Phùng Minh Huy, 36 tuổi, quê Hà Giang từng có 7 năm chạy xe khách tuyến Bắc – Nam. Với anh, điều đáng sợ nhất của những chuyến xe đêm là cơn buồn ngủ, những cú tạt đầu ở tốc độ cao và sương mù trên đường đèo.
Năm 2019, anh Huy thành lập công ty xe khách, chuyên tuyến Hà Giang đi TP HCM và các điểm dừng ở Quảng Nam, Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Vũng Tàu. Hiện anh quản lý 5 xe giường nằm. Mỗi xe có hai tài xế, hai phụ xe cùng một quản lý, luân phiên đổi ca.
Anh Huy cho biết trước đây mỗi chuyến xe kéo dài khoảng 40 tiếng. Kể từ khi các tuyến đường cao tốc từ Phú Thọ đến Huế dần hoàn thiện, hành trình rút ngắn xuống còn khoảng 35 tiếng. Nhưng mặt đường phẳng, ít đi qua khu dân cư, không gian cabin tối, lạnh và im ắng lại dễ trở thành “liều thuốc mê” đối với người cầm lái buồn ngủ.
“Cơn buồn ngủ ập đến như sóng cuộn, càng cố mở mắt càng bị dìm xuống”, Huy nói.
Để giữ tỉnh táo, nam tài xế thường dùng trái cây chua, uống chè đặc và yêu cầu phụ xe ngồi cùng nói chuyện. Khi các biện pháp không hiệu quả, anh tấp xe vào trạm dừng nghỉ đổi lái. “Nước tăng lực chỉ có tác dụng tức thời và gây hại sức khỏe”, tài xế Phùng Minh Huy nói.
Trên hành trình qua các tỉnh Tây Nguyên, đoạn quốc lộ 14 qua đèo Lò Xo cũng là thử thách. Đường đèo chắp vá, chi chít ổ gà. Sương mù nhiều đêm giăng đặc quánh, tầm nhìn dưới 3 m. Anh kể từng chứng kiến nhiều ôtô lao xuống vực do mất phanh. Khi gặp sương mù dày đặc, anh bật đèn cảnh báo, cử phụ xe đi bộ dẫn lối và giữ tốc độ 20-30 km/h.
Áp lực khi cầm vô lăng khiến tài xế Hoàng Phúc, quê Phú Thọ, từng bỏ nghề lái xe khách suốt 8 năm. Anh chọn lái xe du lịch cự ly ngắn, có nhiều thời gian nghỉ.
Đầu năm nay, anh trở lại chạy xe giường nằm tuyến Phú Thọ – TP HCM với điều kiện công ty không ép chỉ tiêu thời gian. Công ty khoán mỗi chuyến chạy hai ngày, xe về bến được nghỉ một ngày mới quay đầu. Để an toàn, anh chọn đi cao tốc Bắc – Nam và Quốc lộ 1.
Ngủ đủ giấc trước giờ xuất phát giúp nam tài xế không dùng cà phê, trà đặc hay nước tăng lực. “Vào ca đêm, tôi đắp khăn ướp đá lên gáy và mở truyện ma đủ nghe để kích thích thần kinh luôn hoạt động”, anh Phúc nói.
Theo các nghiên cứu tại Anh, Australia và Brazil, mệt mỏi chiếm 20% nguyên nhân các vụ tai nạn nghiêm trọng trên cao tốc. Ở Mỹ, mỗi năm ghi nhận 56.000 vụ tai nạn liên quan đến giấc ngủ, khiến hơn 1.500 người tử vong.
Tại Việt Nam, nhiều vụ tai nạn do xe giường nằm đã xảy ra. Ví dụ, rạng sáng 21/7, một xe khách bốc cháy trên Quốc lộ 1 làm 7 người chết, 5 người bị thương. Tài xế bị khởi tố do ngủ gật, mất lái. Tháng 10/2023, tài xế xe tải 29 tuổi ở Thái Nguyên ngủ gật, lấn làn tông ôtô 16 chỗ khiến một người tử vong, 12 người bị thương, đoạn qua thị xã Buôn Hồ (Đăk Lăk).
Nghiên cứu của Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường năm 2021 ghi nhận tài xế đường dài luôn chịu căng thẳng thần kinh do thời gian làm việc kéo dài, thức đêm, đổi ca thiếu ổn định và ngồi lâu sai tư thế. Khảo sát thực tế ghi nhận 52,5% người cầm lái rơi vào trạng thái mệt mỏi, l44,5% kém kiên nhẫn, 42,5% thiếu thư giãn, 35% lo lắng và 30% kiểm soát rủi ro kém… làm tăng nguy cơ tai nạn gấp 2,1 lần.
Tiến sĩ Khương Kim Tạo, Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam, cho biết xe giường nằm thường chạy đêm, tầm nhìn hạn chế và quãng đường dài dễ gây mệt mỏi. Ông đề xuất giải pháp đồng bộ từ ba phía. Cơ quan quản lý cần chuyển đổi số công tác giám sát tốc độ thông qua dữ liệu camera hành trình và thiết bị giám sát khoang lái. Hệ thống tự động phát hiện, cảnh báo vi phạm về trung tâm điều hành thay cho phương thức tuần tra, bắn tốc độ thủ công. Ngành giao thông cũng cần bổ sung hệ thống biển cảnh báo rủi ro tại các cung đường phức tạp.
Riêng tài xế, yêu cầu bắt buộc là tuân thủ hạn mức giờ lái, đảm bảo ngủ đủ giấc và đổi ca khi mệt mỏi. “Chỉ khi nhà xe, tài xế và cơ quan chức năng cùng vào cuộc bằng giải pháp công nghệ lẫn ý thức, rủi ro tai nạn giao thông mới có thể được kiểm soát”, vị chuyên gia nói.
Phía sau các số liệu là những bài học đắt giá. Cuối năm 2011, anh Hồ Hoàng, hiện 50 tuổi, quê Nghệ An, chạy xe tải liên tục 15 tiếng. Dù dội nước lạnh và uống nước tăng lực, anh vẫn gục trên vô-lăng đoạn qua thị xã Hoàng Mai (Nghệ An). Ôtô tông vào đuôi container ở vận tốc 60 km/h khiến anh nứt hộp sọ, gãy cột sống. Sau ba tháng điều trị, anh chuyển sang làm thợ xây và từ chối mọi lời mời lái xe giường nằm.
Trong hai ngày 30 và 31-5, tại Trung tâm chính trị xã Mỹ Thọ, tỉnh Đồng Tháp diễn ra buổi tọa đàm chủ đề Nối dòng Cửu Long - Kết chuỗi ưu thế thuận nhiên, bàn về chuỗi giá trị, hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp và phát huy giá trị bản địa gắn với phát triển du lịch cộng đồng.
Chương trình thu hút gần 200 đại biểu nông dân và thanh niên khởi nghiệp tham gia chia sẻ, trao đổi về xây dựng hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp, phát triển du lịch cộng đồng, thương mại điện tử và câu chuyện xây dựng thương hiệu bản địa.
Giáo sư Phan Văn Trường (người sáng lập Hệ sinh thái Cấy nền) cho rằng khởi nghiệp không phải là làm điều gì thật lớn ngay từ đầu mà quan trọng là hiểu rõ sản phẩm của mình, đầu tư chất xám để nâng cao giá trị sản phẩm, tạo ra sự khác biệt và khả năng cạnh tranh bền vững.
"Nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang sở hữu nhiều lợi thế về tài nguyên bản địa, văn hóa và điều kiện tự nhiên. Tuy nhiên nếu chỉ dừng lại ở việc bán nguyên liệu thô thì rất khó nâng cao giá trị. Điều cần thiết hiện nay là thay đổi tư duy từ "bán sản phẩm" sang "bán giá trị", biết kể câu chuyện của vùng đất, của con người và của chính sản phẩm mình làm ra", ông Trường nói.
Chia sẻ với bà con nông dân và thanh niên khởi nghiệp, ông Lê Minh Hoan - nguyên Phó chủ tịch Quốc hội - nói khởi nghiệp không nhất thiết từ điều gì quá lớn lao, có khi chỉ hình thành từ một ý tưởng nhỏ, quan trọng là biết nhìn lại chính sản phẩm của địa phương mình để đầu tư chất xám, nâng cao giá trị sản phẩm.
"Làm nông nghiệp hôm nay không chỉ dừng lại ở sản xuất mà phải biết làm cho nông sản mang thêm giá trị từ câu chuyện văn hóa, cách chế biến, bao bì, thương hiệu và cách tiếp cận thị trường. Khi mỗi sản phẩm được đầu tư bằng tư duy sáng tạo và sự tử tế, giá trị nông sản sẽ được nâng lên cao hơn và tạo ra sinh kế bền vững cho người dân địa phương", ông Hoan nói.
Tọa đàm còn giới thiệu nhiều nội dung như: Thương mại hiện đại - Ngôn ngữ thiết kế tinh tế và bao bì câu chuyện bản địa; Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý và truyền thông sản phẩm; Thương mại điện tử - Showroom bản địa không biên giới; Chia sẻ kinh nghiệm phát huy di sản văn hóa địa phương phục vụ phát triển du lịch và kinh tế nông nghiệp bền vững.
Vitamin C là một vi chất quan trọng giúp cơ thể duy trì sức khỏe toàn diện, đặc biệt là tăng cường hệ miễn dịch và bảo vệ làn da trước các tác nhân gây hại từ môi trường. Nhờ khả năng hỗ trợ hấp thu sắt từ thực phẩm có nguồn gốc thực vật, vitamin C còn góp phần phòng ngừa tình trạng thiếu máu.
Bên cạnh đó, vitamin C còn được biết đến như một chất chống oxy hóa mạnh, giúp trung hòa các gốc tự do – nguyên nhân gây lão hóa và tổn thương tế bào. Việc bổ sung vitamin C đều đặn từ các nguồn tự nhiên giúp kích thích sản sinh collagen, từ đó cải thiện độ đàn hồi của da, hỗ trợ quá trình lành vết thương và giữ cho làn da luôn tươi trẻ.
Trong số các loại trái cây phổ biến, ổi được xem là một trong những nguồn trái cây giàu vitamin C tự nhiên hàng đầu. Một nghiên cứu đánh giá trên 74 giống ổi khác nhau cho thấy hàm lượng vitamin C trung bình đạt khoảng 221 mg/100g, với mức dao động từ 152 đến 284 mg/100g tùy theo giống và điều kiện trồng trọt. Kết quả này cho thấy ngay cả ở mức thấp, ổi vẫn cung cấp lượng vitamin C cao hơn nhiều loại trái cây quen thuộc.
Dữ liệu dinh dưỡng từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cũng củng cố nhận định này khi cho thấy ổi tươi chứa khoảng 228 mg vitamin C/100g, tương đương gấp khoảng 4 lần so với cam. Điều này giúp ổi trở thành lựa chọn đáng chú ý trong việc bổ sung vitamin C hàng ngày. Theo Medical News Today, vitamin C trong ổi mang lại nhiều lợi ích cho cơ thể thông qua những cơ chế khác nhau.
Điều đáng nói dưỡng chất này tham gia trực tiếp vào quá trình tổng hợp collagen - thành phần cấu tạo nên da, mạch máu, xương và sụn. Khi cơ thể được cung cấp đủ vitamin C, quá trình tái tạo mô diễn ra hiệu quả hơn, giúp vết thương mau lành, đồng thời duy trì độ đàn hồi của da và sự bền vững của thành mạch. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp làm chậm các dấu hiệu lão hóa theo thời gian.
Không chỉ vậy, vitamin C trong ổi còn được ghi nhận khả năng hỗ trợ hấp thu sắt, đặc biệt là sắt từ nguồn thực vật vốn khó hấp thu hơn. Dưỡng chất này giúp chuyển sắt sang dạng dễ hòa tan và dễ hấp thu tại ruột, từ đó cải thiện hiệu quả sử dụng sắt trong cơ thể. Nhờ vậy, việc bổ sung vitamin C đầy đủ có thể góp phần giảm nguy cơ thiếu máu, hạn chế tình trạng mệt mỏi, chóng mặt kéo dài do thiếu sắt.
Ở cấp độ tế bào, theo Healthline, vitamin C hoạt động như một "lá chắn" chống lại các tác nhân gây hại từ môi trường. Nó giúp trung hòa các gốc tự do sinh ra từ ô nhiễm, khói bụi, căng thẳng hoặc tia UV, từ đó hạn chế tổn thương tế bào và giảm áp lực lên cơ thể. Cơ chế này đặc biệt quan trọng trong việc duy trì sức khỏe lâu dài và hỗ trợ cơ thể thích nghi với môi trường sống hiện đại.
Ngoài ra, vitamin C còn tham gia vào quá trình điều hòa phản ứng viêm và hỗ trợ chức năng mạch máu. Khi được cung cấp đầy đủ, dưỡng chất này có thể giúp cải thiện độ linh hoạt của thành mạch, góp phần ổn định tuần hoàn và hỗ trợ sức khỏe tim mạch ở một mức độ nhất định.
Với hàm lượng vitamin C cao vượt trội, ổi không chỉ đơn thuần là nguồn bổ sung vi chất mà còn góp phần hỗ trợ cơ thể toàn diện, từ phục hồi mô, hấp thu dinh dưỡng đến bảo vệ tế bào và duy trì hoạt động ổn định của nhiều hệ cơ quan.
Những câu hỏi của nhà trường khiến người mẹ Việt ngạc nhiên. Hiệu trưởng và giáo viên không nói đến chuyện phạt hay dạy lại trẻ mà liên tục đặt câu hỏi về đời sống gia đình như: Bố mẹ có thường cãi nhau trước mặt con không? Gần đây nhà có ai mới chuyển đến sống cùng không? Cô giáo nói trẻ không đi vệ sinh đúng chỗ có thể là biểu hiện của bất ổn tâm lý.
Không khí cuộc họp thêm căng thẳng khi giáo viên hỏi về sự vắng mặt của bố. Chị Ngọc cho biết mình ở nhà chăm sóc con toàn thời gian để chồng tập trung làm việc, lo kinh tế gia đình. Tuy nhiên, nhà trường không chấp nhận lý do này. Việc nuôi dạy con không thể dồn lên vai một người. Trong giáo dục Bỉ, sự hiện diện của người bố là rất quan trọng với sự phát triển của trẻ. Người bố không được phép vắng mặt nếu không có lý do đặc biệt. Chồng chị Ngọc được yêu cầu tham gia đón con và xem văn nghệ ở trường.
"Tôi hơi sốc vì tư duy giáo dục này rất khác ở Việt Nam", chị Ngọc, 33 tuổi, quê Hà Nội, kể về những ngày đầu cho con đi học mẫu giáo ở xứ người.
Chia sẻ của chị Ngọc nhận được đồng cảm của nhiều phụ huynh Việt ở Bỉ. Một người mẹ có con 24 tháng tuổi nói thấy thương khi con phải tự ăn, không được giáo viên hỗ trợ. Đến bữa, nếu con từ chối ăn, giáo viên chỉ hỏi lại một, hai lần rồi dọn khay sau khoảng 30-40 phút, để đứa trẻ chịu đói.
Trường mẫu giáo ở Bỉ chỉ lên thực đơn và giờ ăn, còn đứa trẻ được quyền quyết định ăn bao nhiêu hoặc có ăn hay không. Các giáo viên giải thích đây là cách để trẻ cảm nhận cơn đói, hiểu giá trị của việc ăn và học cách lắng nghe nhu cầu của cơ thể.
Bé được gần hai tuổi, chị Ngọc thêm một lần bất ngờ khi trường thông báo các con sẽ tham gia lớp học bơi bắt buộc. Con chị vốn hay ốm vặt, thể trạng yếu nên chị không yên tâm để con xuống nước từ quá sớm.
Chồng chị nói đây là điều bình thường ở Bỉ. Trẻ được khuyến khích vận động và làm quen với nước từ rất sớm. Việc rèn thể chất tại trường học được coi trọng ngang với giờ học trên lớp. Ngoài học bơi, trẻ từ 3 tuổi còn phải tham gia trượt tuyết với mức phí 1.200 USD. Phụ huynh nào không đủ điều kiện có thể đóng trả góp.
Những "cú sốc" như của chị Ngọc khi cho con đi học ở Bỉ từng được phản ánh trong nghiên cứu của Désirée Baolian Qin về "Nghịch âm văn hóa" (Cultural Dissonance) phác họa một bức tranh tâm lý phức tạp bên trong những gia đình gốc Á khi định cư tại phương Tây. Khoảng 70% người nhập cư gốc Á thừa nhận gặp phải áp lực thích nghi văn hóa (acculturative stress) đáng kể trong hai năm đầu định cư. Họ thường cảm thấy hệ thống trường học phương Tây quá khác biệt, dẫn đến cảm giác lo lắng, căng thẳng.
Joke Otter van Zuijlen, Hiệu trưởng SmartKids International ở phường An Khánh, TP HCM, người có 30 năm kinh nghiệm giáo dục ở châu Âu, cho rằng cú sốc này bắt nguồn từ khác biệt trong cách nuôi dạy trẻ và vai trò của gia đình.
Tại các trường mẫu giáo châu Âu, trẻ 18 tháng tuổi đã phải ăn được thức ăn thô, tự cầm thìa ngồi ăn thay vì chờ người lớn giúp. Trong khi đó, nhiều cha mẹ Việt vẫn giữ thói quen đút cháo, bế con tận lớp, thậm chí, không muốn trẻ đi chân trần trên cỏ.
Chuyên gia cho rằng điều kiện sống và sự hỗ trợ từ bên ngoài tạo nên sự khác biệt này. Tại Việt Nam, nhiều gia đình khá giả thường thuê bảo mẫu để chăm sóc trẻ. Ở Hà Lan, chi phí thuê người giúp việc có thể lên đến 5.000 USD mỗi tháng, ngay cả những gia đình thu nhập cao cũng hiếm khi có người giúp việc. Trẻ em từ 18 tháng đã phải tự chủ sinh hoạt cá nhân như đeo ba lô, đi giày hay rửa tay.
Dù có sự khác biệt rõ rệt, bà Joke cho rằng không nên lý tưởng hóa bất kỳ phương pháp nào bởi giáo dục luôn gắn liền với đặc thù văn hóa. Văn hóa châu Á coi gia đình là trung tâm, đề cao sự gắn kết, tình cảm giữa các thế hệ nên trẻ thường nhận được sự chăm sóc tỉ mỉ từ ông bà, cha mẹ. Trong khi đó, phương Tây ưu tiên tính cá nhân và sự độc lập.
"Chính sự giao thoa giữa các hệ giá trị này khiến phụ huynh dễ gặp áp lực khi tiếp cận hệ thống giáo dục mới", bà nói.
Chị Ngô Thị Bắc, 40 tuổi, sống tại Melbourne, Australia, có con gái ba tuổi chuẩn bị vào mẫu giáo. Chị đã lường trước sự khác biệt này khi nhiều lần chứng kiến cảnh những đứa trẻ hàng xóm chạy nhảy ngoài trời lạnh chỉ với chiếc quần đùi và áo thun cộc tay. Da thịt chúng đỏ ửng vì lạnh, vục tay vào vũng nước, lấm lem trong đất cát. Trong khi đó, mỗi lần trời trở lạnh, con gái chị được mẹ "bọc" kín mít với đủ lớp áo len, khăn quàng và mũ trùm đầu.
Chị nhận ra con mình rồi cũng phải bước vào môi trường đề cao tính tự lập như trẻ khác. Để con dễ thích nghi khi vào mẫu giáo, vợ chồng chị bắt đầu rèn nếp sinh hoạt cho con. Khi 11 tháng tuổi, bé đã được tập tự xúc ăn. Mỗi tuần, vợ chồng chị đưa con đến các khu vui chơi công cộng gần nhà, chỉ cách khu dân cư khoảng 5 phút đi bộ. Mạng lưới này dày đặc ở Australia, được thiết kế lồng ghép yếu tố học tập với bảng chữ cái, con số và tên loài vật gắn trên thiết bị vui chơi.
"Tiếp xúc và học qua các hoạt động vui chơi từ sớm, con sẽ không bị sốc hay khóc nhiều khi bắt đầu đi mẫu giáo", chị nói.
Bà Joke Otter van Zuijlen cho rằng rào cản lớn nhất của phụ huynh Việt khi ra nước ngoài không phải là ngôn ngữ mà là sự khép kín. Việc nhà trường mời họp hay đặt câu hỏi về đời tư thực chất là để tìm giải pháp hỗ trợ trẻ. Phụ huynh nên chủ động chia sẻ thói quen sinh hoạt và bối cảnh văn hóa của gia đình, thay vì giữ tâm lý phòng thủ. Sự trao đổi trực tiếp giúp giảm hiểu lầm và giúp giáo viên hiểu đúng hoàn cảnh để hỗ trợ trẻ tốt hơn.
Chuyên gia khuyên bố mẹ cần điều chỉnh cách nhìn về việc học. Thay vì đặt nặng ghi nhớ sớm như màu sắc hay toán học, nên để trẻ học qua trải nghiệm hằng ngày, kể cả việc chơi với cát, nước hay bùn đất. Những hoạt động này giúp trẻ phát triển vận động, tăng sự tự tin và dễ thích nghi hơn với môi trường mới.
"Nên để trẻ học cách đối mặt với những bất tiện nhỏ từ sớm, bởi đó chính là nền tảng của khả năng thích ứng linh hoạt trong một thế giới không ngừng biến đổi", bà nói.
