Hình ảnh được chuyên trang quân sự Mỹ War Zone phân tích hôm 25/5 cho thấy những thay đổi trên phi cơ ekranoplan có biệt danh “Quái vật Bột Hải” của Trung Quốc, gần một năm sau khi phương tiện này lần đầu xuất hiện.
Ekranoplan là khái niệm phương tiện do Liên Xô phát triển, kết hợp giữa máy bay và tàu thủy, thường di chuyển ở độ cao 1-5 m để tận dụng “hiệu ứng mặt đất”. Hiệu ứng này xuất hiện khi phi cơ bay cách mặt đất hoặc mặt nước ở độ cao nhỏ hơn sải cánh, khiến luồng không khí đi xuống từ cánh bị chặn lại và tạo ra “đệm khí” áp suất cao, có thể tăng lực nâng thêm 20-30% và giảm lực cản.
Điều này giúp ekranoplan đạt tốc độ cao như máy bay và tải trọng lớn như tàu thủy. Bù lại, phương tiện chỉ có thể hoạt động an toàn trong điều kiện thời tiết tốt và ổn định, đồng thời tầm bay bị hạn chế và chi phí bảo dưỡng cao.
Phương tiện của Trung Quốc được đặt biệt danh “Quái vật Bột Hải” do lần đầu xuất hiện ở bến tàu bên bờ Bột Hải. Chiếc ekranoplan có cánh đuôi đứng dạng chữ V và phần thân kiểu thuyền bay đặc trưng. Trong bức ảnh rõ hơn xuất hiện sau đó, phương tiện này không được lắp cánh quạt, làm dấy lên nghi vấn nó sẽ sử dụng động cơ tua-bin phản lực.
Dù vậy, hình ảnh mới cho thấy chiếc ekranoplan trang bị 4 động cơ tua-bin cánh quạt, mỗi chiếc được lắp bộ cánh quạt ba lá. Dưới mỗi cánh có hai giá treo, được cho là để gắn thùng dầu phụ, cảm biến và thiết bị bên ngoài.
“Thiết bị phục vụ công tác tìm kiếm và cứu nạn, như thùng chứa bè cứu sinh, là một phương án. Tuy nhiên, màu sơn quân sự và học thuyết của quân đội Trung Quốc cho thấy khả năng lớn hơn là nó được trang bị một số vũ khí tấn công”, Thomas Newdick, bình luận viên của War Zone, cho hay.
Một trong các vũ khí tiềm năng là thiết bị bay không người lái (drone), do đây là lĩnh vực mà quân đội Trung Quốc đang ngày càng quan tâm. “Chắc chắn ‘Quái vật Bột Hải’ không phải phương tiện vận tải đơn thuần, mà khả năng cao là một dạng khí tài đa nhiệm”, Newdick nêu quan điểm.
Newdick cũng nêu giả thuyết “Quái vật Bột Hải” là nguyên mẫu thu nhỏ, được chế tạo để đánh giá tính khả thi của chương trình ekranoplan trước khi phát triển phương tiện lớn hơn, trang bị động cơ khác và có tải trọng vũ khí vượt trội.
Tại khu vực Thái Bình Dương, ekranoplan được xem là giải pháp tiềm năng cho một số thách thức tác chiến, như vận chuyển hàng hóa, nhân lực và trang bị đến các địa điểm xa xôi không có đường băng. Ngoài ra, bay sát mặt nước giúp ekranoplan nằm ngoài tầm phát hiện của radar, cũng như không bị thủy lôi hay tàu ngầm đe dọa.
Ngay cả với kích cỡ hiện tại, “Quái vật Bột Hải” vẫn có thể là phương tiện kiểm soát trên biển hiệu quả, đảm nhận cả vai trò chống ngầm và diệt hạm. “Nó đủ lớn để mang theo cảm biến, tối đa 4 ngư lôi và tên lửa diệt hạm cỡ nhỏ dưới cánh. Bom chìm cũng là một khả năng”, Newdick nhận định.
Cơ quan Quản lý Eo biển Vùng Vịnh (PGSA) của Iran ngày 20/5 đã xác định vùng quản lý giám sát đối với eo biển Hormuz.
Trong một thông báo đăng trên tài khoản X chính thức, PGSA xác định vùng quản lý là "đường nối núi Mubarak ở Iran và phía nam Fujairah thuộc Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất, ở phía đông của eo biển, kéo dài đến đường nối điểm cuối của đảo Qeshm ở Iran và Umm Al Quwain thuộc Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất, ở phía tây của eo biển”.
"Việc di chuyển trong khu vực này để đi qua eo biển Hormuz yêu cầu phải có sự phối hợp với PGSA và phải xin giấy phép từ cơ quan này", thông báo cho biết thêm.
Iran đã đóng cửa một phần eo biển Hormuz kể từ khi xung đột với Mỹ và Israel nổ ra hồi cuối tháng 2.
Iran bắt đầu áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn nhiều sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố duy trì lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng của Iran vốn triển khai từ ngày 13/4.
Trong bối cảnh đó, Iran đã thành lập PGSA như một thể chế mới để điều tiết và giám sát lưu thông tàu thuyền qua eo biển Hormuz.
Trong bài đăng đầu tiên trên X, cơ quan này tuyên bố sẽ cung cấp các cập nhật theo thời gian thực về các hoạt động ở eo biển Hormuz, cũng như các diễn biến đang diễn ra liên quan đến quản lý vận tải hàng hải.
Theo các quan chức Iran, kênh liên lạc mới này là một phần của hệ thống vận hành rộng lớn hơn được thiết kế nhằm cải thiện sự phối hợp với hoạt động vận tải hàng hải thương mại.
Theo cơ chế này, các tàu thuyền có ý định đi qua eo biển sẽ nhận được các thông báo điện tử trực tiếp nêu rõ các quy tắc, quy định áp dụng và các yêu cầu về thủ tục trước khi quá cảnh.
Trong một diễn biến khác, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm qua cho biết, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz đang gia tăng theo các thỏa thuận mới nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc quá cảnh qua tuyến đường thủy chủ chốt này.
Theo IRGC, đã có tổng cộng 26 tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong vòng 24 giờ qua, bao gồm tàu chở dầu, tàu container và các tàu thương mại khác.
Bộ tư lệnh Hải quân IRGC, cơ quan kiểm soát eo biển phối hợp với quân đội Iran, cho biết thêm tất cả hoạt động quá cảnh đều diễn ra với sự phối hợp của Hải quân IRGC và lực lượng này đã bảo đảm an ninh cho việc qua lại eo biển.
Iran tuyên bố sẽ tiếp tục kiểm soát việc quá cảnh qua eo biển Hormuz bằng cách cấm hoặc hạn chế các tàu thuyền của đối phương và thu phí đối với các tàu thuyền khác muốn được đi qua an toàn.
Tehran cũng cho thấy họ sẽ sẵn sàng mở cửa trở lại eo biển như một phần của một thỏa thuận đảm bảo việc chấm dứt vĩnh viễn cuộc xung đột với Mỹ và Israel, dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt cũng như phong tỏa đối với Iran.
Quyết định này đánh dấu bước leo thang mới trong căng thẳng xuyên Đại Tây Dương, diễn ra đồng thời với các bất đồng về chiến sự Trung Đông và thương mại giữa Washington và châu Âu.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết việc rút quân là kết quả của quá trình rà soát toàn diện về thế bố trí lực lượng của Mỹ tại châu Âu, nhằm đáp ứng "các yêu cầu chiến trường và điều kiện thực địa", theo AFP. Tuy nhiên, quyết định được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Đức Friedrich Merz.
Ông Trump đã công khai chỉ trích ông Merz sau khi nhà lãnh đạo Đức nhận định Iran đang "làm bẽ mặt" Mỹ trên bàn đàm phán. Đáp lại, ông Trump cáo buộc ông Merz "không hiểu gì" và thậm chí cho rằng Berlin bao biện khả năng Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Không chỉ ở Đức, ông Trump còn để ngỏ khả năng cắt giảm quân tại Ý và Tây Ban Nha với lý do các nước này không ủng hộ chiến dịch của Washington tại Trung Đông, đặc biệt liên quan tình hình căng thẳng ở eo biển Hormuz. Hiện Mỹ có khoảng 36.000 binh sĩ đồn trú tại Đức, hơn 12.600 binh sĩ tại Ý và 3.800 binh sĩ tại Tây Ban Nha.
Không những vậy, ông Trump thông báo sẽ nâng thuế nhập khẩu ô tô và xe tải từ Liên minh châu Âu (EU) lên 25% từ tuần tới, cáo buộc khối này không tuân thủ thỏa thuận thương mại ký kết năm ngoái. Ông cũng chỉ trích các hãng xe Đức như Mercedes-Benz và BMW "trục lợi" từ thị trường Mỹ.
Phản ứng trước tuyên bố trên, Ủy ban châu Âu cho biết sẽ "giữ mọi lựa chọn" để bảo vệ lợi ích của mình nếu Washington triển khai các biện pháp không phù hợp với cam kết chung. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cho biết Berlin "đã chuẩn bị" cho kịch bản Mỹ giảm quân và đang thảo luận trong tinh thần tin cậy với các đối tác NATO. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng việc Mỹ rút quân "không phải điều bất ngờ" và kêu gọi châu Âu tăng cường tự bảo đảm an ninh.
Ông nhấn mạnh đây là "cử chỉ nhân đạo từ Mỹ, các quốc gia Trung Đông và đặc biệt là từ Iran". Tuy nhiên ông Trump lưu ý "nếu tiến trình nhân đạo này bị cản trở bằng bất kỳ cách nào thì động thái đó sẽ phải được xử lý một cách cứng rắn".
Cũng trong ngày 3-5, ông Trump khẳng định các đại diện của ông "đang có những cuộc thảo luận rất tích cực với Iran và có thể dẫn đến những kết quả rất tích cực", song không làm rõ chi tiết.
Ngày 4-5, ông Ebrahim Azizi - người đứng đầu Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội Iran - tuyên bố Tehran sẽ coi bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm can thiệp vào eo biển Hormuz là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Quân đội Iran sau đó cũng cảnh báo hành động quân sự sau tuyên bố của Tổng thống Trump. "Chúng tôi cảnh báo bất kỳ lực lượng vũ trang nước ngoài nào, đặc biệt là quân đội Mỹ hung hăng, nếu họ có ý định tiếp cận hoặc tiến vào eo biển Hormuz, sẽ bị nhắm mục tiêu và tấn công" - thiếu tướng Ali Abdollahi thuộc Bộ Chỉ huy trung tâm quân đội Iran nói trên Đài truyền hình nhà nước IRIB.
Cùng ngày 4-5, truyền thông Iran đưa tin một tàu khu trục Mỹ đã trúng tên lửa ở eo biển Hormuz. Trang tin Axios sau đó dẫn lời một quan chức cấp cao Mỹ bác bỏ thông tin này.
