Thông tin được ông Lê Lưu Dũng, thành viên của Hiệp hội hang động Mỹ – người từng tham gia thám hiểm hang động gần 15 năm qua lý giải về việc xuất hiện hàng trăm viên ngọc động tại Phong Nha – Kẻ Bàng.
Từng thám hiểm các hang động ở Phong Nha – Kẻ Bàng, cũng như nhiều hang ở Quảng Trị cũ, Thanh Hóa, Thái Nguyên, Lạng Sơn, hay một số hang động ở bang Tennessee, Mỹ, ông Dũng cho biết cần nhiều điều kiện để hình thành ngọc động.
Đầu tiên, hang động cần có dòng nước thẩm thấu xuyên qua các tầng lớp đá vôi mang theo canxi carbonat tích tụ xung quanh các hạt cát nhỏ, hoặc các viên sỏi nhỏ, cũng có thể là mảnh vỡ của đá (gọi là nhân).
Trải qua hàng nghìn năm, các lớp canxi bao phủ càng dày xung quanh nhân và tạo nên những đường tròn đồng tâm. Ngọc động thường được hình thành trong các khu vực ở nền hang và nằm bên trong những hồ canxi nhỏ hay còn gọi là ruộng bậc thang (Rimstone). Các khu vực ruộng bậc thang này cho phép lượng nước chảy qua thường xuyên và tạo môi trường cho canxi và các khoáng chất khác kết tủa lắng đọng và bao phủ xung quanh nhân của ngọc động.
Dưới lực tác động của dòng nước chảy qua các ruộng bậc thang, các viên ngọc động này sẽ lăn tròn tại chỗ, cọ xát vào nhau và tạo nên bề mặt rất mịn. Quá trình này cũng tạo nên hình dạng là những khối cầu hoặc hình quả trứng.
Sự hình thành ngọc động cũng tùy thuộc vào điều kiện địa hình của lòng hang, cũng như nguồn nước. Nguồn nước đi qua các vách đá sẽ thay đổi theo mùa mưa và mùa khô nên cũng sẽ ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhanh hay chậm của ngọc động.
Chuyên gia hang động cho hay, ở Việt Nam có rất nhiều hang động, tuy nhiên hiện tượng hình thành ngọc động là khá hiếm. Việc hình thành ngọc động còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kết cấu hang động, nguồn nước, hệ thống các khoáng chất và tạp chất, kết cấu của nền hang cũng như yếu tố về nhiệt độ trong hang (thường ở mức 20 đến 25 độ C, trong khi đó nhiệt độ nguồn nước đi ra từ các vách đá vôi có thể từ 15 đến 20 độ C).
Sự hình thành của ngọc động khác với măng đá. Ngọc động được hình thành do các dòng chảy nhẹ của nguồn nước xuyên qua các vết nứt ở vách hang. Trong khi đó, măng đá được hình thành bởi sự nhỏ giọt của các mạch nước cố định tại một vị trí.
Theo ông Dũng, về cơ bản, sự hình thành của ngọc động các hang động ở Phong Nha – Kẻ Bàng nói chung và hang Hùng nói riêng đều như nhau. Tuy nhiên, ở hang Hùng có ngọc động nhiều hơn và ở nhiều khu vực. Điều này chứng tỏ hang Hùng đáp ứng được điều kiện về nguồn nước, nền hang, nhiệt độ… để đảm bảo cho sự phát triển của ngọc động.
Nói về giá trị của ngọc động, ông Dũng cho rằng đây không phải là một loài đá quý và không có giá trị về trang sức. Ngọc động thực chất chỉ là một loại thạch nhũ hang động, nhưng có hình thù độc đáo hơn và sự hình thành khác biệt hơn. Ngọc động chỉ đẹp khi ở trong môi trường hang động. Ở môi trường bên ngoài, ngọc động cũng chỉ là một viên đá. Vì vậy, việc giữ môi trường phát triển cho ngọc động ở bên trong hang động là rất cần thiết.
Hiện tại, hang Hùng, thuộc hệ thông hang Hung Thoòng được Công ty TNHH Jungle Boss khai thác du lịch mạo hiểm. Doanh nghiệp này đánh dấu lối đi cố định trong hang để du khách đi theo đúng khu vực quy định, những khu vực có nhiều ngọc động, du khách sẽ được đứng từ xa để quan sát.
Ông Dũng lưu ý, các doanh nghiệp khai thác các sản phẩm du lịch khám phá hang động phải đưa ra những quy trình, quy định cụ thể để bảo vệ giá trị của di sản. Ví dụ khi đi khám phá hang động, cần hạn chế số lượng người đi đến các hang có chứa ngọc động. Cần đánh dấu các lối đi cố định tránh chạm đến các khu vực có ngọc động, nghiêm cấm các hành vi lấy ngọc động ra khỏi hang.
Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, cho biết để bảo vệ các hang động, UBND tỉnh ban hành quy chế quản lý di sản. Thường vụ Tỉnh ủy đã có chỉ thị tăng cường công tác bảo vệ các giá trị của di sản.
“Nếu ai vi phạm thì sẽ bị xử lý”, ông nói, cho biết tất cả các sản phẩm du lịch sinh thái trong các tuyến của vườn điều có giám sát là kiểm lâm, lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách. Ngoài ra doanh nghiệp khai thác cũng có trách nhiệm phổ biến cho du khách trước khi đi vào về an toàn, quy chế quản lý di sản.
Theo Báo cáo Mối đe dọa Toàn cầu 2026 của CrowdStrike, số lượng các cuộc tấn công mạng có sự hỗ trợ của AI (trí tuệ nhân tạo) đã ghi nhận mức tăng trưởng đột biến 89% so với cùng kỳ năm trước. Công nghệ AI giờ đây giúp tin tặc tối ưu hóa hoàn toàn quy trình quét lỗ hổng và lập bản đồ tấn công tự động. Hệ quả là tốc độ đột nhập trung bình của tội phạm mạng đã giảm xuống chỉ còn 29 phút trong năm 2025, nhanh hơn 65% so với năm 2024.
Cá biệt, hệ thống đã ghi nhận những chiến dịch tấn công bằng AI thực hiện thành công chỉ trong 27 giây. Thực tế này đặt ra thách thức mới cho giới công nghệ, khi các giải pháp phòng vệ truyền thống không còn đủ nhanh để đối phó với tốc độ và sự tinh vi của những dòng mã độc thế hệ mới.
Trước đây, quy tắc sao lưu dữ liệu 3-2-1 được coi là "tiêu chuẩn vàng" đối với mọi tổ chức để đảm bảo an toàn thông tin. Mô hình này yêu cầu doanh nghiệp duy trì ít nhất 3 bản sao dữ liệu (gồm 1 bản gốc và 2 bản sao lưu), lưu trữ trên 2 loại phương tiện khác nhau (như đám mây công cộng và hạ tầng tại chỗ), và có ít nhất 1 bản sao được lưu trữ ngoại vi (off-site) để phòng ngừa thảm họa tại chỗ.
Tuy nhiên, tại triển lãm Computex 2026, các chuyên gia an ninh mạng nhận định mô hình 3-2-1 vẫn đáp ứng được nhu cầu dự phòng cơ bản nhưng đã bộc lộ những lỗ hổng nghiêm trọng trước làn sóng ransomware ứng dụng AI. Ông Henry Nguyễn, Quản lý Kinh doanh Synology Việt Nam phân tích: "Các cuộc tấn công hiện nay không chỉ mã hóa dữ liệu chính, mà còn chủ đích nhắm thẳng vào cả hệ thống sao lưu. Nếu các bản sao lưu truyền thống vẫn kết nối trực tiếp với môi trường vận hành, mã độc AI có thể dễ dàng lây nhiễm chéo, tiến hành ghi đè, chỉnh sửa hoặc xóa sạch toàn bộ dữ liệu dự phòng chỉ trong tích tắc".
Khảo sát thực tế từ Synology cho thấy, có tới 55% doanh nghiệp tại khu vực Đông Á từng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mã độc tống tiền trong những năm gần đây. Lỗ hổng lớn nhất trong tư duy phòng chống mã độc của nhiều tổ chức hiện nay là xem việc hoàn thành sao lưu như điểm kết thúc, mà bỏ quên năng lực khôi phục. Nhiều hệ thống dự phòng nhưng chưa từng được kiểm tra định kỳ, thiếu cơ chế cô lập mạng... khiến doanh nghiệp bị động và mất khả năng đưa hệ thống trở lại quỹ đạo vận hành khi sự cố xảy ra.
Để giải quyết sự đe dọa từ hành vi tấn công có dùng AI, xu hướng kiến trúc an ninh mạng hiện nay đang dịch chuyển sang mô hình nâng cấp 3-2-1-1-0 kết hợp cùng các giải pháp công nghệ chuyên dụng. So với quy tắc cũ, mô hình mới bổ sung hai biến số cốt lõi: con số "1" thứ hai đại diện cho việc thiết lập bản sao lưu bất biến (Immutable Backup) và số "0" cuối cùng mang ý nghĩa đảm bảo quy trình phục hồi hoàn toàn không xảy ra sai sót (Zero-error).
Trong mô hình mới, tính năng sao lưu bất biến sẽ đóng vai trò như chiếc khóa an toàn, ngăn chặn mọi hành vi ghi đè, sửa đổi hoặc xóa dữ liệu từ bên ngoài, kể cả khi tin tặc chiếm được quyền quản trị cao nhất của hệ thống. Trong khi đó, con số 0 yêu cầu hệ thống phải sở hữu cơ chế tự động kiểm tra, chạy thử nghiệm bản khôi phục và áp dụng giải pháp cách ly nghiêm ngặt để chắc chắn dữ liệu sạch luôn sẵn sàng đưa vào vận hành.
Nhằm hiện thực hóa tiêu chuẩn bảo mật khắt khe mới, các doanh nghiệp công nghệ đã phát triển các hệ sinh thái bảo vệ đa lớp, ví dụ việc phối hợp giữa hai dòng giải pháp ActiveProtect Appliances (APA) và dòng thiết bị PAS (Premium Availability Storage). Chia sẻ với Thanh Niên, ông Henry Nguyễn cho biết PAS tập trung vào việc bảo vệ đa lớp ở cấp độ mạng và phần cứng, cung cấp hiệu năng xử lý cao, độ trễ thấp trên kiến trúc all-NVMe để giải quyết áp lực "nghẽn cổ chai" khi doanh nghiệp vận hành các mô hình AI nội bộ (Private AI), vốn sản sinh ra khối lượng dữ liệu phi cấu trúc khổng lồ.
Ngược lại, hệ thống ActiveProtect Appliances lại đóng vai trò là "pháo đài" phục vụ cho chiến lược sao lưu và phục hồi toàn diện hơn, vận hành trên hệ điều hành riêng biệt và tách biệt khỏi môi trường sản xuất chính. Điều này giúp ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm chéo của mã độc, bảo vệ tính toàn vẹn của các bản sao lưu, kể cả khi các lớp phòng thủ như tường lửa hay phần mềm diệt virus bị xuyên thủng.
Xu hướng kết hợp giữa phần cứng chuyên dụng và phần mềm thông minh không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ tài sản số cốt lõi trước làn sóng tấn công bằng AI, mà còn hỗ trợ đắc lực cho việc tuân thủ các quy định pháp lý nghiêm ngặt về bảo vệ dữ liệu cá nhân đang trở thành vấn đề được quan tâm nhiều hiện nay, trong đó có Việt Nam. Giới chuyên gia khuyến nghị, trong giai đoạn 2026 - 2030, thay vì đầu tư rời rạc hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng đám mây công cộng tiềm ẩn nhiều rủi ro, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy theo hướng "xây nền trước, mở rộng sau", thiết kế lại kiến trúc lưu trữ có năng lực tự khôi phục ngay từ đầu để đảm bảo tính sống còn cho hoạt động kinh doanh liên tục.
RAM ảo là tính năng thường được khuyến nghị để tối ưu hóa hiệu suất cho các điện thoại Android như Samsung Galaxy và một số sản phẩm khác. Tùy thuộc vào nhà sản xuất, RAM ảo có thể được gọi là RAM Plus, Memory Extension hoặc RAM Extension.
Tuy nhiên, việc sử dụng tính năng này có thể không đạt hiệu quả do phụ thuộc vào phần cứng của từng thiết bị. Đối với những điện thoại có RAM hạn chế, tính năng hoán đổi bộ nhớ có thể mang lại lợi ích. Ngược lại, trên các thiết bị có RAM từ 8 GB trở lên, đặc biệt là 12 GB, RAM ảo có thể gây ra hiện tượng chậm máy, treo hoặc tự động đóng ứng dụng, tiêu tốn pin nhanh hơn và tạo ra nhiều nhiệt hơn trong quá trình hoạt động.
Khi RAM ảo được kích hoạt, tổng dung lượng RAM có thể hiển thị cao hơn, nhưng thực tế không có thêm RAM vật lý. Chính vì vậy, thiết bị sẽ sử dụng một phần bộ nhớ trong với tốc độ truy cập chậm hơn và dẫn đến hiệu suất kém hơn. Mọi thứ trở nên trầm trọng với thiết bị có RAM lớn, nơi việc chuyển sang sử dụng bộ nhớ chậm hơn có thể gây ra nhiều vấn đề như đã đề cập ở trên.
Bên cạnh đó, việc sử dụng RAM ảo có thể làm tăng hao mòn phần cứng do việc đọc và ghi liên tục có thể làm tăng nhiệt độ và tiêu tốn pin nhanh hơn. Kết quả là nó có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng, gây ra hiện tượng treo máy và tự động đóng ứng dụng.
Nếu cảm thấy RAM ảo không phù hợp, người dùng nên tắt tính năng này trên điện thoại. Việc tắt sẽ phụ thuộc vào từng hãng, chẳng hạn người dùng Galaxy có thể vào Settings > Device Care > Memory > RAM Plus. Trên các điện thoại Android, người dùng có thể tìm đến các mục như Performance hoặc Memory trong ứng dụng Settings.
Một số thiết bị cho phép tắt hoàn toàn tính năng này, trong khi một số khác chỉ cho phép giảm kích thước RAM ảo xuống mức thấp nhất, thường là 2 GB. Sau khi điều chỉnh, người dùng nên khởi động lại thiết bị để áp dụng thay đổi.
Lưu ý người dùng nên theo dõi tình trạng cài đặt RAM Plus trên thiết bị của mình, đặc biệt sau khi cập nhật phần mềm vì hệ thống có thể tự động kích hoạt lại tính năng này.
Cuối cùng, không phải mọi điện thoại Android đều dùng RAM ảo như nhau. Tiêu biểu có thể đến dòng điện thoại Galaxy khi tính năng RAM ảo, RAM Plus, sẽ phân bổ một phần RAM dưới dạng zRAM nhằm nén dữ liệu và cải thiện hiệu suất đa nhiệm. Điều đó có nghĩa điện thoại Galaxy không sử dụng bộ nhớ trong như các thiết bị Android khác nhằm duy trì hiệu suất ổn định hơn.
Sau gần 4 tháng sử dụng Galaxy S26+ làm thiết bị chính, điều dễ nhận thấy không nằm ở những con số cấu hình hay bảng thông số kỹ thuật. Thay vào đó, chiếc smartphone này dần trở thành một phần trong nhịp sống hằng ngày, từ những buổi họp buổi sáng, các cuộc hẹn cà phê cuối tuần, những chuyến du lịch ngắn. Nhìn lại album ảnh trong máy, có thể thấy phần lớn những khoảnh khắc đáng nhớ của vài tháng qua đều được ghi lại bằng chính thiết bị này.
Không phải ai cũng dành nhiều thời gian căn góc hay chỉnh thông số trước khi chụp ảnh. Trong nhịp sống bận rộn, phần lớn khoảnh khắc đẹp chỉ xuất hiện trong tích tắc, và điều người dùng cần là một chiếc điện thoại có camera đủ tốt và dễ sử dụng để có thể ghi lại nhanh những kỷ niệm đẹp.
Đó cũng là điểm tạo nên trải nghiệm dễ chịu trên Galaxy S26+. Từ ánh nắng dịu ở quán cà phê buổi sáng, những con phố lúc tan làm cho đến không gian đầy ánh đèn tại các buổi biểu diễn, máy duy trì khả năng bắt nét nhanh, màu sắc cân bằng và cho chất lượng ảnh đồng đều trong nhiều điều kiện ánh sáng khác nhau. Nhờ vậy, nhiều bức ảnh chỉ cần thêm một bộ lọc nhẹ là đã sẵn sàng để chia sẻ lên Instagram hay Story mà không phải chỉnh sửa quá nhiều.
Chỉnh sửa ảnh trên điện thoại vốn không còn xa lạ, nhưng việc phải chuyển qua nhiều ứng dụng khác nhau vẫn khiến không ít người mất thời gian.
Trong quá trình sử dụng, Photo Assist là một trong những tính năng được khai thác nhiều hơn dự kiến bởi khả năng xử lý nhanh các tình huống quen thuộc. Một vài người vô tình lọt vào khung hình khi đi du lịch, những món đồ thừa trên mặt bàn quán cà phê hay các chi tiết gây rối phía sau chủ thể đều có thể được xử lý trực tiếp ngay trên máy.
Thay vì mất thêm thời gian hậu kỳ, người dùng chỉ cần vài câu lệnh đơn giản để bức ảnh trở nên gọn gàng hơn trước khi chia sẻ.
Điểm đáng chú ý của Galaxy AI không nằm ở việc mang đến những trải nghiệm quá khác biệt, mà ở cách các tính năng được tích hợp vào những công việc diễn ra mỗi ngày.
Việc tóm tắt một bài viết dài trước khi đọc, dịch nhanh email bằng tiếng Anh hay sắp xếp lại ghi chú sau cuộc họp đều giúp giảm bớt những thao tác lặp lại. Đặc biệt, Circle to Search là tính năng được sử dụng với tần suất cao nhờ khả năng tìm kiếm trực tiếp mọi thứ xuất hiện trên màn hình. Từ một đôi sneaker trong video TikTok, địa điểm xuất hiện trên Instagram cho đến món đồ bắt gặp khi lướt mạng xã hội, mọi thông tin đều có thể được tìm kiếm chỉ bằng thao tác khoanh tròn.
Mỗi tính năng chỉ giúp tiết kiệm vài chục giây, nhưng khi lặp lại nhiều lần trong ngày, sự khác biệt về trải nghiệm trở nên rõ rệt.
Sau gần 4 tháng đồng hành, điều để lại nhiều ấn tượng nhất trên Galaxy S26+ không phải là một tính năng riêng lẻ, mà là cảm giác mọi thứ luôn vận hành liền mạch. Chiếc điện thoại theo kịp lịch trình từ sáng đến tối: kiểm tra lịch họp, phản hồi email, chỉnh sửa ảnh, quay video, tìm kiếm thông tin hay giải trí vào cuối ngày mà không tạo cảm giác gián đoạn. Người dùng cũng ít phải bận tâm đến việc đóng ứng dụng, lo máy phản hồi chậm hay mang theo sạc dự phòng trong những ngày sử dụng thông thường.
