Người dân thành phố Garden Grove thuộc quận Cam, bang California đã được phép trở về nhà sau khi nguy cơ xảy ra vụ nổ nghiêm trọng từ bồn hóa chất quá nhiệt tại nhà máy hàng không GKN Aerospace được loại bỏ. Tuy nhiên, nhiều người nói họ vẫn không cảm thấy an toàn và kêu gọi đóng cửa nhà máy.
Hơn 200 cư dân đã có mặt tại phòng họp của Tòa thị chính Garden Grove tối 26/5 để bàn về tương lai của nhà máy GKN Aerospace, đồng thời yêu cầu làm rõ ai sẽ chi trả các khoản phí phát sinh từ việc sơ tán trong tình huống khẩn cấp.
“Vì sao GKN Aerospace được phép sử dụng hóa chất MMA có nguy cơ cháy nổ trong phạm vi 1,6 km quanh trường học và nhà dân?”, một cư dân đặt câu hỏi tại cuộc họp. “Liệu khu vực của chúng ta còn doanh nghiệp nào có mức độ nguy hiểm tương tự đối với cộng đồng hay không?”.
Bồn chứa 26.500 lít hóa chất độc hại methyl methacrylate (MMA) của công ty GKN Aerospace hôm 22/5 bất ngờ gặp sự cố, khiến chất lỏng bên trong phản ứng với nhau và sinh nhiệt, gây ra nguy cơ phát nổ. Chính quyền quận Cam lúc đó đã ban lệnh sơ tán với khoảng 50.000 dân trong khu vực.
Thành phố Garden Grove có khoảng 172.000 dân, là một trong hai trung tâm chính của Little Saigon ở quận Cam, nơi tập trung cộng đồng người Việt lớn nhất bên ngoài Việt Nam.
Khi sự cố với bồn hóa chất xảy ra, Vin Nguyễn, nhân viên ngành truyền thông sống cách khu vực sơ tán 3 km, cho hay nhiều cư dân quanh Garden Grove đến lúc đó mới biết gần nhà mình có một cơ sở sản xuất liên quan đến chương trình tiêm kích F-35 của Mỹ.
Nhà máy GKN Aerospace sản xuất kính buồng lái cho tiêm kích F-35, cùng các bộ phận trong suốt cho nhiều dòng máy bay thương mại như Boeing 787 Dreamliner, Boeing 737, Airbus A350, HondaJet và Bombardier C Series, theo thông tin công ty từng công bố.
“Rõ ràng là có rất nhiều thứ công chúng bình thường chưa bao giờ chú ý tới, cho đến khi còi báo động vang lên”, Vin Nguyễn nói lúc đó, cho biết sự việc khiến anh suy nghĩ nhiều về những rủi ro ẩn sau các cơ sở nhìn bên ngoài có vẻ bình thường.
Hội đồng thành phố không đưa ra quyết định nào trong cuộc họp kéo dài nhiều giờ, bất chấp những tiếng hô hào kêu gọi đóng cửa nhà máy, theo phóng viên Eric Spillman của KTLA.
“Thật sự rất bực bội”, Kyle Cook, cư dân Garden Grove, nói. “Giờ chúng tôi lại phải ôm những câu hỏi này, và có lẽ sẽ chẳng nhận được câu trả lời nào”.
Tính đến ngày 27/5, nhiệt độ tại bồn chứa gặp sự cố duy trì ở mức 32,8 độ C mà không cần phun nước làm mát. Giới chức quận Cam đang tiếp tục theo dõi sát sao mức nhiệt của bồn chứa.
GKN Aerospace, công ty có trụ sở Anh, đã ra thông cáo xin lỗi cộng đồng vì những xáo trộn do sự cố gây ra. “Ưu tiên của chúng tôi vẫn là bảo đảm an toàn cho những người sống quanh nhà máy và cho cộng đồng”, công ty cho biết.
Ít nhất 6 hãng luật thông báo sẽ đệ đơn kiện, đề nghị công nhận tư cách kiện tập thể thay mặt những người bị ảnh hưởng trong sự cố này.
Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Mỹ (OSHA) đã thanh tra nhà máy ở Garden Grove 4 lần kể từ năm 2018, ghi nhận 10 vi phạm, theo hồ sơ công khai do Los Angeles Times thu thập. Thông tin chi tiết về các vi phạm này chưa được công bố ngay.
Năm 2019, Sở Quan hệ Công nghiệp California đã nộp đơn lên Tòa Thượng thẩm Quận Cam, đề nghị thẩm phán buộc công ty nộp 2.898 USD tiền phạt dân sự còn thiếu. Theo hồ sơ tòa án, biên bản xử phạt cáo buộc công ty vào tháng 4/2018 đã “không bảo đảm toàn bộ máy móc và thiết bị đang vận hành được kiểm tra hoặc bảo trì theo khuyến nghị của nhà sản xuất”.
Năm 2025, GKN Aerospace đồng ý trả hơn 900.000 USD cho các cơ quan quản lý của bang để dàn xếp các vi phạm liên quan đến lưu trữ hồ sơ, vấn đề cấp phép và phát thải nitơ oxit, theo một báo cáo trên trang web của Cơ quan Quản lý Chất lượng Không khí Bờ Nam.
“Thực sự rất kinh khủng, cảm giác đến giờ vẫn vậy”, Erin Morehouse, một cư dân khác ở Garden Grove, phát biểu trong cuộc họp tối 26/5. “Chúng tôi vẫn chưa có hướng giải quyết nào, nên cũng không biết chuyện gì sẽ xảy ra trong tương lai”.
Giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) Kash Patel ngày 8/4 cho biết nghi phạm rò rỉ thông tin cho báo chí là một cựu nhân viên Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc nhiệm Mỹ (SOCOM), từng hỗ trợ các lực lượng chiến đấu cấp cao nhất của quân đội. Tuy nhiên, FBI không công bố danh tính nghi phạm.
Tiêm kích đa năng F-15E của Mỹ bị bắn rơi ở Iran hôm 3/4, nhưng Bộ Quốc phòng Mỹ khi đó không công bố thông tin. NY Times và hàng loạt hãng tin khác ngay sau đó dẫn lời "quan chức Mỹ giấu tên" đăng tải thông tin này, cho biết một phi công đã được giải cứu, nhưng người còn lại đang mất tích trên lãnh thổ Iran.
Trong hơn hai ngày, chính phủ Mỹ liên tục từ chối xác nhận vụ tiêm kích F-15E bị bắn rơi, cũng như thông tin về một phi công mất tích, bất chấp hàng loạt bản tin từ truyền thông Mỹ cũng như Iran.
Trong họp báo ở Nhà Trắng hôm 6/4, Tổng thống Trump cho biết chính phủ đang ráo riết truy tìm nghi phạm làm lộ tin F-15 bị bắn rơi, đồng thời gây sức ép lên cơ quan báo chí được cho là bên đầu tiên đăng thông tin, cảnh báo khả năng phạt tù phóng viên với lý do đe dọa đến an ninh quốc gia.
Ông Trump cho rằng vụ rò rỉ đã đẩy phi công và lực lượng ứng cứu vào tình thế nguy hiểm. "Khi thông tin bị lộ, lập tức cả Iran đều biết có một phi công đang ở đâu đó trên lãnh thổ của họ. Chiến dịch trở nên phức tạp hơn nhiều", ông Trump nói, cho biết Iran đã "treo thưởng rất lớn" cho người bắt được phi công gặp nạn.
Chiến dịch giải cứu phi công F-15 là một trong những chiến dịch tìm kiếm cứu nạn táo bạo và tốn kém nhất lịch sử quân đội Mỹ, với hàng trăm binh sĩ, lính đặc nhiệm cùng hàng chục máy bay tham gia. Khi tiến hành, quân đội Mỹ đã ném bom dữ dội vào khu vực để ngăn lực lượng Iran tiếp cận dãy núi ở Isfahan, nơi phi công đang ẩn nấp.
Sau khi giải cứu được phi công, họ rút về sân bay dã chiến để rời Iran. Tuy nhiên, hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J gặp sự cố không thể cất cánh, khiến Mỹ phải điều máy bay dự bị tới sơ tán quân nhân theo từng đợt và phá hủy những chiếc máy bay gặp sự cố.
Lầu Năm Góc cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu, nhưng lực lượng hứng chịu nhiều tổn thất về khí tài.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng đã hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Giám đốc FBI cũng đăng thông điệp cảnh báo những hành động rò rỉ thông tin trong tương lai. "Hãy coi đây như một thông điệp tới những người có thể làm lộ thông tin: Chúng tôi đang điều tra, và sẽ bắt các người. FBI sẽ không dung thứ cho những kẻ tìm cách phản bội đất nước và đẩy người Mỹ vào hiểm cảnh", ông Patel viết trên X.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 13-4 (giờ địa phương), ông Peter Magyar, lãnh đạo Đảng Tisza vừa giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Hungary, tuyên bố cam kết "khôi phục các chuẩn mực dân chủ" và khai thông nguồn tài trợ đang bị đóng băng từ Liên minh châu Âu (EU).
Trước đó hôm 12-4, Đảng Tisza đã giành được 2/3 số ghế Quốc hội trong cuộc bầu cử quốc gia cùng ngày.
Với tỉ lệ áp đảo này, chính phủ mới sẽ có toàn quyền hành động để theo đuổi các chương trình nghị sự của mình.
Tại cuộc họp báo ngày 13-4, ông Magyar bày tỏ hy vọng EU sẽ sớm có quyết định tháo gỡ nguồn tiền trên, vốn đang chịu sức ép thời hạn gắt gao. Ông cho biết sẽ trao đổi với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngay trong ngày.
Trong nhiệm kỳ kéo dài 16 năm, ông Viktor Orban, Thủ tướng Hungary đương nhiệm và là người vừa thất bại trước ông Magyar trong cuộc bầu cử, thường xuyên có bất đồng quan điểm với Brussels về các vấn đề pháp quyền và quyền con người. Hệ quả là nhiều tỉ euro tài trợ dành cho Hungary đã bị EU đóng băng.
Ông Magyar tuyên bố: "Tôi hy vọng chúng tôi có thể chuẩn bị một thỏa thuận", đồng thời cam kết chính phủ mới sẽ nhanh chóng triển khai "các biện pháp chống tham nhũng, khôi phục tính độc lập của tư pháp và bảo đảm tự do báo chí".
"Chúng tôi sẽ làm mọi thứ để khôi phục nền pháp quyền, nền dân chủ đa nguyên và hệ thống kiểm soát quyền lực", ông tuyên bố.
Đáng chú ý, ông Magyar cho biết sẽ sửa đổi hiến pháp để giới hạn nhiệm kỳ thủ tướng tối đa là hai. Theo ông, quy định này sẽ áp dụng cả với ông Orban, đồng nghĩa chính trị gia lão làng này sẽ không còn cơ hội quay lại ghế lãnh đạo Hungary.
Kết quả bầu cử Hungary phần nào mang lại sự nhẹ nhõm cho Ukraine. Trong nhiều năm qua, ông Orban duy trì quan hệ ấm áp với Nga và là rào cản lớn nhất trong nội bộ EU đối với việc hỗ trợ Kiev. Đặc biệt, ông đang chặn khoản vay trị giá 90 tỉ euro (khoảng 105 tỉ USD) mà khối này dành cho Ukraine.
Trong chiến dịch tranh cử, ông Orban liên tục dùng cuộc chiến tại nước láng giềng làm vũ khí chính trị, lập luận rằng nếu ông Magyar thắng cử, Hungary sẽ bị kéo vào vòng xoáy xung đột và ngân sách lẽ ra dành cho các gia đình Hungary sẽ bị chuyển sang vũ trang cho Kiev.
Dù không chia sẻ thái độ thù địch công khai của ông Orban đối với Ukraine, ông Magyar cũng không hoàn toàn đồng tình với việc Kiev gia nhập EU theo lộ trình ưu tiên. Theo ông, cách Ukraine đối xử với cộng đồng thiểu số gốc Hungary ở miền tây nước này sẽ là yếu tố then chốt để hai bên hàn gắn quan hệ.
"Chúng tôi sẽ nỗ lực xây dựng liên minh với tất cả các nước láng giềng. Nhưng riêng với Ukraine, điều kiện tiên quyết sẽ là giải quyết thỏa đáng các quyền của cộng đồng thiểu số Hungary - bao gồm quyền ngôn ngữ và quyền văn hóa", ông Magyar nhấn mạnh.
Hãng AFP ngày 24.5 dẫn lời lực lượng cứu hỏa cảnh báo rằng một bồn hóa chất độc hại tại TP.Garden Grove (quận Cam, bang California, Mỹ) đang nóng lên, làm gia tăng lo ngại về một vụ nổ thảm khốc tại khu vực đã có hàng chục ngàn người dân phải sơ tán.
Bồn hóa chất nằm tại cơ sở của Công ty GKN Aerospace (trụ sở tại Anh), chứa khoảng 26.000 lít methyl methacrylate, loại hóa chất dễ cháy, thường được sử dụng trong sản xuất nhựa. Theo trang web công ty, cơ sở này có diện tích hơn 6 ha với chức năng thiết kế, phân tích, thử nghiệm và chứng nhận mái che máy bay quân sự, cửa sổ buồng lái và cửa sổ hành khách.
Theo Sở Cứu hỏa quận Cam, bồn hóa chất trên trở nên nóng và rò rỉ hơi hôm 21.5. Hãng AP dẫn lời các quan chức cho biết các van trên bồn bị hỏng hoặc tắc nghẽn, khiến lực lượng cứu hộ không thể tháo hóa chất ra hoặc giảm áp suất trong bình.
Lực lượng cứu hỏa ban đầu hy vọng tìm được cách làm nguội hóa chất bên trong để bồn không rò rỉ hoặc phát nổ. Tuy nhiên, đến ngày 22.5, họ phát hiện nhiệt độ bên trong tăng lên mức 32 độ C, cao hơn 7 độ C so với ngày hôm trước. Các thiết bị bay không người lái được sử dụng để theo dõi nhiệt độ cứ 10 phút một lần và kế hoạch đang được tiến hành để đảm bảo rằng một vụ rò rỉ có thể nhanh chóng được ngăn chặn. Lực lượng cứu hỏa cũng đang vô hiệu hóa nguy cơ tại một bồn chứa hơn 56.700 lít gần đó, nếu bồn rò rỉ phát nổ.
Tiếp xúc với methyl methacrylate có thể gây ra các vấn đề hô hấp nghiêm trọng và thậm chí bất tỉnh. Hóa chất này cũng có thể gây ra các vấn đề thần kinh và kích ứng da, mắt và họng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết hóa chất này dễ được phát hiện và có thể ngửi thấy ở một khu vực rộng lớn mà không bị ảnh hưởng.
Ban đầu, những người ở gần cơ sở trên tại Garden Grove buộc phải sơ tán. Lệnh sơ tán sau đó mở rộng đến một số khu vực thuộc 5 thành phố khác ở quận Cam là Cypress, Stanton, Anaheim, Buena Park và Westminster. Khoảng 40.000 người trong khu vực đã được sơ tán. Thống đốc California Gavin Newsom ngày 23.5 tuyên bố tình trạng khẩn cấp để đối phó với mối đe dọa hóa chất. Ông chỉ đạo cung cấp thêm hỗ trợ cho lực lượng ứng phó của quận Cam và trưng dụng các cơ sở thuộc sở hữu của tiểu bang làm nơi trú ẩn cho 40.000 người sơ tán.
GKN Aerospace cho hay công ty đang làm việc với "tất cả các chuyên gia liên quan" nhằm giải quyết sự cố. "Chúng tôi thành thật xin lỗi vì sự gián đoạn đáng kể đối với nhiều cư dân và doanh nghiệp địa phương, những người đã phải sơ tán", theo Reuters dẫn lời một phát ngôn viên của công ty.
Chia sẻ với Thanh Niên, anh T.H (một Việt kiều sống tại khu vực sơ tán) cho biết nhà máy xảy ra rò rỉ chỉ cách nhà anh khoảng 500 m (theo đường chim bay). Đến hôm qua, anh sơ tán tại gia đình một người quen chứ không đến khu vực do chính quyền bố trí. Anh H. kể: "Lúc 18 giờ thứ sáu (ngày 22.5, theo giờ Mỹ), người dân nhận lệnh sơ tán, nhưng đến 20 giờ 45 cùng ngày thì lệnh sơ tán bị hủy. Đến sáng sớm thứ bảy thì lại có lệnh sơ tán. Đến 8 giờ 30 sáng thứ bảy, tôi rời khỏi nhà để bắt đầu sơ tán thì hầu hết hàng xóm đã rời đi".
"Mọi người xung quanh đều hoang mang, chỉ biết là có hóa chất rò rỉ, mà không biết mức độ nghiêm trọng, nên đa phần chủ quan không đem nhiều đồ đi di tản. Đến nơi sơ tán mới biết có thể việc sơ tán kéo dài hơn, nhưng lại không thể quay về lấy đồ đạc được do chính quyền mở rộng khu vực sơ tán, phong tỏa", anh H. kể thêm và cho biết đến chiều qua (theo giờ VN) thì vẫn được thông báo việc sơ tán sẽ kéo dài lâu.
