Mới đây, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TPHCM) cho biết đã tiếp nhận một trường hợp bé trai 15 tuổi (ngụ phường Tân Phú, TPHCM) sốc nhiệt nặng biến chứng tiêu cơ vân, suy đa cơ quan, sau khi đá bóng 3 tiếng đồng hồ giữa trời nắng nóng.
Cụ thể, khi đang chơi thể thao, em đột ngột than mệt, ngất, vã mồ hôi nhiều, phải thở oxy, truyền dịch tại trạm y tế gần hiện trường rồi chuyển gấp lên tuyến trên. Bé trai trải qua 3 tuần điều trị tích cực ở bệnh viện mới giữ được tính mạng.
BSCKII Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố chia sẻ, những ngày qua mặc dù khu vực TPHCM và phía Nam có những cơn mưa đầu mùa, nhưng thời tiết nắng nóng gay gắt vẫn còn tiếp diễn.
Do đó, phụ huynh cần biết cách nhận biết các dấu hiệu say nắng, cách phòng ngừa và việc sơ cứu đúng cách, để kịp thời cứu nạn nhân khi xảy ra sự cố.
Theo bác sĩ Tiến, sốc nhiệt (heat stroke) là tình trạng cơ thể tăng thân nhiệt quá mức (40-41 độ C) khi tiếp xúc môi trường nóng kéo dài, hoặc hoạt động gắng sức trong thời tiết nắng nóng, khiến cơ thể mất khả năng điều hòa nhiệt, tản nhiệt nội sinh.
Đây là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể gây tổn thương não, gan, suy thận, tụy, rối loạn đông máu… thậm chí nhanh chóng dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Sốc nhiệt (dân gian gọi là say nắng hoặc say nóng) được chia thành 2 nhóm: Sốc nhiệt kinh điển và sốc nhiệt do gắng sức. Hai thể này khác nhau về cơ chế, nhưng biểu hiện lâm sàng giống nhau.
Sốc nhiệt kinh điển hay gặp ở người già, cơ thể suy nhược, trẻ em, người có bệnh lý nền (tim mạch, thần kinh, các rối loạn nội tiết…), người tiếp xúc một cách thụ động với một môi trường có nhiệt độ cao thời gian dài.
Còn sốc nhiệt do gắng sức thường gặp ở những người trẻ, khỏe mạnh với hệ điều hòa nhiệt độ bình thường. Ở thể này, bệnh nhân thường phơi nhiễm với nhiệt độ môi trường tăng cao và đồng thời do sự sinh nhiệt lúc thể dục, gắng sức.
Những đối tượng nào dễ bị sốc nhiệt?
Bác sĩ Tiến phân tích, khi bị nắng nóng, cơ thể sẽ có các phản ứng để giảm nhiệt độ, như giãn nở mạch máu (để máu dồn nhiều tới da làm thoát nhiệt ra ngoài), tuyến mồ hôi hoạt động mạnh.
Cơ thể có khả năng điều hoà thân nhiệt ở một giới hạn nhất định để thích ứng với môi trường xung quanh. Khả năng này ở mỗi người khác nhau, giảm dần từ người trưởng thành khỏe mạnh đến người cao tuổi và trẻ em. Dù vậy, ngay cả những người trẻ khỏe nếu hoạt động dưới ánh nắng gắt kéo dài vẫn có thể bị sốc nhiệt.
“Trẻ nhỏ, người già, người lao động ngoài trời, vận động viên, người béo phì, người mất nước hay mặc đồ quá kín/nóng là những trường hợp dễ bị say nắng”, bác sĩ dẫn chứng.
Có nhiều dấu hiệu để nhận biết sốc nhiệt ở một người nói chung và trẻ em nói riêng. Các triệu chứng thường gặp ở giai đoạn kiệt sức do nóng gồm: mệt, khát nước, mặt đỏ gay, da nóng, vã mồ hôi, hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn/nôn, đau bụng, chuột rút, tim đập nhanh…
Ở giai đoạn “say nắng thực sự” (heat stroke), bệnh nhân có thân nhiệt cao (từ 40 độ C), da nóng đỏ và chuyển màu xanh tái, không còn khả năng ra mồ hôi, lừ đừ hoặc kích thích, bứt rứt, ngất xỉu, nói nhảm, hôn mê, thở nhanh, co giật… Ở trẻ nhỏ sẽ xuất hiện tình trạng quấy khóc bất thường, bú kém, ngủ li bì, co giật.
Lãnh đạo Bệnh viện Nhi đồng Thành phố chia sẻ 4 bước khi phát hiện có trường hợp bị sốc nhiệt.
Bước 1, đưa người bệnh ra nơi mát (bóng râm hoặc phòng có quạt, điều hòa).
Bước 2, hạ thân nhiệt nhanh. Bệnh nhân cần được cởi bớt quần áo, lau mát bằng nước hoặc chườm lạnh (dùng khăn nhúng nước mát lạnh, đắp vùng trán, gáy, cổ, nách, bẹn), có thể kèm quạt để thoát nhiệt, tản nhiệt dễ dàng hơn.
Bước 3, bù nước. Cho uống nước mát, uống oresol từng ngụm nhỏ nếu bệnh nhân còn tỉnh; không ép uống nếu có tình trạng nôn nhiều, lơ mơ, co giật.
Bước 4, gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất nếu có một trong dấu hiệu của “say nắng thực sự”.
“Sốc nhiệt là cấp cứu nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa được. Nhận biết sớm các dấu hiệu như sốt cao, mệt nhiều, lừ đừ và xử trí hạ nhiệt đúng cách ngay từ đầu sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nặng và tử vong”, BSCKII Nguyễn Minh Tiến nói.
Những việc không nên làm khi trẻ bị sốc nhiệt
Không cạo gió, cắt lễ.
Không thoa dầu nóng.
Không quấn kín, không ủ kín trẻ.
Không dùng rượu để lau.
Không cho uống nước đá quá nhanh.
Không tự dùng thuốc hạ sốt thay cho hạ nhiệt cơ thể.
Bệnh nhân có kinh nguyệt từ năm 14 tuổi, thường xuyên đau bụng kinh. Gia đình đưa con đi khám, phát hiện tử cung đôi và chỉ có một bên thận. Gần đây, tình trạng đau bụng ngày càng chuyển biến nặng, khí hư ra nhiều bất thường, nhiều mủ, dịch.
Theo PGS.TS.BS Lê Thị Anh Đào, Bệnh viện phụ sản Hà Nội, bệnh nhân mắc hội chứng dị tật bẩm sinh Herlyn-Werner-Wunderlich (HWW), là một dị tật bẩm sinh rất hiếm gặp ở hệ sinh dục và tiết niệu. Bệnh đặc trưng bởi bộ ba bất thường: tử cung đôi, âm đạo bịt và thiểu sản (không phát triển) thận một bên. Bệnh chỉ bắt đầu phát hiện ra bệnh sau khi bước vào tuổi dậy thì.
Dấu hiệu điển hình nhất là những cơn đau bụng kinh xuất hiện đều đặn mỗi tháng nhưng mức độ đau ngày càng tăng dữ dội theo thời gian, dù chu kỳ kinh nguyệt của trẻ vẫn diễn ra rất đều.
Theo bác sĩ, bệnh nhân có hai tử cung hoàn toàn riêng biệt. Phần phụ bên trái bình thường, nhưng phần phụ bên phải bị dính chặt vào mạc nối lớn và đại tràng. Sau khi gỡ dính, bác sĩ phát hiện vòi tử cung phải đã biến dạng hoàn toàn thành một khối áp xe lớn, chứa đầy dịch mủ và bắt đầu hoại tử.
Các bác sĩ xử lý phần hoại tử và dịch mủ. Tuy nhiên, do vòi tử cung bên phải đã bị hoại tử hoàn toàn và mất cấu trúc giải phẫu, bác sĩ buộc phải cắt bỏ tổ chức bệnh lý này để bảo vệ tính mạng cho bệnh nhân, đồng thời nỗ lực bảo tồn vòi tử cung và buồng trứng còn lại bên trái.
Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ cho thấy, các khối màu đen trong âm đạo thực chất là sợi fibrin và hồng cầu tích tụ lâu ngày bị thoái hóa, cô đặc lại, "nhìn giống như viên sỏi cứng, rắn". Nguồn gốc của ổ mủ nghiêm trọng này bắt nguồn từ việc vòi tử cung bên phải bị viêm nhiễm kéo dài do máu kinh ứ đọng, dẫn đến áp xe và hoại tử.
"Tình trạng này chưa được ghi nhận trong các báo cáo y văn mà êkíp tham khảo", bác sĩ nói.
Bác sĩ khuyến cáo các bậc phụ huynh tuyệt đối không nên chủ quan khi thấy con em mình ở độ tuổi vị thành niên bị đau bụng kinh dữ dội, phải phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc giảm đau hoặc phải nghỉ học mỗi khi đến kỳ. Việc chủ quan bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm như viêm nhiễm ngược dòng, áp xe, hoại tử cơ quan sinh dục.
Trẻ cần được đưa đến các cơ sở chuyên khoa để siêu âm, chụp MRI nhằm phát hiện sớm các dị tật đường sinh dục (nếu có). Việc can thiệp kịp thời không chỉ giúp trẻ chấm dứt các cơn đau, nâng cao chất lượng cuộc sống mà quan trọng hơn là bảo tồn được thiên chức làm mẹ trong tương lai.
Theo WHO, theo báo cáo gần đây nhất (trong 4 tuần của tháng 4 và 5.2026) có 60.286 mẫu đã được xét nghiệm virus SARS-CoV-2 tại 69 quốc gia. Đây là dữ liệu WHO thu thập từ mạng lưới toàn cầu gồm các địa điểm giám sát virus trọng điểm và có hệ thống. Trong số này, 701 mẫu (1,2%) cho kết quả dương tính với virus. Trong giai đoạn này, hoạt động của SARS-CoV-2 nhìn chung vẫn ở mức thấp và ổn định trên toàn cầu.
WHO đang theo dõi một số biến thể của virus SARS-CoV-2 gây bệnh dịch Covid-19. Trong đó, JN.1 là biến thể đáng quan tâm.
Các biến thể đang được theo dõi: XFG, NB.1.8.1, BA.3.2 và KP.3.1.1.
Ở cấp độ toàn cầu, biến thể phổ biến nhất là XFG, chiếm 31% tổng số trình tự được báo cáo (đến thời điểm 10.5.2026). Khoảng 1 tháng trước đó, tỷ lệ này là 40%.
Trong cùng kỳ báo cáo, biến thể NB.1.8.1 chiếm 25% tổng số trình tự được gửi, duy trì ổn định so với 26%; và BA.3.2 chiếm 20%, duy trì ổn định so với 19% trong các tuần trước đó.
Hiện các biến thể XFG, NB.1.8.1 và BA.3.2 không gây ra thêm rủi ro nào cho sức khỏe cộng đồng so với các biến thể SARS-CoV-2 đang lưu hành khác.
Trước đó, năm 2025, biến thể NB.1.8.1 từng được cảnh báo có các đột biến gai bổ sung (T22N, F59S, G184S, A435S, V445H và T478I). Các đột biến gai có thể làm tăng khả năng lây truyền của biến thể, tăng khả năng né tránh kháng thể.
Về các ca nhiễm mới và tử vong do Covid-19, báo cáo gần đây nhất ( 4 tuần của tháng 4 và 5) từ 62 quốc gia, ghi nhận 11.560 ca nhiễm mới (giảm so với 18.707 ca nhiễm mới được báo cáo từ 64 quốc gia trong 4 tuần trước đó).
Có 33 quốc gia báo cáo cộng có 383 ca tử vong mới được báo cáo, giảm so với 756 ca tử vong mới được báo cáo từ 37 quốc gia trong 4 tuần trước đó. 88% số ca tử vong được báo cáo có thông tin về độ tuổi, là các trường hợp từ 65 tuổi trở lên.
Ngày 24/6, nắng nóng cực đoan đang bao trùm châu Âu, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus hối thúc các nhà lãnh đạo đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống y tế có khả năng thích ứng với khí hậu, theo AFP.
Trong bài đăng trên mạng xã hội X, ông lo ngại nắng nóng đang buộc nhiều trường học đóng cửa và đẩy sức khỏe người dân vào tình thế nguy hiểm. Theo WHO, châu Âu ấm lên nhanh hơn phần còn lại của thế giới sẽ khiến các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện dày đặc và nghiêm trọng hơn.
"Chúng ta không thể trì hoãn thêm nữa. Các nhà lãnh đạo phải ưu tiên đầu tư vào hệ thống y tế có khả năng thích ứng với khí hậu, đồng thời đẩy nhanh hành động vì khí hậu và giảm thiểu các yếu tố gây ra cuộc khủng hoảng này", ông viết.
Các nhà khoa học nhận định biến đổi khí hậu do con người gây ra đang làm trầm trọng thêm các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán và lũ lụt. Một nghiên cứu công bố tuần này cho thấy đợt nắng nóng hiện tại chịu tác động rõ rệt từ biến đổi khí hậu. Nếu không có yếu tố này, nhiệt độ có thể thấp hơn 2-4 độ C.
Châu Âu hiện là khu vực nóng lên nhanh nhất thế giới. Trong 4 năm qua, nắng nóng đã khiến hơn 200.000 người tử vong, tỷ lệ tử vong liên quan nhiệt độ cao tăng 30% trong hai thập kỷ gần đây. Trong một bài đăng trên Instagram, WHO cảnh báo "nắng nóng không còn đơn thuần là một câu chuyện về thời tiết, mà đã trở thành một tình trạng khẩn cấp về y tế".
Cơ quan này kêu gọi các địa phương mở rộng giải pháp làm mát đô thị, đảm bảo người dân tiếp cận nước sạch và bóng râm, đồng thời chủ động theo dõi sức khỏe nhóm nguy cơ cao và chuẩn bị năng lực cấp cứu trước các đợt nhiệt đỉnh điểm.
WHO cũng khuyến cáo người dân cần phân biệt giữa kiệt sức do nóng và sốc nhiệt. Kiệt sức do nóng thường gây đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, chuột rút; trong khi sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng với biểu hiện lú lẫn, ngất hoặc co giật.
Theo cơ quan y tế của Liên Hợp Quốc, nắng nóng cực đoan có thể làm tỷ lệ tử vong tăng đột biến, như đợt nắng nóng lịch sử tại châu Âu từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2003 khiến khoảng 70.000 người thiệt mạng. WHO khuyến nghị người dân chỉ nên dùng quạt điện khi nhiệt độ môi trường dưới 40°C, vì trên ngưỡng này luồng gió từ quạt không còn tác dụng làm mát mà sẽ trực tiếp truyền thêm nhiệt vào cơ thể.
Với không gian có điều hòa nhiệt độ, để nhiệt độ ở mức 27 độ C kết hợp bật thêm quạt điện sẽ giúp phòng mát hơn khoảng 4 độ C. Người dân cũng nên lưu ý đôi khi không khí ngoài trời dưới các bóng râm còn mát mẻ hơn trong nhà. Ngoài ra, việc duy trì thói quen uống nước đều đặn, đảm bảo ít nhất từ 2 đến 3 lít nước mỗi ngày trong những ngày nắng nóng là nguyên tắc bắt buộc để bảo vệ cơ thể.
