Truyền thông đưa tin, Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái (UAV) của Iran và tấn công một trạm điều khiển mặt đất dành cho UAV tại thành phố cảng Bandar Abbas ở miền Nam Iran vào hôm 27/5. Các cuộc tấn công diễn ra sau các vụ nổ ở Bandar Abbas vào 25/5.
Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Washington vi phạm lệnh ngừng bắn vốn có hiệu lực kể từ ngày 8/4.
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran cũng đưa tin các lực lượng Iran đã nổ súng vào một căn cứ không quân của Mỹ trong khu vực để đáp trả cuộc tấn công của Mỹ gần Bandar Abbas.
Sự leo thang này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố “sẽ không có ai có quyền kiểm soát” eo biển Hormuz.
Bandar Abbas có vị trí chiến lược về quân sự
Bandar Abbas, nơi đặt các lực lượng hải quân chủ lực của Iran, chiếm giữ một trong những vị trí nhạy cảm nhất về mặt chiến lược tại Vùng Vịnh.
Bandar Abbas nằm trên bờ biển phía nam của Iran, ở phía bắc của Eo biển Hormuz, tuyến đường thủy hẹp nối Vùng Vịnh với vịnh Oman và biển Ả rập. Thành phố có hơn 526.000 người dân này nằm cách điểm hẹp nhất của eo biển khoảng 60km đến 70km về phía bắc.
Vị trí này giúp Iran có khả năng giám sát một trong những tuyến đường hàng hải quan trọng nhất thế giới. Khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí đốt toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz trong thời bình.
Kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố vào ngày 8/4, Iran đã tiếp tục kiểm soát hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz trong khi các lực lượng Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran.
Bandar Abbas cũng là trụ sở của cả hải quân chính quy Iran và nhánh hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Hải quân Iran đã sử dụng nơi này làm căn cứ từ năm 1977 khi Iran chuyển phần lớn hạm đội của mình từ Khorramshahr ở rìa phía tây đường bờ biển Vùng Vịnh của Iran đến Bandar Abbas, biến thành phố này thành trung tâm chỉ huy hải quân chính ở phía nam của đất nước.
Theo Viện Trung Đông, hải quân IRGC sau đó đã di dời trụ sở từ Tehran đến Bandar Abbas để cải thiện khả năng kiểm soát tác chiến dọc theo eo biển Hormuz.
Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump và các quan chức Israel tuyên bố năng lực hải quân của Iran đã bị tổn hại nặng nề trong các cuộc tấn công gần đây của họ, Tehran vẫn duy trì một hạm đội tàu tấn công nhanh được vận hành bởi hải quân IRGC.
Các tàu này được thiết kế cho chiến thuật “bầy đàn” và đang được sử dụng chống lại các tàu thương mại không có sự cho phép của Iran để đi qua eo biển Hormuz nhỏ hẹp.
Tầm quan trọng của Bandar Abbas với kinh tế Iran
Eo biển Hormuz không chỉ là một điểm nghẽn quân sự mà còn là huyết mạch kinh tế.
Các nhà phân tích ước tính hơn 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran được vận chuyển qua eo biển này.
Điều đó làm cho Bandar Abbas và cơ sở hạ tầng Vùng Vịnh lân cận trở nên quan trọng đối với nguồn thu của chính phủ, bao gồm cả các mạng lưới thương mại giúp Iran né tránh các lệnh trừng phạt.
Samir Puri, một giảng viên thỉnh giảng về nghiên cứu chiến tranh tại Đại học Hoàng gia London, cho rằng lệnh ngừng bắn vẫn chưa chính thức sụp đổ bất chấp các cuộc đấu hỏa lực gần đây giữa Mỹ và Iran.
“Những cuộc tấn công này có thể được đặc trưng là các cuộc giao tranh quân sự ăn miếng trả miếng trực diện giữa lực lượng vũ trang hai bên hơn là các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng hoặc sự tàn phá trên diện rộng”, ông nói.
Ông nhận định thêm: “Những gì quân đội Mỹ đang cố gắng làm là thăm dò xem liệu họ có thể tước bỏ một cách vật lý khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của IRGC và Iran hay không. Tất nhiên, Iran muốn chứng minh rằng họ không thể bị tước bỏ năng lực đó”.
Các hoạt động ngoại giao và quân sự đang diễn ra đồng thời khi Iran và Mỹ đã trao đổi hàng loạt đề xuất và phản hồi đề xuất hòa bình kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu.
“Điều này đang diễn ra trên các lộ trình song song. Có một lộ trình quân sự và một lộ trình đàm phán đều diễn ra cùng một lúc”, ông Puri nói. Do đó, các cuộc tấn công hạn chế này cuối cùng lại được tung ra như một phần của các cuộc đàm phán khi các bên tìm kiếm đòn bẩy.
Ông Puri cho biết cả Washington và Tehran dường như vẫn có động lực để tiếp tục trung gian hòa giải nhưng hai bên đang tiếp cận các cuộc đàm phán với những mục tiêu rất khác nhau.
Hầm ngầm kiên cố dưới lòng đất ở trung tâm thủ đô Tehran của Iran từng trở thành mục tiêu của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) trong các cuộc không kích vào tháng 3.
Kênh Iran International mới đây dẫn các sơ đồ kiến trúc nhận được từ một nguồn tin thân cận cho biết, tổ hợp hầm ngầm này của cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei bao gồm một căn phòng chống bom nổ áp lực cao và các đường hầm thoát hiểm.
Iran International cho hay, tính xác thực của các tài liệu này cũng đã được xác nhận bởi một nguồn tin an ninh.
Theo Iran International, các sơ đồ cho thấy tổ hợp này, được biết đến với tên gọi Habib Ebrahimi, nằm ngay cạnh dinh thự chính thức của ông Khamenei.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được cho là đã bắt đầu xây dựng địa điểm này vào năm 2009 với sự chấp thuận của ông Khamenei, tài trợ cho dự án thông qua Tổng cục Xây dựng Khatam al-Anbiya của IRGC.
Theo các sơ đồ, lối vào chính đủ lớn để cho phép ô tô đi vào bên trong và tiếp cận độ sâu 30m dưới lòng đất.
Tổ hợp này cũng được cho là bao gồm một đường hầm dài 27m kết nối với nhiều tuyến đường thoát hiểm khác nhau và một đường hầm thứ hai được báo cáo là dẫn đến một bãi đậu xe gần Quảng trường Enghelab ở trung tâm Tehran.
Vào đầu tháng 3, Israel đã nhắm mục tiêu vào hầm ngầm này bằng cách sử dụng tình báo do các đơn vị bí mật 8200 và 9900 của IDF cung cấp để phát hiện vị trí của nó.
Vào thời điểm đó, IDF cho biết 50 máy bay đã thả hơn 100 quả đạn/quả bom nhắm mục tiêu vào hầm ngầm bí mật trải rộng trên nhiều dãy nhà ở trung tâm Tehran.
Iran International lưu ý thêm, một vài hình ảnh cũng mô tả một tổ hợp văn phòng ngầm 5 tầng dành cho các quan chức cấp cao trực thuộc Văn phòng Lãnh đạo Tối cao.
Các nguồn tin am hiểu về dự án chia sẻ với Iran International rằng địa điểm này được ngụy trang bên dưới một trung tâm thể thao.
Các nguồn tin cho hay, cơ sở này bao gồm một bãi đậu xe 3 tầng, các phạm vi mục tiêu (phòng tập bắn) và hai hầm trú ẩn nằm ở độ sâu khoảng 30-35m dưới bề mặt. Một trong các hầm trú ẩn có một căn phòng chống bom nổ áp lực cao để bảo vệ ông Khamenei khỏi sức công phá.
Ông Khamenei và một số quan chức cấp cao Iran đã thiệt mạng trong cuộc không kích hôm 28/2 của Israel và Mỹ.
Israel được cho là đã xâm nhập vào mạng lưới camera giao thông quy mô lớn của Tehran để theo dõi đội cận vệ của cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei cùng các quan chức cấp cao khác.
Israel đã tiếp cận hệ thống camera này từ nhiều năm trước và phát hiện một camera có góc quay cho thấy nơi các thành viên đội an ninh của ông Khamenei đỗ xe. Thông qua các camera, tình báo Israel đã xây dựng hồ sơ về địa chỉ, lịch làm việc và đối tượng bảo vệ của các cận vệ.
Khi nắm được thông tin quan trọng về một cuộc họp sẽ diễn ra vào sáng 28/2 tại một khu phức hợp chính phủ nằm giữa lòng thủ đô Tehran, nơi đặt văn phòng Tổng thống Iran, Lãnh tụ Tối cao và Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, Mỹ và Israel quyết định đẩy nhanh kế hoạch không kích. Cuộc không kích nhắm vào cuộc họp có sự tham gia của hàng loạt quan chức cấp cao Iran.
Trang 300Polityka của Ba Lan ngày 22/6 đưa tin Phó chủ tịch Thượng viện Ba Lan Michal Kaminski đã gửi thư cho Đại sứ Ukraine tại Ba Lan Vasyl Bodnar, thông báo về việc trả lại hai huân chương nhà nước cho Kiev.
"Quyết định này liên quan tới tuyên bố và hành động trước đó của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, điều đã được các cựu tổng thống Ukraine cũng như đại đa số giới chính trị Ukraine ủng hộ", ông Kaminski nói về động thái gần đây của chính quyền Kiev, phản ánh căng thẳng trong quan hệ hai bên.
Mâu thuẫn Ba Lan - Ukraine xảy ra sau khi Tổng thống Ukraine Zelensky đổi tên một đơn vị quân đội nước này thành "Những anh hùng UPA".
UPA là tên một nhóm nổi dậy dân tộc chủ nghĩa thời Thế chiến II. Lực lượng này từng chiến đấu chống lại cả phát xít Đức lẫn lực lượng Liên Xô và các đơn vị Ba Lan ở khu vực. Một số người Ukraine coi UPA là "anh hùng", cũng như là biểu tượng trong nỗ lực của Kiev nhằm trở nên độc lập khỏi Moskva.
UPA bị cáo buộc tham gia các cuộc thảm sát Volhynia giai đoạn 1943-1945. Ba Lan cho rằng khoảng 100.000 người Ba Lan đã bị các lực lượng dân tộc chủ nghĩa Ukraine sát hại trong giai đoạn này. Hàng nghìn người Ukraine cũng thiệt mạng trong các cuộc trả đũa sau đó.
Theo ông Kaminski, những huân chương nhà nước ông nhận được từ Kiev trước đó là sự ghi nhận cho nhiều năm cống hiến của ông trong việc xây dựng mối quan hệ Ba Lan - Ukraine.
"Tôi nhận được chúng, bên cạnh những phần thưởng khác, vì đã soạn thảo báo cáo đầu tiên trong lịch sử Nghị viện châu Âu về tư cách thành viên của Ukraine trong Liên minh châu Âu", ông Kaminski viết trong thư, thêm rằng nước này đã ủng hộ, cung cấp hỗ trợ về chính trị, kinh tế lẫn ngoại giao cho Kiev.
Ông Kaminski cho biết ông đã nhận các huân chương từ Ukraine như biểu hiện cho những giá trị chung nhằm củng cố quan hệ hai nước. Nhưng giờ đây, ông không thể giữ số huân chương này vì phía Ukraine chưa lên án dứt khoát "những kẻ gây ra vụ thảm sát Volhynia và những vụ sát hại hàng loạt công dân Ba Lan".
"Ba Lan sẽ không áp đặt quan điểm lịch sử của riêng mình lên bất cứ ai. Tuy nhiên, Ba Lan có quyền đánh giá những lựa chọn này. Nếu những cá nhân chịu trách nhiệm về tội ác hàng loạt chống lại thường dân được tôn vinh là anh hùng dân tộc, Ba Lan có nghĩa vụ phải phản ứng", ông Kaminski khẳng định.
Sau khi mâu thuẫn xảy ra, Ba Lan đã thu hồi Huân chương Đại bàng Trắng, giải thưởng cao quý nhất của nước này, được trao cho Tổng thống Ukraine trước đó. Ông Zelensky cùng các cựu tổng thống và quan chức cấp cao Ukraine cũng đã gửi trả huân chương cho Ba Lan.
“Các quốc gia từ khắp nơi trên thế giới, hầu hết đều không liên quan đến cuộc tranh chấp ở Trung Đông, đã yêu cầu Mỹ xem liệu chúng ta có thể giúp giải cứu các con tàu của họ đang bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz hay không. Họ đơn thuần chỉ là những người ngoài cuộc trung lập và vô tội”, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội X ngày 3.5 (sáng 4.5 giờ VN).
“Vì lợi ích của Iran, Trung Đông và nước Mỹ, chúng tôi đã nói với các quốc gia này rằng chúng tôi sẽ dẫn đường an toàn cho tàu của họ ra khỏi các vùng biển bị hạn chế này, để họ có thể tự do và thuận lợi tiếp tục công việc kinh doanh của mình. Việc di dời tàu đơn thuần chỉ nhằm giải cứu những con người, công ty và quốc gia hoàn toàn không làm gì sai trái”, Tổng thống Trump nêu thêm.
Chủ nhân Nhà Trắng cho hay quá trình hộ tống các tàu qua eo biển Hormuz mang tên “Dự án Tự do” (Project Freedom) và sẽ bắt đầu vào sáng 4.5 theo giờ Trung Đông. Ông cũng tiết lộ các đại diện Mỹ đã có cuộc thảo luận "tích cực" với Iran và có thể dẫn đến "những điều tích cực cho tất cả".
Ông Trump cảnh báo nếu tiến trình di dời các tàu bị can thiệp dưới bất kỳ hình thức nào thì Mỹ sẽ có biện pháp xử lý mạnh mẽ.
Sau phát biểu của ông Trump, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo sẽ bắt đầu hỗ trợ "Dự án Tự do". "Sự hỗ trợ của chúng tôi cho nhiệm vụ phòng thủ này là rất cần thiết cho an ninh khu vực và nền kinh tế toàn cầu, trong khi chúng tôi cũng duy trì lệnh phong tỏa hải quân”, Chỉ huy CENTCOM Brad Cooper cho biết.
Mỹ sẽ điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay trên đất liền và trên biển cùng 15.000 binh sĩ tham gia nhiệm vụ, tuyên bố của CENTCOM có đoạn.
Một quan chức Mỹ nói với CNN rằng Dự án Tự do sẽ không phải nhiệm vụ hộ tống.
CENTCOM cho hay “Sáng kiến tự do hàng hải” được công bố tuần trước sẽ là một phần quan trọng trong Dự án Tự do. Sáng kiến trên hướng đến việc chia sẻ thông tin để hỗ trợ an ninh ở eo biển Hormuz và kết hợp “hành động ngoại giao phối hợp quân sự”.
Trước động thái trên của Mỹ, người đứng đầu Ủy ban An ninh Quốc gia của quốc hội Iran, ông Ebrahim Azizi, viết trên mạng xã hội X rằng bất kỳ sự can thiệp nào của Washington sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn.
The Guardian cho hay hiện có hơn 850 con tàu đang mắc kẹt ở vùng Vịnh do chiến sự Trung Đông, bao gồm các lệnh phong tỏa của Mỹ và Iran.
Tuyên bố trên của ông Trump được đưa ra vài ngày sau khi phía Iran gửi đề xuất hòa bình mới, trong đó tập trung vào thỏa thuận nhằm mở cửa eo biển Hormuz. Bộ Ngoại giao Iran ngày 3.5 cho biết đã nhận được phản hồi của Mỹ và sẽ nghiên cứu.
