Không phải ngẫu nhiên mà Singapore triển khai hai chương trình học bổng lớn – ASEAN Scholarship và A*STAR Scholarship – hướng trực tiếp vào học sinh Việt Nam độ tuổi 14-16.
Hằng năm, các giáo viên từ Trường trung học Singapore bay sang Hà Nội và TP.HCM để tổ chức thi tuyển tại chỗ, cấp học bổng toàn phần bao gồm học phí, ký túc xá, sinh hoạt phí và vé máy bay khứ hồi trong suốt bốn năm.
Mục tiêu trước mắt của họ: đưa những học sinh xuất sắc của ASEAN vào học chung với học sinh nội địa, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông. Mục tiêu lâu dài, không kém phần rõ ràng: đào tạo bậc đại học và giữ lại nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là chiến lược quốc gia, được tính toán bài bản từ nhiều năm trước.
Anh, Mỹ, Úc cũng có những cơ chế tương tự từ lâu ở bậc đại học và sau đại học – học bổng toàn phần, chương trình visa ưu đãi cho sinh viên quốc tế xuất sắc muốn ở lại làm việc sau khi tốt nghiệp. Các em vào, học giỏi, được giữ lại. Cách làm hiệu quả cao.
Câu chuyện trong nước lại có phần khác. Ví dụ như đối với học sinh các trường phổ thông năng khiếu, trường chuyên – những em được chọn lọc kỹ càng từ top đầu của hệ thống giáo dục – lẽ ra nên được miễn học phí toàn bộ.
Các trường đại học trong nước chưa có nhiều chính sách hấp dẫn để thu hút những học sinh ưu tú nhất. Trong khi đó học sinh dẫn đầu luôn được săn tìm, chào đón của các đại học hàng đầu nước ngoài.
Nghịch lý là: ngay ở trong các trường chuyên, trường năng khiếu – nơi nỗ lực chọn lọc và đào tạo xuất sắc – là môi trường mà việc tìm học bổng nước ngoài, ra đi và ở lại làm việc ngoài nước gần như là một mặc định không cần bàn cãi.
Có học bổng nước ngoài còn được xem như thành công của trò lẫn trường. Không ai nói thẳng “đừng về” nhưng không ai thuyết phục được “tại sao phải về”, còn “cần phải đi” thì là điều mặc nhiên.
Khi văn hóa được định vị như thế thì những lời động viên đi học để về phát triển quốc gia tự nhiên trở thành lạc lõng, viển vông.
Thật đáng tiếc! Các bậc phụ huynh có con em xuất sắc cũng đắn đo khi một bên là môi trường làm việc đẳng cấp quốc tế với mức đãi ngộ tương xứng, một bên là hệ thống trong nước với ít nhiều rào cản vô hình. Vì thế những học sinh giỏi nhất vẫn lựa chọn ra đi là điều gần như không cần bàn thêm.
Hồi đầu năm 2026, tiến sĩ Phạm Hy Hiếu – cựu học sinh Trường phổ thông Năng khiếu TP.HCM, từng giành huy chương bạc Olympic toán học, tốt nghiệp Stanford, lọt Forbes 30 Under 30 Việt Nam – thông báo rời OpenAI về nước.
Câu chuyện của anh tạo ra nhiều cảm xúc khác nhau: hiểu áp lực công việc của môi trường AI đỉnh cao và sự nể phục tài năng và trân trọng khi anh quyết định trở về Việt Nam cùng gia đình để hồi phục và làm việc.
Nhưng ẩn dưới đó là một câu hỏi mà không phải ai cũng dám đặt thẳng: Chừng nào thì những nhà khoa học, những người trẻ xuất sắc sớm về Việt Nam?
Hành trình của Phạm Hy Hiếu là hành trình của rất nhiều người giỏi thế hệ anh và trước anh: xuất phát từ trường chuyên, giành học bổng, ra đi, trở thành nhân tài ở nước người. Khi họ trở về, nếu có, thường là vì những lý do khác chứ không phải vì có một lực hút đủ mạnh từ quê hương.
Mỗi học sinh xuất sắc ra đi khi còn trẻ là một khoản đầu tư dài hạn mà xã hội đã bỏ ra (qua hệ thống giáo dục phổ thông, qua trường chuyên, qua sự kỳ vọng) nhưng lợi tức lại chảy về nơi khác. Điều đó không sai trái với từng cá nhân.
Nhưng với quốc gia, đó là bài toán cần lời giải: từ năng lực xuất sắc cá nhân (đã sẵn), định hướng cống hiến đất nước, lòng tin được trọng dụng (có đủ chắc chắn không). Và điều cần nhất là môi trường làm việc thuận lợi nhất để phát triển bản thân khi người giỏi trở về.
Câu hỏi không phải là “tại sao họ ra đi?” mà là: chúng ta làm gì đủ hấp dẫn để họ muốn ở lại học trong nước hoặc muốn trở về khi học xong ở nước bạn?
Thông tin do ông Lê Thành Tuyên, Chánh Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang, chia sẻ chiều 3/7. Buổi sáng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đang xác minh về điểm Toán thi tốt nghiệp ở địa phương này.
Theo ông Tuyên, giám thị coi thi tại THPT chuyên Tuyên Quang được điều từ nơi khác đến. Chỉ có thư ký, phó trưởng điểm thi phụ trách cơ sở vật chất và một số người làm công tác phục vụ là người của trường. Ông Tuyên khẳng định không có giáo viên trường chuyên Tuyên Quang ở lại trường để coi thi.
Với thí sinh, học trường nào các em sẽ thi tốt nghiệp THPT tại đó. Việc này để các em thuận lợi đi lại, bởi địa phương có mật độ dân cư thưa thớt, các trường ở cách xa nhau. Riêng một số trung tâm giáo dục thường xuyên, vì ít học sinh nên nhóm này được ghép thi ở trường khác.
Đây là điểm khác biệt của Tuyên Quang so với một số địa phương như Hà Nội, TP HCM... - thường "trộn" thí sinh của nhiều trường tại một điểm thi tốt nghiệp.
Tuy nhiên, quy chế thi tốt nghiệp THPT không cấm bố trí thí sinh thi tại trường mình theo học.
"Những thông tin xôn xao trên mạng là điều không ai mong muốn", ông Tuyên nói. "Chúng tôi biết dư luận sốt ruột, trong ngành chúng tôi cũng rất sốt ruột. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng đang xác minh sự việc".
Sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố điểm thi tốt nghiệp sáng 1/7, kết quả của học sinh trường THPT chuyên Tuyên Quang gây chú ý.
299 trong 328 thí sinh, thuộc dải số báo danh từ 080163xx tới 080166xx (08 là mã tỉnh) đạt từ 9 điểm Toán trở lên, trong đó 147 em đạt tuyệt đối. Điểm trung bình là 9,58. Xét tỷ lệ số điểm 10 trên tổng thí sinh dự thi, Tuyên Quang đứng thứ hai cả nước, sau Hà Tĩnh.
So với dữ liệu của Bộ và công bố của các trường THPT chuyên nổi tiếng, điểm trung bình Toán 9,58 là số 1 cả nước.
Trả lời VnExpress sáng 3/7, đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang khẳng định "khâu chấm thi chắc chắn không vấn đề gì".
Ông cho biết lứa học sinh năm nay vốn được học trong môi trường chuyên từ THCS. Trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia hồi đầu năm, các em cũng đạt tới 59 giải - cao kỷ lục, có em vào vòng chọn đội tuyển thi quốc tế.
Đầu năm học, Sở giao chỉ tiêu chất lượng cho các trường, nên quá trình ôn luyện diễn ra rốt ráo. Trường, Sở tổ chức thi thử tới 8-9 lần, giúp học sinh quen với đề. Những lần thi thử, dù đề khó, điểm các em vẫn "rất cao", trong khi đề Toán năm nay được đánh giá dễ hơn các năm.
Ghi nhận tại điểm thi Trường THPT Hùng Vương (P.Chợ Quán), nhiều thí sinh rời cổng trường với khuôn mặt rạng rỡ, cho rằng đề toán năm nay của TP.HCM sau sáp nhập dễ hơn so với đề những năm trước của TP.HCM cũ. Nhiều em còn lập tức sà vào lòng ba mẹ để báo tin vui, trong đó Phạm Trần Thảo My, học sinh Trường Trung học Thực hành Sài Gòn (P.Chợ Quán). "Em hy vọng sẽ được 9 điểm", My chia sẻ.
My nhận định nếu so với đề toán thi lớp 10 năm ngoái, đề chính thức năm nay có độ khó chỉ bằng khoảng 3-4 phần. Nữ sinh nói đã dành đủ 120 phút để giải các câu hỏi, chỉ bỏ duy nhất câu 7c là bài hình học phẳng. Còn với những bài toán thực tế, My không gặp nhiều trở ngại, thậm chí ở bài toán thực tế câu 6 thường dùng để phân loại thí sinh.
"Câu 6 nói về bài toán năng suất, em chỉ cần gọi 2 ẩn, sau đó bấm máy tính để giải hệ phương trình là xong. Tuy nhiên, em không chắc chắn lắm về kết quả câu 5b nên đây có thể là trở ngại khiến em mất 0,5 điểm", My bộc bạch, cho biết thêm hai bài thi văn và tiếng Anh hôm qua đều dự kiến đạt điểm từ 8-9 trở lên.
Đồng tình, Mai Thị Minh Khuê và Đỗ Trần Anh Nhân, học sinh Trường THCS Hiệp Bình (P.Hiệp Bình), cũng cho rằng đề toán năm nay dễ hơn năm ngoái, "chỉ bằng khoảng 70%". Cả hai đều thấy "vấp" ở câu 7c như My, nhất là ý thứ 2 trong câu này, song còn gặp thêm thử thách khác là bài toán thực tế trong câu 6.
"Tụi em lập được phương trình, nhưng kết quả ra không được đẹp lắm. Tụi em cũng có dò kết quả với các bạn khác nhưng mỗi người một đáp án nên chưa biết đúng sai thế nào", cả hai chia sẻ.
Đề toán thi lớp 10 năm 2026 của TP.HCM
ẢNH: NGỌC LONG
Nhân nói thêm: "Em khá bất ngờ vì đề năm ngoái có một số câu em không làm được, còn năm nay đề toán lại vừa sức hơn. Trong đó, 5 câu đầu tiên em chỉ làm trong 30 phút, câu 6 là tầm 15-20 phút, còn lại em dồn sức làm câu 7 hình học phẳng".
"Em dự đoán mình sẽ đạt điểm toán từ 8,5 tới 9. Còn hôm qua em nghĩ mình được khoảng 8 điểm văn và trên 9 điểm tiếng Anh", Nhân nói.
Lương Phạm Mai Phương, học sinh Trường THCS Phan Bội Châu (P.Đông Hưng Thuận), cũng cho rằng đề toán thi lớp 10 năm nay "dễ hơn nhiều" so với năm ngoái. Nữ sinh nói chỉ không làm kịp câu 6 và 7c, chắc mẩm mình sẽ đạt khoảng 8,5 điểm.
Sau khi hoàn thành bài thi môn toán, phần lớn thí sinh TP.HCM cũng chính thức hoàn thành kỳ thi lớp 10 năm nay. Còn các bạn có đăng ký nguyện vọng chuyên hoặc tích hợp tiếp tục dự thi môn tương ứng vào chiều nay, 2.6.
Trước đó, lãnh đạo Sở GD-ĐT TP.HCM thông tin độ đánh giá của đề thi tuyển sinh đầu tiên của TP.HCM sau sáp nhập sẽ được cân đối nhằm phù hợp với thực tế, cũng như bối cảnh giáo dục chung của 3 địa phương trước đây.
Liên quan vụ việc, sở này vừa ban hành công văn gửi đến UBND các phường: Gia Định, Bình Quới, Bình Thạnh, Thạnh Mỹ Tây, Bình Lợi Trung và các trường học nhận suất ăn công nghiệp từ Công ty H.P. - nơi cung cấp suất ăn cho Trường tiểu học Bình Quới Tây (phường Bình Quới, TP.HCM) cùng công ty này.
Theo chỉ đạo của UBND TP.HCM, sở có công văn gửi đến 5 phường, cung cấp danh sách các trường ở TP.HCM nhận suất ăn cùng công ty với Trường tiểu học Bình Quới Tây.
"Các trường đã chọn công ty khác cung cấp suất ăn cho học sinh. Còn Công ty H.P. đang được kiểm tra, kiểm tra mẫu lưu, điều tra dịch tễ. Khi nào có kết quả sở sẽ công bố", bà Lan thông tin.
Nội dung công văn liên quan đến việc chấn chỉnh công tác kiểm tra, giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, đặc biệt là tại các cơ sở giáo dục nói chung và liên quan đến nghi ngộ độc thực phẩm tại Trường Bình Quới Tây nói riêng.
Sở An toàn thực phẩm TP.HCM đã lập đoàn điều tra tại trường và đoàn kiểm tra đột xuất về chấp hành quy định pháp luật về an toàn thực phẩm đối với Công ty H.P. - đơn vị cung cấp suất ăn cho học sinh trường tiểu học này.
Trong quá trình điều tra, xử lý, chờ xác định nguyên nhân sự cố, sở này đề nghị UBND các phường tăng cường công tác kiểm tra, giám sát về an toàn thực phẩm đối với các trường học, đơn vị nhận suất ăn công nghiệp từ Công ty H.P..
Trước đó ngày 13-4, các trường THCS: Lam Sơn (phường Gia Định), Thanh Đa (phường Bình Quới), Bình Quới Tây (phường Bình Quới) đã tạm dừng ăn bán trú cho đến khi có thông báo tiếp theo.
Riêng Trường tiểu học Bình Quới Tây đã dừng ăn bán trú ngay từ ngày 9-4. Các trường này đều có cùng nhà cung cấp suất ăn là Công ty H.P..
Công văn của Sở An toàn thực phẩm TP.HCM có đính kèm danh sách 22 trường học, đơn vị nhận suất ăn từ Công ty H.P..
Phường Bình Quới có các trường: tiểu học Bình Quới Tây, THCS Bình Quới Tây, THCS Thanh Đa.
Phường Gia Định có Trường THCS Lam Sơn và các trường tiểu học: Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn, Lê Đình Chinh (CS1), Lê Đình Chinh (CS2), Lam Sơn và Trung tâm Trẻ mồ côi 153 Xô Viết Nghệ Tĩnh.
Phường Thạnh Mỹ Tây có Trường THCS Cửu Long và các trường tiểu học: Đống Đa, Phù Đổng, Thạnh Mỹ Tây.
Phường Bình Lợi Trung có Trường THPT Trần Văn Giàu cùng các trường tiểu học: Yên Thế, Nguyễn Bá Ngọc, Phan Văn Trị.
Phường Bình Thạnh có các trường tiểu học: Trần Quang Vinh, Tầm Vu, Ngôi Nhà Thông Thái.
