Với hai vợ chồng, các buổi phát thực phẩm hỗ trợ vào sáng thứ tư hàng tuần tại Tịnh xá Giác Lý ở Little Saigon, quận Cam, bang California là điểm tựa quan trọng, khi họ phải chật vật xoay xở qua ngày với vật giá leo thang, trong lúc thu nhập cố định ngày càng eo hẹp.
Ông Lương Nguyễn nghỉ hưu ở tuổi 65 sau nhiều thập kỷ làm những công việc nặng nhọc. Những cơn đau cột sống mạn tính, thị lực mờ dần và di chứng từ cục máu đông trong não khiến ông đi lại chậm chạp hơn.
Mỗi tháng ông nhận khoảng 1.100 USD lương hưu An sinh Xã hội (Social Security), nhưng khoản tiền thuê căn nhà tiền chế (mobile home) ở thành phố Santa Ana lên tới 1.150 USD, nuốt trọn số tiền này.
Mọi chi phí còn lại, từ thực phẩm, xăng, điện nước, bảo hiểm y tế đến bảo hiểm xe, đều dồn lên vai bà Hà Nguyễn, vợ ông, người làm nhân viên kinh doanh cho một công ty marketing suốt 10 năm qua.
“Lương hưu ông ấy nhận được chỉ đủ trả tiền thuê nhà”, bà Hà nói với các nghiên cứu viên Trung tâm Báo chí Y tế Annenberg thuộc Đại học Nam California (USC) trong cuộc phỏng vấn hồi tháng 12/2025. “Mấy khoản còn lại đều do tôi lo. Chúng tôi không dám tiêu gì thêm”.
Thống kê của công ty quản lý bất động sản Neowise Management cho thấy giá nhà trung vị ở quận Cam hiện nay là khoảng 1,2 triệu USD, tăng 3,9% so với năm ngoái. Giá nhà tại một số khu vực trung tâm của quận thậm chí còn cao hơn, lên tới 3,5 triệu USD ở khu Newport Beach.
Hệ quả là nhiều người ở quận Cam như vợ chồng ông Lương buộc phải thuê nhà, với mức thuê trung bình khoảng 2.200-3.500 USD mỗi tháng. Nhà tiền chế có mức thuê rẻ hơn, trong khi căn hộ ba phòng ngủ ở quận Cam có giá thuê trung bình 3.700-3.900 USD mỗi tháng.
Giá thuê nhà đã tăng mạnh trong những năm gần đây. Giá thuê nhà trên toàn quận Cam tăng 19%, trong khi giá thuê ở các thành phố lớn trong quận như Westminster và Irvine tăng 20-25%.
Theo Quỹ Cộng đồng quận Cam (OCCF), khoảng 40% cư dân quận rơi vào tình trạng “chịu áp lực nhà ở”, tức phải dành hơn 30% thu nhập cho tiền thuê hoặc chi phí nhà ở. Với người đi thuê, thu nhập cần đạt gấp 3,3 lần mức lương tối thiểu của bang mới đủ chi mức thuê nhà trung bình.
Áp lực chi phí tại quận Cam, một trong những khu vực đắt đỏ nhất California, ngày càng đè nặng lên người cao tuổi. Giá nhà và chi phí y tế tăng không chỉ bào mòn tài chính mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần của nhóm này, theo USC. OCCF ước tính gần 200.000 người cao tuổi trong quận không đủ tiền trang trải các nhu cầu thiết yếu.
Trái cây và rau củ tươi, những thực phẩm cần thiết trong chế độ ăn kiêng của ông Lương, lại rất đắt. Tình trạng bệnh buộc ông phải ăn nhiều rau quả hơn, ưu tiên món nhạt, vì vậy các buổi phát thực phẩm hàng tuần tại chùa Giác Lý càng trở nên thiết yếu.
Tình trạng bệnh khiến ông Lương không nhìn rõ, dễ mất thăng bằng, trong khi phải thường xuyên đi khám. Bà Hà thường đưa ông tới gặp bác sĩ, nhưng không phải lúc nào cũng có thể làm vậy do bận công việc. Đây là một trong những lý do khiến hai vợ chồng nộp hồ sơ xin hỗ trợ từ chương trình Dịch vụ Hỗ trợ tại nhà (IHSS).
IHSS là chương trình cấp bang hỗ trợ chi phí chăm sóc tại nhà cho người cao tuổi hoặc người khuyết tật. Với bà Hà, chương trình từng là hy vọng để bà giảm giờ làm, có thêm thời gian chăm sóc chồng mà không mất thu nhập.
Nhưng hồ sơ của họ bị từ chối vì ông Lương chỉ có Medicare, bảo hiểm y tế liên bang cho người cao tuổi, trong khi IHSS yêu cầu người nộp hồ sơ phải có Medi Cal, chương trình Medicaid của bang California dành cho người thu nhập thấp.
Tính đến tháng 9/2025, quận Cam có 14.208 người gốc Việt đang nhận IHSS, chiếm 26% tổng số người thụ hưởng chương trình trong toàn quận, cao nhất trong các nhóm sắc tộc. Theo USC, nhiều người cao tuổi đủ điều kiện vẫn khó tiếp cận chương trình vì rào cản ngôn ngữ, thiếu phương tiện đi lại và gặp khó khăn khi hoàn tất thủ tục đăng ký Medi Cal.
Từ năm 2025, California bắt đầu áp dụng chính sách phối hợp Medi Cal với Medicare nhằm giảm chồng chéo giữa hai hệ thống bảo hiểm y tế. Chính sách này dự kiến mở rộng toàn bang vào năm 2026. Với người cao tuổi thu nhập thấp như vợ chồng ông Lương, tham gia đồng thời Medicare và Medi Cal có thể là cách trực tiếp nhất để tiếp cận IHSS và giảm chi phí y tế tự trả.
Ngoài IHSS, họ cũng có thể tìm đến Chương trình Chăm sóc Toàn diện cho Người cao tuổi (PACE), tích hợp quyền lợi Medicare và Medi Cal, bao gồm thuốc kê đơn, chăm sóc y tế, chăm sóc tại nhà, đưa đón và nha khoa.
Câu chuyện của ông Lương và bà Hà ở Santa Ana phản ánh cuộc khủng hoảng ngày càng lớn trong cộng đồng người Việt cao tuổi tại Quận Cam. Dù đây là một quận giàu có, hàng nghìn người cao tuổi vẫn sống trong tình thế chỉ một biến cố cũng có thể đẩy họ vào bất ổn.
Theo Chỉ số Người cao tuổi, một người cao tuổi sống một mình tại quận Cam cần hơn 30.000 USD mỗi năm để trang trải các nhu cầu cơ bản.
Với nhiều người gốc Việt cao tuổi, kỳ vọng về con cháu chăm sóc cha mẹ già đang đối mặt thực tế kinh tế khắc nghiệt. Giá thuê nhà leo thang, rào cản ngôn ngữ và những khoảng trống trong hệ thống an sinh khiến gánh nặng chăm sóc thường dồn lên một người trong gia đình.
Căn nhà mobile home là nơi hai vợ chồng ông Lương tiếp tục nương tựa vào nhau, nhưng bà Hà cảm thấy bất an về tương lai.
“Chúng tôi chỉ muốn tuổi già được bình yên”, bà nói. “Chừng nào ông ấy còn đi lại được, tôi còn làm việc được, chúng tôi còn xoay xở. Nhưng ngày nào chúng tôi cũng lo lắng”.
The Guardian ngày 24.4 đưa tin ông Ernie Dosio (75 tuổi), đang có chuyến đi săn linh dương lưng vàng tại Gabon tuần trước thì gặp nạn.
Khi đang ở trong khu rừng nhiệt đới Lope-Okanda hôm 17.4, ông cùng người hướng dẫn đã bất ngờ chạm trán 5 con voi cái đi cùng một voi con. Những con voi đã “bất ngờ” trước sự xuất hiện của ông Dosio và lao đến, khiến vị triệu phú bị đàn voi giẫm đạp.
Công ty tổ chức các chuyến đi săn Collect Africa đã xác nhận cái chết của khách hàng Dosio. Người hướng dẫn đi theo cũng bị thương nặng.
Ông Ernie Dosio là chủ sở hữu của Pacific AgriLands, một công ty quản lý 12.000 mẫu đất trồng nho (gần 5.000 ha) ở thành phố Modesto (bang California, Mỹ), đồng thời là bên cung cấp các dịch vụ và hỗ trợ tài chính cho các nhà sản xuất rượu vang.
Đại sứ quán Mỹ tại Gabon hiện đang phối hợp để đưa thi thể của ông Dosio về California.
Các khu rừng ở Gabon được biết đến là nơi trú ngụ của khoảng 95.000 con voi rừng, chiếm phần lớn quần thể loài voi này trên toàn cầu, vốn đang được xem là loài có nguy cơ tuyệt chủng rất cao. Các chuyến đi săn được cấp phép ở châu Phi rất phổ biến đối với một số đại gia ở Mỹ
Một thợ săn đã nghỉ hưu từng quen biết ông Dosio chia sẻ: “Ernie đã đi săn kể từ khi ông ấy biết cầm súng trường và có rất nhiều chiến lợi phẩm từ châu Phi cũng như Mỹ. Mặc dù nhiều người không đồng tình với việc săn thú lớn, tất cả các chuyến đi săn của Ernie đều được cấp phép nghiêm ngặt, minh bạch và có những hạn chế nhằm kiểm soát số lượng cá thể động vật”.
Lực lượng Mỹ đang ráo riết triển khai chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn để giải cứu một phi công F-15 mất tích sau khi máy bay bị bắn hạ tại Iran hôm 3/4.
Có hai phi công trên máy bay gặp nạn và đã phóng dù thoát hiểm thành công. Một phi công đã được lực lượng đặc nhiệm Mỹ giải cứu, trong khi công tác tìm kiếm người còn lại vẫn tiếp diễn.
Theo ông Ravi Chaudhary, cựu phi công vận tải cơ C-17 thuộc không quân Mỹ, người từng giữ chức giám đốc Trung tâm Giải cứu Phi công tại Iraq vào năm 2008, khi một phi công tiêm kích buộc phải nhảy dù thoát hiểm, đặc biệt là trên vùng lãnh thổ đối địch, "tất cả nhân lực" tại trung tâm điều hành quân sự phụ trách sứ mệnh đó sẽ lập tức dồn toàn bộ nỗ lực vào việc tìm kiếm và giải cứu họ nhanh nhất có thể.
"Họ sẽ điều phối các nguồn lực để yểm trợ hỏa lực trên không cho công tác cứu hộ, trong khi cơ quan tình báo xác định vị trí máy bay rơi", Chaudhary giải thích. "Đây là một chiến dịch điều phối và huy động nhân lực khổng lồ, chỉ để đảm bảo rằng chúng ta đưa được người của mình trở về nhà".
Trước khi tham gia bất kỳ nhiệm vụ nào, các phi công tiêm kích Mỹ phải trải qua quá trình huấn luyện chuyên sâu không chỉ về cách nhảy dù an toàn mà còn về cách sinh tồn sau khi tiếp đất tại vùng lãnh thổ nguy hiểm. Tổ bay hai người thường nhảy dù gần như đồng thời, tuy nhiên họ thường bị tách rời nhau do tác động của gió và các yếu tố khác sau khi rời máy bay.
Phi công Mỹ được huấn luyện thế nào khi tiêm kích bị bắn rơi
Phi công sau khi tiếp đất phải thực hiện quy trình Sinh tồn, Né tránh, Kháng cự và Thoát hiểm (SERE), với ưu tiên hàng đầu là sống sót và đảm bảo mình được lực lượng cứu hộ nhận diện, thông qua tín hiệu hình ảnh hoặc liên lạc.
Đội giải cứu phi công "có những phương thức hết sức tinh vi" để tìm kiếm không chỉ chiếc máy bay gặp nạn mà cả thành viên tổ bay, Chaudhary cho biết.
Dù vậy, cựu tướng không quân Mỹ Houston Cantwell, đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell, cho hay giải cứu phi công trong lãnh thổ đối địch là nhiệm vụ "đặc biệt phức tạp".
Ngay khi phi công nhảy dù, quân đội thường nhận được thông báo về việc máy bay gặp nạn và kích hoạt một tín hiệu cảnh báo. Ưu tiên hàng đầu và trước hết là xác định vị trí các thành viên tổ bay.
"Thông tin quan trọng nhất chính là vị trí của phi hành đoàn. Nhưng mẩu thông tin đó lại cực kỳ khó thu thập", Cantwell cho biết, đồng thời lưu ý rằng lực lượng đối phương có khả năng sẽ cố gắng "đánh lừa" hoặc đưa ra thông tin giả mạo về vị trí phi công tiếp đất.
"Điều này nghe có vẻ rất cơ bản, nhưng thực tế lại vô cùng khó khăn", ông nói. "Đối với những phi công bị mắc kẹt, tình hình thực địa thay đổi liên tục đến mức không có một khuôn mẫu nào áp dụng được cho mọi trường hợp".
Để hỗ trợ quá trình định vị, theo cựu thiếu tướng không quân Mỹ Thomas Kunkel, người từng giữ chức Tư lệnh Lực lượng Cảnh báo sớm và Kiểm soát Trên không của NATO, các phi công thường mang theo bộ dụng cụ sinh tồn gắn liền khi nhảy dù khỏi máy bay, trong đó có thể chứa một số thiết bị vô tuyến để liên lạc với lực lượng Mỹ.
Khi đã biết thông tin vị trí phi công, một "biệt đội giải cứu" gồm nhiều phương tiện và nhân sự sẽ được thiết lập dựa trên đánh giá về hàng loạt yếu tố môi trường cũng như thực địa nhằm tăng tối đa khả năng thành công của sứ mệnh.
Dựa trên kinh nghiệm từ các nhiệm vụ trước đây, Kunkel ước tính một đội hình giải cứu khoảng 10-20 thành viên sẽ được huy động để tìm kiếm phi công gặp nạn tại Iran.
Dòng trực thăng được sử dụng cho các cuộc giải cứu kiểu này là HH-60W, vốn có thiết kế chuyên biệt cho những sứ mệnh tương tự. Do trực thăng cứu hộ thường phải di chuyển quãng đường rất dài, các máy bay tiếp dầu, cụ thể là HC-130J, sẽ được triển khai để đảm bảo phi đội HH-60W luôn đủ nhiên liệu hoạt động.
Cantwell cho biết thêm một máy bay gây nhiễu điện tử cũng có thể được huy động nhằm hỗ trợ công tác bảo vệ chiến dịch. Cùng với đó, cường kích A-10 với lớp giáp dày cùng khả năng tấn công mục tiêu mặt đất sẽ tạo thêm một lớp bảo vệ khác để đối phó lực lượng mặt đất đối phương.
"Nếu có bất kỳ lực lượng đối phương nào cần bị chế áp trong lúc diễn ra cuộc giải cứu, cường kích A-10 sẽ dội hỏa lực giúp máy bay cứu hộ tiếp cận mục tiêu", ông nói.
Bất chấp những rủi ro và tính chất phức tạp của chiến dịch cứu hộ đang diễn ra tại Iran, Kunkel khẳng định không lực lượng nào được chuẩn bị tốt bằng không quân Mỹ khi đối đầu với thử thách này. Dù vậy, hàng loạt yếu tố khó lường có thể tác động đến mức độ thành công của chiến dịch giải cứu.
Những rủi ro
"Yếu tố ban ngày hay ban đêm đóng vai trò cực kỳ quan trọng", tướng Kunkel cho hay. Ông lưu ý thêm rằng các đợt giải cứu vào ban ngày thường trở thành một cuộc "đua tốc độ" với đối phương, bởi mọi hoạt động tác chiến lúc này rất dễ làm lộ vị trí của phi công.
"Nếu đối phương biết chúng ta chuẩn bị điều quân giải cứu, họ cũng sẽ tìm cách bắn hạ lực lượng của ta", ông giải thích. "Khả năng tác chiến trong bóng đêm giúp giảm thiểu rủi ro đáng kể, nhất là trước một lực lượng lạc hậu hơn chúng ta".
Một yếu tố then chốt khác là liệu phi công bị mắc kẹt có còn khả năng di chuyển hay không. "Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng", Cantwell nhấn mạnh, bởi nếu phi công mất khả năng vận động, phạm vi các điểm triển khai giải cứu tiềm năng sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Lực lượng giải cứu cũng sẽ cân nhắc các yếu tố môi trường, như liệu phi công có đang ẩn nấp ở rừng rậm hoặc khu vực nhiều cây cối hay không, vì điều này có thể triệt tiêu khả năng hạ cánh của trực thăng. Trong tình huống đó, đội cứu hộ sẽ sử dụng một thiết bị gọi là "tời cứu hộ xuyên rừng" giúp kéo người lên trực thăng mà không cần đáp xuống mặt đất.
Mối quan ngại lớn nhất của ông Cantwell đối với chiến dịch cứu hộ là khả năng phi công bị bắt làm tù binh.
"Phía Iran không mong gì hơn ngoài việc bắt sống một phi công Mỹ", ông nói. "Chính phi đội tiêm kích của chúng ta đã dội hỏa lực tàn phá đất nước họ suốt nhiều tuần qua".
Nếu phi công không bị bắt, điều khiến Cantwell lo ngại tiếp theo là khả năng sinh tồn của người này trong điều kiện sa mạc khắc nghiệt.
"Điều tôi sợ nhất chỉ đơn giản là nguy cơ thiếu nước uống. Nếu lạc giữa sa mạc, bạn chẳng có mấy nơi để ẩn náu", ông nói.
Trong khi lực lượng đặc nhiệm Mỹ đang gấp rút tìm kiếm viên phi công bị mắc kẹt ở Iran sau vụ bắn rơi máy bay chiến đấu F-15 hôm 3.4, các sĩ quan tình báo Mỹ đã vạch ra một kế hoạch táo bạo để ngăn Iran tiếp cận phi công này.
Tờ Politico dẫn lời 2 quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho hay CIA đã tung tin giả vào nội bộ Iran rằng lực lượng Mỹ đã tìm thấy phi công này và đang đưa ra ngoài bằng đường bộ.
Động thái đánh lạc hướng đã giúp CIA có thêm thời gian xác định vị trí của phi công bị bắn rơi và bí mật chuyển thông tin chính xác về địa điểm này cho Nhà Trắng và Lầu Năm Góc.
Theo Đài Fox News, CIA còn tạo điều kiện cho "phương pháp cứu hộ phi truyền thống", liên hệ với những người dân địa phương sẵn lòng che chở cho phi công này.
Sự phối hợp giữa Lực lượng Đặc nhiệm Mỹ, các phương tiện không quân, thông tin tình báo từ CIA và sự điều phối trên mặt đất đã dẫn đến một cuộc giải cứu thành công mà không có bất kỳ thương vong nào của người Mỹ.
Các quan chức Mỹ mô tả đây là "một trong những nhiệm vụ khó khăn và phức tạp nhất trong lịch sử các hoạt động đặc nhiệm của Mỹ", nhấn mạnh sự chính xác, phối hợp và năng lực tác chiến trên lãnh thổ đối phương.
Lực lượng đặc nhiệm Mỹ cuối cùng đã tìm thấy và giải cứu được viên phi công vào tối 4.4, sau khi ở Iran gần 2 ngày.
"Chúng tôi đã giải cứu thành viên phi hành đoàn/sĩ quan F-15 bị thương nặng và vô cùng dũng cảm từ sâu trong lòng núi Iran... Một màn thể hiện lòng dũng cảm và tài năng tuyệt vời của tất cả mọi người!", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm 5.4.
Trước đó, ông cho biết quân đội Iran đã "tích cực tìm kiếm, với số lượng lớn, và đang tiến rất gần" đến việc bắt giữ viên phi công.
Theo tờ The New York Times, hàng trăm binh sĩ thuộc lực lượng đặc nhiệm đã tham gia vào chiến dịch giải cứu diễn ra trong màn đêm. Lực lượng Mỹ đã thành công sau khi quân đội điều động "hàng chục máy bay" trang bị "những vũ khí nguy hiểm nhất thế giới" để giải cứu phi công, ông Trump cho biết.
Việc xác định vị trí của viên phi công cũng vô cùng khó khăn và có sự đóng góp của CIA. Theo một quan chức Mỹ, điều này cũng giống như "mò kim dưới đáy biển".
Hơn 0 giờ ngày 7.4 (giờ VN), Tổng thống Trump cùng các quan chức cấp cao Mỹ tổ chức họp báo tại Nhà Trắng, cho biết chiến dịch giải cứu tại Iran có sự tham gia của 155 máy bay, lực lượng đặc nhiệm và vai trò đặc biệt của CIA.
Ông Trump tiếp tục cảnh báo Iran về hạn chót ngày 7.4, thậm chí nói có thể xóa sổ Iran chỉ trong một đêm "và có thể đó là đêm mai".
