“Việt Nam không nên cố xây thêm một mô hình AI nền tảng khổng lồ giống các tập đoàn lớn. Thay vào đó, nên tận dụng những gì Google, Meta hay OpenAI đã xây dựng, rồi phát triển ứng dụng phù hợp riêng với Việt Nam”, ông Curtis S. Chin, Giám đốc phụ trách thị trường toàn cầu của Viện Milken (Mỹ), nói tại sự kiện GStar 2026, diễn ra tại TP HCM ngày 29/5.
Ông Jay Kim, Chủ tịch kiêm CEO hãng dược Boryung, kiêm thành viên hội đồng quản trị công ty chăm sóc sức khỏe và vũ trụ Axiom Space, đồng tình và cho rằng vấn đề không chỉ đúng với AI mà còn với mọi ngành công nghệ mới. Lấy công nghiệp vũ trụ làm ví dụ, ông nói trước đây nhiều quốc gia châu Á, gồm cả Hàn Quốc quê hương ông, cố gắng theo đuổi chiến lược “đi sau để bắt kịp” Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản.
“Nhưng với công nghệ mới hiện nay, các nước cần chọn con đường riêng có ý nghĩa cho nhân loại, thay vì chỉ cố bắt kịp người khác”, ông Kim nói. “Việt Nam không nên đi theo chiến lược ‘fast-follower’, mà nên theo đuổi những hướng đi thật sự có giá trị cho thế giới”.
Chiến lược fast-follower (bắt chước nhanh) là thuật ngữ chỉ doanh nghiệp không đi tiên phong tạo ra thị trường, mà chờ đối thủ đi đầu (first-mover) thử nghiệm trước, sau đó nhanh chóng tiếp cận, cải tiến sản phẩm và dùng lợi thế quy mô để chiếm lĩnh thị trường.
TS Bùi Hải Hưng, Phó chủ tịch phụ trách công nghệ Qualcomm AI Research, cựu CEO VinAI và từng làm tại Google DeepMind, lấy công việc tại công ty ông làm ví dụ. Ông cho biết, khi chưa được Qualcomm mua lại, VinAI chú trọng nhiều đến mô hình AI mạnh như GAN-VAE (kết hợp khả năng tạo ra dữ liệu siêu chân thực của công nghệ GAN với hiểu biết cấu trúc dữ liệu của VAE nhằm tạo ra hình ảnh, âm thanh hoặc dữ liệu mới chất lượng cao và có kiểm soát), thậm chí công bố nghiên cứu đều đặn tại các hội nghị AI lớn.
“Nhưng rất nhanh, chúng tôi nhận ra Việt Nam không thể cạnh tranh trực tiếp với các tổ chức sở hữu lượng GPU khổng lồ. Vì thế, chúng tôi chuyển sang tập trung vào bài toán giới hạn tài nguyên, giải pháp chạy trên GPU nhỏ hoặc thậm chí điện thoại”, ông nói. “Chúng tôi tối ưu mô hình nhỏ hơn nhưng vẫn giữ được phần lớn năng lực, đồng thời nhận ra điều này rất quan trọng vì nhiều tác vụ AI xử lý dữ liệu riêng tư, nên tốt nhất thực hiện ngay trên thiết bị. AI trên thiết bị vừa tiết kiệm tài nguyên, vừa bảo vệ riêng tư và giảm độ trễ”.
Sau khi về Qualcomm AI Research, ông cho biết mục tiêu đó vẫn không thay đổi, với các ứng dụng tiềm năng vô cùng lớn, như hệ thống cần độ trễ thấp, thiết bị đeo thông minh, robot, kính thông minh…
Yi Tay, nhà nghiên cứu cấp cao của Google DeepMind, đánh giá AI đang bước vào giai đoạn mới sau nhiều năm chỉ tập trung mở rộng mô hình. Theo ông, cộng đồng nghiên cứu từng tin chỉ cần tăng kích thước mô hình, lượng dữ liệu và năng lực tính toán thì trí thông minh sẽ tiếp tục tăng lên, nhưng tác nhân AI (AI agent) cho thấy điều đó chưa đủ. Ông cho rằng thay vì xây dựng các mô hình từ đầu, doanh nghiệp có thể tận dụng mã nguồn mở và tinh chỉnh cho tác vụ riêng, hoặc xây dựng các lớp kết nối nhiều thành phần AI khác nhau. “Tác động lớn hơn sẽ đến từ khả năng ứng dụng AI vào bài toán thực tế”, ông nói.
Trong khi đó, theo TS Lương Minh Thắng, Giám đốc nghiên cứu Google DeepMind kiêm nhà đồng sáng lập tổ chức phi lợi nhuận về phát triển AI New Turing Institute (NTI), thế giới đang chuyển từ “kỷ nguyên dữ liệu” sang “kỷ nguyên trải nghiệm”, do đó doanh nghiệp Việt nên hướng đến trải nghiệm người dùng hơn là tập trung cho vấn đề khác. “Bước tiếp theo là xây dựng môi trường mô phỏng để AI tích lũy trải nghiệm, chẳng hạn mô phỏng thế giới thực để AI điều hướng ngoài đời, hay mô phỏng tế bào ảo để thử nghiệm thuốc”, ông nói.
Đồng quan điểm, bà Wendy Nguyễn, nhà đồng sáng lập Pacific Gateway Partners, cho rằng Việt Nam có ưu thế lớn về con người và đây mới là yếu tố cần được chú trọng nhiều nhất trong kỷ nguyên AI thay vì tập trung cho công nghệ. “Người Việt có sự bền bỉ, khát vọng và không dễ bỏ cuộc. Đó là tài sản quý cần được giữ gìn”, bà nói.
Bà kể trong chuyến đi này, một lãnh đạo cấp cao đã nói rằng ở nhiều nơi, khi mọi người giàu lên hoặc có cuộc sống tốt hơn, họ sẽ giảm phấn đấu. Tuy nhiên, cuộc sống của người Việt cũng đang ngày một tốt hơn nhưng vẫn giữ tinh thần muốn vươn lên. “Chính tinh thần ấy mới là động lực quan trọng nhất giúp Việt Nam tiến lên ở bất cứ lĩnh vực nào”, bà nói.
Dù vậy, bà cảm thấy môi trường startup AI toàn cầu hiện phát triển thiếu lành mạnh. Trước đây, các nhà sáng lập rất vất vả để gọi vốn, còn bây giờ chỉ cần một ý tưởng và cái tên là có thể huy động hàng tỷ USD. Theo bà, nhà đầu tư tại Việt Nam nói riêng cần thận trọng hơn và nhìn lại xem hệ sinh thái AI có đang phát triển “quá nóng” hay không.
Còn theo TS Ed H. Chi, Phó chủ tịch nghiên cứu Google DeepMind, để phát triển con người, Việt Nam cần xây dựng kỹ năng ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường, đặc biệt kỹ năng ra lệnh cho AI.
“Kỹ năng quan trọng nhất trong tương lai có thể không phải là trả lời câu hỏi, mà là biết đặt câu hỏi”, ông nói. “Các mô hình rất giỏi trả lời, nhưng kém trong việc đặt câu hỏi hay. Trong tương lai, khả năng đặt đúng câu hỏi sẽ trở thành kỹ năng cực kỳ quan trọng”.
Theo ông, điều này đúng không chỉ trong giáo dục mà cả kinh doanh, khi giá trị lớn nhất nằm ở việc tìm đúng câu hỏi cần giải quyết. “Chúng ta đang xây dựng ‘động cơ trí tuệ’. Giờ là lúc nghĩ xem sẽ dùng động cơ đó như thế nào để phục vụ nhân loại, đặc biệt trong giáo dục và chuẩn bị cho thế hệ tiếp theo sống cùng AI”, ông nói thêm.
Diễn đàn GStar 2026 là sự tiếp nối loạt sự kiện AI thường niên được NTI, tiền thân là VietAI, tổ chức từ năm 2018 với mục tiêu kết nối cộng đồng AI Việt với chuyên gia toàn cầu. Các sự kiện trước đó có sự xuất hiện của một số chuyên gia và người nổi tiếng về trí tuệ nhân tạo, như CEO OpenAI Sam Altman và Giám đốc phòng thí nghiệm AI của Đại học Stanford Christopher Manning tại AI Day 2023, hay nhà khoa học trưởng của Google Jeff Dean tại GenAI 2024.
Các kỳ World Cup từ lâu không chỉ là ngày hội thể thao lớn nhất hành tinh, mà còn được xem như "phòng thí nghiệm công nghệ" quy mô toàn cầu, nơi trình làng và thử nghiệm những công nghệ thể thao tiên tiến nhất.
Một trong những chi tiết đáng chú ý nhất tại giải đấu năm nay nằm ngay trong trái bóng thi đấu. Bên trong quả bóng là cảm biến đo lường quán tính (IMU), có khả năng gửi dữ liệu vị trí và gia tốc tới hệ thống với tần suất 500 lần mỗi giây. Nhờ đó, hệ thống có thể xác định chính xác thời điểm bóng rời chân cầu thủ trong các tình huống tranh cãi.
Dữ liệu từ trái bóng được kết hợp với mạng lưới camera chuyên dụng theo dõi 29 điểm trên cơ thể mỗi cầu thủ để tạo ra mô hình 3D của pha bóng. Đây là nền tảng giúp hệ thống bắt việt vị bán tự động (SAOT) hỗ trợ tổ VAR đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn, giảm thời gian gián đoạn trận đấu.
Không chỉ hỗ trợ trọng tài, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang thay đổi cách các đội bóng chuẩn bị và điều chỉnh chiến thuật. Hệ thống AI theo dõi vị trí của toàn bộ 22 cầu thủ cùng trái bóng từ 50 - 100 lần mỗi giây thông qua mạng lưới camera lắp quanh sân vận động.
Từ khối dữ liệu khổng lồ này, AI có thể phát hiện khoảng trống chiến thuật, đánh giá xu hướng di chuyển của đối thủ và cảnh báo tình trạng quá tải thể lực của cầu thủ. Các phân tích được gửi trực tiếp tới ban huấn luyện, hỗ trợ việc điều chỉnh nhân sự và chiến thuật theo thời gian thực.
Một công nghệ khác thu hút sự chú ý của người hâm mộ là Ref-cam - camera siêu nhỏ gắn trên người trọng tài. Hệ thống mang đến góc nhìn từ chính vị trí của trọng tài trên sân, giúp khán giả theo dõi trận đấu theo cách hoàn toàn mới.
Trong khi đó, giới nghiên cứu thể thao tận dụng dữ liệu từ Ref-cam để phân tích quá trình ra quyết định của trọng tài, đánh giá góc quan sát và tối ưu hóa công tác đào tạo trong tương lai.
Bóng đá hiện đại cũng chứng kiến sự xuất hiện của các thiết bị sinh trắc học siêu nhỏ được tích hợp trong trang phục thi đấu. Các cảm biến này theo dõi nhịp tim, lượng oxy trong máu, mức độ mất nước và cường độ va chạm mà cầu thủ phải chịu trong trận đấu.
Những dữ liệu thu thập được giúp đội ngũ y tế xây dựng chương trình hồi phục cá nhân hóa, đồng thời dự báo sớm nguy cơ chấn thương để bảo vệ cầu thủ trước lịch thi đấu ngày càng khắc nghiệt.
Sự hiện diện ngày càng sâu của công nghệ vẫn tạo ra những tranh luận trong giới bóng đá. Tuy nhiên nhiều chuyên gia cho rằng các công nghệ mới không làm mất đi cảm xúc của môn thể thao vua, mà góp phần tăng tính công bằng, nâng cao chất lượng chuyên môn và mang đến trải nghiệm theo dõi trực quan hơn cho người hâm mộ trên toàn thế giới.
GLM 5.2 do công ty Zhipu AI (Z.ai) của Trung Quốc phát triển và đang thu hút sự chú ý nhờ khả năng lập trình gần tương đương với các mô hình mạnh nhất hiện nay của Mỹ.
Theo xếp hạng FrontierSWE, đo lường mức độ một AI có thể hoàn thành các dự án kỹ thuật quy mô lớn và kéo dài hàng chục giờ, GLM-5.2 đạt 74,4%, vượt GPT-5.5 của OpenAI và Opus 4.7 của Anthropic. Mô hình mã nguồn mở mới của Trung Quốc chỉ kém Opus 4.8 chưa đến một điểm phần trăm.
Ở hai xếp hạng khác là PostTrainBench và SWE-Marathon, đều đo lường khả năng thực hiện nhiệm vụ phức tạp và nhiều bước, GLM-5.2 đều nằm trong top 3 toàn cầu cùng với các mô hình tốt nhất của Mỹ.
"GLM-5.2 đánh dấu 'khoảnh khắc DeepSeek' mới đối với AI Trung Quốc", Kyle Chan, nhà nghiên cứu tại Viện Brookings, nói trên SCMP. "Mô hình mới của Z.ai cho thấy Trung Quốc chỉ chậm hơn Mỹ vài tháng về hiệu năng AI, dù có khả năng tiếp cận năng lực tính toán kém hơn nhiều".
Theo Chan, mô hình mã nguồn mở này xuất hiện vào "giai đoạn hoàn hảo" khi nhiều người lo ngại về chi phí dành cho AI tăng vọt. Chi phí sử dụng GLM-5.2 bằng một nửa so với các mô hình từ công ty Mỹ, trong khi năng lực nằm trong top đầu.
Lập trình là một trong những ứng dụng thương mại tăng trưởng nhanh nhất của các mô hình ngôn ngữ lớn. Anthropic, dẫn đầu về AI lập trình, tháng trước dự kiến doanh thu năm khoảng 47 tỷ USD, tăng từ mức 1 tỷ USD đầu 2025, theo các tài liệu gọi vốn gần đây.
Theo Nathan Lambert, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu trí tuệ nhân tạo Allen, GLM-5.2 là một trong những mô hình trọng số mở đầu tiên có thể coi là lựa chọn thay thế. Dạng mô hình này cho phép người dùng điều chỉnh bộ trọng số đã huấn luyện.
Tuy nhiên, theo CNBC, GLM-5.2 vẫn đi sau mô hình Mỹ trong một số bài đánh giá. DeepSWE, xếp hạng đánh giá năng lực kỹ thuật phần mềm, đặt mô hình này ở vị trí thứ 5, sau các mô hình của Anthropic và OpenAI.
Người dùng cũng ghi nhận một số điểm kém hiệu quả trong vận hành. Sridhar Ramaswamy, CEO công ty cung cấp phần mềm dữ liệu Mỹ Snowflake, cho rằng GLM-5.2 đạt hiệu năng tổng thể tương đương Claude Opus 4.7, nhưng bộc lộ một số hạn chế như dừng tác vụ quá sớm và phân tích quá mức các chi tiết không chính xác.
Tang Jie, nhà sáng lập Zhipu AI, chia sẻ trên mạng xã hội rằng mô hình có thể cải thiện nếu có thêm nguồn lực dành cho học tăng cường.
Nếu bỗng một ngày bạn nhìn thấy biểu tượng mũi tên màu xanh lam hoặc xám xuất hiện ở góc trên màn hình iPhone hoặc cụm Dynamic Island, đó chính là lời cảnh báo bảo mật từ hệ thống. Biểu tượng này là dấu hiệu trực quan cho biết một ứng dụng, trang web hoặc dịch vụ chạy ngầm đang âm thầm truy cập và sử dụng dịch vụ định vị.
Để biết chính xác 'kẻ đứng sau' đang theo dõi vị trí, người dùng chỉ cần vuốt từ góc trên bên phải màn hình để mở trung tâm điều khiển (Control Center). Tại đây, hệ thống sẽ liệt kê rõ ràng tên ứng dụng đang dùng định vị, thường là bản đồ, ứng dụng giao đồ ăn hoặc WhatsApp. Việc kiểm tra này giúp phát hiện kịp thời các ứng dụng không đáng tin cậy để tránh nguy cơ bị theo dõi ngầm.
Nếu muốn xóa bỏ hoàn toàn mũi tên này, cách triệt để nhất là tắt Dịch vụ Định vị (Location Services) trong phần cài đặt Quyền riêng tư & Bảo mật (Privacy & Security). Tuy nhiên, hành động này sẽ đi kèm nhiều bất tiện lớn khi các ứng dụng thiết yếu như Apple Maps không thể chỉ đường, hay bạn không thể gửi vị trí qua WhatsApp. Vì vậy, thay vì tắt toàn bộ, người dùng nên chọn giải pháp xử lý thông minh hơn.
Bạn có thể truy cập vào danh sách Dịch vụ Định vị và chọn không cho phép đối với từng ứng dụng riêng lẻ mà bản thân cảm thấy không tin tưởng. Thói quen kiểm tra và thu hồi quyền truy cập này vừa giúp mũi tên xanh biến mất, vừa nâng cao tính bảo mật. Đây là bước sửa sai cần thiết vì nhiều người dùng iPhone thường có thói quen bỏ qua việc thiết lập quyền hạn ứng dụng.
Đối với các dịch vụ hệ thống mặc định, bạn vẫn có thể ẩn biểu tượng này bằng cách vào mục Dịch vụ Hệ thống (System Services) và tắt 'Biểu tượng Thanh Trạng thái' (Status Bar). Thao tác này giúp ẩn ngay lập tức hình mũi tên mà không làm ảnh hưởng đến tính năng định vị của máy. Dù vậy, hãy cân nhắc kỹ vì mũi tên xanh vốn là tấm khiên giúp bạn biết khi nào vị trí của mình đang bị tiếp cận liên tục.
