Xem loạt phim miễn phí ngày 1-6: Có Lật mặt 8, Trạng Quỳnh nhí và Dế Mèn

Trong ba thập niên, Hirokazu Koreeda là một trong vài tên tuổi lớn nhất của điện ảnh Nhật Bản đương đại với sức sáng tạo bền bỉ và gặt hái nhiều thành tựu lớn, trong đó có giải Cành Cọ Vàng Liên hoan phim Cannes cho phim Shoplifters (2018). Bộ phim thứ 17 của ông, cũng là dự án thứ 10 tranh giải tại Cannes - Sheep in the Box - khai thác chủ đề quen thuộc của ông: Nỗi đau của con người trước mất mát, nhưng mang màu sắc khoa học viễn tưởng.

Phim kể về cặp vợ chồng trung lưu ở Nhật Bản, Kensuke (Daigo Yamamoto) và Otone (Haruka Ayase), chôn chặt nỗi đau mất đi người con duy nhất sau một tai nạn, cố gắng duy trì cuộc sống bình thường. Một ngày, họ nhận được quảng cáo từ một công ty có thể tái tạo người đã khuất bằng công nghệ AI tạo sinh. Người mẹ Otone phấn khích trước viễn cảnh này, còn người bố Kensuke cho rằng nó chỉ giống như "chiếc máy hút bụi". Nhưng để chiều lòng người vợ đau khổ, anh đồng ý. Và thế là cậu bé robot hình người, giống hệt đứa con trai đã mất - Kakeru (Rimu Kuwaki) - bước vào căn nhà của họ.

Kakeru đáng yêu, ngoan ngoãn và hiểu chuyện. Cậu bé luôn làm hài lòng người mẹ và tìm cách kết nối với người bố, dù anh giữ khoảng cách dè chừng và xưng "chú" với cậu. Nhưng sự xuất hiện của robot tạo sinh đồng thời khơi gợi nỗi đau mà cặp vợ chồng chôn giấu trong lòng. Otone dằn vặt về cái chết của người con, còn Kensuke thú nhận chỉ vì mãi chơi bài, anh đã lỡ giờ đón cậu bé, dẫn đến bi kịch. Thậm chí, Kensuke đưa robot hình người trở lại hiện trường vụ tai nạn trong quá khứ, với hy vọng nó nhớ lại hoặc khôi phục được manh mối về hung thủ. Sự trở lại của người con dưới hình hài robot tưởng như giúp hàn gắn mất mát, nhưng rồi kéo cặp vợ chồng vào viễn cảnh u ám khi cỗ máy ấy phản chiếu ám ảnh và khát vọng trong lòng họ.

Những thước phim trôi qua chậm rãi và lặng lẽ, như cách Koreeda từng kể về những nỗi đau của ông. Gần kết phim mới có một khoảnh khắc lóe sáng, khi người mẹ nói với Kakeru rằng cô mới là "chú cừu trong chiếc hộp". Đến đây, người xem nghĩ đến tham chiếu về "Sheep in the Box" trong truyện Hoàng tử bé (Le Petit Prince) của Antoine de Saint-Exupéry mà Koreeda mượn để làm "ẩn dụ đảo ngược" trong bộ phim mới nhất của ông.

Trong tác phẩm văn học nói trên, khi Hoàng tử bé nhờ người phi công vẽ một con cừu, mọi bức vẽ đều bị chê. Cuối cùng, người phi công chỉ vẽ một cái hộp và nói: "Con cừu cậu muốn ở trong chiếc hộp này", khiến Hoàng tử bé lập tức hài lòng. Đây là một trong những ẩn dụ nổi tiếng nhất của văn học thế giới, hàm ý điều quan trọng không phải là hình ảnh được vẽ ra mà là khả năng tưởng tượng của người nhìn.

Robot trong Sheep in the Box ban đầu giống "con cừu trong chiếc hộp" của Hoàng tử bé. Cậu không phải Kakeru thật nhưng được Otone chấp nhận như con trai ruột. Điểm đáng sợ của robot nằm ở khả năng sinh ra những ký ức giả hoặc những phản ứng cảm xúc dựa trên dữ liệu về người chết. Nó không đi theo kịch bản có sẵn mà học cách trở thành người con đó thông qua việc quan sát, lắng nghe người mẹ. Nhưng, Koreeda đảo ngược phép ẩn dụ ở đoạn kết. Người thực sự bị "nhốt trong chiếc hộp" không phải con robot mà là Otone, người mắc kẹt trong nỗi đau.

Suốt sự nghiệp, Koreeda có nhiều tác phẩm về những con người không thể bước tiếp sau nỗi đau hoặc mất mát. Trong After Life (1998), người chết mắc kẹt giữa hai thế giới. Ở Still Walking (2008), cả gia đình mắc kẹt trong ngày giỗ của người con trai cả. Với những bộ phim đó, Koreeda luôn kể về những chiếc hộp vô hình. Chúng không phải nhà tù, không phải căn phòng mà là ký ức, gia đình, mặc cảm tội lỗi và tình yêu. Chúng vừa bảo vệ con người, vừa giam cầm con người.

Ở Sheep in the Box, Otone cuối cùng nhận ra robot không phải Kakeru nhưng sự thật ấy không làm vơi đi tình yêu cô dành cho cậu. Điều Otone muốn thừa nhận không phải danh tính của cậu bé mà là người cần được buông bỏ quá khứ và giải thoát khỏi nỗi đau chính là cô. Đây là dấu ấn quen thuộc trong điện ảnh Koreeda khi ông dùng chất liệu khoa học viễn tưởng để kể câu chuyện về mất mát, ký ức và sự chữa lành.

Tuy nhiên, điểm hạn chế lớn nhất của tác phẩm, cũng là một trong những nguyên nhân khiến phim nhận phản hồi khá dè dặt từ giới phê bình quốc tế, là chưa đào sâu đủ xung đột tâm lý để khai thác trọn vẹn chủ đề.

Koreeda có ba giai đoạn sáng tác rõ nét, với thời kỳ đầu (phim Maborosi, After Life hay Nobody Knows), ông theo đuổi lối kể tối giản, xoay quanh cái chết và ký ức. Giai đoạn chín muồi, từ Still Walking đến Shoplifters, đề tài gia đình vẫn là trung tâm nhưng giàu cảm xúc, tạo dư âm bằng những xung đột đời thường. Những năm gần đây, đạo diễn mở rộng biên độ sáng tạo với phim Broker kết hợp êkíp Hàn, Monster thử nghiệm cấu trúc kể chuyện đa góc nhìn, còn Sheep in the Box đánh dấu bước chuyển sang khoa học viễn tưởng.

Việc một đạo diễn ngoài 60 tuổi không ngừng tìm kiếm ngôn ngữ điện ảnh mới là điều đáng ghi nhận. Thế nhưng, khoa học viễn tưởng, nhất là khi gắn với AI tạo sinh, đòi hỏi nhiều hơn một ý tưởng hấp dẫn. Thể loại này đặt ra những câu hỏi về bản thể và nhân tính. Nếu không được đào sâu, các vấn đề ấy dừng ở mức tiền đề của câu chuyện. Ngoài cách đảo ngược ẩn dụ trong Hoàng tử bé, Sheep in the Box chưa khai thác sâu những lớp nghĩa đó.

So với các bộ phim dùng AI để chất vấn ranh giới giữa con người và cỗ máy như A.I. Artificial Intelligence (2001) của Steven Spielberg hay After Yang (2021) của Kogonada, tác phẩm của Koreeda khá dè dặt trong việc đẩy các câu hỏi triết học đến tận cùng. Một số đạo diễn sau khi đạt đến đỉnh cao sẽ lặp lại chính mình, Koreeda thì có vẻ vẫn không ngừng tìm kiếm. Có thể Sheep in the Box chưa thành công, nhưng đạo diễn đã can đảm để thử sức với thể loại mới, tìm những cách kể chuyện mới.

Tin Gốc: Vnexpress

* Bài cảm nhận cho chuyên mục ''Cuốn sách tôi yêu''

Trong dòng chảy của văn học thiếu nhi thế giới, có những tác phẩm không chỉ dành cho trẻ em mà còn cho những ai từng là trẻ nhỏ. Pippi tất dài (Pippi Långstrump) của nhà văn Thụy Điển Astrid Lindgren là một tác phẩm như thế. Đọc Pippi tất dài, ta không chỉ bắt gặp những cuộc phiêu lưu đầy hài hước, kỳ thú mà còn gặp lại chính tuổi thơ của mình - những ngày khát khao tự do, giàu trí tưởng tượng và tràn đầy sức sống.

Tác phẩm kể về cô bé Pippi chín tuổi với mái tóc đỏ tết vểnh hai bên, gương mặt lấm tấm tàn nhang và đôi tất dài không đồng màu - một hình ảnh vừa ngộ nghĩnh vừa khó quên. Pippi sống một mình trong ngôi nhà mang tên Biệt thự Hoa Hồng cùng chú ngựa nhỏ và con khỉ Nilsson. Cha cô là một thuyền trưởng đang lênh đênh ngoài biển khơi, và Pippi tin rằng ông đã trở thành vua của một hòn đảo xa xôi. Không có cha mẹ ở bên, không bị ràng buộc bởi những khuôn phép nghiêm ngặt, Pippi tự do sống theo cách của mình. Cô kết bạn với hai anh em hàng xóm ngoan ngoãn là Tommy và Annika, từ đó những cuộc phiêu lưu đầy tiếng cười bắt đầu mở ra.

Trong Pippi tất dài, thế giới đảo ngược đầy thú vị. Ở đó, một cô bé có thể mạnh hơn cả người lớn, có thể nhấc bổng một con ngựa, đánh bại những tên trộm và khiến cảnh sát phải lúng túng. Nhưng đằng sau những chi tiết tưởng như phi lý ấy là một dụng ý nghệ thuật sâu sắc. Astrid Lindgren đã trao cho trẻ em một vị thế đặc biệt, để chúng được quyền suy nghĩ, được quyền khác biệt và được là chính mình. Pippi không ''ngoan'' theo chuẩn mực thông thường, cô nghịch ngợm, bướng bỉnh, đôi khi trả lời người lớn bằng những câu nói đầy trí tưởng tượng. Thế nhưng, chính điều đó làm nên vẻ đẹp độc đáo của nhân vật. Pippi dạy chúng ta không phải mọi quy tắc đều bất biến, rằng trẻ em cũng có tiếng nói riêng và xứng đáng được tôn trọng.

Điều khiến tôi yêu mến Pippi hơn cả là ở cô bé ấy luôn ánh lên một trái tim nhân hậu. Dù sở hữu sức mạnh phi thường và một vali đầy vàng, Pippi không hề ích kỷ. Cô sẵn sàng chia sẻ với bạn bè, bảo vệ người yếu thế và chống lại cái xấu. Sức mạnh của Pippi không phải để khoe khoang mà để làm điều tốt. Qua hình tượng này, Astrid Lindgren gửi gắm một thông điệp giản dị mà sâu sắc: Giá trị của con người không nằm ở quyền lực hay vật chất mà ở tấm lòng và cách ta đối xử với người khác.

Tình bạn giữa Pippi với Tommy và Annika cũng là một nét đẹp đáng trân trọng. Nếu Pippi là biểu tượng của sự tự do và phá cách, Tommy và Annika đại diện cho những đứa trẻ ngoan ngoãn trong khuôn khổ gia đình truyền thống. Sự khác biệt ấy không tạo nên khoảng cách mà làm cho tình bạn thêm phong phú. Nhờ Pippi, Tommy và Annika bước ra khỏi những giới hạn quen thuộc để khám phá thế giới rộng lớn hơn. Ngược lại, chính tình cảm chân thành từ hai anh em đã mang đến cho Pippi sự ấm áp của tình bạn. Đó là tình bạn trong sáng, không vụ lợi - thứ tình cảm đẹp đẽ mà mỗi người khi trưởng thành đều hoài niệm.

Ẩn sau giọng văn hóm hỉnh và những tình huống dở khóc dở cười, sách còn mang đến nhiều bài học ý nghĩa. Đó là bài học về sự tự tin và bản lĩnh khi dám sống khác biệt. Đó là bài học về lòng nhân ái khi dùng sức mạnh để bảo vệ điều tốt đẹp. Đó còn là bài học về trí tưởng tượng - món quà quý giá của tuổi thơ mà người lớn không nên vội vàng dập tắt. Qua những lần Pippi đến trường và khiến giáo viên bối rối, tác giả cũng đặt ra câu hỏi về giáo dục: Liệu chúng ta có đang áp đặt một khuôn mẫu duy nhất cho mọi đứa trẻ, hay có thể chấp nhận sự đa dạng trong cách học và cách trưởng thành?

Điều làm tôi xúc động nhất khi đọc Pippi tất dài chính là cách tác phẩm tôn vinh tuổi thơ. Tuổi thơ trong trang sách của Astrid Lindgren không phải là giai đoạn chờ đợi để trở thành người lớn mà là một thế giới trọn vẹn với những giá trị riêng. Ở đó có sự hồn nhiên, can đảm và niềm vui sống thuần khiết. Pippi sống hết mình cho hiện tại, không quá lo lắng về tương lai xa xôi. Hình ảnh ấy khiến ta tự hỏi: Khi trưởng thành, liệu ta có còn giữ được phần nào sự hồn nhiên và dũng cảm ấy không?

Với riêng tôi, Pippi tất dài không chỉ là một cuốn sách thiếu nhi từng đọc cho vui. Tôi đã đọc tác phẩm này từ rất lâu, khi còn là một đứa trẻ say mê những câu chuyện phiêu lưu và tiếng cười giòn giã. Thời gian trôi qua, tôi lớn lên, bận rộn với công việc và những trách nhiệm của cuộc sống. Có lúc tôi tưởng mình đã quên đi những trang sách năm nào. Thế nhưng, ở tuổi 36, trong một buổi chiều tản rỗi hiếm hoi, tôi lại mang cuốn sách cũ ra đọc lại. Cảm giác ấy thật đặc biệt, như gặp lại một người bạn thân sau nhiều năm xa cách. Những câu chuyện vẫn quen thuộc, nhưng cảm xúc đã đổi khác. Ngày nhỏ, tôi yêu Pippi vì cô bé mạnh mẽ và nghịch ngợm, còn bây giờ, tôi trân trọng cô vì tinh thần tự do, lòng nhân hậu và sự lạc quan trước mọi hoàn cảnh. Đọc lại ở tuổi trưởng thành, tôi không chỉ thấy tuổi thơ của mình hiện lên sống động mà còn hiểu sâu hơn những thông điệp mà trước đây mình chưa kịp nhận ra.

Cuốn sách dường như không hề cũ đi theo năm tháng, chỉ có tôi là khác. Và chính điều đó khiến việc đọc lại Pippi tất dài trở thành một trải nghiệm ấm áp. Nó nhắc tôi nhớ rằng giữa bộn bề lo toan, ta vẫn có thể giữ trong tim một khoảng trời tuổi thơ, nơi ta được mơ mộng, được cười thật to và tin vào những điều tốt đẹp. Hưởng ứng văn hóa đọc, tôi tin rằng mỗi người nên dành thời gian cho những cuốn sách đã từng chạm đến trái tim mình. Bởi đọc sách không chỉ để mở mang tri thức, mà còn để nuôi dưỡng tâm hồn. Và biết đâu, khi lật giở lại một trang sách cũ như tôi đã làm, ta sẽ tìm thấy một phần tuổi thơ tưởng đã ngủ quên, vẫn rực rỡ và tự do như đôi tất dài đầy sắc màu của Pippi năm nào.

Độc giả mọi độ tuổi có thể gửi bài viết (không giới hạn số lượng) về email giaitri.vnexpress@gmail.com, tên mail là: "Bai cam nhan Cuon sach toi yeu".

Tin Gốc: Vnexpress

Cua Dữ chỉ là tuyến nhân vật phụ, không phải là vai có nhiều đất diễn trong Trùm Sò, nên việc một ngôi sao đang lên của dòng phim truyền hình, vừa có vai chính trong phim điện ảnh Bẫy tiền như Tam Triều Dâng nhận vai là chuyện khá lạ.

Hơn nữa, Tam Triều Dâng không chỉ nhận vai mà còn sống chết với vai diễn. Nữ diễn viên sinh năm 1998 kể về cảnh quay Trùm Sò giữa trưa nắng ở Phan Rang, nơi làn khói xanh dày đặc bất ngờ trở thành thử thách thật sự.

"Hít càng sâu thì khí càng vô nhiều… Em quay được vài cảnh là bắt đầu choáng, mọi người trong đoàn phim phải đỡ em vào chỗ có bóng râm để em nghỉ ngơi và theo dõi sức khỏe cho em", cô nói.

Chia sẻ của Dâng không nhằm "kể khổ", mà giống như một lát cắt rất thật về nghề diễn - nơi ranh giới giữa hiệu ứng và trải nghiệm đôi khi mỏng đến mức người trong cuộc không kịp lường trước. Đó cũng là cách Tam Triều Dâng bước đi trong hành trình của mình: không ồn ào, không phô trương, nhưng luôn có những "cảnh quay thật" để tự kiểm chứng giới hạn.

Và cũng là lý do cô nhận vai Cua Dữ. "Vì thâm tình và với nhà sản xuất Thanh Thúy chỉ là một phần. Cái chính là tôi muốn đưa mình vào những môi trường, câu chuyện mới hơn. Đây chính là lần đầu tiên tôi diễn hài, lần đầu tôi đóng phim mặc cổ trang, lần đầu tôi đánh võ" - Dâng nói.

Khán giả Việt biết đến Tam Triều Dâng từ rất sớm, khi cô còn là một "sao nhí" quen thuộc trên màn ảnh. Nhưng chính hai chữ "sao nhí" ấy lại từng là một cái bóng dài.

Cô thừa nhận từng có giai đoạn bị "rén" khi casting những vai trưởng thành hơn: "Tôi luôn nghĩ nhìn mình vẫn là con nít". Đó không chỉ là vấn đề ngoại hình, mà là rào cản tâm lý - điều khiến nhiều diễn viên trẻ bị mắc kẹt giữa ký ức khán giả và mong muốn chuyển mình.

Thay vì cố bứt phá bằng mọi giá, Tam Triều Dâng chọn một con đường chậm hơn, tạm dừng diễn xuất, chú tâm học đại học để "định hình lại bản thân". Không phải ai cũng đủ kiên nhẫn để chấp nhận những khoảng lặng như vậy trong nghề. Nhưng chính những khoảng lặng đó đã giúp Dâng giữ được sự tỉnh táo giữa showbiz ít nhiều bát nháo, điều hiếm thấy ở các diễn viên trẻ.

Trở lại với diễn xuất trong giai đoạn gần đây, Tam Triều Dâng không chọn những vai quá kịch tính hay "nặng đô", mà đi từ những nhân vật nhẹ nhàng, đời thường - nơi cảm xúc được xây dựng bằng sự tự nhiên.

Trong dự án Vì mẹ anh phán chia tay, cô và bạn diễn Võ Điền Gia Huy tạo nên một cặp đôi được khán giả yêu thích nhờ sự "dễ thương vừa đủ". Điều thú vị là chính cô thừa nhận hai người thậm chí còn phải "tiết chế" cảm xúc để giữ đúng tinh thần nhân vật.

"Không phải cố tạo chemistry, mà là giữ cho nó chân thật", Dâng nói. Cách tiếp cận này cũng phản ánh rõ quan điểm nghề nghiệp của Tam Triều Dâng: Diễn xuất không phải là sự phô diễn, mà là sự điều chỉnh. Đôi khi, bớt đi lại là cách để nhân vật trở nên đáng tin hơn.

Sự ăn ý trên màn ảnh thường kéo theo những tò mò ngoài đời. Tam Triều Dâng không né tránh câu hỏi "rung rinh" với bạn diễn, nhưng cũng không biến nó thành câu chuyện để khai thác.

"Đó là cảm xúc bình thường, và tôi thấy nó đẹp" - Dâng trả lời vừa đủ, không phủ nhận, cũng không tận dụng. Trong bối cảnh showbiz ngày càng dễ bị cuốn vào những câu chuyện "đẩy thuyền", lựa chọn giữ sự riêng tư của cô trở nên đáng chú ý. Bởi như cô chia sẻ, điều cô muốn khán giả nhớ đến không phải là những câu chuyện bên ngoài, mà là sự nỗ lực trong từng vai diễn.

Ở thời điểm hiện tại, Tam Triều Dâng tự nhận mình vẫn là "newbie" ở mảng điện ảnh. Sự thẳng thắn này có thể khiến nhiều người bất ngờ, khi cô đã có hơn một thập kỷ hoạt động nghệ thuật (từ năm 12 tuổi với phim Chuyện làng bè).

Bằng cách này, Dâng giữ mình trong một trạng thái học hỏi liên tục. Không vội vàng định danh, không tự đặt mình vào vị trí quá lớn, mà chấp nhận đi từng bước để được "bùng nổ" như ở Vì mẹ anh phán chia tay.

Cô mong muốn trong tương lai được tham gia những dự án khai thác sâu hơn về câu chuyện phụ nữ - những nhân vật có chiều sâu tâm lý, có hành trình riêng. Đó không chỉ là lựa chọn vai diễn, mà còn là cách Tam Triều Dâng tìm kiếm tiếng nói cá nhân trong nghề.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ