Trong nhiều gia đình Việt, bột sắn dây là thức uống quen thuộc mỗi khi thời tiết oi bức. Chỉ cần vài thìa bột sắn dây pha cùng nước, thêm chút đường hoặc nước cốt chanh, nhiều người đã có một ly nước mát để giải nhiệt sau bữa ăn hoặc khi cơ thể có cảm giác nóng trong.
Theo bác sĩ Đông y Trương Văn Quân, trong y học cổ truyền, sắn dây còn được gọi là cát căn. Đây là vị thuốc có vị ngọt, tính mát, thường được sử dụng với mục đích thanh nhiệt, sinh tân dịch, giải khát và hỗ trợ làm dịu cơ thể.
Bác sĩ Quân cho biết, gan là cơ quan đảm nhiệm vai trò chuyển hóa và đào thải các chất không cần thiết ra khỏi cơ thể. Khi chế độ ăn nhiều dầu mỡ, thức khuya hoặc cơ thể thường xuyên mệt mỏi, việc bổ sung các thực phẩm có tính thanh mát như bột sắn dây có thể giúp cơ thể nhẹ nhõm, dễ chịu hơn.
Một trong những điểm đáng chú ý của bột sắn dây là khả năng hỗ trợ giảm cảm giác nóng trong. Với những người hay khát nước, ăn uống nhiều đồ cay nóng hoặc thường có biểu hiện nhiệt trong cơ thể, bột sắn dây có thể được dùng như một thức uống thanh mát tự nhiên.
“Bột sắn dây không chỉ là thực phẩm giải khát. Trong Đông y, cát căn còn được xem là vị thuốc có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, hỗ trợ làm mát cơ thể và giúp người dùng cảm thấy khoan khoái hơn trong những ngày nắng nóng”, BS Quân chia sẻ.
Ngoài tác dụng giải nhiệt, bột sắn dây còn được nhiều gia đình sử dụng để hỗ trợ tiêu hóa. Khi được nấu chín, bột sắn dây tạo thành dạng sánh, mềm, dễ ăn. Đây là món phù hợp trong những ngày cơ thể mệt, chán ăn hoặc cần một món nhẹ nhàng, dễ tiêu.
BS Quân gợi ý, người dân có thể pha 1 đến 2 thìa bột sắn dây với nước đun sôi để nguội, khuấy đều, thêm một chút đường hoặc vài giọt chanh để tăng hương vị. Với người thích dùng dạng chín, có thể nấu bột sắn dây thành món chè loãng, kết hợp cùng đậu xanh hoặc hạt sen để tăng tính thanh mát và bổ dưỡng.
Theo bác sĩ, cách dùng đơn giản này giúp bột sắn dây trở thành lựa chọn phù hợp cho nhiều gia đình, nhất là trong mùa hè. Khi sử dụng điều độ, bột sắn dây có thể góp phần hỗ trợ cơ thể cân bằng, giảm cảm giác háo khát, nóng trong và giúp bữa ăn gia đình có thêm một món giải nhiệt tự nhiên.
Lưu ý khi dùng bột sắn dây
Với người có hệ tiêu hóa yếu, trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi, nên nấu chín bột sắn dây thay vì uống sống. Khi được nấu chín, bột chuyển sang dạng trong, sánh, dễ tiêu hơn. Đây cũng là cách giúp giảm nguy cơ đau bụng, lạnh bụng ở những người nhạy cảm.
“Không nên uống bột sắn dây thay nước lọc, càng không nên uống nhiều lần trong ngày. Mỗi tuần chỉ nên dùng vài lần, mỗi lần lượng vừa phải. Nếu uống vào thấy đầy bụng, tiêu chảy, lạnh người hoặc khó chịu thì nên dừng”, BS Quân lưu ý.
Một điểm quan trọng khác là chất lượng bột. Bột sắn dây bán trên thị trường có nhiều loại, từ bột nguyên chất đến sản phẩm pha trộn. Người dân nên chọn bột có nguồn gốc rõ ràng, màu trắng tự nhiên, khô, không ẩm mốc, không có mùi lạ. Bột đã vón cục, đổi màu, có mùi chua hoặc mốc không nên sử dụng.
Bác sĩ cũng khuyến cáo phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp, người đang tiêu chảy, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc dài ngày nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng thường xuyên.
Với người có biểu hiện như vàng da, vàng mắt, đau tức hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, sụt cân, không nên tự “thải độc gan” tại nhà mà cần đi khám để tìm nguyên nhân.
Theo BS Quân, muốn bảo vệ gan, điều quan trọng nhất vẫn là thay đổi lối sống. Hạn chế rượu bia, ăn ít đồ chiên rán, giảm thực phẩm chế biến sẵn, ngủ đủ giấc, kiểm soát cân nặng, vận động đều đặn và không tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
ThS.BS Hồ Văn Hùng, Viện Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết chóng mặt thực chất là một rối loạn đa giác quan, liên quan đến sự phối hợp giữa hệ tiền đình, thị giác và cảm giác bản thể. Thống kê cho thấy cứ 10 người trên 60 tuổi thì có 3 người bị chóng mặt, tỷ lệ này tăng lên khoảng 50% ở nhóm trên 85 tuổi.
Bệnh nhân đến khám vì chóng mặt thường mô tả triệu chứng rất khác nhau. Người thấy mọi vật quay cuồng, đảo lộn; người có cảm giác bồng bềnh như đi trên mây; người lại chỉ đơn thuần là choáng váng, "xây xẩm mặt mày".
Chóng mặt là bệnh phổ biến phổ biến song không hề "đơn giản". Nguyên nhân có thể trải dài từ các rối loạn lành tính ở tai trong đến những tổn thương não bộ nguy hiểm. Việc phân loại nguyên nhân là yếu tố then chốt giúp xử trí đúng và kịp thời.
Nhóm nguyên nhân ngoại biên (thường lành tính nhưng gây khó chịu): Phổ biến nhất là sỏi tai (BPPV), khi các tinh thể nhỏ trong tai trong di chuyển bất thường, khiến người bệnh chóng mặt dữ dội khi thay đổi tư thế. Ngoài ra còn có bệnh Menière (kèm ù tai, giảm thính lực) và viêm dây thần kinh tiền đình sau nhiễm virus.
Nhóm nguyên nhân trung ương (cảnh báo nguy hiểm): Bao gồm các bệnh lý liên quan đến não như đột quỵ, thiếu máu não cục bộ, u não. Đáng lưu ý là migraine tiền đình - nguyên nhân gây chóng mặt kéo dài, thường gặp ở phụ nữ trung niên.
Bên cạnh đó, còn nhiều nguyên nhân dễ bị bỏ sót như rối loạn tuyến giáp, tác dụng phụ của thuốc ở người cao tuổi hoặc chóng mặt chức năng do căng thẳng, lo âu kéo dài.
PGS.TS Võ Hồng Khôi, Viện trưởng Viện Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai, cảnh báo tình trạng lạm dụng thuốc "hoạt huyết", thuốc tuần hoàn não khi chưa rõ nguyên nhân. Nhiều người cứ chóng mặt là tự ý dùng thuốc. Điều này rất nguy hiểm vì có thể làm lu mờ triệu chứng của đột quỵ hoặc u não, khiến việc chẩn đoán bị chậm trễ.
Theo ông, chẩn đoán đúng là yếu tố quyết định. Hiện nay, với các công cụ sàng lọc như HINTS, bác sĩ có thể phân biệt chóng mặt lành tính với đột quỵ ngay từ giai đoạn sớm - "thời điểm vàng" để can thiệp và cứu sống người bệnh. Điều trị hiện đại cũng không chỉ dừng ở thuốc, mà cần kết hợp phục hồi chức năng tiền đình và hỗ trợ tâm lý để xử lý tận gốc nguyên nhân.
Các chuyên gia khuyến cáo không nên chủ quan với triệu chứng chóng mặt. Nếu chóng mặt đi kèm đau đầu dữ dội, đau cổ gáy, yếu tay chân, mất thăng bằng hoặc nói khó, cần đến ngay cơ sở y tế. Thay vì tự ý dùng thuốc theo kinh nghiệm, người bệnh nên được thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa để có chẩn đoán chính xác và điều trị phù hợp.
"Suốt 6-7 tháng ngứa đầy người, mẩn đỏ cả đêm. Có những hôm gần như thức trắng vì ngứa", nghệ sĩ Chí Trung chia sẻ trên trang cá nhân khi kể lại hành trình tìm ra nguyên nhân căn bệnh khiến ông khổ sở suốt thời gian dài.
Theo nam nghệ sĩ, sau nhiều tháng điều trị nhưng không cải thiện, ông quyết định thực hiện xét nghiệm máu. Kết quả cho thấy ông nhiễm ấu trùng giun đũa chó, mèo Toxocara. Sau một thời gian điều trị bằng thuốc, các triệu chứng dần biến mất.
Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự quan tâm của nhiều người. Theo các chuyên gia, thực tế đây lại là bệnh lý được ghi nhận khá thường xuyên tại Việt Nam.
Không phải bệnh lạ nhưng dễ bị bỏ sót
BSCKI Lê Văn Thiệu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết Toxocara là loài giun ký sinh chủ yếu ở chó và mèo. Trứng giun được thải ra môi trường qua phân động vật, sau đó phát triển thành dạng có khả năng gây bệnh.
Con người không phải vật chủ tự nhiên của loài giun này. Tuy nhiên, khi vô tình nuốt phải trứng giun từ môi trường bên ngoài, ấu trùng sẽ nở trong đường tiêu hóa rồi di chuyển đến nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể.
Theo BS Thiệu, biểu hiện thường gặp nhất là ngứa da kéo dài, nổi mề đay, nổi mẩn đỏ tái phát nhiều lần. Một số trường hợp có thể xuất hiện đau bụng, mệt mỏi, chán ăn hoặc tăng bạch cầu ái toan trong xét nghiệm máu.
"Không ít bệnh nhân đi khám da liễu nhiều nơi vì ngứa kéo dài nhưng không tìm được nguyên nhân. Sau khi làm các xét nghiệm chuyên sâu mới phát hiện mắc bệnh ký sinh trùng", BS Thiệu cho biết.
Điều khiến bệnh dễ bị bỏ sót là triệu chứng khá giống các bệnh dị ứng thông thường. Nhiều người điều trị kéo dài bằng thuốc chống dị ứng hoặc thuốc da liễu nhưng tình trạng vẫn tái đi tái lại.
Trong một số trường hợp, người bệnh gần như không có triệu chứng rõ ràng. Bệnh chỉ được phát hiện tình cờ khi kiểm tra sức khỏe hoặc thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu.
Nhiều người Việt vô tình đưa mầm bệnh vào cơ thể mỗi ngày
Theo BSCKI Lê Văn Thiệu, nhiều người vẫn cho rằng chỉ ăn tiết canh hoặc thịt sống mới có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng. Thực tế, con đường lây truyền của Toxocara phổ biến hơn rất nhiều.
Sau khi được thải ra môi trường, trứng giun có thể tồn tại trong đất, cát, nguồn nước hoặc bám trên rau củ trong thời gian dài. Nếu không được làm sạch đúng cách, chúng có thể theo thức ăn đi vào cơ thể.
"Người dân thường nhiễm bệnh do vô tình nuốt phải trứng giun từ thực phẩm, nước uống hoặc tay bẩn bị nhiễm mầm bệnh", BS Thiệu cho biết.
Một trong những yếu tố nguy cơ phổ biến là thói quen ăn rau sống chưa được rửa kỹ. Trứng giun có thể bám trên bề mặt rau, đặc biệt là các loại rau ăn sống, rau thơm hoặc lá cuốn.
Bên cạnh đó, việc không rửa tay trước khi ăn, sau khi làm vườn hoặc sau khi tiếp xúc với đất cát cũng làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.
Những gia đình nuôi chó mèo nhưng không tẩy giun định kỳ cho vật nuôi cũng đối mặt với nguy cơ cao hơn. Trứng giun từ phân chó mèo có thể phát tán ra môi trường sống, bám vào đồ vật, sàn nhà hoặc khu vực sinh hoạt chung.
Trẻ em là nhóm đặc biệt dễ mắc bệnh do thường xuyên chơi đùa dưới đất, trong bãi cát rồi đưa tay lên miệng.
Các chuyên gia cho biết điều đáng lo ngại là người bệnh thường không nhớ được thời điểm phơi nhiễm. Quá trình từ khi nuốt phải trứng giun đến khi xuất hiện triệu chứng có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Ký sinh trùng có thể ảnh hưởng nhiều cơ quan
Phần lớn trường hợp mắc Toxocara được phát hiện khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng ngoài da kéo dài. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, ấu trùng có thể di chuyển đến những cơ quan quan trọng.
Khi xâm nhập vào mắt, ký sinh trùng có thể gây viêm nội nhãn, giảm thị lực hoặc tổn thương võng mạc.
Nếu đi đến hệ thần kinh trung ương, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như đau đầu, chóng mặt hoặc các rối loạn thần kinh khác.
Theo BS Thiệu, những biến chứng nặng không phải là đa số nhưng là lý do người dân không nên chủ quan khi xuất hiện tình trạng ngứa kéo dài không rõ nguyên nhân.
Để phòng bệnh, chuyên gia khuyến cáo người dân cần ăn chín uống sôi, rửa sạch rau củ dưới vòi nước sạch trước khi sử dụng, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi tiếp xúc với đất cát hoặc vật nuôi.
Các gia đình nuôi chó mèo cần tẩy giun định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y, đồng thời thu gom và xử lý phân vật nuôi đúng cách để hạn chế phát tán mầm bệnh ra môi trường.
"Các triệu chứng ngứa kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng không phải lúc nào cũng là bệnh da liễu hay dị ứng. Nếu điều trị dị ứng hoặc da liễu không hiệu quả, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết nhằm phát hiện sớm bệnh ký sinh trùng", BS Thiệu khuyến cáo.
Chuyên gia dinh dưỡng Ngọc Anh, Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, nhìn nhận những năm gần đây, xu hướng lựa chọn thức uống tự nhiên, ít qua chế biến đang ngày càng được ưu tiên trong lối sống lành mạnh. Một trong những công thức đơn giản nhưng mang lại nhiều lợi ích sức khỏe vượt trội là việc kết hợp mật ong với nước ấm. Dù được biết đến từ lâu trong y học cổ truyền, giá trị của thức uống này vẫn tiếp tục được khẳng định qua nhiều nghiên cứu hiện đại, đặc biệt khi sử dụng vào buổi sáng, khi dạ dày đang ở trạng thái trống rỗng.
Hỗ trợ giảm cân tự nhiên và lành mạnh
Mật ong chứa các loại đường tự nhiên như fructose và glucose, giúp cung cấp năng lượng mà không gây tích lũy mỡ thừa nếu sử dụng hợp lý. Khi hòa tan trong nước ấm và uống vào buổi sáng, thức uống này có thể tạo cảm giác no nhẹ, góp phần kiểm soát cảm giác thèm ăn và giảm xu hướng tiêu thụ thực phẩm giàu calo không cần thiết. Ngoài ra, sự kết hợp này còn có tác dụng kích thích trao đổi chất nhẹ nhàng, góp phần hỗ trợ quá trình đốt cháy năng lượng hiệu quả hơn.
Tăng cường quá trình hydrat hóa cho cơ thể
Việc duy trì mức độ hydrat hóa ổn định là điều kiện tiên quyết để đảm bảo hoạt động bình thường của các cơ quan trong cơ thể. Trong khi nhiều người gặp khó khăn khi phải uống đủ nước lọc trong ngày, việc thêm mật ong vào nước ấm mang đến hương vị dễ chịu, từ đó tăng khả năng duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày. Mật ong cũng giúp giữ nước trong tế bào lâu hơn, hỗ trợ làn da căng mịn, hệ tuần hoàn và tiêu hóa vận hành hiệu quả hơn.
Mật ong có khả năng làm dịu niêm mạc dạ dày, hỗ trợ làm giảm các triệu chứng như đầy hơi, khó tiêu hay co thắt nhẹ ở đường ruột. Ngoài ra, với đặc tính prebiotic tự nhiên, mật ong giúp nuôi dưỡng các vi khuẩn có lợi trong đường ruột, hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh vật đường tiêu hóa. Khi kết hợp với nước ấm, hiệu quả làm dịu và thúc đẩy tiêu hóa trở nên rõ rệt hơn, đặc biệt sau các bữa ăn tối nhiều đạm hoặc dầu mỡ.
Tăng cường hệ miễn dịch một cách tự nhiên
Mật ong là nguồn cung cấp dồi dào các chất chống oxy hóa như flavonoid và phenolic acid, cùng với đặc tính kháng khuẩn và kháng viêm tự nhiên. Các hợp chất này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể khỏi tác nhân gây bệnh như virus và vi khuẩn, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa khi hệ miễn dịch thường bị suy yếu. Sử dụng mật ong với nước ấm đều đặn giúp nâng cao khả năng đề kháng, giảm nguy cơ mắc cảm lạnh, viêm họng hay các bệnh viêm nhiễm đường hô hấp trên.
Cải thiện sức khỏe làn da từ bên trong
Một trong những lợi ích được đánh giá cao của thức uống này là khả năng hỗ trợ làn da sáng khỏe, ngăn ngừa mụn và lão hóa sớm. Nhờ đặc tính giữ ẩm và kháng khuẩn, mật ong giúp giảm viêm da và làm sạch lỗ chân lông từ bên trong. Đồng thời, việc cung cấp đủ nước và các chất chống oxy hóa góp phần cải thiện tuần hoàn máu dưới da, thúc đẩy quá trình tổng hợp collagen - yếu tố quan trọng giúp da duy trì sự đàn hồi và mịn màng.
Giảm viêm và làm dịu cổ họng
Những ai thường xuyên bị khô cổ, ho khan hay đau rát họng sẽ nhận thấy sự khác biệt rõ rệt khi sử dụng thức uống này. Mật ong hoạt động như một chất làm dịu tự nhiên, giúp giảm kích ứng và tiêu viêm vùng cổ họng. Sự ấm áp từ nước còn giúp làm loãng chất nhầy, hỗ trợ tống đẩy độc tố và vi khuẩn ra khỏi đường hô hấp trên, mang lại cảm giác dễ chịu nhanh chóng.
Hỗ trợ phục hồi cơ thể sau vận động
Mật ong là nguồn cung cấp năng lượng tự nhiên nhờ chứa đường đơn, dễ hấp thu và chuyển hóa nhanh chóng thành năng lượng. Sau các buổi tập luyện thể thao hoặc vận động mạnh, một ly nước ấm pha mật ong có thể giúp phục hồi cơ thể, giảm cảm giác mỏi cơ và duy trì sự tỉnh táo. Ngoài ra, một số nghiên cứu còn ghi nhận đặc tính giảm đau nhẹ từ mật ong nhờ khả năng làm dịu mô cơ bị tổn thương tạm thời.
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, việc sử dụng mật ong với nước ấm cũng cần được thực hiện đúng cách để tránh tác dụng ngược.
Trước hết, cần lưu ý không nên pha mật ong với nước quá nóng (trên 40°C), vì nhiệt độ cao có thể làm phá hủy enzyme tự nhiên trong mật ong, đồng thời việc làm nóng mật ong có thể tạo ra độc tố "ama" - một loại chất thải không mong muốn có thể tích tụ trong cơ thể và ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.
Ngoài ra, mật ong tuy là chất tạo ngọt tự nhiên nhưng vẫn chứa hàm lượng đường cao, do đó người mắc bệnh đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ trước khi sử dụng. Những người có tiền sử dị ứng với mật ong cũng cần thận trọng khi đưa thức uống này vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày.
Thức uống từ mật ong và nước ấm đặc biệt phù hợp với những người đang mong muốn cải thiện hệ miễn dịch, hỗ trợ tiêu hóa, giữ gìn vóc dáng hoặc phục hồi sức khỏe sau vận động. Ngoài ra, những người làm việc căng thẳng, thường xuyên thức khuya hoặc sống trong môi trường ô nhiễm cũng có thể hưởng lợi từ thức uống này nhờ tác dụng giải độc và tăng cường sức đề kháng tự nhiên.
Tuy nhiên, như bất kỳ thực phẩm chức năng hay phương pháp chăm sóc sức khỏe nào, hiệu quả dài hạn của mật ong và nước ấm chỉ được phát huy tối đa khi đi kèm với chế độ ăn uống cân đối, lối sống lành mạnh và vận động thể chất hợp lý.
Nhìn chung, việc duy trì thói quen uống mật ong với nước ấm mỗi ngày có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, cần sử dụng đúng cách, liều lượng phù hợp và tránh lạm dụng.
