Trang tin Axios ngày 1/6 dẫn lời hai quan chức Mỹ và một nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu “mất trí” và “vô ơn”, khi hai lãnh đạo điện đàm về Lebanon.
“Ông mất trí thật rồi. Không có tôi thì giờ ông đã vào tù. Tôi đang cứu ông đấy. Bây giờ ai cũng ghét ông và Israel vì chuyện này”, người đứng đầu Nhà Trắng nói.
Theo nguồn tin, Tổng thống Trump đề cập việc ông nhiều lần công khai kêu gọi Tổng thống Israel Isaac Herzog ân xá cho Thủ tướng Netanyahu, người hiện đối mặt với phiên tòa kéo dài liên quan các cáo buộc tham nhũng.
Các quan chức Mỹ nói ông Trump hiểu rõ việc Hezbollah liên tục phóng hỏa lực vào Israel và Tel Aviv có quyền đáp trả. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cho rằng phản ứng quân sự của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) những ngày gần đây là quá mức cần thiết, gây tổn hại nỗ lực của Washington nhằm đạt thỏa thuận ngừng bắn lâu dài với Iran. Tehran đã đặt ra điều kiện thỏa thuận hòa bình phải đi kèm lệnh ngừng bắn tại Lebanon.
Một quan chức Mỹ cho biết ông Trump hoàn toàn áp đảo ông Netanyahu trong cuộc điện đàm. “Ông Bibi nói ‘được rồi, được rồi, chỉ cần bảo đảm mọi việc được giải quyết ổn thỏa'”, nguồn tin dẫn lời Thủ tướng Israel nói, sử dụng biệt danh của lãnh đạo này.
Nhà Trắng và văn phòng của Thủ tướng Netanyahu hiện chưa lên tiếng về thông tin này.
Israel và Hezbollah giao tranh từ tháng 10/2023, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ tháng 11/2024. Thủ tướng Netanyahu hôm 1/6 lệnh cho IDF tấn công các mục tiêu của Hezbollah tại quận Dahiyeh ở thủ đô Beirut.
Giới chức Iran, trong đó có Ngoại trưởng Abbas Araghchi, cáo buộc các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon vi phạm thỏa thuận ngừng bắn mà Washington và Tehran đã đạt được ngày 8/4.
“Thỏa thuận ngừng bắn giữa Iran và Mỹ rõ ràng có hiệu lực trên mọi mặt trận, kể cả ở Lebanon. Vi phạm trên một mặt trận đồng nghĩa vi phạm trên mọi mặt trận. Mỹ và Israel phải chịu trách nhiệm hậu quả”, ông Araghchi đăng trên X.
Sau cuộc điện đàm với ông Netanyahu, ông Trump tuyên bố binh sĩ Israel sẽ không tiến đến Beirut.
“Tôi đã đề nghị không tiến hành cuộc tập kích quy mô lớn vào Beirut và ông ấy đã lệnh cho quân đội quay lại. Cảm ơn Bibi! Tôi cũng trao đổi với các đại diện của lãnh đạo Hezbollah và họ đã đồng ý ngừng tấn công Israel cũng như binh sĩ của nước này. Tương tự, Israel đồng ý ngừng khai hỏa vào Hezbollah. Hãy xem điều đó kéo dài bao lâu, hy vọng là mãi mãi”, ông Trump cho hay.
Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu viết trên X ông đã nói với Tổng thống Trump rằng “nếu Hezbollah không ngừng tấn công các thành phố và người dân của chúng tôi, Israel sẽ tấn công các mục tiêu ở Beirut”. Lãnh đạo Israel đồng thời nhấn mạnh IDF sẽ tiếp tục “hoạt động theo kế hoạch” ở miền nam Lebanon.
Gia đình Bộ trưởng Quốc phòng Mali Sadio Camara và một quan chức nước này hôm nay cho biết ông Camara, người vợ thứ hai và hai cháu đã thiệt mạng sau vụ đánh bom xe vào nhà riêng của ông ở Kati, một thành trì của chính quyền quân sự và là "cửa ngõ" của thủ đô Bamako.
Vụ đánh bom xe vào nhà Bộ trưởng Quốc phòng Camara diễn ra trong bối cảnh các nhóm phiến quân Mali đồng loạt phát động nhiều cuộc tấn công trên khắp cả nước nhắm vào chính quyền quân sự.
Giao tranh bùng phát từ ngày 25/4, khi phiến quân Tuareg thuộc liên minh Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) phối hợp với nhóm vũ trang Hỗ trợ Hồi giáo và Tín đồ Hồi giáo (JNIM) tiến hành các cuộc tấn công bất ngờ, nhắm vào nhiều khu vực trên khắp Mali.
Các cuộc đụng độ hôm 25/4 đã khiến 16 dân thường và binh sĩ bị thương, gây thiệt hại vật chất không đáng kể, theo chính phủ Mali. Họ cũng khẳng định "tình hình hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát tại tất cả các địa điểm bị tấn công".
Đụng độ giữa quân đội Mali và phiến quân tiếp diễn trong ngày 26/4 tại nhiều nơi. Tại thủ đô Bamako, lối vào các cơ sở quân sự bị phong tỏa bằng rào chắn và lốp xe.
Trong khi đó, phiến quân Tuareg thông báo đạt được một thỏa thuận cho phép lực lượng Nga hậu thuẫn quân đội Mali rút khỏi thành phố Kidal ở miền bắc, nơi họ tuyên bố đã "hoàn toàn" kiểm soát.
"Một đoàn xe quân sự đã rời đi, nhưng chúng tôi không rõ chi tiết những gì đang diễn ra. Các nhóm vũ trang đã kiểm soát đường phố", một người dân Kidal cho biết.
Quân đội Mali từng giành lại Kidal, thành trì của Tuareg, vào tháng 11/2023 với sự hỗ trợ của tập đoàn quân sự tư nhân Nga Wagner, chấm dứt hơn một thập kỷ nằm dưới sự kiểm soát của phiến quân.
Hơn một thập kỷ qua, Mali đã bị tàn phá hơn bởi xung đột và bạo lực của các nhóm vũ trang Hồi giáo, nhưng cuộc tấn công hôm 25/4 là nghiêm trọng nhất kể từ năm 2020, khi chính quyền quân sự lên nắm quyền.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres lên án "các hành vi bạo lực" tại Mali. "Tổng thư ký kêu gọi phối hợp hỗ trợ quốc tế để đối phó với mối đe dọa ngày càng gia tăng của chủ nghĩa cực đoan bạo lực và khủng bố tại vùng Sahel, đồng thời đáp ứng các nhu cầu nhân đạo cấp bách", người phát ngôn của ông Guterres cho hay.
Sahel là dải đất rộng hơn 3 triệu km2 kéo dài từ bờ biển phía tây đến phía đông châu Phi, là khu vực có vị trí chiến lược ở châu Phi. Liên minh châu Âu cũng lên án các "vụ tấn công khủng bố" tại Mali.
Quân đoàn châu Phi, tổ chức bán quân sự được thành lập dưới sự hậu thuẫn của quân đội Nga, đã thay thế Wagner trong việc hỗ trợ quân đội Mali chống lại các nhóm vũ trang Hồi giáo.
Trong cuộc phỏng vấn được hãng thông tấn Reuters công bố hôm 6/4, Denys Shtilierman, đồng sáng lập kiêm nhà thiết kế chính của công ty Fire Point tại Ukraine, tiết lộ hãng đang thảo luận với các doanh nghiệp châu Âu về khả năng ra mắt hệ thống phòng không mới vào năm 2027.
Ông chỉ ra rằng để đánh chặn một tên lửa đạn đạo, hệ thống phòng không Patriot do Mỹ sản xuất thường phải khai hỏa 2-3 đạn, mỗi quả có giá nhiều triệu USD.
"Nếu chúng tôi có thể giảm số tiền này xuống dưới một triệu USD, đó sẽ là diễn biến mang tính 'thay đổi cuộc chơi' với giải pháp phòng không", Shtilierman nói, thêm rằng hệ thống mới dự kiến bắt đầu triển khai chiến đấu từ cuối năm sau.
Ông từ chối nêu tên các doanh nghiệp châu Âu đang tham gia thảo luận, song lưu ý rằng Fire Point "đặc biệt quan tâm" tới hợp tác về radar cũng như hệ thống liên lạc và tìm kiếm mục tiêu cho tên lửa, vốn là những lĩnh vực mà hãng còn thiếu chuyên môn.
"Các công ty châu Âu như Weibel, Hensoldt, SAAB và Thales đều có công nghệ chất lượng về radar", Shtilierman nói.
Ukraine và nhiều quốc gia phương Tây hiện phụ thuộc vào hệ thống Patriot cho nhiệm vụ đánh chặn tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, nguồn cung tên lửa cho tổ hợp này đang ngày càng khan hiếm, do các nước vùng Vịnh sử dụng chúng với số lượng lớn để đối phó đòn tập kích từ Iran.
Trong khi đó, hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo duy nhất của châu Âu là SAMP/T chỉ được sản xuất với số lượng rất nhỏ.
Fabian Hoffmann, chuyên gia về tên lửa thuộc Đại học Quốc phòng Na Uy, nhận định ra mắt hệ thống phòng không giá rẻ trong năm 2027 là "mục tiêu tham vọng" đối với Fire Point. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng không chỉ quân đội Ukraine mà các nước khác cũng rất cần khí tài như vậy, ngay cả khi hệ thống mới có tỷ lệ chặn mục tiêu thấp hơn Patriot.
Cũng trong cuộc phỏng vấn, Shtilierman tiết lộ rằng Fire Point đang trong giai đoạn cuối của quá trình phát triển hai mẫu tên lửa đạn đạo. Loại nhỏ hơn có tên gọi FP-7 và đạt tầm bắn khoảng 300 km, có nét tương đồng với dòng ATACMS của Mỹ và sẽ được triển khai "trong tương lai gần".
Mẫu còn lại là FP-9 với đầu đạn nặng 900 kg, tầm bay tối đa 850 km, đủ sức vươn tới thủ đô Moskva của Nga và sắp được đưa vào thử nghiệm. Shtilierman nhận định các cuộc tập kích nhằm vào Moskva sẽ "gây ra thay đổi lớn trong suy nghĩ của giới lãnh đạo và người dân Nga".
Được thành lập sau khi xung đột bùng phát hồi đầu năm 2022, Fire Point là nhà sản xuất máy bay không người lái (UAV) lớn nhất tại Ukraine. Trong những tháng gần đây, tên lửa hành trình Flamingo của hãng cũng đã được dùng để tập kích các cơ sở quân sự và công nghiệp quốc phòng Nga.
Tên lửa Flamingo được quảng bá là có tầm bắn 3.000 km và mang đầu đạn nặng 1.150 kg. Nhà sản xuất tuyên bố tốc độ xuất xưởng tên lửa Flamingo là 3 quả mỗi ngày với chi phí gần 700.000 USD một quả.
Shtilierman thừa nhận Flamingo đang gặp một số vấn đề, trong đó có khâu sản xuất động cơ. Ông cho biết Fire Point dự kiến tăng sản lượng sau khi mẫu động cơ mới do công ty tự chế tạo được đưa vào sản xuất hàng loạt từ tháng 10, cũng như sau khi nhà máy nhiên liệu tên lửa ở Đan Mạch hoạt động vào cuối năm nay.
Tại Anh, ngày 8.4 được ghi nhận là ngày nóng nhất từ đầu năm. Cơ quan Khí tượng nước này cho biết nhiệt độ tại Vườn Kew (tây nam London) lên tới 26,5°C - mức cao nhất trong tháng 4 kể từ năm 1946. Nhiều khu vực miền trung, miền nam và miền đông nước Anh cũng ghi nhận nền nhiệt cao hơn rõ rệt so với trung bình nhiều năm. Dù chưa đạt ngưỡng "đợt nắng nóng", diễn biến này vẫn bị xem là bất thường với một quốc gia ôn đới, theo The Guardian. Cùng thời điểm, Pháp cũng ghi nhận nền nhiệt "lệch mùa". Ngày 8.4, nhiều khu vực có nhiệt độ lên tới 29 - 30°C, ngưỡng thường chỉ xuất hiện vào đầu tháng 6. Không chỉ nóng ban ngày, nhiệt độ ban đêm tại nhiều nơi cũng duy trì ở mức cao bất thường, giống thời tiết mùa hè.
Ở phía bên kia Đại Tây Dương, Mỹ vừa trải qua tháng 3 nóng bất thường nhất trong 132 năm, theo dữ liệu của Cơ quan Khí tượng và Hải dương học quốc gia (NOAA) công bố ngày 8.4. Đợt nhiệt này còn mang tính cực đoan và trải rộng. Chỉ trong 2 ngày 20 - 21.3, khoảng 1/3 lãnh thổ Mỹ ghi nhận mức nhiệt trái mùa mà các nhà khoa học cho rằng gần như không thể xảy ra nếu không có tác động của biến đổi khí hậu, theo AP.
Tại châu Phi, Nigeria đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt trong bối cảnh hạ tầng đô thị và y tế còn hạn chế. Cuối tháng 3, các đô thị lớn như Lagos ghi nhận nhiệt độ 35°C, Abuja 38°C, còn Sokoto lên tới 44°C, theo kênh CGTN.
Tại châu Á, Nhật Bản cũng ghi nhận thời tiết ấm lên bất thường khi một hệ thống áp cao bao phủ diện rộng ngày 5.4, đẩy nhiệt độ tăng vọt và tương tự như thời tiết mức mùa hè - vốn thường bắt đầu từ tháng 6, theo Nikkei Asia. Trong khi đó, Trung tâm Khí tượng chuyên ngành ASEAN (ASMC) dự báo nhiệt độ toàn khu vực Đông Nam Á sẽ cao hơn mức trung bình trong giai đoạn tháng 3 - 5, với xác suất 80 - 100%, cho thấy xu hướng nóng diện rộng và kéo dài. Tại Thái Lan, nền nhiệt được dự báo duy trì ở mức "nóng đến rất nóng" đi kèm điều kiện ít mưa và sương mù ban ngày từ ngày 9 - 14.4, theo báo The Nation.
Malaysia đã phải phát cảnh báo nắng nóng cấp độ 1 khi nhiệt độ tại thủ đô Kuala Lumpur dao động 35 - 37°C trong nhiều ngày liên tiếp. Còn Singapore phải đối mặt với thời tiết khô hơn bình thường trong tuần qua, góp phần đẩy nhiệt độ tăng cao.
Điểm bất thường lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở mức nhiệt cao, mà ở thời điểm và tần suất xuất hiện, phản ánh mức chuẩn khí hậu đang dịch chuyển. Các chuyên gia cho rằng đợt nóng hiện tại là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố. Trước hết là biến đổi khí hậu do phát thải khí nhà kính, khiến nền nhiệt cơ bản của trái đất tăng lên. Bên cạnh đó, các yếu tố theo mùa như ít mây, ít mưa, gió yếu trong giai đoạn giao mùa càng dễ đẩy nhiệt độ lên cao, theo Channel NewsAsia.
Ngoài ra, El Nino tiếp tục là một biến số quan trọng. Các cơ quan quốc tế như NOAA và Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) dự báo khả năng El Nino hình thành và mạnh lên từ giữa năm 2026 đang gia tăng, kéo theo lo ngại về các đợt nóng và hạn hán nghiêm trọng hơn ở nhiều khu vực, nhất là Đông Nam Á.
Trước tình hình trên, một số quốc gia đã triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp. Thái Lan mở hàng trăm trung tâm tránh nóng bằng cách tận dụng trường học, trung tâm văn hóa, công viên và chùa, đồng thời triển khai 2.806 điểm cấp nước uống miễn phí. Về dài hạn, các tổ chức quốc tế nhấn mạnh sự cần thiết của các kế hoạch hành động, hệ thống cảnh báo sớm, phối hợp giữa ngành y tế - khí tượng - đô thị, cũng như hợp tác khu vực đối với rủi ro thời tiết xuyên biên giới.
