Bác sĩ Lương Cảnh Trung (Liang Jing-zhong), Phó Giám đốc Khoa Phụ sản, Bệnh viện Trường Canh Lâm Khẩu (Đài Loan), nhận định ung thư đại trực tràng có mối liên hệ mật thiết với thói quen ăn uống và lối sống. Đáng chú ý, không chỉ trẻ nhỏ mà ngay cả những phụ nữ có sở thích ăn đồ ăn vặt cũng đang tự đẩy mình vào vòng nguy hiểm.
Bác sĩ Lương Cảnh Trung chỉ ra rằng, ung thư đại trực tràng từ lâu đã luôn nằm trong nhóm 3 nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu. Trong đó, có tới 90% số ca ung thư đại trực tràng khởi phát từ các polyp. Những khối polyp này thường cần từ 5 đến 10 năm để tiến triển thành ung thư, đặc biệt các polyp tuyến (adenomatous polyp) có nguy cơ hóa ác cao nhất.
Đáng lo ngại hơn, cùng với sự gia tăng tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến (UPF) trên toàn cầu, tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng khởi phát sớm ở những người trẻ dưới 50 tuổi cũng đang liên tục gia tăng.
Bác sĩ Trung nhấn mạnh, việc xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân định kỳ kết hợp nội soi đại tràng có thể giúp phát hiện sớm và cắt bỏ các polyp tiền ung thư. Tuy nhiên, thay đổi thói quen ăn uống mới là phương pháp hữu hiệu nhất để ngăn chặn sự hình thành của các polyp này ngay từ đầu, từ đó giảm đáng kể nguy cơ ung thư. Đối với những bệnh nhân có tiền sử cắt bỏ polyp, việc tái khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ sau phẫu thuật là bắt buộc để đảm bảo sức khỏe đường ruột.
Theo một nghiên cứu quy mô lớn được công bố trên tạp chí y khoa danh tiếng JAMA Oncology, các nhà khoa học đã theo dõi 29.000 nữ nhân viên điều dưỡng trong giai đoạn từ năm 1991 đến 2015, với thời gian theo dõi trung bình lên tới 13 năm. Nghiên cứu tập trung đánh giá mối tương quan giữa lượng thực phẩm siêu chế biến nạp vào cơ thể và nguy cơ xuất hiện polyp tiền ung thư đại trực tràng. Kết quả khẳng định việc thay đổi chế độ ăn uống là một biện pháp can thiệp cực kỳ hiệu quả để phòng ngừa căn bệnh này.
Cụ thể, nghiên cứu chỉ ra rằng nhóm tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến nhiều nhất (khoảng 10 phần mỗi ngày) có nguy cơ xuất hiện polyp tuyến cao hơn rõ rệt so với nhóm tiêu thụ ít nhất (khoảng 3 phần mỗi ngày).
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận nguy cơ phát triển các tổn thương răng cưa (serrated lesions) không có sự khác biệt đáng kể giữa hai nhóm này. Những số liệu thực tế này là lời cảnh báo đanh thép gửi tới các chị em phụ nữ: Việc tiêu thụ quá mức thực phẩm chế biến sẵn đang âm thầm đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe đường ruột.
Thực phẩm siêu chế biến (UPF) là những sản phẩm thường chứa từ 5 thành phần trở lên, đi kèm một lượng lớn các chất phụ gia không được sử dụng trong nấu ăn gia đình thông thường (như chất tạo màu, hương liệu nhân tạo, chất tạo ngọt, chất bảo quản…). Những công nghệ chế biến này khiến người tiêu dùng hầu như không thể nhận ra hình dáng nguyên bản của nguyên liệu ban đầu.
Bác sĩ Lương Cảnh Trung đã chỉ ra 5 nhóm thực phẩm siêu chế biến cực kỳ quen thuộc mà chúng ta thường vô tình tiêu thụ mỗi ngày.
Đầu tiên là nhóm đồ ăn vặt đóng gói bao gồm khoai tây chiên, socola, bánh quy và kẹo. Tiếp theo là nhóm đồ uống có đường vô cùng phổ biến như nước ngọt có ga, nước tăng lực, nước trái cây đóng hộp và trà sữa đóng chai. Thứ ba là nhóm đồ ăn nhanh tiện lợi được nhiều người bận rộn ưa chuộng như mì ăn liền, pizza đông lạnh hay các hộp cơm ăn liền dùng cho lò vi sóng.
Thứ tư là nhóm thịt chế biến sẵn tiềm ẩn nhiều nguy cơ như xúc xích, thịt nguội, thịt ba chỉ xông khói và thịt hộp. Cuối cùng là nhóm các thực phẩm ăn liền khác như nước sốt pha sẵn, sữa chua có hương liệu và bánh mì đóng gói.
Bác sĩ Trung lưu ý, rất nhiều người đang vô tư sử dụng các món ăn nhanh như mì gói, pizza đông lạnh hay cơm hộp vi sóng làm bữa ăn chính hàng ngày. Thậm chí, những sản phẩm tưởng chừng như rất tốt cho sức khỏe vì có chứa lợi khuẩn như “sữa chua có hương liệu” (sữa chua vị trái cây…), hoặc bánh mì đóng gói, nước sốt chế biến sẵn cũng là thực phẩm siêu chế biến. Chúng chứa rất nhiều chất phụ gia, vô tình tạo áp lực và gánh nặng cực lớn cho cơ thể mà người tiêu dùng không hề hay biết.
Để chủ động phòng ngừa hiểm họa ung thư đại trực tràng, bác sĩ Lương Cảnh Trung đưa ra những lời khuyên thực tế:
Về tầm soát y tế: Khuyến nghị người dân nên bắt đầu thực hiện nội soi đại trực tràng định kỳ từ độ tuổi 45 đến 50 để phát hiện và cắt bỏ sớm các polyp. Việc chủ động tầm soát giúp chúng ta nắm rõ tình trạng đường ruột, từ đó chặn đứng mầm mống ung thư trước khi nó kịp phát triển, giúp nâng cao tỷ lệ sống sót của bệnh nhân lên tối đa.
Về thay đổi thói quen ăn uống: Nên hạn chế tối đa việc tiêu thụ các loại thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và đồ nướng. Thay vào đó, hãy bổ sung nhiều chất xơ vào thực đơn hàng ngày, tăng tỷ lệ rau củ quả và ưu tiên sử dụng các loại thực phẩm nguyên bản (chưa qua chế biến).
Bác sĩ Trung đặc biệt nhấn mạnh, dù bạn là người đã nghỉ hưu, dân văn phòng bận rộn hay các bạn trẻ tự lập, hãy bắt đầu bảo vệ bản thân ngay hôm nay bằng việc cắt giảm các thực phẩm siêu chế biến. Hãy biến thói quen ăn uống lành mạnh trở thành lá chắn kiên cố đầu tiên giúp cơ thể đẩy lùi căn bệnh ung thư quái ác này.
Những ngày đầu hè, các sạp hoa quả bắt đầu phủ kín sắc đỏ tím của mận. Loại quả chua ngọt này luôn nằm trong nhóm trái cây được nhiều người “săn đón” mỗi khi vào mùa.
Theo bác sĩ Đông y Trương Văn Quân, nếu ăn đúng cách, loại quả này có thể hỗ trợ thanh nhiệt, kích thích tiêu hóa và giúp cơ thể dễ chịu hơn trong thời tiết nóng bức.
Cụ thể, mận trong Đông y được xem là loại quả có khả năng “sinh tân dịch”, hỗ trợ thanh nhiệt và giải khát cho cơ thể.
Theo bác sĩ Đông y Trương Văn Quân, mận còn được gọi là lý tử. Trong y học cổ truyền, loại quả này có vị chua ngọt, tính bình, thường được dùng nhằm hỗ trợ thanh nhiệt, sinh tân dịch, lợi tiểu và kích thích tiêu hóa.
“Khái niệm sinh tân dịch trong Đông y có thể hiểu là hỗ trợ cơ thể bớt khô nóng, giảm cảm giác háo nước, khô miệng trong những ngày thời tiết oi bức. Vì vậy, mận từ lâu đã được dùng như một loại quả giải nhiệt mùa hè”, BS Quân chia sẻ.
Giàu vitamin C và chất chống oxy hóa
Không chỉ xuất hiện trong các bài thuốc dân gian, mận còn được đánh giá là loại quả giàu dinh dưỡng.
Theo BS Quân, mận chứa nhiều vitamin C, vitamin A, vitamin K cùng chất xơ và các khoáng chất như kali, magie. Đặc biệt, loại quả này còn giàu anthocyanin, quercetin và các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên.
Một số nghiên cứu cho thấy các hoạt chất chống oxy hóa trong mận có thể giúp trung hòa gốc tự do, hỗ trợ bảo vệ tế bào trước quá trình oxy hóa.
Những đặc tính này có thể góp phần giúp cơ thể cảm thấy dễ chịu hơn khi ăn mận đúng cách trong mùa hè.
“Mận chứa khá nhiều nước và vitamin C. Khi dùng với lượng phù hợp, loại quả này giúp kích thích vị giác, hỗ trợ tiêu hóa và góp phần giảm cảm giác mệt mỏi do nóng bức”, BS Quân nói.
Ngoài ra, chất xơ trong mận cũng được cho là có lợi cho hệ tiêu hóa. Trong dân gian, mận khô từ lâu đã được dùng để hỗ trợ giảm táo bón nhờ chứa sorbitol và một số hợp chất kích thích nhu động ruột tự nhiên.
Theo BS Quân, trong những ngày nắng nóng, nhiều người dễ gặp tình trạng ăn uống kém, khô miệng, cảm giác nóng trong hoặc háo nước. Với đặc tính chua ngọt, nhiều nước, mận có thể giúp kích thích tiết nước bọt và tạo cảm giác dễ ăn hơn.
“Trong Đông y, các loại quả có vị chua nhẹ thường có tác dụng sinh tân dịch, giúp cơ thể bớt khát và hỗ trợ tiêu hóa. Mận là một trong những loại quả được sử dụng khá phổ biến vào mùa hè với mục đích này”, bác sĩ Quân cho biết.
Không chỉ ăn tươi, dân gian còn có nhiều cách dùng mận khác như ép nước uống, ngâm đường hoặc làm ô mai. Một số gia đình dùng nước mận ngâm như thức uống giải khát trong ngày nóng.
Ngoài phần quả, một số tài liệu y học cổ truyền còn nhắc tới việc sử dụng rễ, vỏ hoặc hạt mận trong các bài thuốc dân gian. Tuy nhiên, BS Quân cho rằng người dân không nên tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Theo BS Quân, mận là loại quả có lợi nếu ăn điều độ. Tuy nhiên, vì vị chua khá mạnh nên không nên ăn quá nhiều trong một lúc.
“Ăn lượng vừa phải sẽ giúp cơ thể cảm thấy dễ chịu, kích thích tiêu hóa. Nhưng nếu ăn liên tục quá nhiều, nhất là khi chấm muối cay hoặc ăn lúc đói, nhiều người có thể gặp tình trạng nóng rát dạ dày, nhiệt miệng hoặc nổi mụn”, BS Quân nói.
Chuyên gia này khuyến nghị mỗi ngày chỉ nên ăn khoảng vài quả mận tùy kích thước, kết hợp cùng chế độ ăn cân bằng và uống đủ nước.
Ngoài ra, những người có bệnh lý dạ dày hoặc hệ tiêu hóa nhạy cảm nên hạn chế ăn khi bụng đói do lượng axit tự nhiên trong mận có thể gây cảm giác cồn cào, khó chịu.
Một lưu ý khác là nên rửa sạch mận trước khi ăn, tránh thói quen chấm quá nhiều muối ớt vì có thể làm tăng lượng muối nạp vào cơ thể.
PGS.TS.BS Lâm Việt Trung, Phó giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy, bên lề hội nghị khoa học thường niên ngày 16/5, cho biết độ tuổi phát hiện ung thư thực quản thường từ trung niên trở lên, chủ yếu 50-70 tuổi. Tuy nhiên gần đây, bệnh viện ghi nhận nhiều trường hợp mắc bệnh sớm hơn, rải rác ở nhóm 30-40 tuổi.
Theo Globocan, ung thư thực quản đứng thứ 12 về số ca mắc mới tại Việt Nam với hơn 3.600 ca mỗi năm, nhưng xếp thứ 7 về số ca tử vong với gần 3.500 trường hợp. Trước đây, đa số bệnh nhân ung thư thực quản đến viện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, đi khám khi xuất hiện triệu chứng rõ như nuốt nghẹn, nuốt khó hoặc không nuốt được do khối u phát triển trong lòng thực quản.
Gần đây, nhờ xu hướng khám sức khỏe định kỳ và tầm soát ngày càng phổ biến, nhiều ca được phát hiện sớm hơn, thậm chí ở giai đoạn tổn thương còn rất sớm. Điều này giúp tăng đáng kể cơ hội điều trị hiệu quả cho người bệnh.
Nguyên nhân gây ung thư thực quản hiện chưa rõ, thường liên quan nhiều yếu tố nguy cơ như lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, viêm dạ dày trào ngược mạn tính... Dấu hiệu nhận biết thường gặp nhất là nuốt nghẹn, nuốt vướng hoặc đột ngột sụt cân không giải thích được. Một số trường hợp bệnh nhân còn bị khàn tiếng do khối u chèn ép dây thần kinh quặt ngược thanh quản.
Theo phó giáo sư Trung, ung thư thực quản mang "tai tiếng" rất xấu vì hầu hết bệnh nhân tử vong trong vòng 1-2 năm. Hiện nay, nhờ những tiến bộ khoa học kỹ thuật, tiên lượng bệnh đã tốt hơn rất nhiều. Với ung thư sớm, cơ hội sống còn sau 5 năm lên đến 95%. Ở giai đoạn tiến triển, tỷ lệ này đạt mức trung bình 60-70%.
Sự thay đổi này đến từ phác đồ điều trị đa mô thức, bao gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, kết hợp các phương pháp mới như điều trị miễn dịch và nhắm trúng đích. Bệnh nhân có thể được hóa trị tân hỗ trợ trước mổ, áp dụng chương trình phục hồi sớm (ERAS) để nâng đỡ thể trạng, điều trị bệnh nền đạt mức tối ưu nhất trước khi lên bàn mổ.
Phẫu thuật thực quản vẫn là can thiệp phức tạp với các biến chứng phổ biến như xì rò miệng nối, viêm phổi, chảy máu, đi kèm tỷ lệ tử vong cao. Dù phẫu thuật nội soi vẫn là tiêu chuẩn, sự bùng nổ của phẫu thuật robot đang mang lại hiệu quả tích cực. Robot đáp ứng được nhu cầu trong những phẫu thuật vùng khó, đòi hỏi kỹ thuật cao như nạo hạch kỹ và giữ lại thần kinh quặt ngược. Khả năng phân tích tinh tế, tỉ mỉ của robot giúp phẫu thuật viên như được nâng cao khả năng và nối dài cánh tay, giúp ca mổ hoàn hảo hơn.
Ung thư thực quản xuất phát từ niêm mạc (ung thư biểu mô), nên cách tầm soát tốt nhất hiện nay là nội soi tiêu hóa trên để phát hiện sự bất thường. Bác sĩ kỳ vọng thời gian tới Việt Nam sẽ có các chương trình tầm soát quốc gia về tiêu hóa định kỳ mỗi năm cho người trên 50 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ, tương tự Nhật Bản hay Hàn Quốc, giúp tăng tỷ lệ phát hiện sớm và giảm gánh nặng điều trị.
Bác sĩ khuyến cáo cách phòng bệnh quan trọng nhất là duy trì lối sống lành mạnh. Người dân cần hạn chế rượu bia, bỏ hút thuốc lá, tăng cường thể dục, đảm bảo dinh dưỡng và kết hợp khám sức khỏe định kỳ.
"Ở cái tuổi lẽ ra đang tung tăng đến trường mầm non, An phải làm bạn với kim tiêm, những đợt hóa trị dài dằng dặc và cuộc đại phẫu sinh tử", mẹ bé - chị Kim Nhung nói với VnExpress hôm 11/5.
Vốn khỏe mạnh, Khánh An đột ngột phát sốt, mệt mỏi vào tháng 4/2024, bác sĩ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh chẩn đoán nhiễm trùng máu. Sau một tuần điều trị không giảm, bé được chuyển vào Bệnh viện Trung ương Huế, phát hiện ung thư u nguyên bào thần kinh.
U nguyên bào thần kinh là ung thư hệ thần kinh phó giao cảm, một dạng u đặc phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi. U có thể hình thành ngay từ khi trẻ còn trong bụng mẹ.
Bệnh nhân u nguyên bào thần kinh được điều trị duy trì, tỷ lệ sống sau 5 năm khá thấp. Tùy thuộc từng giai đoạn bệnh và thể trạng của bệnh nhi, bác sĩ đưa ra phác đồ với các liệu trình phù hợp. Trong đó, ghép tế bào gốc được xem như "phao cứu sinh" cho người bệnh, giúp tiêu diệt triệt để các tế bào ung thư, tái tạo tế bào khỏe mạnh, lui bệnh và giảm tỷ lệ tái phát. Hiện nay, sau ghép tế bào gốc, tỷ lệ sống 5 năm của nhiều bệnh nhân khoảng 30-60%, tùy thể trạng của từng người.
U nguyên bào thần kinh có thể được phát hiện khi siêu âm trong thai kỳ. Tuy nhiên trên thực tế, hầu hết trường hợp u nguyên bào thần kinh được phát hiện sau khi ung thư đã di căn sang các bộ phận khác của cơ thể như hạch bạch huyết (cơ quan nhỏ hình hạt đậu, giúp chống nhiễm trùng), gan, phổi, xương và tủy xương (mô xốp, đỏ, ở bên trong của những xương lớn). Đây là tình trạng của bé Khánh An. Xạ trị kết hợp truyền hóa chất là phác đồ điều trị ban đầu của bé.
Ngày xạ mũi đầu tiên, cơ thể non nớt của An phản ứng dữ dội. Bé sốt cao, phù nề, cứ ăn vào là nôn thốc tháo, người mệt mỏi, xanh xao. Bé sợ hãi với mũi tiêm, viên thuốc đến mức ngủ mơ quấy khóc. Chị Nhung buộc phải nói dối con nhiều lần, rằng "sớm được về nhà", "sắp khỏi bệnh". Đây là lời nói dối chị ao ước thành hiện thực nhất lúc ấy.
Để chữa bệnh cho con, vợ chồng chị Nhưng cố gắng vay mượn khắp nơi. Gia đình vốn đã khó khăn nay rơi vào ngõ cụt. Hai vợ chồng đều làm nông với thu nhập chỉ khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng. Chồng bị thoát vị đĩa đệm, đau đớn không thể làm việc nặng. Chị Nhung túc trực chăm con tại bệnh viện, chăm lo cho cả người chồng đau ốm và một đứa con nhỏ khác đang tuổi ăn học ở quê.
Nguồn thu nhập chính gần như bằng không, trong khi chi phí điều trị cho bệnh nhân ung thư hàng trăm triệu đồng là một con số khổng lồ vượt quá sức chịu đựng của một gia đình nông dân.
Tháng 8/2025, Khánh An bước vào giai đoạn điều trị quan trọng nhất là ghép tế bào gốc. Đây là tia hy vọng cuối cùng để giành lấy sự sống cho em. Tuy nhiên, chi phí cần thiết 200-300 triệu đồng để duy trì phác đồ ghép tế bào gốc là giấc mơ xa xỉ đối với gia đình.
Trong lúc này, bé An may mắn được chương trình Mặt trời Hy Vọng thuộc Quỹ Hy vọng (thuộc báo VnExpress) hỗ trợ 100 triệu đồng để truyền tế bào gốc, chặn ung thư di căn xa.
Song, hành trình hậu ghép tế bào gốc không hề bằng phẳng. Sau ghép, cơ thể bé gặp một số vấn đề biến chứng, buộc phải tiếp tục ở lại bệnh viện để theo dõi và điều trị tích cực. Ước muốn lớn nhất hiện tại của chị Nhung là con được khỏe mạnh, còn ước mơ lớn nhất của bé An là mai sau làm bác sĩ để chữa bệnh cho người nghèo.
An đã xạ 12 tia, ghép xong tế bào gốc, tóc đã rụng hết, tay chân teo tóp. Cứ 10 ngày một lần mẹ đưa con vào Huế để truyền máu.
"Hành trình phía trước có lẽ còn dài, chỉ mong con khỏi bệnh thì dù có phải bán nhà hay làm bất cứ điều gì tôi đều sẵn sàng", chị Nhung chia sẻ.
