Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ngày 29/5 phát biểu dẫn đề về hòa bình, an ninh quốc tế và khu vực tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 ở Singapore. Đây là lần đầu tiên lãnh đạo cao nhất của Việt Nam phát biểu khai mạc Đối thoại Shangri-La, diễn đàn an ninh hàng đầu châu Á, với sự tham dự của khoảng 500 đại biểu từ hơn 40 quốc gia.
Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cho hay bài phát biểu là điểm nhấn của sự kiện, thể hiện rõ quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về tình hình thế giới hiện nay, những thách thức đặt ra và những kiến nghị, đề xuất quan trọng, nhận được sự quan tâm và phản hồi tích cực của dư luận trong và ngoài khu vực.
Khẳng định vị thế mới
Theo nhiều học giả quốc tế, bài phát biểu cho thấy Việt Nam đang tự tin tự định vị mình ở vị thế cao hơn trước đây, với khả năng đóng góp vào định hình môi trường an ninh khu vực.
“Đây là sự khẳng định rất rõ ràng về khát vọng của Việt Nam trở thành một cường quốc khu vực chủ động và một ‘quốc gia tầm trung’ trên trường quốc tế, có khả năng định hình an ninh khu vực cũng như truyền tải một cách rõ ràng, nhất quán tầm nhìn của mình về trật tự an ninh khu vực mong muốn”, Hunter Marston, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á và Trưởng dự án Chỉ số Sức mạnh Châu Á, thuộc Viện Lowy của Australia, nói với VnExpress.
Thông điệp “Chủ động kiến tạo hòa bình, ổn định, phát triển trong một thế giới nhiều biến động” được đưa ra trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang chứng kiến cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt giữa các cường quốc, khủng hoảng lòng tin và áp lực tái cấu trúc chuỗi an ninh – kinh tế toàn cầu.
Theo Marston, bài phát biểu được thiết kế phù hợp với bối cảnh các nước Đông Nam Á đang tìm cách theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập hơn, đa dạng hóa quan hệ với hai siêu cường là Mỹ và Trung Quốc. Các quốc gia đồng thời mong muốn đảm bảo an ninh và ổn định khu vực trước các cuộc khủng hoảng toàn cầu, những thách thức kinh tế và an ninh, cũng như áp lực kinh tế từ các nước lớn.
“Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã làm rất tốt trong việc đại diện cho lợi ích khu vực, dù đó không hẳn là nhiệm vụ chính của một bài phát biểu khai mạc. Nó đã nhấn mạnh được lợi ích và tầm nhìn của Việt Nam, đồng thời tạo ra khuôn khổ tham chiếu hữu ích cho các phát biểu tiếp theo”, chuyên gia này nói.
Marston đồng thời cho rằng sự tham gia của Việt Nam tại sự kiện lần này cho thấy sự phát triển trong tư duy đối ngoại của đất nước: từ “tham gia tích cực” sang “chủ động kiến tạo” trật tự khu vực.
Ông nhận định rằng chính sách này đang trở nên “đa tầng, phức tạp và chủ động hơn” khi Việt Nam nâng vai trò của mình trên trường quốc tế. Việt Nam muốn thể hiện mình là đối tác đáng tin cậy, một bên liên quan có trách nhiệm và quốc gia trung lập mà “cả cường quốc lẫn nước nhỏ đều có thể hợp tác”.
Phát triển gắn liền với an ninh
Cách tiếp cận này được thể hiện rõ trong cấu trúc lập luận bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trong đó lãnh đạo Việt Nam cho rằng thế giới đang đồng thời đối mặt ba cuộc khủng hoảng liên hệ mật thiết với nhau, gồm: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.
Việc nhìn nhận các bất ổn khu vực dưới góc nhìn “ba cuộc khủng hoảng đồng thời” cho thấy cách tiếp cận mang tính hệ thống của Việt Nam đối với an ninh khu vực, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi Lê Phương Hòa nói trong cuộc phỏng vấn với TTXVN.
Bà cho rằng bài phát biểu đã đưa ra một cách tiếp cận “mang tính lý luận sâu sắc” về quan hệ giữa an ninh và phát triển. Theo bà, trong một thế giới đầy biến động, không thể có an ninh bền vững nếu kinh tế và các mô hình phát triển bị đứt gãy bởi cạnh tranh chiến lược.
“Đối với rất nhiều quốc gia, phát triển không phải là lựa chọn thứ yếu đặt sau an ninh. Phát triển chính là nền tảng của an ninh bền vững. Nếu quá trình phát triển bị gián đoạn, nếu các nước đang phát triển bị thu hẹp cơ hội vươn lên, thì sự ‘tròng trành’ về kinh tế rất dễ chuyển hóa thành bất ổn về xã hội, chính trị và thậm chí bất định về chiến lược”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài phát biểu.
Thông điệp này cũng phản ánh ưu tiên chiến lược của Việt Nam là đặt phát triển làm nền tảng của an ninh, theo chuyên gia Marston. Ông cho rằng, đối với Việt Nam, năng lực đảm bảo đời sống của người dân và tăng trưởng kinh tế mới là nền tảng quan trọng nhất của an ninh quốc gia.
Lãnh đạo Việt Nam cũng tái khẳng định mạnh mẽ trong bài phát biểu về vai trò trung tâm của ASEAN và nói rằng các sáng kiến khu vực không được biến Đông Nam Á thành đấu trường đối đầu giữa các cường quốc. Ông cho rằng khu vực cần “sự cam kết có trách nhiệm”, chứ không đơn thuần là sự hiện diện hay vắng mặt của bất kỳ cường quốc nào.
Theo Marston, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra những cụm từ rất quan trọng với toàn bộ khu vực nói chung và Việt Nam nói riêng.
“Việt Nam muốn hợp tác với nhiều đối tác khác nhau và đặc biệt mong muốn khu vực không bị riêng một cường quốc nào chi phối. Sự hiện diện của cả Mỹ và Trung Quốc góp phần duy trì thế cân bằng quyền lực. Sự vắng mặt của một trong hai bên cũng có thể gây mất ổn định tương tự”, ông nói.
Marston cho rằng điều Việt Nam muốn thấy là một thế giới mà Mỹ và Trung Quốc cùng tồn tại, vừa cạnh tranh vừa hợp tác, bởi Việt Nam là đối tác quan trọng của cả hai nước. “Do vậy, Việt Nam mong muốn một thế cân bằng ổn định cùng sự can dự mang tính xây dựng từ cả hai cường quốc”, ông nhận định.
Điểm sáng từ thông điệp ‘ngoại giao phòng ngừa’
Theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu quốc tế và chính sách công (IISPP) Neak Chandarith, thuộc Đại học Hoàng gia Phnom Penh (RUPP), bài phát biểu còn cho thấy Việt Nam kiên định ủng hộ một cấu trúc khu vực mở, bao trùm và dựa trên luật lệ quốc tế.
Chuyên gia Campuchia đánh giá 6 đề xuất mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra tại Đối thoại Shangri-La sẽ góp phần xây dựng cấu trúc an ninh khu vực bảo vệ lợi ích của các quốc gia nhỏ và vừa.
Đáng chú ý là lời kêu gọi tăng cường “ngoại giao phòng ngừa” và xây dựng các “lối thoát ngoại giao” trước khi khủng hoảng leo thang. Việt Nam đề xuất thiết lập mạng lưới tham vấn và cơ chế truyền thông giữa quốc phòng, lực lượng thực thi pháp luật trên biển, học giả và doanh nghiệp nhằm ngăn nguy cơ xung đột vượt tầm kiểm soát.
Marston cũng đồng tình rằng khái niệm “lối thoát ngoại giao” là một trong những điểm thú vị nhất trong bài phát biểu. Theo ông, điều này cho thấy Việt Nam đang suy nghĩ sáng tạo hơn về cách tăng sức chống chịu khu vực và duy trì các kênh liên lạc chiến lược giữa các bên.
Ông nhắc lại việc Hà Nội từng tổ chức hội nghị thượng đỉnh giữa ông Donald Trump và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un vào năm 2019 như minh chứng cho năng lực trung gian đối thoại của Việt Nam. Chuyên gia này cho rằng Việt Nam hiện đã đạt được vị thế “gần tương đương Singapore” trong điều phối và làm cầu nối ngoại giao.
Bà Hòa cho rằng lợi thế lớn nhất của Việt Nam không nằm ở sức mạnh quân sự hay kinh tế, mà ở “vị thế chính trị và lòng tin chiến lược” mà đất nước đã xây dựng với nhiều đối tác quốc tế. Theo bà, mạng lưới quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với nhiều nước tạo cơ sở để Việt Nam phát huy vai trò cầu nối thúc đẩy đối thoại và hợp tác.
Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng được chú ý trong bối cảnh các nước khu vực ngày càng lo ngại nguy cơ chạy đua vũ trang. Chuyên gia của Viện Lowy cảnh báo việc các cường quốc thúc ép tăng chi tiêu quốc phòng có thể làm gia tăng bất ổn khu vực, nhất là khi Đông Nam Á vẫn ưu tiên phát triển thay vì đối đầu an ninh.
Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam tái khẳng định chính sách quốc phòng “bốn không” được xem là thông điệp nhằm duy trì cân bằng chiến lược và tránh bị cuốn vào cạnh tranh giữa các cường quốc. Ông Chandarith cho rằng điều này thể hiện “sự khước từ quyết đoán” của Việt Nam trước nguy cơ trở thành công cụ đối đầu giữa các khối quyền lực.
“Càng có nhiều sự ủng hộ dành cho tầm nhìn mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra tại Đối thoại Shangri-La 2026 thì trật tự an ninh khu vực càng có nhiều cơ hội thành công hơn”, Marston nhận định.
Trong cuộc đua trở lại Mặt trăng của thế kỷ 21, một câu hỏi cốt lõi đặt ra cho các kỹ sư là điều gì xảy ra nếu động cơ chính gặp sự cố? Trung Quốc và Mỹ đang tiếp cận bài toán này theo hai hướng hoàn toàn khác biệt.
Theo báo South China Morning Post ngày 14-6, từ chương trình Apollo những năm 1960 đến chương trình Artemis với con tàu Orion, thiết kế của Mỹ luôn dựa vào một động cơ chính công suất lớn.
Trong giai đoạn hạ cánh, động cơ này kiểm soát quá trình từ quỹ đạo Mặt Trăng xuống bề mặt. Khi cất cánh, nó cũng là cách thức duy nhất đưa phi hành gia trở về. Nếu động cơ này gặp trục trặc, hệ thống gần như không có phương án dự phòng.
Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Khoa học và Công nghệ vũ trụ Trung Quốc hồi tháng 3 nhận định thiết kế này "tiềm ẩn những điểm yếu chí mạng".
Ngược lại, tàu đổ bộ Mặt trăng của Trung Quốc sử dụng bốn động cơ chính có thể điều chỉnh lực đẩy, tạo tổng lực hơn 30 kilonewton.
Theo nhóm nghiên cứu tại một phòng thí nghiệm quốc gia ở Thượng Hải (Trung Quốc), ngay cả khi một động cơ ngừng hoạt động, ba động cơ còn lại vẫn đủ khả năng duy trì lực đẩy tương đương toàn bộ hệ thống của tàu Orion.
Dù cấu hình bốn động cơ tối ưu hơn, không phải quốc gia nào cũng có thể áp dụng do hạn chế về khối lượng.
Nhiều động cơ hơn đồng nghĩa với khối lượng lớn hơn - một thách thức không nhỏ trong thiết kế tàu vũ trụ.
Để khắc phục, Trung Quốc phát triển bồn chứa nhiên liệu có vách ngăn chung. Lần đầu tiên trên tàu vũ trụ chở người sử dụng hệ thống cấp nhiên liệu bằng áp suất, Bắc Kinh áp dụng loại bồn cho phép chất oxy hóa và nhiên liệu dùng chung một vách ngăn.
Thiết kế này giúp loại bỏ phần cấu trúc dư thừa, tiết kiệm hàng trăm kg và giải phóng không gian để lắp đặt thêm động cơ.
Để sao chép thiết kế này, bất kỳ quốc gia nào cũng phải làm chủ công nghệ kiểm soát áp suất tự động trong điều kiện an toàn khắt khe, đồng thời đảm bảo đồng bộ lực đẩy giữa nhiều động cơ - bài toán phức tạp theo cấp số nhân với mỗi động cơ thêm vào.
Phương tiện được Mỹ kỳ vọng đưa con người đáp xuống Mặt trăng là hệ thống Starship của Công ty SpaceX - được làm bằng thép không gỉ và cao tới 50m.
Dù đầy tham vọng, nhiều chuyên gia cho rằng việc hạ cánh một cấu trúc cao như vậy xuống bề mặt Mặt trăng là một bài toán vật lý cực kỳ phức tạp, đồng nghĩa với rủi ro lớn đối với bất kỳ ai trên khoang.
Chương trình Artemis của Mỹ cũng từng gặp sự cố rò rỉ nitơ và hư hại lớp phủ tấm chắn nhiệt trong các chuyến bay thử nghiệm - những lỗi có thể gây hậu quả chết người.
Dù vậy, áp lực phải trở lại Mặt trăng trước Trung Quốc của Mỹ là vô cùng lớn và ngày càng gia tăng.
Theo báo South China Morning Post ngày 3-4, các hãng hàng không Trung Quốc đang chịu áp lực chi phí ngày càng lớn khi giá nhiên liệu bay tăng mạnh.
Để ứng phó, một số hãng như China Eastern Airlines siết chặt quản lý chi phí bằng cách kiểm soát tải trọng, cho máy bay lăn bánh bằng một động cơ, tối ưu kế hoạch nạp nhiên liệu và bay ở độ cao lớn hơn để giảm lực cản. Thậm chí một số hãng còn loại bỏ các vật dụng không cần thiết như tạp chí trên chuyến bay.
Một phi công của Hãng Spring Airlines cho biết mỗi chuyến bay chỉ tiết kiệm khoảng 50-100kg nhiên liệu, nhưng nếu tính trên hàng ngàn chuyến mỗi tuần, tổng số tiền tiết kiệm có thể lên tới hàng chục triệu nhân dân tệ.
Song song đó, các hãng bay Trung Quốc cũng chuyển hướng sang thị trường châu Âu sau khi tạm dừng các đường bay Trung Đông.
Đáng chú ý, các chuyến bay này được phép bay qua không phận Nga để đến thẳng châu Âu.
Hãng China Southern Airlines mở các đường bay từ Quảng Châu đến Madrid (Tây Ban Nha) và từ Bắc Kinh đến Helsinki (Phần Lan); Air China mở các đường bay đến Brussels (Bỉ), Frankfurt (Đức) và Milan (Ý); còn China Eastern Airlines dự kiến nối lại đường bay Thượng Hải - Stockholm (Thụy Điển) vào tháng 6.
Theo Công ty OAG - công ty phân tích dữ liệu hàng không (Anh), các hãng Trung Quốc dự kiến bổ sung thêm 2.900 chuyến bay Trung Quốc - châu Âu trong lịch bay mùa hè so với năm ngoái. Việc được phép bay qua không phận Nga cũng giúp họ có lợi thế so với các đối thủ phương Tây.
Ông Brian Yang - chuyên gia tư vấn hàng không - cho rằng việc bay qua không phận Nga giúp tiết kiệm nhiên liệu, rút ngắn thời gian bay và thu hút hành khách, trong khi các hãng phương Tây phải bay vòng xa hơn.
Theo S&P Global Platts, giá nhiên liệu bay toàn cầu ngày 3-4 (giờ Việt Nam) đã tăng lên 217,83 USD/thùng, cao hơn gần 20 USD so với mức 198,9 USD/thùng của phiên trước.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran kéo dài sang tuần thứ năm, trong đó Tehran phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu toàn cầu.
Các nhà phân tích của Ngân hàng HSBC chỉ ra rằng nhiên liệu hiện chiếm 35-38% chi phí vận hành của ba hãng hàng không lớn nhất Trung Quốc gồm Air China, China Southern Airlines và China Eastern Airlines, khiến ngành vốn đã khó khăn sau COVID-19 càng chịu thêm áp lực.
Trong khi nhiều hãng quốc tế tăng giá vé để bù chi phí, như Hãng Cathay Pacific tăng phụ phí nhiên liệu 34% từ đầu tháng này, các hãng Trung Quốc vẫn phải chờ quyết định từ cơ quan quản lý.
Hiện Cục Hàng không dân dụng Trung Quốc chưa điều chỉnh giá vé do cần cân bằng giữa hỗ trợ hãng bay và duy trì nhu cầu trước mùa cao điểm hè. Tuy vậy, một số hãng đã có động thái cụ thể.
Theo Hãng tin Reuters, China Eastern Airlines sẽ tăng phụ phí nhiên liệu với các chuyến bay nội địa từ ngày 5-4, ở mức 60 nhân dân tệ cho chặng dưới 800km và 120 nhân dân tệ cho chặng trên 800km.
Ngoài ra, Trung Quốc cũng cắt giảm mạnh xuất khẩu nhiên liệu máy bay để đảm bảo nguồn cung trong nước.
Tại diễn đàn Primakov Readings hôm nay 24/6, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tuyên bố Ukraine không thể thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ Nga nếu không có sự hỗ trợ của Anh và Mỹ.
“Nếu không có sự hỗ trợ của Anh và Mỹ trong việc xác định mục tiêu và thu thập dữ liệu mục tiêu, Ukraine sẽ không thể thực hiện những gì mà họ đang làm, đó là tiến hành các cuộc tấn công vào lãnh thổ Nga”, ông Lavrov cho biết.
Theo ông Lavrov, Nga sẽ không ủng hộ bất kỳ giải pháp tạm thời nào cho cuộc khủng hoảng Ukraine.
“Đối với Nga, đây là vấn đề cốt lõi, và tất nhiên chúng tôi sẽ không ủng hộ những quyết định mang tính tạm thời, hay chấp nhận những tối hậu thư do ai đó đưa ra”, ông Lavrov nói thêm.
Ngoại trưởng Lavrov nhấn mạnh các đối thủ của Nga phải hiểu rằng họ không thể phớt lờ những cảnh báo của Moscow về an ninh của Nga.
"Phương Tây cần nhận ra càng sớm càng tốt rằng các kế hoạch bành trướng về quân sự - chính trị, địa kinh tế và ý thức hệ trong khu vực lợi ích sống còn của Nga phải bị loại bỏ", ông Lavrov nêu rõ.
Ông Lavrov lưu ý rằng xung đột Ukraine vẫn có thể được giải quyết thông qua ngoại giao, đồng thời cho biết thêm rằng Nga vẫn cam kết với những thỏa thuận đạt được tại hội nghị thượng đỉnh Nga - Mỹ ở Alaska vào năm ngoái.
Ông Lavrov xác nhận Pháp và Anh đã cử đại diện đến Moscow, và họ đã được tiếp đón.
"Chính Tổng thống (Pháp Emmanuel) Macron đã cử đại diện đến. Họ đã được tiếp nhận. Ngoài ra còn có đại diện từ London nữa", ông Lavrov nói thêm.
Nhà ngoại giao Nga cho biết Đặc phái viên của Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa đã có hai cuộc tiếp xúc với các đại diện tại Moscow.
Ông Lavrov tuyên bố Nga sẵn sàng lắng nghe các đề xuất nghiêm túc của EU, nhưng sẽ không bao giờ tin vào những lời hứa của EU.
Cùng ngày, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố tình hình trên chiến trường “ngày càng xấu đi” đối với Ukraine và Kiev “sẽ sớm phải đối mặt với thất bại”.
"Xu hướng rất rõ ràng: quân đội của chúng ta đang tiến dọc theo toàn bộ chiến tuyến. Chính quyền Kiev sẽ sớm phải đối mặt với những hậu quả không thể đảo ngược vào một thời điểm nào đó”, ông Peskov nhấn mạnh.
Ông Peskov cho biết hậu quả của các cuộc tấn công do Ukraine tiến hành nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự của Nga sẽ được giảm thiểu tối đa.
Ông Peskov nhận định an ninh toàn cầu đang bị xói mòn, chỉ có răn đe hạt nhân mới bảo vệ thế giới khỏi một cuộc chiến tranh toàn cầu.
"Hiện nay (an ninh toàn cầu) đang bị xói mòn trên nhiều phương diện. Trên thực tế, chúng ta không còn gì khác trên thế giới ngoài răn đe hạt nhân. Đó là thứ duy nhất bảo vệ thế giới khỏi một cuộc chiến tranh toàn cầu", ông Peskov nhấn mạnh.
Trước đó, ông Peskov cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin nhận báo cáo về các cuộc tấn công của Ukraine vào lãnh thổ Nga nhiều lần mỗi ngày, đồng thời nói thêm rằng lực lượng vũ trang Nga sẽ tiếp tục các cuộc tấn công trên lãnh thổ Ukraine.
Ukraine phát động các cuộc tấn công dữ dội liên tiếp vào nhà máy lọc dầu Moscow hôm 16/6 và 18/6. Cuộc tấn công ngày 18/6 là vụ tập kích bằng máy bay không người lái lớn nhất vào Moscow kể từ khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố đợt tấn công này nhằm đáp trả các cuộc tập kích trước đó của Nga vào Ukraine. Theo ông Zelensky, mục tiêu mà Ukraine nhắm tới là các cơ sở hỗ trợ chiến dịch quân sự của Nga.
Ukraine ngày càng triển khai nhiều máy bay không người lái nội địa để tấn công các mục tiêu sâu bên trong lãnh thổ Nga, đặc biệt là các cơ sở liên quan đến lọc dầu, hậu cần và sản xuất quốc phòng, những yếu tố thúc đẩy chiến dịch quân sự của Nga.
