Có những đêm khi Sophie Jaffe đã đi ngủ, điện thoại của cô vẫn báo tin nhắn video từ cậu con trai 13 tuổi, quay cảnh cậu nhào lộn trên tường bê tông hay đứng trên vai bạn bè. Cô thường không biết chính xác con đang ở đâu giữa thành phố Los Angeles và cũng không rõ tung tích của cậu con trai khác đang ở tuổi 15. Chỉ cần về nhà đúng giờ quy định và ngoan ngoãn trong tuần, những đứa trẻ đang tuổi dậy thì này hoàn toàn được tự sắp xếp thời khóa biểu cá nhân.
Jaffe, chuyên gia tư vấn tâm lý 42 tuổi sống tại phía nam thành phố Culver, bang California, sở hữu tài khoản Instagram với 196.000 người theo dõi nhờ những bài đăng phá vỡ các quy tắc nuôi dạy con thông thường. Cô nói rằng mình rất thích dành thời gian bên ba con, đứa nhỏ nhất mới 7 tuổi. Tuy nhiên, khi hai con lớn bước vào độ tuổi vị thành niên, cô tin chúng cần được tự do hơn và bản thân cô cũng vậy.
“Tôi hiểu rõ điều gì sẽ xảy ra với những đứa trẻ bị kiểm soát quá mức”, Jaffe cho hay. Cô không thờ ơ trước những rủi ro khi để các con trai tự lái xe đạp điện đi khắp thành phố, cũng không phải cô không lo lắng khi thấy con chơi parkour với dây đu tự chế. “Nhưng tôi thà để các con ra ngoài tạo nên những kỷ niệm đẹp, còn hơn là ngồi lì một chỗ dán mắt vào trò chơi điện tử”, cô nói.
Quan điểm tự do của Jaffe thể hiện ở việc sẵn sàng cho phép các con bỏ lớp ngoại khóa nếu chúng không còn hứng thú và chấp nhận kết quả học tập không toàn điểm A. Dù bản thân Jaffe là người rất thành đạt khi điều hành nhiều doanh nghiệp và kết hôn với một tiến sĩ, cô không áp lực chuyện con phải vào đại học danh tiếng hay mai sau làm nghề gì. Cô đang chủ động buông bỏ những kỳ vọng thường thấy của tầng lớp trung lưu và tập trung vào mục tiêu lớn hơn: Nuôi dạy những đứa trẻ biết khám phá đam mê, tự tin và không lớn lên với lòng oán giận cha mẹ mình.
Jaffe là đại diện của những “bà mẹ Beta” đang nổi lên tại Mỹ.
Làn sóng trỗi dậy của ‘bà mẹ Beta’
Sau nhiều thập kỷ mà tư tưởng chung của các bậc phụ huynh thành đạt là phải giám sát con sát sao để biến chúng thành những người hoàn hảo, một thế hệ những bà mẹ mới đang đồng loạt lên tiếng “vậy là quá đủ”. Họ giờ đây dành thời gian cho những buổi tối đi chơi riêng, từ chối việc phải tất bật đưa đón con đến đủ mọi lớp học ngoại khóa.
Phụ nữ vốn luôn là người gánh vác phần lớn công việc nhà và trách nhiệm nuôi dạy con cái. Nhưng theo các nhà kinh tế học, chỉ từ những năm 1990, các bà mẹ mới phải bắt đầu kiêm thêm vai trò “quản lý dự án” cho tương lai của con mình. Khi khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn và nền kinh tế tri thức lên ngôi, các bậc cha mẹ luôn lo sợ con cái sẽ tụt hậu nếu không có lợi thế cạnh tranh.
Tại một số cộng đồng, chuẩn mực nuôi con giỏi chuyển thành việc chạy đua vào các trường danh giá, kiểm soát gắt gao thời gian dùng điện thoại hay thậm chí hoàn thành hộ con các dự án ngoại khóa để làm đẹp hồ sơ vào đại học. Xu hướng này được thể hiện rõ nét qua cuốn sách gây tranh cãi xuất bản năm 2011 của Amy Chua mang tên Khúc chiến ca của mẹ hổ, dù nhiều bà mẹ khi đó chỉ đọc để tự trấn an rằng mình vẫn chưa đến mức khắc nghiệt như vậy.
Vào năm 1975, phụ nữ ở Mỹ dành trung bình 14 phút mỗi tuần để giúp con làm bài tập về nhà. Đến năm 2018, con số đã tăng gần gấp 5 lần, lên đến 1 giờ 9 phút. Việc chơi cùng con tăng từ 36 phút lên gần 3 giờ. Thời gian nam giới dành cho con cái cũng tăng lên, như việc giúp con làm bài tập đã tăng từ 20 phút lên 50 phút. Trong khi đó, tỷ lệ sinh đã xuống mức thấp kỷ lục vào năm ngoái, giảm 20% so với năm 1975.
Nhà kinh tế học Corinne Low từ Đại học Pennsylvania cho biết bà đã tận mắt chứng kiến cuộc “chạy đua vũ trang” tại Đại học Pennsylvania, nơi những học sinh mới 17 tuổi đã nộp hồ sơ xét tuyển với bản lý lịch dày đặc thành tích. “Những gì thể hiện trên bảng thành tích của các con phần nhiều là thành quả từ mồ hôi công sức của các bậc cha mẹ”, bà nói.
Hiện tượng “bà mẹ Beta” là hệ quả của những thực tế mới: xã hội đang thảo luận thẳng thắn hơn về sức khỏe tâm thần của người mẹ và sự dịch chuyển của bối cảnh kinh tế.
Việc đầu tư cho một tuổi thơ được lập trình sẵn để vào làm văn phòng không còn là lựa chọn phù hợp nhất nữa khi thị trường lao động đình trệ và AI đang đe dọa vị thế của tầng lớp tri thức. Các bà mẹ bắt đầu cảm thấy kiệt sức, họ hoang mang không biết những nỗ lực quên mình bấy lâu nay mang lại điều gì và đang khao khát một lối thoát.
“Đây là phản ứng trước một xu hướng cũ đã chạm đến giới hạn. Các bậc cha mẹ đang dần nhận ra rằng tấm bằng Harvard có lẽ không còn là tấm vé bảo chứng cho thành công nữa”, Emily Oster, nhà kinh tế học tại Đại học Brown chuyên nghiên cứu về nuôi dạy con cái, nhận định.
Danielle Steele, 34 tuổi, sống tại Fayetteville, bang Georgia và đang nuôi con gái 4 tuổi, lại có cách nhìn nhận khác.
“Mẹ tôi từng được dạy rằng một khi đã làm mẹ thì coi như xong, cuộc sống riêng thế là chấm dứt”, cô nói. “Thế hệ tôi không muốn sống như vậy nữa”.
Buông bỏ
Jessica Tyson bước vào hành trình làm mẹ với tâm thế giống hệt cách cô từng vượt qua chương trình đại học với hai bằng chính, hai bằng phụ, hay lịch trình trung học dày đặc đến mức không có cả giờ nghỉ trưa. Người phụ nữ 40 tuổi hiện điều hành một công ty cung ứng nhân sự trực tuyến tại Redding, bang Connecticut. “Tôi từng nghĩ đây chỉ là một thử thách nữa mà mình cần phải chinh phục”, cô cho hay.
Tyson đăng ký khóa học “ăn dặm tự chỉ huy” cho cả mình và mẹ. Cô tìm đọc sách về cách rèn ngủ cho bé và gia nhập cả nhóm Facebook của tác giả để học hỏi. Cô mua sách hướng dẫn để nấu đồ ăn dặm hữu cơ, đồng thời lấp đầy phòng con bằng những cuốn sách và bộ xếp hình vừa đẹp mắt, vừa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ.
Nhưng sau khi sinh con thứ hai đúng vào đợt đại dịch Covid-19, cô đã hoàn toàn sụp đổ.
“Tôi gần như bị suy sụp tinh thần”, Tyson nói, thêm rằng cô đã rơi vào tình trạng mất ngủ trầm trọng và hoảng loạn đến mức nghẹt thở.
Cô từ bỏ những công thức nấu ăn không đường, không chất bảo quản và cũng không buồn ngăn các con leo lên giường ngủ cùng mình nữa. Cô còn nhận ra một sự thật “trái ngang” rằng bản thân cảm thấy chán ngắt khi phải ngồi bệt xuống sàn chơi cùng con. Vậy là thay vì tốn hàng giờ chuẩn bị các trò chơi, cô cho con làm việc nhà và chăm sóc sân vườn cùng mình.
Cô cũng từ bỏ tông màu trung tính chủ đạo trong nhà và nới lỏng các thói quen dọn dẹp, như hút bụi hàng ngày hay cố dồn hết đồ chơi của con vào phòng riêng. Sau đó, cô thành lập một nhóm tại địa phương dành cho những người mẹ như mình muốn thay đổi.
“Thật khó để nói ra vì không ai muốn bị coi là thất bại”, Tyson cho biết. Nhưng ngày càng có nhiều người mẹ cởi mở thảo luận với nhau hơn về các phương án để giảm bớt gánh nặng này.
Casey Neal, người mẹ nội trợ có 4 con ở độ tuổi lên 5, 7, 9 và 12, thường đăng các video TikTok kể về những tình huống dở khóc dở cười do chính mình gây ra. Trong một video, cô thú nhận đã bỏ quên vali ngay trên lối vào nhà khi đang đưa con đi thi cổ vũ cách đó 4 tiếng lái xe. Ở một video khác, con gái cô cằn nhằn vì mẹ để quên bộ đồng phục thi đấu đắt tiền ở sau xe nhiều tuần.
“Chúng giúp những người mẹ khác thấy rằng không hoàn hảo cũng chẳng sao”, Neal, 33 tuổi, nói về các video của mình.
Ashleigh Surratt, 28 tuổi, sống tại Houston, đã thu hút một lượng lớn người theo dõi khi chia sẻ về phong cách làm mẹ mà cô gọi là “hệ C”, kết hợp giữa bản tính cầu toàn của “hệ A” và cảnh đầu tắt mặt tối của “hệ B” khi nuôi ba con nhỏ 1, 3 và 4 tuổi. Theo như cô mô tả, phong cách này chỉ tập trung vào một số việc nhất định, còn những việc khác có thể mặc kệ.
Cả ba con của Surratt đều dùng chung một cỡ tã bất kể lứa tuổi, một “mẹo” cô tự nghĩ ra để không phải phân loại nhiều kích cỡ khác nhau. Nếu sáng nào các con mè nheo không chịu thay quần áo, cô sẽ lùa tất cả lên xe trước, bật vài bài nhạc cho vui vẻ rồi chuyện quần áo tính sau.
“Giờ giấc đi ngủ cũng không còn quan trọng nữa”, Surratt nói. “Khi cả nhà bắt đầu trầm xuống và ai nấy đều thấy buồn ngủ thì đi ngủ thôi”.
Những video của Surratt khiến Adrian Knowles, 35 tuổi, cảm thấy bớt lạc lõng hơn khi cô mặc nguyên đồ ngủ, đầu quấn khăn ra siêu thị. Cô là bác sĩ thú y, hiện sống cùng cậu con trai 5 tuổi và ba con riêng của chồng ở độ tuổi 7, 12 và 16.
“Tôi từng là người dành cả tiếng đồng hồ mỗi sáng chỉ để trang điểm”, cô nói.
Danielle Antosz, chuyên viên tiếp thị 42 tuổi, đã từ bỏ việc ép con chạy đua vào các trường danh giá. Từng chật vật trả nợ sinh viên, cô giờ đây tin rằng việc đỗ vào những trường Ivy League không còn là thước đo cho thành công hay hạnh phúc nữa.
Thay vì kiểm soát con, cô chọn cách tối giản hóa để giảm áp lực. Cô chỉ cho con tham gia duy nhất một môn ngoại khóa và mặc kệ đống tất lộn xộn trong giỏ quần áo. “Tôi không muốn dành thời gian chỉ để phân loại tất”, Antosz cho hay.
Nhà tâm lý Claire Nicogossian nhận định lối nuôi dạy kiểu “áp lực cao” đang phản tác dụng. Những bậc cha mẹ “hệ A” không chỉ tự làm mình kiệt sức mà còn khiến con cái họ rơi vào tình trạng tương tự. Trong hai thập kỷ hành nghề, Nicogossian cho biết bà đã chứng kiến nhiều thiếu niên thực sự tài năng đột ngột từ bỏ tất cả ở tuổi 15, 16. Đó là hành động tự quyết duy nhất trong một cuộc đời vốn luôn bị người khác sắp đặt.
Luật sư Sarah Miracle, 42 tuổi, thậm chí còn thấy hệ lụy tiêu cực hơn tại tòa án khi việc kiểm soát quá mức đã đẩy trẻ vào con đường lầm lỗi. “Nếu bạn siết quá chặt, chúng sẽ tìm cách thoát ra”, cô nói. Với cô, làm cha mẹ giống như “gieo hạt giống hoa, vãi chúng ra và hy vọng những điều tốt đẹp nhất”.
Chính quyền chuyển tiếp Mali tối 26.4 thông báo Bộ trưởng Quốc phòng Mali Sadio Camara đã thiệt mạng sau khi một kẻ tấn công tự sát lái xe chở thuốc nổ tông thẳng vào nhà ông ở thị trấn Kati, gần thủ đô Bamako vào sáng 25.4, theo Tân Hoa xã.
Ông Camara đã đấu súng với các kẻ tấn công tham gia cùng và tiêu diệt được vài tên nhưng do bị thương nặng, ông qua đời tại bệnh viện.
Vụ nổ khiến ngôi nhà bị sập, làm những người khác thương vong và phá hủy một thánh đường Hồi giáo gần đó, khiến một số tín đồ thiệt mạng. Chính quyền sẽ tổ chức quốc tang cho tướng Camara.
Nhiều địa phương tại Mali như Bamako, Kati, Gao, Sevare và Kidal đã trở thành mục tiêu trong đợt tấn công phối hợp ngày 25.4. Trước đó, chính quyền cho biết những cuộc tấn công này khiến 16 dân thường và quân nhân bị thương.
Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), tổ chức liên kết với al-Qaeda tại khu vực, đã hợp tác với nhóm vũ trang đối lập do người Tuareg chi phối là Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) để thực hiện hơn nửa tá cuộc tấn công đồng loạt trên khắp Mali, theo tuyên bố của hai nhóm nảy.
AP đưa tin một người phát ngôn của FLA tuyên bố quân đội Mali và lực lượng Nga đã rút khỏi thành phố Kidal sau đợt tấn công ngày 25.4. Người đứng đầu quân đội Mali Oumar Diarra tối 26.4 xác nhận quân đội đã rời khỏi thành phố và đang tái tập hợp tại Anefis, thành phố cách Kidal khoảng 100 km về phía nam.
Các nhà phân tích và ngoại giao miêu tả đợt tấn công ngày 25.4 là một trong những chiến dịch phối hợp lớn nhất tại Mali trong những năm gần đây, theo tờ The Guardian. Liên Hiệp Quốc đã bày tỏ lo ngại sâu sắc và lên án bạo lực, kêu gọi quốc tế phản ứng trước tình trạng bạo lực tại quốc gia Tây Phi.
Reuters hôm nay 4.5 dẫn thông tin từ Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Địa chất Đức (GFZ) ghi nhận đã xảy ra một trận động đất mạnh 6 độ Richter gần đảo Samar, miền trung Philippines, vào 14 giờ 9 cùng ngày.
Còn theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), tâm chấn nằm cách thị trấn ven biển San Julian khoảng 9 km, ở độ sâu 73,3 km.
Cơn địa chấn mạnh và ập đến bất ngờ, gây tổn hại về cấu trúc cho các công trình, buộc cảnh sát phải sơ tán khỏi trụ sở trên đảo Samar.
Cơ quan địa chấn Philippines (Phivolcs) cảnh báo trận động đất có thể gây thiệt hại và kéo theo các dư chấn trong thời gian tới.
Vụ việc xảy ra sau khi hơn 300 hộ gia đình được sơ tán vì một lượng lớn tro bụi đã bốc lên từ núi lửa Mayon cao 2.462 m trên đảo Luzon vào cuối tuần qua. Giới hữu trách cho biết nguyên nhân của bão tro bụi đến từ việc sạt lở dung nham trên sườn núi.
AP dẫn lời ông Teresito Bacolcol, Giám đốc Viện Núi lửa và Địa chấn Philippines, xác nhận vào thời điểm đó núi lửa không xảy ra đợt phun trào nào, nhưng những tảng dung nham lớn trên sườn tây nam ngọn núi bất ngờ sụp xuống, tạo nên luồng chảy cuồn cuộn gồm đá nóng, tro và khí xuống sườn núi vào chiều tối 2.5.
Đến nay chưa ghi nhận trường hợp thương vong, nhưng những đám mây tro khổng lồ đã bao trùm 87 ngôi làng tại 3 thị trấn, gây cản trở nghiêm trọng cho tầm nhìn của người dân trong vùng.
"Mây tro bụi bao phủ dày đặc, khiến tầm nhìn gần như bằng không, thậm chí trên quốc lộ", AP dẫn lời Thị trưởng Caloy Baldo của Camalig, khu vực nằm gần chân núi lửa.
"Một số dân làng hoảng sợ, nhưng chúng tôi trấn an họ", ông Baldo cho biết.
Trên cơ sở đề xuất của Việt Nam, hội nghị đã thảo luận và nhất trí ra Tuyên bố lãnh đạo ASEAN về các hành động ưu tiên củng cố tự cường khu vực ứng phó với các hệ lụy từ tình hình Trung Đông.
Được tổ chức trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông phủ bóng toàn cầu, an ninh năng lượng và an ninh lương thực được chọn làm trọng tâm thảo luận. Kể từ khi căng thẳng tại eo biển Hormuz leo thang, ASEAN ghi nhận chuỗi phản ứng tập thể với tốc độ hiếm thấy, phản ánh vai trò rõ rệt của tổ chức giúp các nước thành viên vượt qua những khó khăn bên ngoài.
Theo TS Nguyễn Tăng Nghị, Trưởng khoa lịch sử và quan hệ quốc tế Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), chỉ trong vòng 6 đến 7 tuần, khối đã tổ chức liên tiếp các cuộc họp cấp bộ trưởng ngoại giao, kinh tế.
Tại Cebu sáng 8-5, lãnh đạo các nước ASEAN cũng đã thông qua nhiều văn kiện quan trọng.
Ông Nghị nhận định: "Tốc độ phản ứng của ASEAN lần này khá nhanh, cho thấy sự tích cực và quyết liệt rõ rệt của các nước thành viên". Tuy nhiên, chuyên gia này cũng thẳng thắn chỉ ra điểm nghẽn: phản ứng hiện tại vẫn mang tính đối phó khủng hoảng hơn là một chiến lược phòng ngừa chiều sâu.
Để lấp đầy khoảng trống thể chế, một trong những đề xuất củng cố tự cường khu vực được nhắc đến nhiều nhất là thúc đẩy phê chuẩn nhanh Hiệp định An ninh dầu khí ASEAN (APSA).
Theo ông Nghị, đây chính là giải pháp khả thi và cấp thiết nhất trong vòng 12 đến 24 tháng tới. "Việc phê chuẩn không đòi hỏi sửa đổi Hiến chương hay đồng thuận tuyệt đối, chỉ cần đạt đa số là có thể kích hoạt ngay cơ chế chia sẻ rủi ro. Đây là ưu tiên ngắn hạn sống còn cho cả 11 nền kinh tế thành viên" - ông Nghị nhấn mạnh.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, GS Don McLain Gill từ ĐH De La Salle (Philippines) nhấn mạnh tình trạng chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương và bối cảnh an ninh có nhiều điểm không chắc chắn ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Theo ông, việc đẩy nhanh phê chuẩn APSA và hiện thực hóa mục tiêu năng lượng tái tạo sẽ mang lại nhiều lợi ích lớn cho ASEAN.
Đáng chú ý, ngoài APSA, TS Nghị còn đề xuất xây dựng một trung tâm điều phối về khủng hoảng năng lượng chung cho cả ASEAN. Ông lý giải trung tâm này sẽ tập hợp các chuyên gia, nhà tư vấn chính sách và quản trị để dự báo, tính toán và đưa ra giải pháp đảm bảo an ninh năng lượng cho cộng đồng hơn 680 triệu dân.
"Khi trung tâm này hình thành, họ sẽ tính toán lại bài toán nhập khẩu từ các nguồn cung ở các khu vực khác. Thay vì quá lệ thuộc vào vùng Vịnh, trung tâm sẽ tư vấn, có tính toán và lộ trình để cắt giảm nguồn cung từ đây và tăng nguồn cung từ các khu vực khác như Mỹ hoặc Nga chẳng hạn.
Nếu ASEAN là một cộng đồng, một "siêu nhà nước" theo nghĩa nào đó, thì trung tâm điều phối này sẽ bảo đảm an ninh năng lượng cho cộng đồng đó, đặc biệt khi đây là nền kinh tế đứng thứ 5 thế giới", ông Nghị phân tích.
GS Don McLain Gill đánh giá cao những đề xuất được Thủ tướng Lê Minh Hưng đưa ra, cũng như vai trò quan trọng của Việt Nam đối với các sáng kiến phát triển và an ninh của ASEAN. Ông đặc biệt đánh giá cao cam kết của Việt Nam về việc sẵn sàng hỗ trợ lương thực trong tình huống khẩn cấp và chia sẻ kinh nghiệm quản lý khủng hoảng.
"Những tuyên bố của Thủ tướng hoàn toàn bổ sung và tương thích với các mục tiêu dài hạn của ASEAN. Chúng rất quan trọng và cần được hiện thực hóa nhanh chóng", ông Gill đánh giá.
Cũng theo ông Gill, sáng kiến về khuôn khổ tăng cường ứng phó tập thể của ASEAN đối với cuộc khủng hoảng Trung Đông và các cuộc khủng hoảng trong tương lai là một sáng kiến rất có tầm nhìn xa và là điều ASEAN thực sự cần.
Trong phần lớn lịch sử của mình, ASEAN thường có xu hướng bị động phản ứng thay vì chủ động khi đối mặt với các thách thức và cú sốc nằm xa khu vực. Do đó, sáng kiến này cần được thực hiện nhanh nhất để đảm bảo rằng ASEAN có các điều kiện phù hợp và thuận lợi để lập kế hoạch trước cho các cuộc khủng hoảng tiềm tàng ở bất kỳ khu vực nào trên thế giới, xét trong bối cảnh cục diện an ninh phụ thuộc lẫn nhau cao độ mà chúng ta đang đối mặt.
Trong khi đó, TS Nguyễn Tăng Nghị chỉ ra rằng lợi thế đóng góp của Việt Nam nằm ở ba trụ cột: vị trí địa chiến lược với hơn 3.260km bờ biển án ngữ tuyến hàng hải trọng yếu; "bộ hồ sơ" ngoại giao uy tín được tích lũy trong gần 30 năm từ khi gia nhập ASEAN, và đặc biệt là năng lực chuyển đổi năng lượng thực tiễn.
Đề phát huy những lợi thế này, ông Nghị đề xuất Việt Nam cố gắng đảm nhận một số vai trò điều phối và tham gia vào các cơ chế, đặc biệt là trung tâm điều phối về khủng hoảng năng lượng của ASEAN, trong thời gian tới.
"Việt Nam có thể là một trong những quốc gia tham gia sâu vào các vấn đề này, cùng các nước trong khu vực đưa ra phương án. Từ đó chúng ta biến các sáng kiến, vị thế và chiến lược của Việt Nam trở thành điều có lợi cho khu vực và đương nhiên là có lợi cho sự phát triển của chính Việt Nam", ông Nghị khẳng định.
Một trong những trụ cột chiến lược quan trọng của ASEAN để định hình lại nền kinh tế khu vực, hướng tới phát triển bền vững và toàn diện là Thỏa thuận khung kinh tế số (DEFA) sẽ được ký kết trong năm 2026.
Thỏa thuận này được kỳ vọng hiện thực hóa mục tiêu đưa ASEAN là khu vực kinh tế số hàng đầu với quy mô vượt 2.000 tỉ USD.
Từ Tuyên bố Hà Nội tại Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN diễn ra hồi đầu năm, thông qua kế hoạch tổng thể số ASEAN, thúc đẩy đàm phán DEFA, thì tại Hội nghị Hội đồng Cộng đồng Kinh tế ASEAN lần thứ 27 (AECC 27) vừa diễn ra tại Cebu (Philippines) đã có thêm những bước tiến mới. Theo đó, hội nghị ghi nhận tiến độ triển khai 19 Mục tiêu ưu tiên kinh tế (PED) của năm Chủ tịch Philippines 2026, nổi bật là mục tiêu kết thúc cơ bản đàm phán Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Canada (ACAFTA) và ký kết Hiệp định khung về kinh tế số ASEAN (DEFA).
Theo thông tin từ Bộ Công Thương, các nhà lãnh đạo tại hội nghị đã thảo luận sâu về các chương trình nghị sự bền vững và chuyển đổi số. Trong đó đáng chú ý lộ trình Bandar Seri Begawan về chuyển đổi số ASEAN cũng như tiến độ đàm phán Hiệp định khung ASEAN về kinh tế số (DEFA). Mục tiêu các bên đặt ra là kết thúc đàm phán và hướng tới việc ký hiệp định trong năm 2026, nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh và đóng góp thêm cho tăng trưởng kinh tế khu vực.
Đặt trong bối cảnh kinh tế thương mại toàn cầu đang diễn biến mới, nhanh, phức tạp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng khi tham dự hội nghị cũng đã đưa ra những giải pháp định hướng hợp tác mà các nước ASEAN có thể xem xét để nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế khu vực trước những tác động bên ngoài.
Trong đó, bà nhấn mạnh Việt Nam sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với các quốc gia thành viên ASEAN khác để biến những cam kết chung thành hành động thiết thực, tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế ASEAN, vượt qua mọi thách thức và biến động.
Đặc biệt việc sớm triển khai kết thúc đàm phán DEFA để tiến tới ký kết hiệp định càng có ý nghĩa quan trọng, bởi DEFA không chỉ là một sáng kiến thúc đẩy thương mại số và đổi mới sáng tạo, mà còn là công cụ đảm bảo sự tham gia bao trùm và công bằng cho các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME), các công ty khởi nghiệp và cộng đồng trong khu vực.
Việc thúc đẩy để xây dựng khu vực kinh tế kỹ thuật số đầu tiên trên thế giới không phải là không có cơ sở khi nhìn vào tốc độ tăng trưởng rất nhanh, là khu vực phát triển hàng đầu thế giới. Báo cáo e-Conomy SEA 2022 của Google, Temasek và Bain & Company đã chỉ ra nền kinh tế kỹ thuật số của Đông Nam Á có nhiều tiềm năng tăng trưởng khi có 460 triệu người tiêu dùng kỹ thuật số, dân số trẻ và am hiểu công nghệ. Với mức tăng trưởng dự báo là 6%/năm, nền kinh tế số tại khu vực có thể đạt tới con số nghìn tỉ trong những năm tới.
Theo bà Đoàn Thị Thanh Hà, chuyên gia nghiên cứu của Viện Nghiên cứu kinh tế ASEAN và Đông Á, việc ký kết DEFA có ý nghĩa trong việc hài hòa hóa các quy tắc liên quan đến kinh tế số, ví dụ như thanh toán điện tử, bảo vệ dữ liệu, thuế. Nhờ vậy, các doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp nhỏ và vừa, sẽ tiếp cận thị trường ASEAN dễ hơn.
Đây cũng là hiệp định kinh tế số đầu tiên ở quy mô khu vực, thể hiện chủ quyền số của ASEAN, nên nếu DEFA thực sự tạo được bộ quy tắc chung, tăng trưởng thương mại số khu vực sẽ còn tiến xa hơn nữa.
Tuy nhiên, bà Hà cho rằng tốc độ phát triển nhanh cần đi kèm với thể chế có thể đáp ứng được yêu cầu. Vì phát triển và hợp tác kinh tế số cũng có một số rủi ro đặt ra.
Ví dụ như vấn đề về bảo vệ người tiêu dùng khi người dân mua hàng online xuyên biên giới, vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân, cũng như sự cạnh tranh của các nền tảng số lớn có thể làm giảm cơ hội của các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Song song đó là sự phát triển không đồng đều về kinh tế số giữa các quốc gia trong khu vực, có thể tạo nên rào cản khiến cho những nỗ lực triển khai bị kéo chậm lại.
