật sau đó vẫn được quốc hội thông qua và ông Trump ký ban hành.

Massie còn bỏ phiếu ủng hộ hạn chế chiến dịch chống ma túy mà ông Trump triển khai ở vùng Caribe, phản đối Mỹ can thiệp quân sự vào Iran. Ông cũng là một trong số ít nghị sĩ Cộng hòa tham gia nỗ lực của đảng Dân chủ nhằm buộc Bộ Tư pháp Mỹ phải công bố hồ sơ liên quan tỷ phú ấu dâm Jeffrey Epstein.

Đây là những lý do có thể đã khiến ông Trump đặc biệt nhắm đến Massie và can dự đáng kể vào cuộc đua nội bộ đảng Cộng hòa tại Kentucky. Tổng thống Mỹ đã tới bang này hồi tháng 3 để vận động cho Gallrein. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth ngày 18/5 xuất hiện cùng Gallrein tại khu vực bầu cử để kêu gọi cử tri gửi thêm "viện binh đến quốc hội" cho Tổng thống.

Dù có vị thế lâu năm tại Kentucky và được nhiều cử tri bảo thủ ủng hộ, Massie vẫn không thể chống lại sức ảnh hưởng từ Tổng thống Trump. Các đồng minh của ông Trump hậu thuẫn cho Gallrein, người tuyên bố "ưu tiên thúc đẩy chương trình nghị sự của Tổng thống và đảng, nhằm đặt Mỹ và Kentucky lên hàng đầu".

Hơn 33 triệu USD đã được chi cho quảng cáo tranh cử, biến cặp đấu Massie - Gallrein thành một trong những cuộc bầu cử sơ bộ Hạ viện tốn kém nhất lịch sử Mỹ.

Phát biểu thừa nhận thất bại trước người ủng hộ tối 19/5, Thomas Massie mỉm cười và pha trò, dù lộ rõ tiếc nuối. "Chúng tôi đã khuấy động điều gì đó", Massie nói. Ông thêm rằng "đất nước đang khao khát những người đặt nguyên tắc lên trên đảng phái", nhưng không đề cập kế hoạch chính trị tương lai của bản thân.

Massie không phải lúc nào cũng đối đầu ông Trump trong đảng Cộng hòa. Ông cho biết bản thân đã bỏ phiếu ủng hộ Tổng thống "90% số lần", nhưng thêm rằng lãnh đạo Mỹ cùng đồng minh "muốn có sự tuân thủ tuyệt đối".

"10% còn lại là lý do họ phẫn nộ. Đó là khi tôi không ủng hộ chiến tranh hay không đồng ý đẩy đất nước đến vỡ nợ", Massie nói.

Không chỉ Massie, nhiều chính trị gia Cộng hòa từng bất đồng với Tổng thống Trump đang lần lượt thất thế. Bill Cassidy, thượng nghị sĩ bang Louisiana từng bỏ phiếu ủng hộ luận tội ông Trump liên quan vụ bạo loạn tại Đồi Capitol năm 2021, thất bại trong cuộc bầu cử sơ bộ tuần trước sau nhiều năm bị phe MAGA công kích.

"Đây là lời nhắc quan trọng rằng dù tỷ lệ ủng hộ chung suy giảm, ông Trump vẫn rất được lòng cử tri Cộng hòa trong nền tảng MAGA", chiến lược gia Cộng hòa Jon Fleischman nhận định về kết quả tại bang Louisiana.

Xu hướng đó còn được thể hiện trong cuộc bầu cử sơ bộ ngày 19/5 để chọn người kế nhiệm thượng nghị sĩ Mitch McConnell, một trong những chính trị gia Cộng hòa quyền lực nhất Mỹ và có ảnh hưởng lớn tại bang Kentucky. Quan hệ giữa McConnell và Tổng thống Trump rạn nứt, sau khi thượng nghị sĩ bác bỏ các cáo buộc cho rằng cuộc bầu cử năm 2020 có gian lận.

Đây là vòng đối đầu giữa Andy Barr, ứng viên được ông Trump hậu thuẫn, với Daniel Cameron, cựu tổng chưởng lý bang Kentucky, được xem là học trò chính trị của McConnell. Kết quả, Barr đã đánh bại Cameron, sau khi nhận được sự ủng hộ công khai của ông Trump.

Tại bang Texas, ông Trump tiếp tục gây chú ý khi công khai ủng hộ tổng chưởng lý Ken Paxton thay vì thượng nghị sĩ đương nhiệm John Cornyn. Dù Cornyn có tỷ lệ bỏ phiếu ủng hộ ông Trump rất cao, Tổng thống vẫn cho rằng nghị sĩ này "không đứng về phía mình trong giai đoạn khó khăn".

Việc loại bỏ những tiếng nói như vậy giúp ông Trump củng cố quyền kiểm soát đảng và giảm nguy cơ phản kháng nội bộ trong tương lai. Tuy nhiên, chiến lược này cũng làm dấy lên lo ngại rằng đảng Cộng hòa có thể trở nên đồng nhất quá mức quanh cá nhân Tổng thống.

Tại Kentucky, một số cử tri trẻ nói họ ủng hộ Massie vì xem ông là chính trị gia độc lập hiếm hoi dám chống lại áp lực từ Washington.

"Tôi thích Thomas Massie vì ông ấy không bị mua chuộc", Mason Hutton, 19 tuổi, nói với Wall Street Journal.

Tin Gốc: Vnexpress