Nên có thêm 2 ngày nghỉ dịp Quốc khánh 2/9?

Có một nghịch lý đang diễn ra trên thị trường lao động Việt Nam: người trẻ ra trường thường bị từ chối vì thiếu kinh nghiệm, nhưng khi đã tích lũy đủ kinh nghiệm, bước sang tuổi 40, nhiều người lại bị từ chối. Họ không còn là những nhân viên mới có thể chấp nhận mức lương thấp, nhưng cũng chưa đến tuổi nghỉ hưu để có thể dừng lại. Ở độ tuổi sung sức nhất về chuyên môn, nhiều người đang là trụ cột kinh tế của gia đình, có con ăn học, có cha mẹ già cần phụng dưỡng. Thế nhưng chỉ một lần mất việc, họ có thể mất hàng tháng, thậm chí hàng năm để tìm lại cơ hội mới.

Thị trường lao động đang đối xử thế nào với nguồn nhân lực trung niên? Liệu doanh nghiệp thực sự cần người trẻ hơn? Hay điều họ đang tìm kiếm chỉ là những nhân sự có chi phí thấp hơn?

Một người bạn của tôi, 42 tuổi, từng làm việc trong lĩnh vực kỹ thuật với nhiều năm nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Sau một thời gian nghỉ việc với lý do cá nhân, anh quay lại thị trường lao động với hồ sơ mà nhiều người trẻ phải mơ ước: kinh nghiệm dày dặn, chuyên môn bài bản, từng tham gia các dự án thực tế. Nhưng điều anh nhận được lại là những email từ chối. Không phải vì thiếu năng lực, chuyên môn yếu, mà bởi nhà tuyển dụng chỉ muốn tìm kiếm những ứng viên trẻ hơn.

Cuối cùng, anh buộc phải chuyển sang ngành nghề khác, chấp nhận rời xa lĩnh vực mình đã gắn bó hàng chục năm. Đó không phải là câu chuyện cá biệt. Rất nhiều lao động từ 35-55 tuổi đang trải qua tình trạng tương tự. Điều đáng nói là họ không mất việc vì năng lực giảm sút. Họ mất việc vì thị trường lao động đang thay đổi theo hướng ngày càng đề cao yếu tố tuổi trẻ. Vậy lý do là gì?

Thứ nhất là chi phí tiền lương. Đây có lẽ là lý do lớn nhất nhưng ít được nói ra. Một nhân sự 40 tuổi thường có mức thu nhập kỳ vọng cao hơn người 25 tuổi. Điều này hoàn toàn dễ hiểu. Trong bối cảnh doanh nghiệp đang chịu áp lực cạnh tranh khốc liệt, việc lựa chọn một lao động trẻ với chi phí thấp hơn trở thành bài toán kinh tế dễ hiểu.

>> '7 năm thất nghiệp vì nghĩ đại học là nơi sản xuất việc làm'

Thứ hai là nỗi lo về khả năng thích ứng. Không ít nhà tuyển dụng cho rằng lao động trung niên khó thay đổi, khó tiếp cận công nghệ mới, khó làm quen với mô hình quản trị mới, khó chấp nhận những thay đổi liên tục của môi trường kinh doanh. Nhưng nhận định này không phải lúc nào cũng đúng. Thực tế cho thấy nhiều người ở độ tuổi 40-50 vẫn học AI, sử dụng các công cụ số, điều hành dự án trực tuyến và thích nghi rất tốt. Ngược lại, cũng có không ít lao động trẻ ngại học hỏi và thay đổi. Vấn đề không nằm ở tuổi tác mà là tư duy.

Thứ ba là nỗi lo quản lý. Đây là điều nhiều nhà tuyển dụng trẻ ít khi nói ra. Một trưởng phòng 30 tuổi có thể cảm thấy áp lực khi phải quản lý một nhân viên 45 tuổi. Một CEO 35 tuổi đôi khi lo ngại người cấp dưới lớn tuổi hơn sẽ khó hợp tác hoặc không thực sự tôn trọng vai trò lãnh đạo của mình. Đó là tâm lý tồn tại ở nhiều nơi. Dù không được thừa nhận công khai, nó đang ảnh hưởng đáng kể tới các quyết định tuyển dụng.

Nhìn từ góc độ kinh tế, việc để những người đang ở độ chín về chuyên môn phải rời khỏi thị trường lao động quá sớm là một sự lãng phí nguồn lực rất lớn. Mỗi người lao động trung niên là kết quả của hàng chục năm đào tạo, tích lũy kỹ năng và kinh nghiệm thực tiễn. Đó là nguồn "vốn nhân lực" mà xã hội đã đầu tư rất nhiều thời gian, chi phí và công sức để hình thành. Nếu nguồn lực ấy không được tiếp tục khai thác và phát huy, tổn thất không chỉ thuộc về người lao động hay gia đình họ, mà còn ảnh hưởng đến năng suất và sức cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Ở tuổi 25, người lao động thường sở hữu sức trẻ, sự năng động, tinh thần dám thử và khả năng tiếp cận nhanh với những xu hướng mới. Đó là lợi thế rất đáng quý. Nhưng ở tuổi 45 hay 50, người lao động lại có những giá trị khác mà không thể rút ngắn bằng bất kỳ khóa đào tạo nào. Đó là kinh nghiệm được tích lũy qua hàng nghìn giờ làm việc, là khả năng đưa ra quyết định trong những tình huống khó khăn, là sự điềm tĩnh trước áp lực, là những bài học được đánh đổi bằng thành công lẫn thất bại trong suốt nhiều năm làm nghề.

Nếu tuổi trẻ mang đến tốc độ, thì kinh nghiệm mang đến chiều sâu. Nếu tuổi trẻ giúp mở ra những hướng đi mới, thì kinh nghiệm giúp tránh những sai lầm đã được trả giá từ quá khứ. Bởi vậy, một thị trường lao động lành mạnh không phải là thị trường chỉ tôn vinh tuổi trẻ, cũng không phải là nơi tuyệt đối hóa thâm niên.

Tin Gốc: Vnexpress

"Năm 2007, khi lương tháng của chỉ khoảng 3 triệu đồng, tôi quyết định mua một lô đất ở TP HCM với giá 375 triệu đồng. Thời điểm đó, đây là số tiền rất lớn so với khả năng tài chính của tôi. Phần lớn tiền mua đất là tôi vay từ họ hàng.

Những năm đầu, tôi khá áp lực vì vừa phải trang trải cuộc sống vừa lo trả nợ. May mắn là sau đó thu nhập của tôi tăng lên, đồng thời tôi cũng tìm được một số cách làm ăn để có thêm nguồn thu bên ngoài. Nhờ vậy, đến năm 2014, tôi trả hết toàn bộ khoản nợ đã vay trước đó.

Đến nay nhìn lại, đó có lẽ là một trong những quyết định tài chính đúng đắn nhất của tôi. Lô đất tôi mua với giá 375 triệu đồng năm ấy hiện đã có người trả khoảng 10 tỷ đồng. Tính ra sau 19 năm, giá trị bất động sản của tôi tăng hơn 26 lần. Nếu chia theo lãi kép, mức tăng trưởng trung bình khoảng 19% mỗi năm.

Con số này cao hơn rất nhiều so với lãi suất gửi tiết kiệm, lợi nhuận từ nhiều hoạt động kinh doanh thông thường hay thậm chí là không ít khoản đầu tư chứng khoán. Tôi vui vì tài sản của mình tăng giá mạnh. Nhưng đi cùng niềm vui đó lại là một nỗi trăn trở. Dù đang nắm giữ một tài sản có giá trị lớn, nhưng đến giờ tôi vẫn chỉ là một người đi làm thuê hưởng lương.

Nhiều người nói tôi có thể bán đất để khởi nghiệp hoặc đầu tư vào lĩnh vực khác. Thế nhưng tôi lại không dám. Có lẽ vì tôi sợ đánh đổi một tài sản đã tích lũy được sau nhiều năm bằng một kế hoạch kinh doanh chưa chắc thành công. Thế nên, mảnh đất vẫn nằm đó, còn tôi vẫn tiếp tục công việc đi làm thuê hàng ngày của mình.

>> Tôi cầm 2 tỷ mua nhà Bình Dương dù đi làm Quận 2

Đôi khi, tôi thấy mình ở trong một nghịch lý khá phổ biến hiện nay: tài sản nhà đất tăng giá rất mạnh nhưng không tạo ra dòng tiền thực tế. Tôi giàu hơn trên giấy tờ so với nhiều năm trước, nhưng cuộc sống và công việc về cơ bản vẫn không khác là bao".

Đó là nỗi trăn trở của độc giả Minhkhang xung quanh câu chuyện đầu tư bất động sản. Thực tế, nhiều năm qua, giá bất động sản tại nhiều khu vực tăng nhanh hơn đáng kể so với tốc độ tăng thu nhập, lãi suất tiết kiệm hay nhiều kênh đầu tư truyền thống, giúp không ít người trở thành "triệu phú nhà, đất" mà không cần kinh doanh hay đầu tư chuyên nghiệp. Tuy nhiên, khi giá trị tài sản nằm chủ yếu trên giấy tờ, nhiều người lại rơi vào tình cảnh sở hữu khối tài sản trị giá hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ đồng nhờ đất đai, nhưng cuộc sống hàng ngày vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tiền lương.

Theo nhiều báo cáo gần đây, nhóm lao động trẻ có thu nhập phổ biến khoảng 15-30 triệu đồng mỗi tháng, trong khi giá một căn nhà tại TP HCM hiện nay đã lên tới 4-5 tỷ đồng (từ 80-100 triệu đồng mỗi m2), thậm chí 8-9 tỷ đồng ở nhiều khu vực. Khoảng cách giữa thu nhập và giá nhà là quá lớn khiến ngay cả khi có hỗ trợ từ gia đình hoặc vay ngân hàng, việc sở hữu nhà với họ vẫn rất khó khăn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng an cư mà còn làm suy giảm động lực phát triển cá nhân.

Tin Gốc: Vnexpress

Trong khi nhiều người bàn bạc về thời gian, sự kiên nhẫn, lòng quyết tâm để tập thể dục thể thao, tôi phát hiện ra một thực tế rằng, ở Việt Nam, muốn chơi thể thao "đúng nghĩa" không hề rẻ.

Nhiều người vẫn nghĩ thể thao là thứ "miễn phí": chạy bộ ngoài đường, đá bóng với bạn bè, đánh cầu lông ở sân gần nhà. Nhưng xin hỏi chạy bộ thì chạy ở đâu? Lòng đường hay lề đường? Chơi cầu lông kiểu hai người ra đường nội bộ khu dân cư cầm hai cây vợt khều qua khều lại hay sao?

Xin thưa, khi bắt đầu chơi một cách bài bản, tức là có lịch tập cố định, có ý thức bảo vệ cơ thể và cải thiện hiệu suất luyện tập, chi phí tiền của là điều không thể né tránh.

Hãy nhìn vào những môn được coi là bình dân nhất như đá bóng, cầu lông hay chạy bộ.

Một đôi giày tốt không còn là lựa chọn, mà gần như là điều bắt buộc nếu bạn không muốn trả giá bằng chấn thương. Hãy biết yêu lấy đôi bàn chân, các khớp gối của mình. Một đôi giày chạy hoặc giày sân cỏ nhân tạo có giá vài triệu đồng là chuyện bình thường.

Quần áo thể thao không cần hàng hiệu, nhưng cũng phải đủ tiêu chuẩn để thấm hút mồ hôi, vận động thoải mái. Cộng lại, khoản này khó dưới 5-7 triệu đồng mỗi năm nếu bạn thực sự sử dụng thường xuyên.

Đó là chưa kể đến chi phí sân bãi. Tôi đánh một buổi đánh cầu lông 2 tiếng, 4 người, mỗi người chia tiền từ 50-60 nghìn đồng một buổi. Nhân lên với tần suất 3 buổi một tuần, con số hàng tháng đã không còn nhỏ.

Chưa kể các chi phí mua cầu lông, vợt, bóng, nước uống, gửi xe, thậm chí là những buổi giao lưu, liên hoan sau trận những thứ tạo nên "văn hóa thể thao" của người Việt (cái này gọi là giao lưu), cũng làm đội chi phí lên.

Và nếu đã bước chân sang những môn "có độ nghiện cao" như đạp xe, tennis hay gym chuyên sâu, chi phí còn tăng theo cấp số nhân. Một chiếc xe đạp thể thao cơ bản cũng đã 40-50 triệu đồng cho trọn bộ.

Một gói tập gym có huấn luyện viên cá nhân có thể lên đến hàng chục triệu mỗi năm. Khi đó, thể thao không còn là thói quen đơn giản, mà trở thành một khoản đầu tư thực sự.

Rõ ràng, sức khỏe là thứ xứng đáng để đầu tư. Nhưng điều đáng bàn là: Vì sao một nhu cầu cơ bản như vận động lại đang trở nên tốn kém với phần đông người dân đô thị? (Gấp nhiều lần mức lương bình quân, ý tôi là vậy).

Có lẽ, câu trả lời nằm ở hạ tầng công cộng. "Đường bé tí, ôtô xe máy đi còn chật, đâu ra chỗ cho người chạy bộ, đạp xe", có lẽ nhiều người sẽ bật câu nói này trong đầu.

Ở nhiều thành phố lớn trên thế giới, người dân có thể chạy bộ trong công viên rộng rãi, chơi thể thao trên các sân miễn phí hoặc chi phí rất thấp, sử dụng hệ thống đường dành riêng cho xe đạp... Những không gian đó không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn tạo ra thói quen vận động tự nhiên cho cộng đồng.

Trong khi đó, ở các đô thị lớn, không gian công cộng cho thể thao vẫn còn thiếu và phân bổ chưa hợp lý. Công viên không nhiều, sân chơi miễn phí lại càng hiếm. Người dân muốn vận động một cách nghiêm túc gần như buộc phải xã hội hóa bằng cách trả tiền cho các dịch vụ tư nhân.

Tôi nghĩ một thành phố đáng sống không chỉ có trung tâm thương mại, cao ốc hay đường sá rộng, mà còn phải có đủ không gian để người dân vận động, hít thở và chăm sóc sức khỏe một cách bình đẳng.

Khuyến khích người dân tập thể dục không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu. Nó cần được hiện thực hóa bằng những công viên đủ lớn, những sân chơi mở, những tuyến đường thân thiện với người chạy bộ và xe đạp. Khi đó, chi phí để "chơi thể thao đúng nghĩa" sẽ không còn là rào cản quá lớn.

Tin Gốc: Vnexpress