Trong nhiều gia đình Việt, bột sắn dây là thức uống quen thuộc mỗi khi thời tiết oi bức. Chỉ cần vài thìa bột sắn dây pha cùng nước, thêm chút đường hoặc nước cốt chanh, nhiều người đã có một ly nước mát để giải nhiệt sau bữa ăn hoặc khi cơ thể có cảm giác nóng trong.
Theo bác sĩ Đông y Trương Văn Quân, trong y học cổ truyền, sắn dây còn được gọi là cát căn. Đây là vị thuốc có vị ngọt, tính mát, thường được sử dụng với mục đích thanh nhiệt, sinh tân dịch, giải khát và hỗ trợ làm dịu cơ thể.
Bác sĩ Quân cho biết, gan là cơ quan đảm nhiệm vai trò chuyển hóa và đào thải các chất không cần thiết ra khỏi cơ thể. Khi chế độ ăn nhiều dầu mỡ, thức khuya hoặc cơ thể thường xuyên mệt mỏi, việc bổ sung các thực phẩm có tính thanh mát như bột sắn dây có thể giúp cơ thể nhẹ nhõm, dễ chịu hơn.
Một trong những điểm đáng chú ý của bột sắn dây là khả năng hỗ trợ giảm cảm giác nóng trong. Với những người hay khát nước, ăn uống nhiều đồ cay nóng hoặc thường có biểu hiện nhiệt trong cơ thể, bột sắn dây có thể được dùng như một thức uống thanh mát tự nhiên.
“Bột sắn dây không chỉ là thực phẩm giải khát. Trong Đông y, cát căn còn được xem là vị thuốc có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, hỗ trợ làm mát cơ thể và giúp người dùng cảm thấy khoan khoái hơn trong những ngày nắng nóng”, BS Quân chia sẻ.
Ngoài tác dụng giải nhiệt, bột sắn dây còn được nhiều gia đình sử dụng để hỗ trợ tiêu hóa. Khi được nấu chín, bột sắn dây tạo thành dạng sánh, mềm, dễ ăn. Đây là món phù hợp trong những ngày cơ thể mệt, chán ăn hoặc cần một món nhẹ nhàng, dễ tiêu.
BS Quân gợi ý, người dân có thể pha 1 đến 2 thìa bột sắn dây với nước đun sôi để nguội, khuấy đều, thêm một chút đường hoặc vài giọt chanh để tăng hương vị. Với người thích dùng dạng chín, có thể nấu bột sắn dây thành món chè loãng, kết hợp cùng đậu xanh hoặc hạt sen để tăng tính thanh mát và bổ dưỡng.
Theo bác sĩ, cách dùng đơn giản này giúp bột sắn dây trở thành lựa chọn phù hợp cho nhiều gia đình, nhất là trong mùa hè. Khi sử dụng điều độ, bột sắn dây có thể góp phần hỗ trợ cơ thể cân bằng, giảm cảm giác háo khát, nóng trong và giúp bữa ăn gia đình có thêm một món giải nhiệt tự nhiên.
Lưu ý khi dùng bột sắn dây
Với người có hệ tiêu hóa yếu, trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi, nên nấu chín bột sắn dây thay vì uống sống. Khi được nấu chín, bột chuyển sang dạng trong, sánh, dễ tiêu hơn. Đây cũng là cách giúp giảm nguy cơ đau bụng, lạnh bụng ở những người nhạy cảm.
“Không nên uống bột sắn dây thay nước lọc, càng không nên uống nhiều lần trong ngày. Mỗi tuần chỉ nên dùng vài lần, mỗi lần lượng vừa phải. Nếu uống vào thấy đầy bụng, tiêu chảy, lạnh người hoặc khó chịu thì nên dừng”, BS Quân lưu ý.
Một điểm quan trọng khác là chất lượng bột. Bột sắn dây bán trên thị trường có nhiều loại, từ bột nguyên chất đến sản phẩm pha trộn. Người dân nên chọn bột có nguồn gốc rõ ràng, màu trắng tự nhiên, khô, không ẩm mốc, không có mùi lạ. Bột đã vón cục, đổi màu, có mùi chua hoặc mốc không nên sử dụng.
Bác sĩ cũng khuyến cáo phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp, người đang tiêu chảy, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc dài ngày nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng thường xuyên.
Với người có biểu hiện như vàng da, vàng mắt, đau tức hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, sụt cân, không nên tự “thải độc gan” tại nhà mà cần đi khám để tìm nguyên nhân.
Theo BS Quân, muốn bảo vệ gan, điều quan trọng nhất vẫn là thay đổi lối sống. Hạn chế rượu bia, ăn ít đồ chiên rán, giảm thực phẩm chế biến sẵn, ngủ đủ giấc, kiểm soát cân nặng, vận động đều đặn và không tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
Theo ông Lê Công Phương - Giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP.HCM - hiện nay công ty đang xử lý hơn 3.000 tấn rác thải sinh hoạt và 25 - 30 tấn rác y tế, rác nguy hại, rác công nghiệp mỗi ngày. Phương pháp tiêu hủy rác y tế hiện tại là thu gom về nhà máy tại Đông Thạnh và sử dụng công nghệ đốt của Mỹ và Bỉ.
"Với tốc độ phát triển của TP.HCM như hiện nay và yêu cầu của thành phố, công ty đang nghiên cứu đổi mới công nghệ xử lý rác tiên tiến, hiện đại theo hướng xanh, bền vững.
Sau khi ký kết hợp tác hôm nay, chúng tôi sẽ đưa công nghệ mới, hiện đại về để thử nghiệm, thu thập dữ liệu và kiểm chứng. Đồng thời báo cáo cấp thẩm quyền để nhân rộng mô hình xử lý chất thải y tế đảm bảo tiêu chuẩn trong thời gian tới", ông Phương nói.
Nói rõ hơn về công nghệ xử lý, ông Nguyễn Nhi Phong - Giám đốc Công ty Greenmed Ecotech - chia sẻ hiện nay hơn 90% rác thải được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, gây ô nhiễm nghiêm trọng đến nguồn đất và nguồn nước. Các công nghệ đốt rác đang áp dụng lại phát sinh nhiều khí thải độc hại như dioxin và CO2. Riêng tại TP.HCM, lượng rác thải mỗi ngày lên tới 14.000 - 16.000 tấn.
Với công nghệ mới "nước cận tới hạn" sử dụng nước ở nhiệt độ sôi và áp suất cao để phân rã rác hữu cơ thành các nguyên tố cơ bản (hydro, nitơ, oxy) mà hoàn toàn không phát thải.
Rác thải (bao gồm cả ni lông, nhựa) sau khi phân rã sẽ được sấy khô và nén thành viên sinh khối dùng làm nguyên liệu đốt thay thế cho than đá. Các vật chất vô cơ như sắt, thép, kim loại sẽ được máy tự động sàng lọc và phân loại riêng. Toàn bộ quy trình là tuần hoàn khép kín, lượng nước dùng để xử lý sẽ được quay vòng cho các mẻ rác tiếp theo.
Hiện nay, Việt Nam là quốc gia thứ hai trên thế giới (sau Nhật Bản) áp dụng công nghệ này. Ngay sau lễ ký kết, hệ thống máy sẽ được nhập về và đặt tại bãi rác Đông Thạnh. Giai đoạn đầu sẽ ưu tiên xử lý rác thải y tế và nguy hại do tính cấp bách.
"Sau 6 tháng thí điểm thành công, công ty dự kiến phối hợp với Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP.HCM mở rộng xử lý sang rác thải sinh hoạt", ông Phong kỳ vọng.
“Gặp tình huống hoảng loạn, các cháu ôm, níu nhau nên không thể thoát ra”
Sáng 19/5, đoàn công tác của Bộ Y tế, gồm đại diện Cục Bà mẹ và Trẻ em, Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam cùng lãnh đạo địa phương đã tới thăm hỏi, động viên gia đình các nạn nhân trong vụ đuối nước thương tâm khiến 5 học sinh tử vong ở Phú Thọ.
Tại buổi làm việc với chính quyền địa phương, đại diện đoàn công tác đánh giá đây là vụ tai nạn rất thương tâm, xảy ra vào thời điểm học sinh nghỉ hè nên nguy cơ đuối nước ở trẻ em gia tăng cao.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Chủ tịch xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ, cho biết, theo thông tin ban đầu, chiều hôm xảy ra vụ việc, do được nghỉ học sớm (vì chỉ học một buổi), các cháu học sinh lớp 6, lớp 7, lớp 8 rủ nhau ra khu vực bãi sông chơi và tắm. Thời điểm này nước sông không lớn, xuất hiện bãi cát rộng nên các cháu thường ra vui chơi.
Nhóm đi chơi có tổng cộng 9 cháu. Khi sự việc xảy ra, các cháu còn lại hoảng loạn chạy lên khu vực quán gần đó kêu cứu. Tuy nhiên, khoảng cách từ bãi sông lên khu dân cư khá xa nên việc tiếp cận cứu hộ gặp khó khăn. Người dân xuống hiện trường chỉ kịp đưa được một cháu lên bờ nhưng không thể cứu sống.
"Các nạn nhân chủ yếu là học sinh lớp 6, 7, 8, dù phần lớn biết bơi nhưng chỉ ở mức tự phát, chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng an toàn dưới nước. Khi gặp tình huống hoảng loạn, các cháu ôm, níu nhau nên không thể thoát ra", ông Dũng cho biết.
Khu vực xảy ra vụ việc là một nhánh lạch thông ra sông, có nhiều hố sâu do hoạt động khai thác cát trước đây để lại. Theo chính quyền địa phương, đây không phải lạch tự nhiên mà hình thành sau quá trình khai thác cát, làm thay đổi dòng chảy và địa hình lòng sông. Trước đây khu vực này từng xảy ra nhiều vụ đuối nước.
Lãnh đạo địa phương cho biết, xã có khoảng 34.000 dân, nhiều sông hồ và gần 10km sông chảy qua. Hằng năm địa phương đều xây dựng kế hoạch phòng chống tai nạn đuối nước, chỉ đạo các trường học ký cam kết với phụ huynh, cắm biển cảnh báo tại khu vực nguy hiểm.
Tuy nhiên, do chiều dài tuyến sông lớn nên chưa thể bố trí đầy đủ thiết bị cứu hộ ở tất cả các điểm nguy hiểm.
Rà soát và xóa bỏ "điểm đen" nguy hiểm
Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) chia sẻ với mất mát của các gia đình nạn nhân.
Ông cho rằng không chỉ gây nguy hiểm cho trẻ em, việc thiếu các biện pháp an toàn tại khu vực sông, suối, ao hồ còn tiềm ẩn rủi ro đối với cả người dân và những người tham gia cứu hộ.
Vì vậy, địa phương cần khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp như cắm biển cảnh báo, bố trí sẵn thiết bị cứu hộ, đồng thời tăng cường dạy bơi, dạy kỹ năng an toàn trong môi trường nước, kỹ năng cứu hộ và sơ cấp cứu cho trẻ em.
"Không phải ai biết bơi cũng có thể an toàn tuyệt đối, nhưng nếu được trang bị kỹ năng an toàn dưới nước thì khả năng bảo vệ tính mạng sẽ cao hơn rất nhiều. Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế đã ban hành các hướng dẫn, giáo trình liên quan đến dạy bơi và kỹ năng an toàn trong môi trường nước.
Tuy nhiên, việc triển khai cần được đẩy mạnh hơn nữa trên phạm vi cả nước", ông Đinh Anh Tuấn nói.
Dù số vụ đuối nước trẻ em năm 2025 đã giảm xuống còn 1.512 trường hợp, tuy nhiên đây vẫn tiếp tục là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trẻ em tại Việt Nam.
Thời gian qua, công tác tuyên truyền, giáo dục dù được triển khai thường xuyên nhưng các vụ việc đau lòng vẫn liên tiếp xảy ra, đặc biệt vào mùa hè và mùa mưa bão. Thực trạng này đòi hỏi các giải pháp phòng, chống đuối nước phải được triển khai quyết liệt, đồng bộ và đi vào thực chất hơn.
Để chủ động bảo vệ tính mạng trẻ em, các cấp bộ, ngành và địa phương cần tập trung thực hiện đồng bộ các nhóm như đổi mới truyền thông đến từng hộ gia đình, chủ động rà soát và xóa bỏ "điểm đen" nguy hiểm, xã hội hóa và phổ cập bơi an toàn, chuẩn hóa tiêu chí an toàn tại cơ sở, tạo không gian sinh hoạt hè lành mạnh, đồng thời số hóa dữ liệu và phản ứng nhanh.
Theo Healthline, một số nghiên cứu trên tế bào và động vật đã phát hiện ra rằng chiết xuất lá ổi giúp cải thiện mức đường huyết, kiểm soát đường huyết lâu dài và giảm kháng insulin. Điều này có thể có lợi cho những người mắc bệnh đái tháo đường hoặc những người có nguy cơ mắc bệnh.
Các nghiên cứu trên người cũng ghi nhận những phản ứng tương tự.
Tương tự, theo WebMD, các polyphenol trong trà lá ổi đã được chứng minh giúp điều chỉnh sự hấp thụ carbohydrate từ thực phẩm.
Tác dụng này đặc biệt có lợi cho một số người mắc bệnh đái tháo đường. Uống trà lá ổi sau bữa ăn có thể giúp ngăn chặn sự tăng đột biến lượng đường trong máu và không cho thấy tương tác tiêu cực với các loại thuốc mà người bệnh có thể đang dùng.
Tiến sĩ - Lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, cho biết thêm, theo y học cổ truyền, lá ổi vị đắng sáp, tính ấm; có công dụng tiêu thũng giải độc, thu sáp, chỉ huyết. Lá ổi đã được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền tại nhiều quốc gia châu Á như Việt Nam, Trung Quốc... nhằm hỗ trợ kiểm soát bệnh đái tháo đường.
Tăng cường sức khỏe tim mạch
Nhiều nhà khoa học tin rằng hàm lượng chất chống oxy hóa và vitamin cao trong lá ổi có thể giúp bảo vệ tim khỏi tổn thương do các gốc tự do.
Ngoài ra, chiết xuất lá ổi còn được liên kết với việc giảm huyết áp, giảm cholesterol LDL “xấu” và tăng cholesterol HDL “tốt”. Huyết áp cao và mức cholesterol LDL cao có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ cao hơn, nên việc sử dụng chiết xuất lá ổi có thể mang lại những lợi ích đáng kể.
Trong kỳ kinh nguyệt, nhiều phụ nữ gặp tình trạng đau bụng kinh do các cơn co thắt tử cung. Một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng chiết xuất lá ổi có thể làm giảm cường độ đau bụng kinh, cũng như chảy máu tử cung và các triệu chứng khác.
Có lợi cho hệ tiêu hóa
Ngoài ra, chiết xuất lá ổi có thể có lợi cho sức khỏe tiêu hóa. Nghiên cứu cho thấy nó có thể làm giảm cường độ và thời gian tiêu chảy.
Một số nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng chiết xuất lá ổi có tính kháng khuẩn. Điều này có nghĩa là nó có thể trung hòa các vi khuẩn có hại trong ruột gây ra tiêu chảy.
Theo TS Giang, một số nghiên cứu trên mô hình động vật đã phát hiện ra rằng chiết xuất lá ổi có thể là một phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh tiêu chảy. Phương pháp này đã được sử dụng ở các cộng đồng nông thôn trên toàn thế giới để điều trị nhiễm trùng đường tiêu hóa và thành công một phần nhờ khả năng làm săn se của lá ổi.
Mặc dù không rõ chính xác lá ổi hoạt động như thế nào để ngăn ngừa và điều trị những vấn đề này, nhưng người ta cho rằng đó là do khả năng kháng vi sinh vật của cây ổi.
Tác dụng chống ung thư
Chiết xuất lá ổi đã được chứng minh là có tác dụng chống ung thư. Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy chiết xuất ổi có thể ngăn ngừa và thậm chí làm ngừng sự phát triển của tế bào ung thư.
Điều này có thể là do hàm lượng cao các chất chống oxy hóa mạnh mẽ ngăn chặn các gốc tự do làm tổn thương tế bào, một trong những nguyên nhân gây ung thư.
Mặc dù kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đầy hứa hẹn, điều đó không có nghĩa là chiết xuất lá ổi giúp điều trị ung thư ở người. Cần có thêm các nghiên cứu trước khi đưa ra bất kỳ tuyên bố nào.
Tác dụng kháng khuẩn
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm về các chiết xuất lá ổi khác nhau, bao gồm cả trà lá ổi, đã chứng minh đặc tính kháng khuẩn và kháng nấm. Có một số hợp chất trong lá có thể góp phần vào các đặc tính này, bao gồm flavonoid, tanin và axit (axit gallic và axit betulinic).
TS Giang cho biết thêm, một số nghiên cứu cho thấy lá ổi có thể có đặc tính kháng khuẩn và kháng nấm mạnh mẽ. Trên thực tế, một nghiên cứu trong ống nghiệm vào năm 2010 đã lưu ý rằng lá ổi có khả năng hỗ trợ điều trị các tình trạng như ho, tiêu chảy, loét miệng và viêm quanh răng.
Các nghiên cứu khác đã chứng minh rằng lá ổi có thể phát huy tác dụng kháng khuẩn chống tiêu chảy trong trường hợp không có sẵn kháng sinh.
Trong y học dân gian, lá ổi thường được giã nát đắp lên vết thương hở, vết loét.
Chống viêm
Chiết xuất lá ổi có đặc tính chống viêm nhờ sự hiện diện của flavonoid, là những hợp chất hoạt động như chất chống oxy hóa giúp loại bỏ các gốc tự do trong cơ thể. Chứng viêm có liên quan đến nhiều bệnh lý mạn tính. Việc bổ sung các thực phẩm có đặc tính chống viêm vào chế độ ăn có thể góp phần tăng cường sức khỏe.
Bảo vệ chống tích tụ chất béo có hại trong động mạch
Do đặc tính chống viêm và chống oxy hóa của lá ổi, nó có thể hỗ trợ ngăn ngừa xơ vữa động mạch, một tình trạng đặc trưng bởi sự tích tụ các mảng bám chất béo trong động mạch.
Theo một nghiên cứu trong ống nghiệm được công bố trên tạp chí Food Chemistry, trà lá ổi có thể giúp ngăn chặn hoạt động của một loại enzyme cụ thể chịu trách nhiệm cho sự khởi phát của chứng xơ vữa động mạch, có khả năng giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và bảo vệ chống lại bệnh tim mạch vành.
“Tuy nhiên, chúng ta nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng chiết xuất lá ổi hoặc các chất bổ sung từ ổi khác, đặc biệt những người có bệnh lý nền, đang mang thai hoặc cho con bú”, TS Giang nhấn mạnh.
