Ngày 31.5, tại Thư viện Khoa học tổng hợp TP.HCM, Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam (VCPF) năm 2026 chính thức khép lại, đánh dấu lần đầu có một lễ hội tương tự ở Việt Nam cho thể loại sách tranh (picture book). Lễ hội không chỉ trưng bày nhiều đầu sách tranh tiêu biểu mà còn mở ra không gian đối thoại cho các bên liên quan trong và ngoài nước để phát triển hơn nữa dòng sách này.
Chia sẻ tại tọa đàm “Sách tranh nuôi dưỡng trẻ em vượt qua khó khăn” trong khuôn khổ lễ hội, anh Lê Thiện Trí, Giám đốc Chương trình phát triển ngôn ngữ của RtR Việt Nam – một tổ chức phi chính phủ quốc tế hoạt động trong lĩnh vực giáo dục có trụ sở tại Mỹ – cho biết nhiều trẻ em đang phải đối mặt với cả những khó khăn bên ngoài (thiên tai, dịch bệnh, mất mát, chia ly…) đến khó khăn nội tâm.
Điều này, theo anh Trí, tạo nên 4 nhóm đứt gãy trong trẻ. Thứ nhất là nhóm đứt gãy cảm xúc, khi các em không thể nhận diện hay gọi tên khó khăn mình đang gặp phải. Thứ hai là nhóm đứt gãy ngôn ngữ, khi không diễn đạt được vấn đề mà chỉ có thể gào thét hay bày tỏ phẫn nộ. Thứ ba là đứt gãy kết nối, khi các em không tìm được người để chia sẻ, từ ba mẹ, thầy cô đến bạn bè.
Cuối cùng là đứt gãy ý nghĩa, khiến các em mất niềm tin về cuộc sống và cảm thấy tự trách trước những vấn đề diễn ra trong gia đình, lẫn trong mối quan hệ của các em với mọi người xung quanh.
Khi này, sách tranh xuất hiện như một phương tiện để “vỗ về” trẻ, giúp các em từ nâng cao năng lực quan sát, suy luận, diễn giải, kiến tạo ý nghĩa đến mở rộng góc nhìn, thông qua “ngôn ngữ” hình ảnh, màu sắc, bố cục, khoảng trắng, kiểu chữ, bìa sách… bên cạnh văn bản thuần túy. “Sách tranh cũng là chiếc gương soi cho cuộc sống thực tế, giúp trẻ học cách xử lý của nhân vật để áp dụng cho tình huống của bản thân”, anh nói.
“Sách tranh tuy không làm khó khăn biến mất, nhưng nó có thể mở ra không gian để trẻ hiểu mình, diễn đạt, kết nối và bước tiếp”, anh Trí đúc kết.
Anh đồng thời nhấn mạnh, nơi sách tranh cần hiện diện nhiều hơn không phải là nhà trường hay thư viện mà là trên “bàn tay người lớn” như ba mẹ hay thầy cô. Vì chỉ khi thấu hiểu và biết cách sử dụng, sách tranh mới có thể tiến vào và “sống” trong tuổi thơ của trẻ chứ không chỉ là một vật trang trí đóng bụi trên kệ.
Trao đổi với Thanh Niên, chị Nguyễn Hữu Quỳnh Hương, Trưởng ban Tổ chức VCPF 2026 kiêm Giám đốc Slowbooks, bày tỏ chung quan điểm. Theo chị, trẻ em thường thụ động học tập thói quen của người lớn, đặc biệt là phụ huynh. Thế nên, nếu ba mẹ không đọc sách thì rất khó để con có thể xây dựng văn hóa đọc, và điều này phụ thuộc rất lớn và ý chí của các bậc phụ huynh trong thế giới số hiện nay.
“Chúng ta đừng nên dừng ở những sự kiện khuyến đọc cho trẻ, mà hãy mở rộng cho cả đối tượng người lớn”, chị Hương nói.
Chia sẻ tại tọa đàm, một chuyên gia trị liệu tâm lý thường tiếp nhận các trường hợp trẻ em chậm nói hoặc gặp khó khăn về ngôn ngữ cũng nêu thực tế rằng, khi chị đề xuất ba mẹ đọc sách cho con như một biện pháp đồng hành thì nhiều phụ huynh tỏ ra bối rối. Bởi, khi quen với việc lướt màn hình liên tục, họ lại gặp thử thách khi phải thực sự chú tâm vào một cuốn sách tranh và tưởng tượng ra cuộc trò chuyện giữa các nhân vật trong sách.
“Chúng ta dành thời gian xây quá nhiều thư viện, nhưng lại mặc nhiên cho rằng ba mẹ nào cũng biết đọc sách cho con. Tôi tin đây là kỹ năng cần phải đào tạo lại cho ba mẹ”, chị nói.
Bà Soon Young Lee, Phó chủ tịch Hiệp hội Sách tranh và xuất bản Hàn Quốc (KPPA), cho biết tại xứ sở kim chi, sách tranh không chỉ nói về những câu chuyện hồn nhiên, mà còn có thể đề cập đến các vấn đề xã hội có phần gai góc với trẻ em như bình đẳng giới, chiến tranh và người tị nạn, bi kịch trong lịch sử dân tộc, hoặc thân thuộc hơn như câu chuyện tang gia hay thú cưng qua đời…
Vì sao đưa những chủ đề này vào sách tranh? Theo bà Lee, điều này giúp các em đang phải ở trong tình huống tương tự không cảm thấy cô độc, và tiếp thêm động lực để các em quay trở lại thế giới một cách mạnh mẽ hơn sau khi hoàn thành hành trình trong sách.
“Khi một đứa trẻ đang trải qua khủng hoảng, việc trực tiếp đối diện với những cảm xúc lớn lao ấy có thể khiến các em choáng ngợp. Trong khi đó, sách tranh có thể giúp các em khám phả cảm xúc của chính mình từ một khoảng cách an toàn, thông qua việc theo dõi nhân vật trong sách – thường là động vật hoặc một đứa trẻ khác”, bà Lee lý giải.
Quan trọng là những câu chuyện trong sách không chỉ miêu tả khó khăn, mà cũng khắc họa tinh thần kiên cường đối mặt với nỗi buồn và nghịch cảnh, từ đó giúp trẻ em xây dựng một “khuôn khổ nhận thức về hy vọng”. “Sách tranh dạy các em bài học là khó khăn rồi có lúc sẽ xảy ra, nhưng giai đoạn đó không bao giờ kéo dài mãi mãi”, bà Lee nói.
Dù hữu ích với trẻ, bà Lee cũng nhìn nhận một thực tế rằng phụ huynh Hàn Quốc dần quay lưng với thị trường sách văn học nói chung và sách tranh nói riêng. Nguyên do là nhiều ba mẹ chuộng việc mua cho con những cuốn sách giúp thúc đẩy kết quả học tập hay phát triển nhân cách hơn là những câu chuyện giả tưởng. Thế nhưng, bà lạc quan tin rằng đây là thách thức để ngành sách tranh có thể phát triển sâu hơn về nội dung và giá trị nghệ thuật.
Một điểm đáng chú ý khác tại Hàn Quốc là sách trang đang ngày càng được người lớn chú ý và tìm đọc, không chỉ khu biệt ở tuổi thiếu nhi, bởi nó có thể khơi gợi sự đồng cảm xuyên thế hệ, mang lại cảm giác ấm áp và không đặt nặng việc đọc. Theo dữ liệu của Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch nước này, số lượt mượn sách tranh ở 1.540 thư viện công từ tháng 5.2024 tới tháng 4.2025 tăng 21,2% so với cùng kỳ năm trước, đặc biệt ở nhóm độ tuổi 40-60.
“Sách tranh không chỉ dành riêng cho trẻ em mà còn cho đứa trẻ bên trong mỗi người”, chị Nguyễn Hữu Quỳnh Hương nhận định.
Che Jingang, đảo Hải Nam, bất ngờ nổi tiếng vì được nhiều cơ quan truyền thông đưa tin về động cơ phản lực mà cậu bé tự chế tại nhà.
Theo đó, từ khi còn học mẫu giáo, cậu bé đã ngạc nhiên khi ném quả bóng giấy và thấy nó chỉ tạo thành một đường parabol rồi rơi xuống đất, trong khi một chiếc máy bay giấy có thể bay ngang, lơ lửng một cách "duyên dáng". Che muốn tìm ra cách giúp máy bay bay xa, ổn định và duy trì độ cao lâu hơn, nên đã biến mọi ngóc ngách trong nhà mình thành một bãi thử nghiệm máy bay.
Năm lớp 2, Che chế tạo thành công mô hình đầu tiên, là một chiếc xe radar siêu âm. Sau đó, cậu dần chuyển sang các dự án phức tạp hơn như cánh tay robot, máy bay mô hình và giờ là động cơ phản lực.
Trên tài khoản mạng xã hội có 30.000 người theo dõi do mẹ quản lý, Che chia sẻ niềm đam mê mãnh liệt với "mọi thứ có thể bay". Cậu cho biết bản thân đã tự mày mò học giải tích và khí động học từ năm lớp 3 để theo đuổi ước mơ này. Nam sinh cũng học phần mềm thiết kế hỗ trợ máy tính (CAD) và tạo ra nhiều mô hình hai chiều và ba chiều, phân tích chi tiết áp suất không khí, nhiệt độ và các yếu tố kỹ thuật trước khi thực hiện sản phẩm.
Che còn sử dụng những thành thạo thuật ngữ chuyên môn để giải thích quy trình chế tạo và thử nghiệm động cơ trong không gian sinh hoạt của gia đình. Với chiếc động cơ phản lực mới nhất, cậu bé mất 8 tháng để hoàn thành bản thiết kế đầu tiên, và tự liên hệ thuê ngoài các bộ phận phức tạp.
Dù lần thử nghiệm đầu thất bại, nam sinh vẫn lạc quan: "Mục đích ban đầu của em là tích lũy kiến thức và em đã làm được điều đó. Thất bại không sao cả, nó là động lực để em thử lại lần sau".
Tuy nhiên, câu chuyện của "cậu bé tên lửa" có một số tình tiết vấp phải nghi ngờ.
Nhiều người dùng mạng xã hội đặt dấu hỏi về trình độ học thuật thật sự của Che. Họ phát hiện cậu từng lưu video hướng dẫn giải toán lớp 5, điều được cho là mâu thuẫn với việc nắm vững kiến thức giải tích cao cấp.
Nghi vấn càng tăng lên khi có thông tin cho rằng cha của cậu bé là Che Zhuming, một kỹ sư hàng không vũ trụ từng tham gia nhiều dự án tại Trung tâm Phóng vệ tinh Tây Xương. Nhiều người tin thành tựu này thực chất là sản phẩm của phụ huynh nhằm "đánh bóng" hồ sơ cho con, thuận tiện để sau này đăng ký xét tuyển vào các đại học danh tiếng.
Trước những công kích, cậu bé điềm tĩnh: "Việc mọi người nghi ngờ là bình thường. Em chỉ cần tập trung vào việc mình làm và để năng lực tự lên tiếng".
Cũng không ít người bày tỏ ngưỡng mộ và kỳ vọng vào tiềm năng của cậu bé 14 tuổi. "Tôi mong chờ ngày được thấy em chế tạo một con tàu vũ trụ thực thụ", một người dùng mạng xã hội bình luận.
Gia đình Che cho biết ủng hộ tuyệt đối đam mê của con trai. Họ thuê gia sư lập trình riêng và chi trả hàng nghìn NDT cho mỗi dự án.
Đó là chia sẻ của Bùi Lê Chí Bảo, 23 tuổi, tại vòng cuối của chương trình ươm tạo start-up UniVentures diễn ra ngày 25.6. Bảo, cựu sinh viên Trường Goldsmiths, ĐH London (Anh), đã sáng lập và điều hành nền tảng học tập trực tuyến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) Selfomy cùng cộng sự tốt nghiệp từ Trường ĐH Y dược TP.HCM. Nền tảng này đã triển khai ở hơn 70 cơ sở giáo dục trong và ngoài nước sau 1,5 năm chính thức gia nhập thị trường.
Trao đổi với Thanh Niên bên lề sự kiện, Bảo kể sau khi quan sát công việc của mẹ, anh bắt đầu trao đổi với nhiều các giáo viên khác và nhận ra trường hợp của mẹ anh không phải là cá biệt. Thế khó là việc chấm bài đòi hỏi kỹ năng cao nên với những thầy cô mới vào nghề, quá trình này mất nhiều thời gian hơn so với các thầy cô dày dặn kinh nghiệm. Điều này góp phần khiến giáo viên không còn thời gian để trau dồi, phát triển chuyên môn.
Để giải quyết khó khăn trên, Bảo và cộng sự đã lập trình nên một nền tảng giúp tự động hóa quy trình chấm bài và nhiều đầu việc chuyên môn lẫn hành chính khác, hỗ trợ cho những thầy cô tự mở lớp tại nhà lẫn các trung tâm ngoại ngữ và trường học.
Hiện, Selfomy cung cấp nhiều tính năng ngoài việc hỗ trợ chấm bài, như mở phòng thi ảo, giao bài tập cá nhân hóa, cung cấp ngân hàng đề thi... ở ba kỳ thi quốc tế nổi tiếng là IELTS, TOEIC và SAT.
Tính tới nay, Bảo kể anh đã có 10 năm kinh nghiệm khởi nghiệp. Bởi, tiền thân của Selfomy là một trang web tổng hợp những câu hỏi bài tập về nhà do tự anh lập trình và đưa vào hoạt động từ lớp 6, giúp đỡ bạn bè cùng lớp và sau này mở rộng trên cả nước. Nhiều năm, trang web của Bảo thu hút đều đặn cả triệu người dùng mỗi tháng, mang về lượng lớn doanh thu. Dự án đạt đỉnh vào 2021, thời điểm tất cả thầy trò phải dạy và học trực tuyến vì Covid-19.
Tuy nhiên, 2022 là một cú sốc cho Selfomy, khi ChatGPT ra đời khiến học sinh không còn tìm tới những trang web hỏi đáp nội dung nữa. Bảo khi đó quyết định chia tay các cộng sự, "rút lui chờ thời tới" và cũng để tập trung vào việc tốt nghiệp đúng hạn. Tới giai đoạn 2023-2024, từ câu chuyện của mẹ, Bảo quy tụ lại đội ngũ và xây sản phẩm theo mô hình hệ thống quản lý học tập (LMS).
Đó cũng là lúc Selfomy "tái sinh", được Bảo gọi tên là "Selfomy One" - mang nghĩa tất cả tính năng dạy và học tích hợp trong một nền tảng. Mẹ của Bảo là chị Lê Thị Nga, giáo viên tiếng Anh Trường THCS Tân Thới Hòa (P.Phú Thạnh), cũng trở thành cố vấn học thuật đắc lực cho dự án của con mình sau khi có thêm thời gian cho bản thân và gia đình.
"Mục tiêu sắp tới của chúng tôi là triển khai thêm các giải pháp về ACT, AP ở các thị trường nước ngoài. Khó khăn lớn nhất có lẽ là phải hiểu yếu tố bản địa, như kênh tiếp cận, tâm lý mua hàng hay điều chỉnh chi phí ra sao để thuyết phục khách hàng", Bảo nói.
Vượt qua gần 1.500 hồ sơ từ 80 trường ĐH trên toàn quốc, Selfomy mới đây trở thành một trong hai dự án start-up xuất phát từ trường ĐH nhận vốn 25.000 USD (657 triệu đồng) và thời gian tới được đài thọ tham gia chương trình ươm tạo của BLOCK71 Singapore tại ĐH Quốc gia Singapore theo khuôn khổ UniVentures. Dự án còn lại là Volterra của Trường ĐH VinUni, chuyên cung cấp giải pháp hạ tầng sạc xe điện kết hợp AI và năng lượng tái tạo.
UniVentures là sáng kiến triển khai bởi tổ chức BLOCK71 Vietnam (thuộc NUS Enterprise, ĐH Quốc gia Singapore) với sự hỗ trợ của Quỹ Temasek. Sáng kiến này được công bố lần đầu vào năm 2025, là dấu mốc đại diện cho hợp tác đổi mới sáng tạo trong khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Singapore.
Điểm đặc biệt của hai đội thi được đài thọ sang Singapore ươm tạo là đều có ứng dụng AI, và đều bước ra sau giai đoạn tìm hiểu, nghiên cứu trên giảng đường hoặc phòng lab tại các trường ĐH.
Ngoài 2 đội thắng cuộc, 8 đội khác từ các ĐH cũng gây ấn tượng bởi những sáng kiến như ứng dụng AI để xác định giới tính gà từ giai đoạn trứng (ĐH Kinh tế TP.HCM, Trường ĐH Bách khoa TP.HCM), hệ thống UAV tích hợp AI phục vụ nông nghiệp, giáo dục và cứu hộ cứu nạn, (Trường ĐH Tôn Đức Thắng), vật liệu bao bì từ vỏ cam (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành), quản lý và ký kết hợp đồng ứng dụng AI (Trường ĐH Luật TP.HCM)...
Điều này phản ánh vai trò chuyển giao tri thức và công nghệ ngày càng tăng ở nhiều trường ĐH, khi các cơ sở giáo dục không còn chỉ là nơi giảng dạy, nghiên cứu, mà còn "đắp đường, mở lối" cho các start-up của sinh viên, giảng viên đi vào thực tế, thậm chí kiếm được doanh thu. Nhưng điều này cũng đặt ra câu hỏi: Sinh viên và giảng viên nên làm gì để có start-up thành công?
Trao đổi với Thanh Niên ngày 26.6, ông Edward Lim, Giám đốc BLOCK71 Vietnam, cho biết để khởi nghiệp trong bối cảnh hiện nay, cần chú ý nhất là yếu tố liên ngành. Đó là vì những đội ngũ mạnh nhất ông từng chứng kiến đều có sự kết hợp của những vai trò khác nhau như kỹ thuật, tài chính hay truyền thông. "Mỗi thành viên nhìn nhận cùng một vấn đề dưới những góc độ khác nhau có thể giúp đội ngũ vững vàng hơn", ông nhận định.
Đó là lý do ông Lim khuyên sinh viên và giảng viên chủ động kết nối với những người đến từ các khoa khác, thậm chí từ các trường ĐH khác. Đây sẽ là một trong những yếu tố quyết định đội ngũ có thể thành công xây dựng được doanh nghiệp thực thụ, hay chỉ dừng ở bước phát triển mẫu thử nghiệm (prototype).
Lời khuyên quan trọng khác ông Lim muốn gửi gắm đến các nhà sáng lập sinh viên, giảng viên là bắt đầu từ vấn đề thực tiễn, thay vì chăm chăm vào sản phẩm. Trong môi trường ĐH, đây là một thử thách khó vì nhiều đề tài nghiên cứu thường đề cao tính mới và ý nghĩa khoa học chứ không suy xét tiềm năng ứng dụng vào thực tế.
"Do đó, nhà sáng lập cần có tư duy lấy vấn đề làm gốc", ông nhấn mạnh.
Sau khi mạng xã hội xuất hiện nhiều bài đăng phản ánh về dấu hiệu tiêu cực tại điểm thi Trường THPT Lê Trực (tỉnh Quảng Trị) trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Sở GD-ĐT tỉnh Quảng Trị tổ chức họp khẩn trong sáng nay 10.7 để xác minh thông tin.
Theo nội dung các bài đăng trên mạng xã hội, người phản ánh cho rằng tại điểm thi này, một số cán bộ coi thi và thành viên hội đồng thi đã có hành vi hướng dẫn, chỉ bài cho thí sinh trong quá trình làm bài thi.
Những thông tin này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của dư luận, nhận được nhiều lượt bình luận và chia sẻ trên các nền tảng mạng xã hội.
Liên quan đến vụ việc, sáng nay 10.7, lãnh đạo Sở GD-ĐT tỉnh Quảng Trị cho biết đơn vị đã nắm được thông tin phản ánh đang lan truyền trên mạng xã hội và đang khẩn trương kiểm tra, xác minh để làm rõ.
Trao đổi với PV Thanh Niên, một lãnh đạo Sở GD-ĐT tỉnh Quảng Trị cho biết Sở GD-ĐT tổ chức họp khẩn ngay trong sáng nay 10.7; đồng thời rà soát, xác minh toàn bộ nội dung phản ánh để đánh giá tính xác thực của thông tin.
Trên cơ sở kết quả xác minh, Sở GD-ĐT tỉnh Quảng Trị sẽ xử lý theo đúng quy định nếu phát hiện có vi phạm.
Thanh Niên sẽ tiếp tục theo dõi thông tin liên quan đến vụ việc.
