Bác sĩ Lương Cảnh Trung (Liang Jing-zhong), Phó Giám đốc Khoa Phụ sản, Bệnh viện Trường Canh Lâm Khẩu (Đài Loan), nhận định ung thư đại trực tràng có mối liên hệ mật thiết với thói quen ăn uống và lối sống. Đáng chú ý, không chỉ trẻ nhỏ mà ngay cả những phụ nữ có sở thích ăn đồ ăn vặt cũng đang tự đẩy mình vào vòng nguy hiểm.
Bác sĩ Lương Cảnh Trung chỉ ra rằng, ung thư đại trực tràng từ lâu đã luôn nằm trong nhóm 3 nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu. Trong đó, có tới 90% số ca ung thư đại trực tràng khởi phát từ các polyp. Những khối polyp này thường cần từ 5 đến 10 năm để tiến triển thành ung thư, đặc biệt các polyp tuyến (adenomatous polyp) có nguy cơ hóa ác cao nhất.
Đáng lo ngại hơn, cùng với sự gia tăng tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến (UPF) trên toàn cầu, tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng khởi phát sớm ở những người trẻ dưới 50 tuổi cũng đang liên tục gia tăng.
Bác sĩ Trung nhấn mạnh, việc xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân định kỳ kết hợp nội soi đại tràng có thể giúp phát hiện sớm và cắt bỏ các polyp tiền ung thư. Tuy nhiên, thay đổi thói quen ăn uống mới là phương pháp hữu hiệu nhất để ngăn chặn sự hình thành của các polyp này ngay từ đầu, từ đó giảm đáng kể nguy cơ ung thư. Đối với những bệnh nhân có tiền sử cắt bỏ polyp, việc tái khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ sau phẫu thuật là bắt buộc để đảm bảo sức khỏe đường ruột.
Theo một nghiên cứu quy mô lớn được công bố trên tạp chí y khoa danh tiếng JAMA Oncology, các nhà khoa học đã theo dõi 29.000 nữ nhân viên điều dưỡng trong giai đoạn từ năm 1991 đến 2015, với thời gian theo dõi trung bình lên tới 13 năm. Nghiên cứu tập trung đánh giá mối tương quan giữa lượng thực phẩm siêu chế biến nạp vào cơ thể và nguy cơ xuất hiện polyp tiền ung thư đại trực tràng. Kết quả khẳng định việc thay đổi chế độ ăn uống là một biện pháp can thiệp cực kỳ hiệu quả để phòng ngừa căn bệnh này.
Cụ thể, nghiên cứu chỉ ra rằng nhóm tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến nhiều nhất (khoảng 10 phần mỗi ngày) có nguy cơ xuất hiện polyp tuyến cao hơn rõ rệt so với nhóm tiêu thụ ít nhất (khoảng 3 phần mỗi ngày).
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận nguy cơ phát triển các tổn thương răng cưa (serrated lesions) không có sự khác biệt đáng kể giữa hai nhóm này. Những số liệu thực tế này là lời cảnh báo đanh thép gửi tới các chị em phụ nữ: Việc tiêu thụ quá mức thực phẩm chế biến sẵn đang âm thầm đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe đường ruột.
Thực phẩm siêu chế biến (UPF) là những sản phẩm thường chứa từ 5 thành phần trở lên, đi kèm một lượng lớn các chất phụ gia không được sử dụng trong nấu ăn gia đình thông thường (như chất tạo màu, hương liệu nhân tạo, chất tạo ngọt, chất bảo quản…). Những công nghệ chế biến này khiến người tiêu dùng hầu như không thể nhận ra hình dáng nguyên bản của nguyên liệu ban đầu.
Bác sĩ Lương Cảnh Trung đã chỉ ra 5 nhóm thực phẩm siêu chế biến cực kỳ quen thuộc mà chúng ta thường vô tình tiêu thụ mỗi ngày.
Đầu tiên là nhóm đồ ăn vặt đóng gói bao gồm khoai tây chiên, socola, bánh quy và kẹo. Tiếp theo là nhóm đồ uống có đường vô cùng phổ biến như nước ngọt có ga, nước tăng lực, nước trái cây đóng hộp và trà sữa đóng chai. Thứ ba là nhóm đồ ăn nhanh tiện lợi được nhiều người bận rộn ưa chuộng như mì ăn liền, pizza đông lạnh hay các hộp cơm ăn liền dùng cho lò vi sóng.
Thứ tư là nhóm thịt chế biến sẵn tiềm ẩn nhiều nguy cơ như xúc xích, thịt nguội, thịt ba chỉ xông khói và thịt hộp. Cuối cùng là nhóm các thực phẩm ăn liền khác như nước sốt pha sẵn, sữa chua có hương liệu và bánh mì đóng gói.
Bác sĩ Trung lưu ý, rất nhiều người đang vô tư sử dụng các món ăn nhanh như mì gói, pizza đông lạnh hay cơm hộp vi sóng làm bữa ăn chính hàng ngày. Thậm chí, những sản phẩm tưởng chừng như rất tốt cho sức khỏe vì có chứa lợi khuẩn như “sữa chua có hương liệu” (sữa chua vị trái cây…), hoặc bánh mì đóng gói, nước sốt chế biến sẵn cũng là thực phẩm siêu chế biến. Chúng chứa rất nhiều chất phụ gia, vô tình tạo áp lực và gánh nặng cực lớn cho cơ thể mà người tiêu dùng không hề hay biết.
Để chủ động phòng ngừa hiểm họa ung thư đại trực tràng, bác sĩ Lương Cảnh Trung đưa ra những lời khuyên thực tế:
Về tầm soát y tế: Khuyến nghị người dân nên bắt đầu thực hiện nội soi đại trực tràng định kỳ từ độ tuổi 45 đến 50 để phát hiện và cắt bỏ sớm các polyp. Việc chủ động tầm soát giúp chúng ta nắm rõ tình trạng đường ruột, từ đó chặn đứng mầm mống ung thư trước khi nó kịp phát triển, giúp nâng cao tỷ lệ sống sót của bệnh nhân lên tối đa.
Về thay đổi thói quen ăn uống: Nên hạn chế tối đa việc tiêu thụ các loại thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và đồ nướng. Thay vào đó, hãy bổ sung nhiều chất xơ vào thực đơn hàng ngày, tăng tỷ lệ rau củ quả và ưu tiên sử dụng các loại thực phẩm nguyên bản (chưa qua chế biến).
Bác sĩ Trung đặc biệt nhấn mạnh, dù bạn là người đã nghỉ hưu, dân văn phòng bận rộn hay các bạn trẻ tự lập, hãy bắt đầu bảo vệ bản thân ngay hôm nay bằng việc cắt giảm các thực phẩm siêu chế biến. Hãy biến thói quen ăn uống lành mạnh trở thành lá chắn kiên cố đầu tiên giúp cơ thể đẩy lùi căn bệnh ung thư quái ác này.
Gừng chứa các hợp chất hoạt tính sinh học như gingerol - chất có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa mạnh. Những hoạt chất này giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do, đồng thời hỗ trợ giảm viêm trong cơ thể, theo Cleveland Clinic (Mỹ).
Một trong những lợi ích rõ rệt nhất của gừng là hỗ trợ tiêu hóa. Bác sĩ Roxanne B. Sukol, chuyên gia y học dự phòng ở Mỹ, cho biết gừng có thể kích thích nhu động ruột và giúp thức ăn di chuyển trong hệ tiêu hóa nhanh hơn. Điều này đặc biệt hữu ích với những người thường xuyên bị đầy bụng, khó tiêu hoặc buồn nôn.
Chuyên gia Cynthia Sass, nhà dinh dưỡng học tại Mỹ, cho biết gừng không chỉ hỗ trợ tiêu hóa mà còn có thể giúp kiểm soát đường huyết và giảm viêm mạn tính - 2 yếu tố liên quan mật thiết đến nhiều bệnh lý hiện đại như tiểu đường và tim mạch. Theo bà Cynthia Sass, việc sử dụng gừng thường xuyên với liều lượng hợp lý có thể góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể.
Không chỉ vậy, gừng còn được biết đến với khả năng giảm buồn nôn. Nhiều nghiên cứu cho thấy gừng có thể giúp giảm triệu chứng buồn nôn do say tàu xe, mang thai hoặc sau phẫu thuật. Một lượng nhỏ gừng mỗi ngày có thể giúp cải thiện đáng kể tình trạng này.
Ở góc độ tim mạch, gừng cũng mang lại những lợi ích nhất định. Bác sĩ Andrew Freeman, chuyên gia tim mạch tại National Jewish Health (Mỹ), nhận định các thực phẩm giàu hợp chất chống viêm như gừng có thể hỗ trợ giảm cholesterol và cải thiện chức năng mạch máu, từ đó góp phần bảo vệ tim mạch.
Ngoài ra, gừng còn có tác dụng làm ấm cơ thể và hỗ trợ tăng cường miễn dịch. Trong y học cổ truyền, gừng thường được sử dụng để giảm triệu chứng cảm lạnh, đau họng. Dù không phải là “thuốc chữa bệnh”, nhưng việc bổ sung gừng vào chế độ ăn hằng ngày có thể giúp cơ thể chống chọi tốt hơn với các tác nhân gây bệnh.
Các chuyên gia khuyến nghị chỉ cần khoảng 1 - 2 lát gừng tươi mỗi ngày là đủ để tận dụng lợi ích, có thể dùng dưới dạng pha trà, thêm vào món ăn hoặc ăn trực tiếp. Tuy nhiên, không nên lạm dụng, đặc biệt với người có bệnh dạ dày, sỏi mật hoặc đang dùng thuốc chống đông máu.
Dù chỉ là một lát nhỏ, gừng lại mang trong mình nhiều giá trị cho sức khỏe. Duy trì thói quen sử dụng gừng hợp lý mỗi ngày có thể là cách đơn giản để cải thiện tiêu hóa, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ bảo vệ tim mạch lâu dài.
Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì chức năng thận. Theo các chuyên gia trên trang Prevention và Times of India, việc thay thế một phần muối bằng các loại thảo mộc, gia vị tự nhiên là cách đơn giản để tăng hương vị món ăn, hỗ trợ kiểm soát huyết áp - một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh thận.
Tỏi
Tỏi là một trong những gia vị được khuyến khích sử dụng trong chế độ ăn tốt cho thận. Theo Prevention, hợp chất allicin trong tỏi có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm, đồng thời giúp tăng hương vị món ăn mà không cần thêm nhiều muối.
Việc giảm lượng natri trong khẩu phần có thể góp phần kiểm soát huyết áp tốt hơn, từ đó giảm gánh nặng cho thận. Tỏi cũng rất dễ kết hợp với các món xào, hấp, nướng hoặc nước sốt.
Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì chức năng thận. Theo các chuyên gia trên trang Prevention và Times of India, việc thay thế một phần muối bằng các loại thảo mộc, gia vị tự nhiên là cách đơn giản để tăng hương vị món ăn, hỗ trợ kiểm soát huyết áp - một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh thận.
Tỏi
Tỏi là một trong những gia vị được khuyến khích sử dụng trong chế độ ăn tốt cho thận. Theo Prevention, hợp chất allicin trong tỏi có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm, đồng thời giúp tăng hương vị món ăn mà không cần thêm nhiều muối.
Việc giảm lượng natri trong khẩu phần có thể góp phần kiểm soát huyết áp tốt hơn, từ đó giảm gánh nặng cho thận. Tỏi cũng rất dễ kết hợp với các món xào, hấp, nướng hoặc nước sốt.
Gừng
Gừng không chỉ giúp tạo vị cay thơm tự nhiên mà còn có thể hỗ trợ tiêu hóa và giảm phản ứng viêm trong cơ thể. Loại củ này có thể dùng trong món xào, canh, trà hoặc nước ấm. Với người mắc bệnh thận, đây là lựa chọn giúp món ăn đậm đà hơn mà không làm tăng lượng natri đưa vào cơ thể.
Gừng
Gừng không chỉ giúp tạo vị cay thơm tự nhiên mà còn có thể hỗ trợ tiêu hóa và giảm phản ứng viêm trong cơ thể. Loại củ này có thể dùng trong món xào, canh, trà hoặc nước ấm. Với người mắc bệnh thận, đây là lựa chọn giúp món ăn đậm đà hơn mà không làm tăng lượng natri đưa vào cơ thể.
Bạc hà
Không chỉ dùng làm gia vị, bạc hà còn được sử dụng để pha trà. Trà bạc hà không chứa caffeine, giúp bổ sung nước cho cơ thể và tạo cảm giác dễ chịu. Duy trì đủ nước là một trong những yếu tố quan trọng giúp thận thực hiện chức năng lọc và đào thải chất cặn hiệu quả.
Bạc hà
Không chỉ dùng làm gia vị, bạc hà còn được sử dụng để pha trà. Trà bạc hà không chứa caffeine, giúp bổ sung nước cho cơ thể và tạo cảm giác dễ chịu. Duy trì đủ nước là một trong những yếu tố quan trọng giúp thận thực hiện chức năng lọc và đào thải chất cặn hiệu quả.
Nghệ
Nghệ chứa curcumin - hợp chất tạo nên màu vàng đặc trưng, được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa và chống viêm.
Theo Times of India, thêm một lượng nhỏ nghệ vào các món súp, cà ri, món hầm hoặc cơm có thể giúp tăng hương vị mà không cần nhiều gia vị mặn. Dù vậy, người mắc bệnh thận không nên tự ý sử dụng các chế phẩm curcumin liều cao nếu chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.
Nghệ
Nghệ chứa curcumin - hợp chất tạo nên màu vàng đặc trưng, được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa và chống viêm.
Theo Times of India, thêm một lượng nhỏ nghệ vào các món súp, cà ri, món hầm hoặc cơm có thể giúp tăng hương vị mà không cần nhiều gia vị mặn. Dù vậy, người mắc bệnh thận không nên tự ý sử dụng các chế phẩm curcumin liều cao nếu chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.
Quế
Quế chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa, có thể giúp tăng hương vị tự nhiên của thực phẩm. Bạn có thể rắc một ít quế lên yến mạch, sữa chua hoặc sinh tố thay vì thêm đường. Tuy nhiên, chỉ nên sử dụng ở lượng vừa phải như một loại gia vị, không nên lạm dụng tinh dầu hoặc thực phẩm bổ sung chứa quế.
Quế
Quế chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa, có thể giúp tăng hương vị tự nhiên của thực phẩm. Bạn có thể rắc một ít quế lên yến mạch, sữa chua hoặc sinh tố thay vì thêm đường. Tuy nhiên, chỉ nên sử dụng ở lượng vừa phải như một loại gia vị, không nên lạm dụng tinh dầu hoặc thực phẩm bổ sung chứa quế.
Gia đình đưa người đàn ông vào Bệnh viện Ninh Bình cấp cứu. Các chỉ số xét nghiệm sau đó cho thấy men gan của anh tăng gấp 8 lần ngưỡng bình thường, mỡ máu tăng tương tự, cận kề mức viêm tụy. Bác sĩ thông báo tế bào gan của anh đang bị tổn thương do liên tục phải xử lý một lượng lớn ethanol trong thời gian ngắn.
"Ở chỗ tôi, cảm xúc nào của đàn ông cũng phải đi qua cổ chai. Con đỗ đại học, càng phải uống cho thấy mình viên mãn", anh Hùng kể, không nghĩ niềm vui lại đổi thành bệnh tật.
Một nam bệnh nhân khác nhập Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, trong tình trạng thể xác rã rời, huyết áp liên tục dao động ở mức nguy hiểm và có biểu hiện rối loạn lo âu nặng. Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa, kể áp lực kinh tế đè nặng kể từ khi đứa con thứ hai chào đời khiến anh rơi vào trạng thái bế tắc. Mỗi lần người đàn ông định mở lòng chia sẻ khó khăn, người vợ lại buông tiếng thở dài kèm những lời so sánh với người khác.
Không thể tìm kiếm sự thấu hiểu từ gia đình, anh chọn cách rẽ vào quán bia sau mỗi giờ làm. Ban đầu, mọi thứ tưởng như vô hại. Sau một ngày mệt mỏi, vài lon bia giúp anh dễ chịu hơn, tạm quên áp lực, ngủ nhanh hơn. Nhưng dần, lượng rượu bia tăng lên, người đàn ông tăng cân, vòng bụng ngày một lớn.
Từ vài ly bia để dễ thở, anh chuyển sang rượu mạnh để quên đi thực tại. Chỉ khi men say ức chế lý trí, người đàn ông mới dám thốt lên lời gan ruột rằng mình đã kiệt sức, cảm giác cô đơn xâm lấn. Anh được bác sĩ kê đơn điều trị bệnh mạn tính và chứng rối loạn lo âu.
Việt Nam xếp thứ hai Đông Nam Á về mức tiêu thụ rượu bia, với tỷ lệ nam giới uống ở mức nguy hại đang tăng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, rượu là nguyên nhân trực tiếp của hơn 30 bệnh không lây nhiễm và liên quan đến gần 200 loại bệnh khác, đứng thứ ba trong các nguyên nhân gây tử vong sớm và tàn tật toàn cầu.
Một nghiên cứu trên The Lancet chỉ ra cồn ức chế trực tiếp vỏ não trước trán, vùng kiểm soát lý trí và các bộ lọc xã hội. Khi chốt chặn này tê liệt, cảm xúc dồn nén được giải phóng. Đó là lý do người đàn ông không nói được lời gan ruột khi tỉnh, nhưng khóc và ôm vai bá cổ nhau khi say.
Cái giá cơ thể trả thì ngược lại. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, cho biết cồn làm gián đoạn dẫn truyền thần kinh, ức chế hormone giữ nước khiến người uống khát khô và đau đầu sáng hôm sau. Về lâu dài, nó dẫn đến viêm loét dạ dày, xơ gan, suy tim, đột quỵ và suy giảm trí nhớ.
Ví dụ, khi đi vào cơ thể, 90% lượng cồn (ethanol) được gan đảm nhận chuyển hóa, tạo ra acetaldehyde - một độc chất trung gian phá hủy trực tiếp các tế bào gan và gây viêm tế bào cấp tính. Quá trình xử lý cồn liên tục này buộc gan phải tạm dừng các chức năng quan trọng khác, dẫn đến việc tích tụ các hạt mỡ trong tế bào và hình thành bệnh gan nhiễm mỡ. Nếu người dùng tiếp tục lạm dụng rượu, các tế bào gan bị tổn thương kéo dài sẽ chết đi, hình thành các mô sẹo không thể phục hồi (xơ gan) và mất dần chức năng lọc thải độc tố cho cơ thể.
"Nhiều người tin vài chai bia giúp xả stress, nhưng họ đang vay một liều thuốc ngủ và trả lãi bằng lá gan", bác sĩ Mạnh nói.
Vấn đề, theo các chuyên gia, không nằm ở ly rượu mà ở chỗ đàn ông Việt thiếu công cụ lành mạnh để xử lý cảm xúc. "Xã hội dạy đàn ông phải mạnh mẽ, không được than. Khi không được phép khóc lúc tỉnh, họ mượn cồn để hợp pháp hóa việc bộc lộ", Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Viện đào tạo BHIU, nói.
Để cắt đứt vòng lặp độc hại này, việc thay đổi hành vi đòi hỏi những liệu pháp thay thế cụ thể thay vì những lời khuyên răn chung chung. Thạc sĩ Lan cho rằng việc giải phóng cảm xúc chỉ thực sự bền vững khi nó dựa trên các hoạt động kích thích cơ thể sản sinh hormone hạnh phúc tự nhiên thông qua vận động thể chất và kết nối xã hội lành mạnh.
Bà Hương Lan đề xuất ba bước chuyển đổi thói quen hàng ngày cho nam giới như thay thế tin nhắn rủ rê "Tối nay làm vài chai" bằng lời đề nghị "Tối nay ra sân chạy bộ vài vòng" hoặc "Cà phê trò chuyện chút nhé". Việc vận động thể chất mạnh giải phóng lượng lớn endorphin, giúp giải tỏa căng thẳng hiệu quả hơn cồn. Thực tế, không ít người đàn ông từng nhậu 4-5 buổi/tuần sau khi chuyển sang chạy bộ đã giảm hẳn nhu cầu rượu bia.
Thứ hai là chuyển đổi hình thức ăn mừng, thay vì tổ chức những bữa tiệc kéo dài nhiều ngày khi đạt thành tựu, hãy chuyển đổi thành các hoạt động trải nghiệm như một chuyến du lịch gia đình, mua một món quà thiết thực hoặc dành thời gian chơi thể thao cùng con cái.
Cuối cùng, cần áp dụng chế độ giới hạn nghiêm ngặt, trong các trường hợp bắt buộc phải tiếp khách, không uống quá giới hạn khuyến cáo của WHO là 720 ml bia hoặc 60 ml rượu mạnh mỗi ngày đối với nam giới.
