Tôi là người miền Bắc, đang sống và làm việc tại TP HCM. Nhưng nơi tôi muốn mình sẽ sống khi về già lại là Cần Thơ. Năm 2018, sau nhiều lần xuống miền Tây, tôi mua một căn nhà nhỏ ở Cần Thơ. Ban đầu chỉ là vì tôi thích cuộc sống nơi đây: buổi sáng không khí mát lành, đường phố không quá đông đúc, đồ ăn tươi ngon, con người hiền hòa. Hiện căn nhà ấy tôi vẫn cho thuê, nhưng trong đầu luôn nghĩ rằng một ngày nào đó mình sẽ rời TP HCM để về sống ở đó.
Càng sống lâu ở đô thị lớn, tôi càng thấy miền Tây có những giá trị mà nhiều nơi khác đang dần đánh mất. Vùng quê tôi giờ đô thị hóa rất nhanh. Những cánh đồng, ao làng, con mương tuổi thơ dần biến mất. Tôi muốn ăn cua đồng, cá đồng cũng không còn dễ. Có những thứ ngày xưa là món ăn bình dân thì giờ thành đặc sản đắt đỏ. Một kg cua đồng ở Bắc Ninh quê tôi, có lúc giá tới 150.000 – 200.000 đồng, trong khi ở miền Tây chỉ khoảng 50.000 – 70.000 đồng.
TP HCM thì ngày càng đông đúc, áp lực và oi bức. Trong khi đó, miền Tây có khí hậu dễ chịu hơn rất nhiều: không có mùa đông lạnh, ít nắng gắt cực đoan, nhiều cây xanh, sông nước và không khí trong lành. Đó là môi trường rất phù hợp với người lớn tuổi.
Vì thế, tôi nghĩ rằng miền Tây có thể phát triển một hướng đi mới: kinh tế cư trú dài hạn cho người cao tuổi.
>> Tôi sợ cảnh con cái kiệt sức vì chăm cha mẹ già
Hiện nay, miền Tây có rất nhiều lao động từng đi làm công nhân ở Bình Dương, Đồng Nai, TP HCM. Nhưng rồi sau tuổi 45-50, họ sẽ làm gì? Doanh nghiệp cần lao động trẻ hơn, còn trở về quê thì ít việc làm ổn định.
Trong khi đó, chúng ta lại đang bước vào giai đoạn già hóa dân số rất nhanh. Tầng lớp trung lưu ở Hà Nội, TP HCM, miền Trung ngày càng đông. Rất nhiều gia đình có điều kiện sẽ nghĩ đến việc tìm một nơi khí hậu dễ chịu để cha mẹ dưỡng già, nghỉ đông hoặc sống vài tháng mỗi năm. Không phải viện dưỡng lão kiểu khép kín, mà là một cộng đồng sống chậm, gần thiên nhiên.
Tôi hình dung tương lai sẽ có nhiều gia đình – giống như tôi – muốn sở hữu một căn nhà nhỏ ở miền Tây. Người già xuống ở vài tháng mỗi năm để tránh rét, tránh nóng, ăn thực phẩm tươi ngon, đi chợ quê, tập dưỡng sinh ven sông, trò chuyện với hàng xóm. Khi đó, miền Tây sẽ phát triển cả một hệ sinh thái dịch vụ: chăm sóc người lớn tuổi; y tế cộng đồng; nhà vườn nghỉ dưỡng; thực phẩm sạch; xe đưa đón; vật lý trị liệu; sinh hoạt văn hóa; du lịch nhẹ dành cho người cao tuổi. Đó sẽ là ngành kinh tế tạo ra nhiều việc làm bền vững.
Người miền Tây vốn có kinh nghiệm làm du lịch cộng đồng, sống gần gũi và hiếu khách. Nếu được tổ chức bài bản, họ hoàn toàn có thể trở thành lực lượng lao động chăm sóc và dịch vụ cho xã hội già hóa trong tương lai. Thứ quý nhất là không khí sạch, thực phẩm tự nhiên, nhịp sống chậm và cảm giác bình yên, và miền Tây hiện đang sở hữu gần như đầy đủ những điều đó.
Tôi vô tình thấy một fanpage giả mạo mang tên "SJC Hồ Chí Minh" sử dụng hình ảnh, thương hiệu của SJC để đăng bài kêu gọi đăng ký mua vàng miếng, vàng nhẫn...
Điều đáng nói là fanpage giả mạo này có tick xanh, không chỉ sao chép nội dung từ kênh chính thống mà còn chạy quảng cáo rầm rộ, tạo lượng tương tác.
Nhưng vấn đề khiến tôi khó hiểu là dù nhận ra dấu hiệu lừa đảo, việc report các fanpage này lại không hề dễ dàng. Không ít trường hợp báo cáo nhiều lần nhưng trang vẫn tồn tại, thậm chí tiếp tục chạy quảng cáo.
Phải chăng cơ chế kiểm duyệt của Facebook còn nhiều kẽ hở? Hay việc một trang có "tích xanh" khiến hệ thống ưu tiên giữ lại, bất chấp phản ánh từ người dùng? Vì sao fanpage giả mạo này lại có tick xanh? Rất nhiều câu hỏi.
Thêm vào đó, vấn đề không chỉ dừng lại ở một vài fanpage giả mạo, mà còn đặt ra câu hỏi lớn về mức độ an toàn của người dùng trên mạng xã hội.
Khi đồ giả ngày càng giống thật, thậm chí được bảo chứng bằng những dấu hiệu vốn được xem là uy tín, người dùng sẽ phải tự bảo vệ mình đến đâu?
"Tôi là một giáo viên dạy Toán nhiều năm, thừa nhận rằng bản thân cũng ngán ngẩm, thấy 'lú' khi đọc đề thi môn Toán THPT bây giờ. Những bài toán phần nhiều mang vỏ bọc cồng kềnh, cố diễn tả nội dung 'có vẻ thực tế', nhưng thật ra là chuỗi lắp ráp cơ học, gượng ép và thường là những tình huống ít có tính ứng dụng. Điều này làm học sinh thấy lạ lẫm, rối rắm, chán nản và cản trở khả năng tư duy Toán học thực thụ.
Không ít học sinh sẽ bị mất hứng thú học Toán. Những kiến thức Toán học sơ cấp nên được dạy với mục đích chính là rèn luyện khả năng suy luận, tư duy logic, tính toán, hơn là bắt nó gánh vác trọng trách nặng nề là giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện tại. Bởi từ Toán học đến ứng dụng trong cuộc sống theo tôi là một chặng đường rất dài (Toán học có ngành Toán ứng dụng nhưng cũng không dành cho số đông).
Tôi là một người gắn bó với Toán đủ lâu và từng trải cuộc sống (tôi nghĩ đa phần giáo viên dạy Toán đều vậy) nhận thấy đề thi, bài tập bây giờ dài dòng để cố nạp gia vị thực tế nhưng không có nhiều tính ứng dụng, nên đọc sẽ thấy gượng ép, khiên cưỡng. Chúng ta nên coi ứng dụng thực tế chỉ là một phần vừa phải trong chương trình Toán THPT và ứng dụng phải có chừng mực, kiểm soát. Nếu để những bài Toán được tự biên, dễ dãi đến với học sinh, nó sẽ phá hủy say mê học Toán của các em".
Đó là lo lắng của độc giả Ngọc Thành Thân về chất lượng của những bài tập Toán gắn yếu tố thực tế. Nhiều năm qua, các chuyên gia nhìn nhận chương trình Toán ở phổ thông còn bất cập vì thiếu liên kết với đời sống. Dù vậy, dạy Toán gắn với thực tế lại khiến nhiều em áp lực, nhanh quên sau khi rời trường học, với hai lý do chính: một là những bài Toán chỉ "khoác một vỏ bọc thực tế", thay vì thực sự có ý nghĩa ứng dụng; hai là áp lực thi cử khi hệ thống giáo dục hiện vẫn phụ thuộc lớn vào các kỳ thi để phân loại học sinh, từ chuyển cấp tới xét tuyển đại học, khiến giáo viên và học sinh buộc phải chạy theo đề thi.
>> 'Bài thi tích hợp vào lớp 10 tốt hơn bắt học sinh đánh vật Toán, Văn'
Nói về lý do khiến việc dạy và học Toán thực tế còn nhiều bất cập, bạn đọc Hố Đen cho rằng: "Một phần lỗi ra do giáo viên ra đề không cung cấp đầy đủ hoặc sử dụng tùy tiện các khái niệm. Bài toán thực tế là tốt nhưng nó phải mang tính tổng quát, ngôn ngữ đại chúng và thậm trí có hình ảnh mô tả rõ ràng. Tôi từng nhiều lần được học sinh gửi cho những bài Toán thực tế của thầy cô khác, nhờ giải hộ, và chính tôi cũng lúng túng vì ngôn ngữ sử dụng trong đề. Nó không chuẩn xác, có thể hiểu theo nghĩa khác dẫn đến việc hiểu sai bài toán.
Tôi dạy online nên học sinh của tôi từ nhiều vùng miền nên tôi hiểu rõ việc ngôn từ ảnh hưởng trong việc ra đề. Ngay như việc lấy một ngôn từ trong môn Vật lý áp sang môn Toán cũng dễ lệch. Các thầy cô dạy Toán lấy sang không đúng thời điểm và cũng không giải thích về các khái niệm liên quan thì học sinh không hiểu được là lẽ dĩ nhiên.
Cái dở là môn Toán lại cố đi áp thực tế trong khi đúng ra nên ghép chung với Lý và Hóa. Đề thực tế trong môn Toán phần nhiều được xây dựng trên sự tưởng tượng của giáo viên nên bản thân nó đã phi thực tế. Một bài toán thực tế nó phải xuất phát từ thực tế thật, cung cấp vật thật chứ không phải lấy bừa một vật rồi hỏi học sinh trong khi có thể thực tế học sinh chưa hề tiếp xúc nó ngoài thực tế.
Trong đề Toán, ví dụ tính một diện tích vật thì cần kèm hình ảnh chụp các góc khác nhau của vật đó. Cần kiểm tra việc học sinh sử dụng kiến thức để giải quyết nhiệm vụ chứ không phải kiểm tra việc học sinh có nhớ vật đó là vật gì? Các ngôn từ mô tả thì cần mang tính đại chúng, chính xác và thậm trí mô tả chi tiết ngay trên vật".
Ngày nay, không khó để bắt gặp cảnh một hành khách trên phương tiện công cộng thản nhiên bật loa ngoài để "cày" TikTok với các bản nhạc EDM giật cục liên tục, hay một người khách tại quán cà phê vô tư mở video Youtube với âm lượng cực đại, hoặc một người nhà bệnh nhân bật loa ngoài nói chuyện oang oang trong hành lang bệnh viện.
Những người ấy, dù vô tình hay hữu ý, đều đang biến không gian chung thành phòng khách của riêng mình, bất chấp sự chịu đựng của những người xung quanh. Sau tiếng ồn từ karaoke và loa kéo, thì tiếng ồn phát ra từ những chiếc điện thoại cá nhân đã và đang trở thành một vấn nạn thực sự.
Chúng ta đang sống trong thời đại công nghệ, nơi chiếc điện thoại là vật bất ly thân. Nhưng dường như, cùng với sự tiện lợi của công nghệ, khái niệm về "không gian chung’", về "việc tránh làm phiền người khác" và về "phép lịch sự" lại có vẻ đang dần trở nên mờ nhạt.
Nhiều người có thể biện minh rằng: "Tôi có quyền dùng điện thoại". Đúng, không ai có thể tước đi quyền sử dụng thiết bị của bạn. Nhưng, quyền tự do cá nhân chỉ thực sự văn minh khi nó không xâm phạm đến không gian riêng tư, sự nghỉ ngơi và nhu cầu tĩnh lặng của người khác.
Khi bạn bật loa ngoài ở nơi công cộng, bạn không chỉ đang nghe một mình, mà bạn đang ép cả những người xung quanh - những người vốn không có nhu cầu nghe thứ bạn đang nghe - phải "thưởng thức" cùng bạn. Đó là sự chịu đựng bất đắc dĩ khi không gian vốn của chung lại bị chiếm dụng bởi sự ồn ào của một số ít người.
Đã có nhiều lần tôi tự hỏi: Tại sao một số người lại khó chấp nhận việc đeo tai nghe - một thiết bị nhỏ bé nhưng chứa đựng sự tử tế tối thiểu? Phải chăng sự tiện lợi cá nhân đã lấn át đi ý thức cộng đồng?
Để thay đổi thực trạng này, tôi cho rằng cần bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhưng quyết liệt:
Xây dựng "văn hóa tai nghe": Đây cần trở thành một quy tắc ứng xử cơ bản, giống như việc không chen lấn hay không xả rác. Mỗi người hãy tự giác sử dụng tai nghe khi xem video, nghe nhạc hay gọi điện ở nơi công cộng. Đó là biểu hiện của cư xử văn minh.
Sự chung tay của các cơ sở dịch vụ: Các quán cà phê, đơn vị vận tải công cộng hay các đơn vị cung cấp phòng chờ nên mạnh dạn đặt những tấm biển nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng rõ ràng: "Vui lòng sử dụng tai nghe", "Vui lòng giữ yên lặng" hoặc in rõ các lời nhắc nhở này trên vé hoặc menu.
Ngoài ra, có thể in poster hoặc chiếu các đoạn clip nhắc nhở về việc không làm ồn trên các màn hình công cộng như cách các hãng hàng không nhắc nhở về quy tắc an toàn đầu các chuyến bay.
Khi người dùng mua dịch vụ, họ đã chấp nhận quy tắc này. Nhân viên phục vụ khi nhắc nhở không còn là "người đi dạy đời", mà chỉ đơn thuần là "người thực thi nội quy". Điều này có thể bảo vệ nhân viên khỏi sự phản kháng của khách hàng.
Dù sao, đừng ngại nhắc nhở khách hàng ồn ào, vì chính những người khách văn minh khác sẽ ủng hộ bạn.
- Chia vùng: Tại các không gian công cộng nhất định, hãy chia thành các khu vực khác nhau: vùng Yên tĩnh (Quiet Zone) là vùng tập trung, yêu cầu tuyệt đối tai nghe và vùng Giao lưu (Social Zone) là vùng có thể thoải mái trò chuyện.
Khi một người chọn ngồi vào khu vực Yên tĩnh, họ đã tự ký một "hợp đồng ngầm" là họ sẽ tôn trọng không gian chung. Khi đó, nếu họ bật loa ngoài hoặc gây ồn ào, những người xung quanh có quyền nhắc nhở cực kỳ hợp lý dựa trên quy định của khu vực đó, không còn là sự can thiệp cá nhân có thể dẫn tới gây gổ nữa.
- Sự dũng cảm lên tiếng: Nếu chúng ta cứ im lặng chịu đựng, hành vi này sẽ trở thành bình thường mới. Một ánh mắt ngạc nhiên hoặc một lời nhắc nhở lịch sự: "Bạn có thể vặn nhỏ âm lượng được không?", đôi khi đã đủ để người kia giật mình nhận ra hành vi của họ đang gây phiền toái.
